Bhishmopade's Educational Management

(1)

Yeer<ceesHeosMes Mewef#ekeÀÒeyevOeveleÊJeeefve

[e. ef[. JesCegieesHeeuejeJeë mebefJeoeO³eeHekeÀë, efMe#eeMeem$eefJeYeeieë, je.meb.meb(cee.efJe.), ieg©Jee³etjd Heefjmejë, kesÀjueced~

'kks/kkys[klkj%& DeeOegefvekeÀÒeyevOeveMeem$em³e ÒeJele&keÀë Heerìjd SHedÀ [^keÌkeÀjd ceneYeeieeë Fefle keÀLe³eefvle ~ leLeeH³evesve GefuueefKeleeefve ÒeyevOeveMeem$em³eem³e cetueleÊJeeefve Òee®eerveYeejleer³emebmke=ÀleJee*dce³es SJe mecegHeueY³evles~ le$e efJeÐeceeveeë ÒeyevOeveMeem$eer³eefJe<e³eeë ceeveJemecyevOeefveJe&nCesve, jepekeÀer³eJ³eJemLeeefJeMes<eefveJe&nCesve, DeeefLe&keÀÒeyevOeveefJeefOevee ®e mecye×eë Jele&vles~

eq[; 'kCn%& DeefOekeÀjCeb, efJeOeeveb, ³eesieë, HeoeLe&ë, nslJeLe&ë, GÎsMeë, efveoxMeë, GHeosMeë, DeHeosMeë, DeefleosMeë, ÒeosMeë, GHeceeveb, DeLee&HeefÊeë, mebMe³eë, Òeme²ë

mebmke=ÀleJee*dce³es HeáeceJesoeK³eb cenodûevLejlveb ceneYeejleefceob JesoJesoe²esHeefve<eoeb meejYetleªHesCe DeeOegefvekeÀkeÀeJ³eeoerveeced DeeOeejlJesve, %eeveefJe%eevepeerJeelegefjJe ®e efJeÐeles~ cenÊJeeÓejJeÊJee®®e ceneYeejleceg®³eles (1.1.274) Fefle keÀLevesvewJe %ee³eles ceneYeejlem³e veecveë Deewef®el³eced~ ³eefoneefmle leov³e$e ³eVesneefmle ve lelkeÌJeef®eled (1.62.53) Fefle J³eemeesÊeÀjerl³ee FnHejueeskeÀmecye×eë mecesçefHe DeeO³eeeqlcekeÀJew%eeefvekeÀmeebmke=ÀeflekeÀjepeveweflekeÀeefoefJe<e³eeë ceneYeejles Yeer<ceesHeosMeceeO³ecesve iegHleªHesCe ÒeefleHeeefoleeë efJeÐevles~ HejesHekeÀejë HegC³ee³e HeeHee³e HejHeer[veced Fefle J³eemem³e Je®eveÜ³eb leeJeled meeceeefpekeÀeveeb meJex<eeceefHe ceveë Yeer<ceesHeosMeHeþves F®íeb peve³eefle~ Jew%eeefvekeÀ³egiesçeqmceved ³es ®e efJe<e³eeë veJeerveMeem$elJeb Yepevles les ®e meJexçefHe efJe<e³eeë DeäeoMeHeJe&³egles ceneYeejles MeeefvleHeJe&efCe ojer¢M³evle SJe~ ®elegefJe&OeHeg©<eeLe&meeOekebÀ ceneYeejleb meJe&%eeveefJe%eevejnm³eesHesleûevLejlveefceefle DeeefoHeJe&efCe SJe FlLeceY³eOeeef³e ³eled-

DeLe&Meem$eefceob ÒeesÊebÀ Oece&Meem$eefceob cenled~ keÀeceMeem$eefceob ÒeesÊebÀ J³eemesveeefceleyegef×vee~~(1.2.83) Oece&Meem$eefceob HegC³eceLe&Meem$eefceob Hejced~ cees#eMeem$eefceob ÒeesÊebÀ J³eemesveeefceleyegef×vee~~(1.62.83) mebmke=ÀleJee*ce³es ÒeyevOeveMeem$eer³eleÊJeeefve -

(2)

Je=efÊeJee&~ lee¢M³eeë ceeveg<³eJe=l³eeë Yetcesë ueeYeë HeeueveeefokebÀ ³e$ees®³eles leod DeLe&Meem$eced Fefle~ lem³e ®e Meem$em³e Üeef$ebMeÐegÊeÀ³eë Ghee³eeë De$eeLe&Meem$es ÒeefleHeeefoleeë~ leeefYe½e ³egefÊeÀefYeë He=efLeJ³eeë Heeueveced DeLee&led jep³em³e Heeueveb ÒeyevOeveb Jee keÀle&gb MekeÌ³ele Fl³eefYeÒee³ees ûevLekeÀle&gë~ leled Üeef$ebMeÐegefÊeÀ³egÊeÀced- DeefOekeÀjCeb, efJeOeeveb, ³eesieë, HeoeLe&ë, nslJeLe&ë, GÎsMeë, efveoxMeë, GHeosMeë, DeHeosMeë, DeefleosMeë, ÒeosMeë, GHeceeveb, DeLee&HeefÊeë, mebMe³eë, Òeme²ë, efJeHe³e&³eë,JeekeÌ³eMes<eë, Devegceleb, J³eeK³eeveb, efveJe&®eveb, efveoMe&veb, DeHeJeie&ë, mJemeb%ee, HetJe&He#eë, GÊejHe#eë, SkeÀevleë, DeveeieleeJes#eCeb, Deefle$eÀevleeJes#eCeb, efve³eesieë, efJekeÀuHeë, meceg®®e³eë, T¿eefceefle~

