Results

Por eso Santo Tomás dice que todo ente (quod habet esse) pero que no es el esse, es un ente por participación que a su vez exige una relación trascendental de causalidad al Ser Pleno o el Ipsum Esse Subsistens: “Illud quod habet esse et non

est esse, est ens per participationem”. (S. Th. I q.3, a.4). Como dice Forment: “Si Dios es ‘ipsum ese subsistens’, todos los demás entes, que poseen el ‘esse’ limitadamente, según la esencia en que lo reciben (necesere), es necesario, que sean ‘participans esse’, que participen del ‘esse’, y, que, por tanto, el ‘esse’ que poseen sea un ‘esse’ participado, y la esencia la medida de la participación…”.

(Ibídem, p.61).

De aquí la distinción real entre esencia y esse, como también la distinción primigenia entre el Ipsum Esse subsistens, Esse per Essentiam o Ens per

37

Todo lo que es y que no es el Ser (Esse) mismo, en sí mismo, es ser o ente (ens) por participación. Los entes tienen el ser (esse): id quod habet esse, pero no son el Ser (el Esse), participan del esse que los hace ser, sin ser el Ser Pleno y Absoluto, son seres (entes) por participación: “Cum autem sit ipsum esse per suam essentiam,

oportet quod esse creatum sit proprius effectus eius”. (S. Th. I, q.8, a.1).

“Nulla creatura esse possit nisi per hoc quod sub Deo esse participat”. (S.Th. I,

q.63, a.3).

De tal modo que todo lo que es por participación exige que sea causado por otro:

“Quia ex hoc quod aliquid per participationem est ens, sequitur quod sit causatum ab alio”. (S. Th. I, q.44, a.1, ad.1).

El ente lo define, también, Santo Tomás como eso que participa de modo finito del

esse: “Ens autem dicitur id quod finite participat esse”. (De Causis, l.6, n° 175, p.

47), es decir, el ente es lo que participa de modo finito del acto metafísico primero que, en sí y por sí (in se et per se) mismo, es infinito, y Dios (Causa Primera) es el

Esse infinito: “Causa prima est supra ens, in quantum est ipsum esse infinitum”.

(Ibídem).

“Omne participatum comparatur ad participans ut actus eius. Quaecumque autem forma creata per se subsistens ponatur, oportet quod participet esse: quia etiam ipsa vita, vel quidquid sic diceretur, participat ipsum esse”. (S. Th. I, q.75,

a.5, ad.4).

“Omne autem quod est per participationem, subditur ei quod est per essentiam et universaliter”. (S. Th. I, q.96, a.1).

La participación del esse es el fundamento ontológico de la creación, del acto creador que es la causalidad trascendental divina: “Oportet enim universaliores

effectus in universaliores et priores causas reducere. Inter omnes autem effectus, universalissimus est ipsum esse. Unde oportet quod sit proprius effectus primae et universalissimae causae, quae est Deus”. (S. Th. I, q.45, a.5).

“Semper enim quod participat aliquid, et quod est mobile, et quod est imperfectum, praeexigit ante se aliquid quod est per essentiam suam tale, et quod est immobile et perfectum”. (S.Th.I, q.79, a.4).

Crear es causar el esse participado: “Producere autem esse absolute, non in

quantum est hoc vel tale, pertinet ad rationem creationis”. (S. Th. I, q.45, a.5). “Inde est quod primum Ens dat esse ómnibus per modum creationis”. (De Causis,

l.18 n°346, p. 104).

Crear es producir el esse participado: “Creare est proprie causare sive producere

esse rerum”. (S. Th. I, q.45, a.6).

El esse es el efecto propio de Dios, por el cual crea: “Cum autem Deus sit ipsum

esse per suam essentiam, oportet quod esse creatum sit proprius effectus eius”.

38

“Ipsum autem esse inter alios Dei effectus est principalius et dignius. Ergo Deus, qui a nobis nominari non potest nisi per suos effectus, convenientissime nominatur nomine entis hoc est ergo quod dicit, quod ipsum esse propositum est creaturis ad participandum ante alias Dei participationes”. (De Divinis

Nominibus, c.5, l.1, n°633, p .235).

“Quamcumque enim perfectionem creatura habeat, fit per hoc in Dei participatione, qui quasi proponitur et offertur omnibus ad participandum; sed per prius participatur quantum ad ipsum esse, quamcumque aliam perfectionem”. (Ibídem).

“Quia nulla creatura est suum esse, sed habet esse participatum”. (S. Th. I, q.12,

a.4).

«Anima, etsi sit forma simplex secundum suam essentiam, non tamen est suum esse, sed est ens per participationem». (Suma Teológica S. Th. I, q. 90, a. 1 ad. 2). “In anima est sicut materiale ipsa simplex essentia, formale autem in ipsa est esse participatum”. (Suma Teológica S. Th, I, q. 90, a. 2, ad 1).

El esse es contraído o limitado por la esencia: “Omne igitur quod est post primum

ens, cum non sit suum esse, habet esse in aliquo receptum; per quod ipsum esse contrahitur; et sic in quolibet creato aliud est natura rei quae participat esse, et aliud ipsum esse participatum; et cum quaelibet res participet per assimilationem primum actum in quantum habet esse; necesse est quod esse participatum in unoquoque comparetur ad naturam participantem ipsum, sicut actus ad potentiam”. (De Espirit. Creat. q.un. a.1). Por esto Forment expresa: “Esta doctrina de la participación del ‘esse’ confirma que el ente está estructurado en acto y potencia”. (Persona y Modo Substancial…, p.62).

“Sed quod est, est id quod subsistit in esse (quod quidem in substantiis corporeis est ipsum compositum ex materia et forma, in substantiis autem incorporeis est ipsa forma simplex); quo est autem, est ipsum esse participatum; quia in tamtum unumquodque est, in quantum ipsum esse participat”. (Ibídem, ad.8).

“Omnia autem alia, sicut superius dictum est, habent esse receptum et participatum et ideo non habent esse secundum totam virtutem essendi, sed solus Deus, qui est ipsum esse subsistens, secundum totam virtutem essendi, esse habet; et hoc est quod dicit, quod ideo Deus potest esse causa essendi omnibus, quia Ipse non est existens quodam modo, idest secundum aliquem modum finitum et limitatum, sed Ipse universaliter et infinite accepit in Seipso totum esse et praeaccepit, quia in Eo praeexistit sicut in Causa et ab Eo ad alia derivatur”. (De

Divinis Nominibus, c.5, n°629, p. 234).

“Deus autem est maxime ens (…) ipse igitur est causa omnium de quibus ens praedicatur”. (C.G. II, c.15, Amplius, p. 415-416).

Como bien dice Forment: “El ente creado es un ente por participación. Es una

participación del “esse” y, ello, según cierto grado, o medida, de participación, o esencia”. (Ibídem, p.61).

39

ESSE   PARTICIPADO   -­   EFECTO   PRIMERO   DE   LA   CAUSALIDAD