De$e mecegHeeÊee SkewÀkeÀeefHe ³egefÊeÀë keÀm³eeefHe ÒeyevOeveMeem$em³e met$eefceefle keÀLeves veeefleMe³eesefÊeÀë~ ®eeCekeÌ³eveereflemet$eeCeerefle veecvee Òeefme×s<eg met$es<eg efJeefYevveÒeyevOeveleÊJeeefve efyevOegªHesCe mecegHeueY³evles~ 571 met$es<eg ÒeyevOeveMeem$emeew#c³eb megefveefnleb HeM³eeceë~ le$een- 1. megKem³e cetueb Oece&ë(®ee veer met.1), 2. DeLe&mecHeled Òeke=ÀeflemecHeob keÀjesefle (®ee veer met.11), 3. Òeke=ÀeflekeÀesHeëmeJe&keÀesHesY³ees iejer³eeved (®ee veer met.13), 4. cev$ekeÀeues ve celmejë keÀle&J³eë(®ee veer met.31), 5. DeeqiveoeneoefHe efJeefMeäb JeekeÌHee©<³eced (®ee veer met.75), 6. Demeceeefnlem³e Je=efÊeve& efJeÐeles (®ee veer met.100), 7. HetJe¥ efveef½el³e HeM®eeled keÀe³e&ceejYesle (®ee veer met.101), 8. Hejer#³ekeÀeefjefCe Þeeref½ejb efleÿefle (®ee veer met.113), 9. ³ees ³eeqmceved keÀce&efCe kegÀMeuemleb leeqmceVesJe keÀce&efCe ³eespe³esled(®ee veer met.117), 10. ogmmeeOeceefHe megmmeeOeb keÀjesl³egHee³e%eë(®ee veer met.118), 11. DeefleYeejë Heg©<eced DeJemeeOe³eefle(®ee veer met.146)~ Slee¢Mes<eg met$es<eg megJe®eveªHes<eg ÒeyevOeveMeem$em³e cetueleÊJeev³evJesägb MekeÌ³evles~ ³eÐeHeerceeefve met$eeefCe jep³eÒeMeemeveHeefjOeew ÒeesÊeÀeefve leLeeçefHe Deceer<eeb met$eeCeeceLe&ieeOelee³eeë J³eeK³eevesçvegHeceb Mewef#ekeÀÒeyevOeveeLe&efMeuHeb Òel³eslegb MekeÌ³eles~

ÒeyevOeveced- Management

ÒepeeHelesye&ïeCemme=äew cetOe&v³eb mLeeveb meceefOeª¿e meJe&m³eem³e ÒeHeáem³e keÀe³e&peelem³e ®e kesÀvêefyevogefn& efJeJeskeÀer ceeveJeë Fefle meg%eele SJe~ DeOegveeleveeefve Jew%eeefvekeÀev³evJes<eCeeefve veJeb veJeb ef®evleveáesob mHeä³eefvle~ meesç³ecceeveJeë mJekeÀer³e³ee yegef×MekeÌl³ee efJeJeskesÀve ®e meceûececegb ÒeHeáeb keÀjleueeceuekeÀJeled efve³ece³eefle~ Dele SJe ceveg<³em³e yegef×MeÊesÀjmeeO³eb ve efkeÀefáeefoefle pesieer³eles~ lee¢Mees yegef×JewYeJeefJeYetef<elees ceeveJeceefCeë meceepem³e ÒeHeáem³eem³e ®e ueewefkeÀkeÀJ³eJenejefve³evlesefle ®e meccev³eles ~ ceeveJem³e ueewefkeÀkeÀes J³eJenejmleg veeveeefJeOees YeJeefle~ le®®e ceveg<³em³e ceveg<³ewë, ceveg<³em³e mLeeJejwë Je=#eHee<eeCeeefoefYeë, ceveg<³em³e HeMegHe#³eeefoefYe®eslevewë, ceveg<³em³e De®eslevewë ®e Fefle ®elegOee&~ le$e ceveg<³em³e ceveg<³ewë HeMegHe#³eeefoefYeJ³e&Jenejë ef$eÀ³eeÒeefleef$eÀ³eemJeªHeë,Òe³elveÒeefleÒe³elveªHe Fl³eeefoªHesCe efÜcegKeJ³eJenejÒeCeeu³ee SJe YeJeefle~ efkeÀvleg mLeeJejwë ®eslevewë Je=#eeefoefYeë ceveg<³eJ³eJenejm³e Òeefleef$eÀ³ee³eeb ef$eÀ³eceeCee³eeb mel³eeceefHe leefÜÐeceeveceefHe megmHeäb ve ÒekeÀeM³eles~ mLeeJejs<Je®esleves<eg Hee<eeCeeefo<eg ef$eÀ³eeÒeefleef$eÀ³eeJ³eJenejë ve efJeÐeles veevegYet³eles ®e~

³eÐeefHe HetJeexÊeÀefoMee pevlegceveg<³emLeeJejJe=#eeCeeb ceveg<³esCe men J³eJenejceglHeÐeles leLeeefHe Jee®íkeÌl³ee mJeeefYeÒee³eÒekeÀeMeveÜeje HejmHejevleëef$eÀ³eeMeefÊeÀmleg ceeveJe SJeesHeueY³eles~ Dele SJe ceeveJem³e meJe&ÒeeefCe<eg cetOe&v³eb mLeeveefceefle megHeefjieC³eles~ Slee¢Mees ceeveJeesçv³ewcee&veJewë meceepem³e veeveemebmLeemeg J³eJenjefle~ leeë mebmLeeë meceepem³e efJeefYeVeeefve J³eJenejcegKeeefve~ ceveg<³ees peeueªHes meceepes ye×ë meeceeefpekeÀveeveemebmLeemJeelceeveb efve³eespe³eVev³ewë ceveg<³ewmmen Deelceeveb mecyeOveeefle~ le$e efJeefYeVeemeg meeceeefpekeÀmebmLeemJeelceeveb efJeefve³eespeleë leÊelmeeceeefpekeÀmebmLeeieleefJeMes<es<eg (meeceeefpekeÀ-DeeefLe&keÀ-meebmke=ÀeflekeÀ-jepekeÀer³e-mebJewOeeefvekeÀ-Mewef#ekeÀmebmLeemeg) efJeÐeceevewcee&veJewmmen J³eJenjCeHe×efle³ee& GÎsM³emeeOevee³e mee ÒeyevOeveefcel³eefYeOeer³eles~

efkebÀ veece Mewef#ekeÀÒeyevOeveced- Meaning of Educational Management

(3)

ceveg<³eÜeje keÀe³e&meeOeveeLe&cegHe³egp³eceevee keÀeef®eled keÀuee Fefle cesjer Heeke&Àjd HeÀeuesìd ceneso³ee Òeen The art of getting things

done through management(Pondicherry University, Management Concepts,P.2)~ pescmed

S. SHedÀ mìesvejd ceneso³emleg- J³eJeefmLelemebmLeevleie&lemeom³eeveeb Òe³elvemecetnm³e ³eespeveb, J³eJemLeeHeveb, efve³eceveced , DeûesmejCeb leLewJe J³eJemLeevleie&leeveeb ceeneIe&mebmeeOeveeveeb mebmLee³eeë ue#³emeceJeeHle³es mecegHe³eesie½e ÒeyevOeveefcel³een Management is the process of planning, organising,leading and controlling the efforts of organisational members and of using all other organisational resources to achieve stated organisational goals.

(Pondicherry University, Management Concepts,P.2)~ Mewef#ekeÀÒeyevOeves mebmLee³eeë ue#³eÒeeefHleë Hejceb

Òe³eespeveb YeJeefle~ leoLe&b efn yee¿eÒeHeáes efJeÐeceeveeë JemlegefJeMes<eeë, ³ev$eeefCe, Oeveb, ceeveJeer³emesJeemmebmLee³eecevlemmLeeH³evles~ le$e lelmebmkeÀjCeÒeef$eÀ³ee keÀeef®eovegJele&les~ leleë Hejb mebmLeeleë efme×Jemletefve, efme×mesJee ®e yeefnëmLeeH³evles, meceepee³e Òeoer³eles~ meë yee¿eÒeHeáeë~ Dele SJe yee¿eÒeHeáes efJeÐeceevecevlemmLeeH³eb ÒeyevOeveÒeef$eÀ³eeÜeje efme×JemlegªHesCe mesJeeªHesCe Jee Hegvemmeceepee³e SJe Òeoer³eles~ leosJe efn Mewef#ekeÀÒeyevOem³e JewefMeäîeb cenÊee ®e~ GoenjCee³e keÀef½eled yeeuekeÀë meceepeeled Meeueeb ÒeefJeMeefle,le$e DeO³eeHeveÒeef$eÀ³eecevlemmeelkeÀjesefle, keÀefleHe³eJe<ee&vevlejb megie=nerleefJeÐeë Meeueeleë yeefnjeie®íefle~ De$e Meeuee³eeb yeeuekeÀm³e ³elHeefjJele&veb meceYeJeled leled Mewef#ekeÀÒeyevOevem³e cenÜwefMeäîeced~ SJecesJe DeeOegefvekeÀemeg meJe&efJeOemebmLeemeg le$eeefHe Mewef#ekeÀÒeyevOevem³e cenÜwefMeäîeb JejerJeefle&~

Mewef#ekeÀÒeyevOevem³e DevleefJe&Yesoeë- Types of Educational Management

ÒeyevOeveb veece keÀe³e&m³e megäg efveJe&nCee³e mebmLee³eeb efJeÐeceeveeveeb ceeveJeer³emebmeeOeveÒe³elveeveeb meceskeÀerkeÀjCeb, mecÒesjCeb, keÀe³eexvcegKeerkeÀjCeáe ~ mebmLeeveeb keÀe³e&JewefJeO³em³e keÀejCeeled mebmLeevleJe&efle&ÒeyevOeveceefHe veeveecegKeb YeJeefle~ leLeeçefn ³em³eeb keÀm³eeefáeoefHe mebmLee³eeb Òee³eMeesçOeesefJeÐeceeveeë ÒeyevOeveYesoeë efveoxägb MekeÌ³evles~

1. ceeveJemebmeeOeveÒeyevOeveced (Human Resource Management)

2. efJeÊeer³eÒeyevOeveced (Financial Management)

3. meáeejmecevJe³eveÒeyevOeveced (Legistics, Systems & Communication Management)

4. meceglHeeoveÒeyevOeveced (Production Management)

5. iegCeJeÊeeÒeyevOeveced (Quality Management)

6. efJeHeCeveÒeyevOeveced (Marketing Management)

7. DevegMeemeveÒeyevOeveced (Discipline Management)

Fces ÒeyevOeveevleYexoeë leÊeled #es$eevegiegCeb yengOee DeeK³ee³evles~ meeceeefpekeÀmebmLeemeg meJee&mJeefHe Deceer<eeb ÒeyevOeveleÊJeeveeb ÒeYeeJeë YeJeefle~ leLewJe Mewef#ekeÀÒeyevOevesçefHe~

MeeefvleHeJe&efCe ÒeyevOeveMeem$eer³eleÊJeeefve - Aspects of Management in mahabharata

ke=ÀleefJe®eejsCewJeeJeiec³eles ³eled- vewkeÀMeem$emecye×eë, Jew%eeefvekeÀefJe<e³eeM®eeoeJesJe ceneYeejles ÒemleeefJeleeë efJeÐevle veel³eeOegefvekeÀeë Fefle~ DeeHeeleleë Òee®eerveûevLeeveeb HeefjMeeruevesve leÊe®íem$emecye×eë veemeefVeefle ÒeefleYeeefle~ efkeÀvleg meefJeÍ}s<eb efJeef®evl³eceeves, met#cesef#ekeÀ³ee HeefjMeeruevesve ®e Del³eeOegefvekeÀefJe%eeveMeem$ecetueleÊJeeefve Yeejleer³eÒee®eerveûevLes<eg efJeefMe<³e ceneYeejles mecegHeueY³evles~ le$e ÒeOeeveªHesCe Del³eeOegefvekeÀeë ÒeyevOeveMeem$eefJe<e³ee½e Jele&vles~ ³eLee-

(4)

ogiex<eg ®e cenejepe <eìdmeg ³es Meem$eefveef½eleeë~ meJex<eg les<eg cev³evles vejogie¥ megogmlejced ~~ (12.56.35)

SJeb ceneYeejles MeeefvleHeJe&efCe Yeer<cesCe <eìd ÒekeÀejkeÀeefCe ogiee&efCe mecegHev³emleeefve~ Fceeefve ogiee&efCe SJee$e mebmeeOeveeveerefle mJeeref$eÀ³evles~ le$e les<eg <eìdogiex<eg ceeveJeogie&ceLee&led ceveg<³eme_®e³ecel³evleb megogmlejcecev³ele~ ve keÀesMeë Hejcees ¿ev³ees je%eeb Heg©<emeáe³eeled (12.56.34), ³eë keÀef½eppeve³esoLe¥ je%ee j#³eë me ceeveJeë(12.83.1), YeefJeleJ³eb meoe je%ee ieefYe&CeermenOeefce&Cee (12.56.44) Fl³eeÐeveskeÀeë jep³eHeeuevejepeOece&efJeMes<eebMeeë SJe meecÒeeflekeÀÒeyevOeveMeem$es<eg ÒeefleHeeefoleeë meefvle~ ceneYeejlemLeeveeceslee¢Meeveeb jepeveereflemecye×ebMeeveebb meceeuees®evesve mecevJe³evesve ®e ÒeyevOeveÒekeÀejevlejm³e Mewef#ekeÀÒeyevOevem³e ®e leÊJeev³evJesägb MekeÌ³evles~ ³eÐeH³eeceneYeejles (ÒeOeevele³ee Yeer<ce-keÀCe&-Meeefvle-DevegMeemeveeefo<eg) Mewef#ekeÀefJe<e³eeë, Mewef#ekeÀÒeyevOeve-Meem$eleÊJeeefve mecegHeueY³evles leLeeefHe efJemlejYe³eevce³ee met®eerkeÀìenv³ee³esve YeeweflekeÀ-DeeefLe&keÀ-ceeveJeÒeyevOeveleÊJeeefve SJee$e ³eLeeceefle efJe®ee³e&vles~

Mewef#ekeÀÒeyevOeveMeem$eevegiegCele³ee Yeer<ceesHeosMemLeHeoeveeb J³eeK³eeveced -

jep³eb, osMeë, veiejb, jeä^b, ûeeceë, peveHeob, ogie&efcel³eeÐeeveeb efJe®eejeë Mewef#ekeÀÒeyevOeveefJe%eeveefJe®eejeJemejs efJeÐeeue³eJ³eJemLeeb ÒeYeeJe³eefvle~

jeä^iegefHleb ®e ces jepeved jeä^m³ewJe leg mebûenced~1

J³etnj®evee, meYeeefvecee&Ceced, YeJeveefvecee&Ceced Fl³eeoerefve Heoeefve Mewef#ekeÀÒeyevOeveefJe%eeveefJe®eejeJemejs efMe#ee#es$em³e efvecee&Ceb, ³eespeveeb, ªHejsKeeáe efveefo&Meefvle~

meYee ®e mee cenejepe MeelekegÀcYece³eêgcee~ oMeefkeÀ<kegÀmenñeeefCe mecevleeoe³eleeçYeJeled~~ veJecesIeÒeleerkeÀeMee efoJeceeJe=l³e efJeefÿlee~ Dee³elee efJeHeguee jc³ee efJeHeeHcee efJeielekeÌuecee ~~

kegÀueieg©ë- $eÝef<eë, cegefveë, kegÀueÞesÿë, keÀgueHeefleë Fl³eeoerefve Heoeefve Mewef#ekeÀÒeyevOeveefJe%eeve-efJe®eejeJemejs kegÀueHeefleced, GHekegÀueHeefleb met®e³eefvle~

jepee - ÒeYegë, F&éejë, mJeeceer, ÒepeeHeefleë, ve=Heefleë, YetHeeueë, Fl³eeoerefve Heoeefve Mewef#ekeÀÒeyevOeveefJe%eeve-efJe®eejeJemejs ieg©b, DeO³eeHekebÀ, Òee®ee³e¥, efMe#ekeÀáe met®e³eefvle~

Sles<JeeHleevÒeefleÿeH³e jepee Yeg*dÊesÀ ceneR ef®ejced~2

cev$eer – Deeceel³eë, meef®eJeë Fl³eeoerefve Heoeefve Mewef#ekeÀÒeyevOeveMeem$eefJe®eejCeeJemejs kegÀueme®eefJeb, efveoxMekeÀmeom³eeved, DevegosMekeÀced , GHeosäejb ®e met®e³eeqvle~

Oece&efvel³eb efmLeleb efmLel³eeb ceeqv$eCeb Hetpe³esVe=Heë~( ce. Yee. 12.68.56) Deeceel³eiegCeJe=ef×½e Òeke=Àleerveeb ®e JeOe&veced~ (ce. Yee. 12.108.2) mesveeO³e#eë, mesveeHeefleë Fl³eeoerefve Heoeefve Mewef#ekeÀÒeyevOeveefJe%eeveefJe®eejeJemejs leÊeefÜYeeieeO³e#eeved efveefo&Meefvle~

Me$egë – Jewjer, efjHegë, efÜ<eled , efJeHe#eë Fl³eeoerefve Heoeefve Mewef#ekeÀÒeyevOeveefJe®eejeJemejs mHeOee&ªHeeved Flejeved mebmLeevleie&leeved , yee¿emebmLeevleie&leeved , mHeÀOee&uetved (efMe#ekeÀeë&íe$eeë), met®e³eefvle~

yeueeLe&cetueb J³egeq®íÐesÊesve vevoefvle Me$eJeë~3

(5)

oC[ë Meeefmle Òepeeë meJee& oC[ SJeeefYej#eefle~ oC[ë megHles<eg peeieefle& oC[b Oece¥b efJeogye&gOeeë ~~4

SJeb meebefmeef×kesÀ ueeskesÀ meJe¥ oC[s Òeefleefÿleced~(Meeefvle.15.6) oC[m³ewJe Ye³eeosles ceveg<³eeë Jelce&efve efmLeleeë~~(Meeefvle.15.12) ³eoe lJeOeeefce&keÀeved meJee&ved leer#Cewo&C[weffve&³e®íefle~ (12.68.45) j#eeefOekeÀjCeb ³eg×b leLee Oecee&vegMeemeveced~ (ce. Yee. 12.94.24)

Yeer<ceesHeosMes Mewef#ekeÀÒeyevOevem³e ceeveJemebmeeOeveleÊJeme¹uHeeë –

³ee keÀeefHe mebmLee keÀe³e&keÀle&=ved keÀce&keÀjeved , ³eesi³eesÐeesieeved efJevee vewJe ®eueefle~ leLewJe efMe#eemebmLeeefHe~ ³eeqmceved keÀeqmceved mebmLeeHeveefJeMes<es ceveg<³em³e ceveesJew%eeefvekeÀ-J³eeJeneefjkeÀ-meeceeefpekeÀefmLeefleë ÒeeOeev³ecen&efle~ keÀce&keÀjm³e keÀe³e&keÀle&gJee& efve³egefÊeÀë, ®e³eveb, YeeieûenCeb, mecceevelee, ³eesi³elee, efveHegCelee, keÀe³e&kegÀMeuelesl³eeo³eë ÒeeOeev³eb Yepevles mebmLeeslHeeoveJeOe&vee³e~ efMe#ee#es$es efMe#eCe-efMe#eCesleje Fefle efÜOee keÀce&keÀjeë YeJeefvle~ le$e efMe#eCeieCeeYeeJes efMe#ee#es$em³e ªHejsKee ve YeJeefle~ leLewJe efMe#eCeslejieCeeYeeJes efMe#ee#es$em³e keÀe³e&$eÀceeë ve efme×îeefvle~ Deceer<eeb meJex<eeb J³eJemLewJe efMe#ee#es$es ceeveJemebmeeOeveÒeyevOeveJ³eJemLesefle keÀL³eles~ leLewJees®³eles ceneYeejlem³e MeeefvleHeJe&efCe

Yeer<cesCe-ogiex<eg ®e cenejepe <eìdmeg ³es Meem$eefveef½eleeë~ meJex<eg les<eg cev³evles vejogie¥ megogmlejced ~~(12.56.35)

³eÐeHeerceeefve <e[doggiee&efCe Yeer<cesCe jepeJeeme³eesi³elJesve meceeÞe³eCeer³elJesve ®e ÒeesÊeÀeefve ~ Sles<eg ceeveJeogie&ced DeLee&led ceeveJeogie¥ (mebmeeOeveeefve) Del³evleb megogmlejcecev³ele ~ le$eeefHe ceeveJemeáe³eveb Hejceb keÀe³e&efceefle Yeer<cee®ee³e&ë~

ve keÀesMees Hejcees ¿ev³ees je%eeb Heg©<emeáe³eeled~

Devesve Mewef#ekeÀÒeyevOevem³eesVeeflejefHe ³es ®e le$e keÀe³e&jleeë, keÀce&keÀjeë DeHesef#eleeë YeJeefvle les<eeb meáe³eveeOeeefjlesefle %ee³eles~ ³em³e keÀm³eef®eêe%eë efJeÊekeÀesMeë ³eÐeefHe ceneved m³eeled leLeeçefHe meceer®eervem³e keÀe³e&keÀjCeMeefÊeÀceleë ceveg<³em³e meáe³eë SJe je%eë Hejceb keÀe³e&efcel³eJeOes³eë~ FlLeb ve kesÀJeueceLe&efJe<e³es ef®evleveb, Hejvleg efMe#ee#es$em³eesVel³ew ³eesi³eHeg©<emeáe³eveb Mewef#ekeÀÒeyevOekeÀeveeb HejcekeÀle&J³eefceefle mHeäe³eles~ le$eeefHe ³eesi³elee, kegÀMeuelee, #ecee, ÒeefleYeeefoefJeMes<eiegCe³egÊeÀeë ®e³eveer³eeë Fefle Yeer<cee®ee³e&ë~ leÊeg-

melke=Àlee½e Òe³elvesve Dee®ee³e&eqlJe&keÌHegjesefnleeë~ cens<Jeemeeë mLeHele³eë meebJelmejef®eefkeÀlmekeÀeë~~(Meeefvle.86.16) Òee%ee cesOeeefJevees oevlee o#eeë Metjeë yengÞegleeë~

kegÀueerveeë meÊJemecHeVeeë ³egÊeÀeë meJex<eg keÀce&<eg ~~5

efMe#ee#es$em³e meJex<JeefHe keÀce&<eg lee¢Meeveeb ®e³evecel³eeJeM³ekebÀ ³es<eeáe lelkeÀe³e&keÀjCeMeefÊeÀë, o#elee,Òe%ee, Meeruelesl³eeefoiegCeefJeMes<eeë Jele&vles~ mecÒeefle efMe#eeJ³eJemLeemeg iegCeJeÊelee vewJe ¢M³eles Fl³e$e keÀejCeb YeJeefle ³eled- lee¢Meeveeb leÊelkeÀe³e&keÀjCeMeefÊeÀceleeb meáe³eveeYeeJe SJe~ le$e mJeeLe&Hetefjleef®evleveb, OeveeHes#ee, jepekeÀer³elee, yevOegÒeerefleë Fl³eeÐeveskeÀeë efJe<e³eeë meecÒeeflekeÀMewef#ekeÀÒeyevOekeÀeveeb ceefmle<kesÀ<eg jejepevles~ ve kesÀJeueb meáe³evekeÀe³ee&efCe DeefHe ®e les<eg J³eJenejesçefHe efMe#ee#es$eÒeiel³eeb ÒeefleyevOekeÀªHesCe efleÿefle~ leÊelkeÀe³e&keÀjCeMeefÊeÀceleeb efve³egefÊeÀefJe<e³es, mecceeveveefJe<e³es ®e Yeer<cee®ee³ezë efveieÐeles ³eled-

(6)

efMe#ee#es$emeJe&efJeOekeÀe³ex<eg leÊelkeÀe³e&keÀjCeMekeÌl³evegiegCeb meJe&JeCe&³eesi³epeveeveeb efve³egefÊeÀë Del³eeJeM³ekeÀerefle, leLewJe les<eeb efJe<e³es mecceeveYeeJeë m³eeefoefle, lesve lel#es$em³e efmLeefle©Êecee YeJeleerefle %ee³eles~

J³eemeMewef#ekeÀÒeyevOevem³e YeeweflekeÀmebmeeOeveleÊJeme¹uHeeë –

Mewef#ekeÀÒeyevOeveMeem$es YeeweflekeÀmebmeeOeveev³esJeeOegefvekeÀkeÀeues DeeflecenÊJeHetCe&mLeeveceue¹§Je&efvle~ efMe#eemebmLee³eeë ÒeesVel³ew efJekeÀemee³e ®e YeeweflekeÀyee¿emJeªHem³eeefHe cenÊJeHetCe&³eesieoeveb YeJeleerefle DeeOegefvekeÀefMe#eeÒeyevOekeÀeveeb efJe®eejë~ ÒeeMeemeefvekeÀYeJeveeefve, Mewef#ekeÀYeJeveeefve, keÀ#³eeÒekeÀesÿeë, $eÀer[e#es$eb, íe$eeJeemeë GHekeÀjCeeoerefve efMe#ee#es$em³e YeeweflekeÀmebmeeOeveeveerefle keÀL³evles~ efMe#eemebmLee³eeë DeejcYeeJemLee³eeb HetJe&³eespeveeJemejs SJe YeeweflekeÀmebmeeOeveeveeb efJe<e³es mHeäefveCe&³eë mJeerkeÀe³e&ë~ keÀë ÒeosMeë, keÀer¢Meb mLeeveb, efkebÀ efveefceÊeb, keÀLeb m³eeled , keÀë efJemleejë ,keÀefle YeJeveeefve, keÀer¢Meeefve YeJeveeefve, DeHesef#eleesHekeÀjCeeveerl³eeefo<eg YeeweflekeÀmebmeeOevemecye×efJe<e³es<eg Deeoew mec³eeqiJe®eejë efJeOes³e Fefle DeeOegefvekeÀefMe#eeÒeyevOeveMeem$es efJeefÓë mece®eef®e&~ vee³ecel³eeOegefvekeÀë Mewef#ekeÀÒeyevOeveefJe®eej Fefle ceneYeejlemLeeveeced Sles<eeb YeeweflekeÀmebmeeOeveefJe<e³eeCeeb meceeuees®evesveeJeiec³eles~ ³eLee

Metv³ee efieefjiegne½ewJe osJelee³eleveeefve ®e~ Metv³eeieejeefCe ®ewkeÀeûeesefveJeemeeLe&cegHe$eÀcesled~~ (12.240.28) SkeÀevles efJepeves osMes meJe&leë mebJe=les Meg®eew~ keÀuHe³esoemeveb le$e mJeemleerCe¥ ce=ogefYeë kegÀMewë~~(Deveg. 145) Meg®eew osMes ÒeefleÿeH³e efmLejceemeveceelceveë~veel³egef®í^leb veeefleveer®eb ®ewueeefpevekegÀMeesÊejced~~(Yeer<ce.30.11) Deue*dke=Àlemleg me efieefjvee&veeªHewfJe&ef®eef$elewë~ yeYetJe jlvece³ewë keÀesMewë mebJe=le Heg©<e<e&Ye~~ (DeeÞece.59.5)

Slee veÐemleg efJe<e<C³eeveeb ceelejes ³ee ÒekeÀerefle&leeë~7

SkeÀes Je=#ees efn ³ees ûeeces YeJesled HeCe&HeÀueeeqvJeleë~ ®ewl³ees YeJeefle efve%ee&eflej®e&veer³eë megHetefpeleë~~(Deeefo.138.25)

³eÐeH³esles meJe&s efJe<e³eeë jep³em³e, veiejm³e, jepe#es$em³e ®e efvecee&Ce$eÀces efJeJe=leeë leLeeHeerces mecemleefJe<e³eeë efMe#ee#es$em³e efvecee&Cemece³es ceeie&ÒeoMe&keÀe Fefle keÀLeves veeefleMe³eesefÊeÀë~ megotjÒeosMes, ÒeMeevleJeeleeJejCes, GÊecemLeues, meJe&efJeOemeewefJeO³e³egÊesÀ ®e Òeevles efJeÐeeue³em³e mLeeHevecegef®eefceefle JeoefÓë efMe#eeleÊJe%ewë les ®e efve³eceeë ve Heeu³evles~ Dele SJe meecÒeeflekeÀefMe#ee#es$es<eg ye»îeë mecem³eeë Heefjue#³evles~ ³ee½e efMe#eemebmLeeë meefvle leemeeb mebj#eCesçefHe DeMeÊeÀeë yengefJeOemecem³eeHeefj<keÀejs efJecegKeeë pee³evles~ ³eLee Dev³es efMe#eemebmLeeb ÒeJesägceMeÊeÀeë YeJes³egë leLee ¢{ÒeekeÀejHeefjjJeb efvecex³eefceefle Yeer<ceë~ ³eLee-

DeMeew®eb ceefuevelJeáe Metêe ¿esles Heefjceerefjleeë~8

¢{ÒeekeÀejHeefjjJeb nml³eéejLemebkegÀueced~(Meeefvle.87.6)

ÒeieC[erë keÀej³esled mec³eieekeÀeMepeveveermleoe~ DeeHetj³es®®e HeefjKeeb mLeeCegve$eÀPe<eekegÀueeced~~(Meeefvle.69.34)

J³eemeMewef#ekeÀÒeyevOevem³e DeeefLe&keÀmebmeeOeveleÊJeme¹uHeeë –

Oevecetueefceob peielmeJe&ced Fefle³egefÊeÀë meJe&keÀeuemeJee&JemLeemeg meecÒeeflekeÀmeceepes ceeveJekeÀe³e&keÀueeHes<eg mebie®íefle~ OeveeYeeJeeled ³eë keÀef½eled peveë keÀe³e&jleë ve m³eeled~ Dele SJees®³eles ³eled- Òe³eespevecevegefÎM³e ve cevoesçefHe ÒeJele&les Fefle~ ³em³eeb keÀm³eeceefHe mebmLee³eeb ceeveJemebmeeOeveeefve SJeb YeeweflekeÀmebmeeOeveeefve ®e DeeefLe&keÀmebmeeOeveeOeeefjleev³esJe YeJeefvle~ OeveeYeeJeeled ³eë keÀ½eve peveë, ³ee keÀe®eve mebmLee, leÊelkeÀe³ee&efCe Jee ve efme×îeefvle~ leosJees®³eles ³eled-

(7)

ÒeeCe³ee$eeefHe ueeskeÀm³e efJevee ¿eLe&b ve efme×îeefle~~ (Meeefvle.18.17)

efMe#eeJ³eJemLewkeÀe meeceeefpekeÀJ³eJemLee ®esoefHe le$emLemeJe&efJeOeceeveJeYeeweflekeÀmebmeeOeveeefve OevesvewJe mecÒeJele&vles Fefle leg efJeefoleebMe SJe~ Oeveb efJevee les<eeb Mewef#ekeÀeCeeb ÒeeCe³ee$ee ve YeJel³esJe~ OevesvewJe meJex meevevob keÀe³eexvcegKeeë pee³evle Fl³egefÊeÀj$e ÒeceeCeYetlee~ ³eLee-

DeLex meJex meceejcYeeë mecee³eÊeeë ve mebMe³eë~ (Meeefvle.15.48)

leLeeefHe ³eos®íb Oeveb ve os³eced~ leÊelkeÀe³e&keÀjCeMeefÊeÀceleë leovegiegCecesJe Oeveb os³eb ve lJeefOekeÀefcel³eefHe GHeefoM³eles Yeer<cesCe ~ leÊeg- ³ees ³eeqmceved kegÀ©les keÀce& ³ee¢Meb ³esve ³e$e ®e~ lee¢Meb lee¢MesvewJe me iegCeb ÒeefleHeÐeles~~ (Meeefvle.62.8)

ke=Àles keÀce&efCe jepesvê Hetpe³esod Oevemeáe³ewë~(Meeefvle.69.62)

HejvlJeOegvee ³eLee Heg©<eefve³eespeves leLee OeveJ³e³eerkeÀjCesçefHe Je$eÀyegef×ë meecÒeeflekeÀMewef#ekeÀÒeyevOekeÀeveeb Jele&les~ ³e$e OeveJ³e³ees Gef®eleë le$e J³e³eë ve ef$eÀ³eles~ ³e$eeHeJ³e³ees le$eeefOekeÀOeveJ³e³eë ef$eÀ³eles~ ³es ®e keÀe³e&kegÀMeueeë, ³eLeeefJeefOe keÀe³e&jlee½e YeJeefvle lesY³eë meyeeOekebÀ Oeveb Òe³e®íefvle~ ³es ®e Je$eÀyeg×îee keÀe³e&jlee lesY³eë cenÊejb Oeveb oer³evles~ vewleogÊeceefceefle Yeer<cee®ee³e&ë Jeoefle~ leLewJe ÒeeHleOevem³e meefÜefve³eesieë efMe#eeÒeyevOekeÀm³e keÀe³e&efcel³eg®³eles

³eled-ueyOeeveeceefHe efJeÊeeveeb yees×J³eew ÜeJeefle$eÀceew~ DeHee$es ÒeefleHeefÊe½e Hee$es ®eeÒeefleHeeoveced~~(Meeefvle.26.31)

³eLee meeceeefpekeÀmebmLeemeg Oevem³e ÒeYeeJeë leLewJe efMe#ee#es$esçefHe YeJeefle~ DeJeM³eb OeveÒeeHle³es Òe³eemeë efJeOes³eë~ OeveeYeeJes meJee&C³eefHe keÀe³ee&efCe efJeeq®íÐevles ~ Oevemeáe³eveeYeeJes meJexçefHe mJekeÀe³ex DeveemeÊeÀeë mebmLee³eeë keÀe³ex<eg YeeieYeepeë ve YeJeefvle~ OevesvewJe meJexçefHe efce$eeCeerJe meJe&efJeOekeÀe³ex<eg ÒeyevOekeÀm³e Devegieeefceveë YeJeefvle~

Oeveeled kegÀueb ÒeYeJeefle Oeveeled Oece&ë ÒeJeOe&les~~(Meeefvle.18.22) DeLe&mebefve®e³eb kegÀ³ee&od jepee Hejyeueeefo&leë~ ve keÀef½eled keÀm³eef®eeqvce$eb ve keÀef½eled keÀm³eef®eefêHegë~ DeLe&lemleg efveyeO³evles efce$eeefCe efjHeJemleLee~~(Meeefvle.139)

³eÐeefHe efMe#eeJ³eJemLee³eeë efveJe&nCee³e, meáeeuevee³e ®e meJe&keÀejsCe, meJe&keÀejslejmebmLeeefYe½e OeveJ³eJemLee keÀefuHelee leLeeefHe lem³eeë efJeefve³eesies meecHeeflekeÀMewef#ekeÀÒeyevOekeÀeveeb He³ee&Hle%eeveeYeeJeë efMe#ee#es$eÒeieleew ÒeefleyevOekeÀ FJe ojer¢M³eles~ lee¢Meeveeb Mewef#ekeÀÒeyevOekeÀeveeb ke=Àles Fces DeeefLe&keÀmebmeeOeveleÊJeme¹uHeeë ceeie&ÒeoMe&keÀeë YeJevleerefle keÀLeves veeefleMe³eesefÊeÀë~

Mewef#ekeÀÒeyevOevem³eesVel³ew J³eemeeäeoMemeesHeeveeefve-

ceneYeejleevleie&leeveeb efJe<e³eeCeeb meces<eeceefHe mecevJe³evesve HeefjMeeruevesve ®e leÊe®íem$eevegiegCeced DeHesef#eleefJe<e³eemmeJex ¢efäHeLeb mecee³eeefvle~ vewkeÀMeem$eefJe<e³eÒeefleHeeoves mecHetCe&ceneYeejleb ve, DeäeoMeHeJe&meg ³em³ekeÀm³eeH³eskeÀm³e HeJe&Ceë efveefMeleeO³e³eveceueefceefle keÀLeves veeefleMe³eesefÊeÀë~ leLewJeem³e Mewef#ekeÀÒeyevOeveMeem$em³eeefHe mecesçefHe efJe<e³eeë ÒeeHleene& SJe~ efve<keÀ<e&ªHesCe met#cesef#ekeÀ³ee ®e efJe®eej³eeceM®esled DeäeoMeHeJee&efCe Mewef#ekeÀÒeyevOevem³eesVem³ew, efJekeÀemee³e ®e DeäeoMemeesHeeveeefve efveefo&Meefvle~ leeefve-

(8)

Mewef#ekeÀÒeyevOevesçefHe efMe#eemebmLeevleie&leeveeb meces<eeb Je=Êeevleeë DeJeM³ecesJeeoew meJezë %eeleJ³eeë~ Je=Êeevle%eeveeYeeJeeled keÀe³e&efmeef×ë efMe#ee#es$emLeeveeb meJex<eeceefHe keÀäsvewJe mecYeJeefle~

2. meYeeHeJe& - DeefÜleer³eb efÜleer³eáe YeJeefle meYeeHeJe&~ mecHetCe&ceneYeejlee³e ce³emeYeeJe=Êeevleë SJe cetueeOeejefJe<e³eë~ ce³emeYee³eeë DeÓgleefvecee&CekeÀuee og³eexOevem³e efJemce³eeslHeÊeew keÀejCeYetlee Deemeerled~ leLewJeeOegefvekeÀkeÀeues efMe#eeJ³eJemLeeefHe efvecex³ee~ DeÓgleefvecee&Ceeefve, GHekeÀjCeeefve, $eÀer[emeeOeveeefve, YeJeveeefve efMe#eeJ³eJemLee³eeë ÒeieefleÒeoMe&keÀeveerefle DeeOegefvekeÀefMe#eeMeem$e%eeveeb efJe®eejë~

3. JeveHeJe& - ceneYeejles Fob le=leer³eb HeJe& Jele&les~ De$e Ðetle$eÀer[e³eeb Hejeefpeleeë HeeC[Jeeë ke=Àleefve½e³eeë YetlJee oÊeJeeievegiegCeb JeveJeemee³e ³e³egë~ JeveJeemeevleie&leeë megKeogëKekeÀewMeueÒeegefHleefJe®eejeë ÒeOeevele³ee mecegHeJeefCe&leeë~ ³eLee cenlee ÒeeHles DekeÀeues ogie&efleë leLewJe Mewef#ekeÀeCeeceefHe keÀoeef®eled m³eeled~ leLeeçefHe YeefJe<³eb ceveefme efveOee³e, ke=Àleefve½e³eeë YetlJee Mewef#ekeÀemmeJex keÀe³e&keÀjCes keÀefþye×eë YeJes³egefjefle Devesve %ee³eles~ 4. efJejeìHeJe& - ceneYeejles Fob ®elegLe¥ YeJeefle~ De$e HeeC[Jeeveece%eeleJeemekeÀeueefJeMes<eeë mecegHeJeefCe&leeë~ HeeC[Jeeë De%eeleJeemee³e celm³eosMees yeueJeeefveefle efveefM®el³e keÀë keÀLeb J³eJenjsefoefle ÒeeiesJeeuees®³e ÜwleJeveeÊeÎsMeb ieleeë, Oeewc³eesHeosMeevegmeejced De%eeleJeeme_®e meceeHe³eeceemegë~ HeeC[Jeeveeb keÀe³e&kegÀMeuelee, efveHegCelee ®eeeqmceved HeJe&efCe Òel³eHeeefo<eleeced~ efJe<e³eesç³ecemceeved me¹ìeJemLee³eeb vewHegC³esve, keÀewMeuesve, JewefJeO³eHetJe&keÀJ³eJenejsCe ®e keÀe³e¥ mecHeeoveer³eefceefle Mewef#ekeÀÒeyevOekeÀeved, efMe#ekeÀeved ®e GHeefoMeefle~

5. GÐeesieHeJe& - De%eeleJeemeb meceeH³e efJejeìm³e meYee³eeb meJex HeeC[Jeeë meceeJesleeë~ leLee Þeerke=À<Ceë Deen- ÜeoMeJe<ee&lcekeÀes JeveJeemeë, mebJelmejm³e SkeÀm³ee%eeleJeeme½e Oece&cee®ejefÓë SefYeë mesefJeleë efkeÀefceoeveercee®ejCeer³eefceefle~ mevoYexçeqmceved jep³eÒeeHle³es Þeerke=À<Cemeene³³eb mJeerke=Àl³e HeeC[Jewë menveYeeJeve³ee, megcevemee ®e ³elkeÀe³e¥ efJeefnleb, leLewJe mel³eemel³e- meeO³eemeeO³e- efnleeefnle- Oecee&Oece&- ke=Àl³eeke=Àl³eáe meJezmmen efJe®ee³e& efMe#ee#es$es ÒeyevOekeÀwë, efMe#ekewÀ½e keÀe³e¥ keÀjCeer³eefcel³eJeiec³eles~ menmee DeefJeJeskesÀve Jee keÀe³e&b vee®ejsefol³eefHe %ee³eles~

6.Yeer<ceHeJe&- kegÀ©#es$e³eg×ejcYem³e yenJeë efJe<e³eeë HeJe&C³eeqmceved JeefCe&leeë~ le$eeoew GYeeY³eeb He#eeY³eecewkeÀcel³esve mece³eë ke=Àleë~ He½eeled ³egefOeefÿjeo³eë efJeHe#eeved efHeleeceneefokegÀ©ÞesÿHeg©<eeved iegªved ®eeefYeJeeÐe les<eecee%eeb ®e mJeer®e$egÀë~ lewmmenelceefJeéeemesve ®e ³eg×ceH³ekegÀJe&ved~ GYeeJeefHe pe³ee³e J³etnÒeefleJ³etnew jef®eleew~ SJeb HeJe&C³eefmceved ieg©efMe<³emecyevOeë, mJeefMe<³eJeelmeu³eb, keÀle&J³eo#elesl³eeo³eeë efJe<e³eeë Deevlejef²keÀªHesCeesHeJeefCe&leeë~ Sles efJe<e³eeë efMe#eCeÒeef$eÀ³ee³eeb ieg©efMe<³emecyevOeë keÀer¢Meë m³eeefol³emceevegHeefoMeefvle ~ vewlelkesÀJeueced, DeefHe ®e iegjesjeMeerJee&oyeuesvewwJe efMe<³eeë meJee&JemLeemeg ieg©ceefOeefleÿs³egefjefle mHeäerkegÀJe&efvle~

7. êesCeHeJe&- Yeer<ceevevlejb og³eexOeveÒeYe=le³eë mesveeHeeflelJesve êesCeceefYeef<eef<e®egë~ Deleë ÒemeVees êesCeë efkeÀvles efÒe³eb keÀjJeeefCe~ Jejb ye´tnerl³eJees®eled~ lesve og³eexOeveë peerefJeleb ³egefOeefÿjb ie=nerl³ee celmeceerHeceeve³esefle ÒeÒe®í~ leLee êesCe GJee®e ³eled- jepeved HeeLeex ³egefOeefÿjb j#eefle ®esÊeoeçmeew ûenerlegb ve MekeÌ³ele Fefle~ He½eeled ³egefOeefäje³e êesCemewv³eb, êesCee®ee®ee&³e Depe&gvemewv³eb ®eesYeeJeefHe HejmHejb ³eg×b ®e$eÀlegë~ keÀLeefáeled Oeveg¡e³esve ³egefOeefÿjë jef#eleë~ ³egefOeefäjm³e cece&Je®eveeod(DeéelLeecee nleë Fefle J³eÊebÀ, vejes Jee kegÀ¡ejes Jee Fl³eJ³eÊeÀced) êesCeë ³eg×eod efJejlees yeYetJe~ He½eeled Oe=äÐegcve SJebefJeOecee®ee³e&cee$eÀc³e lem³e efMej½ekeÀle&~ DevesveeJeiec³eles ³eled- HejmHejmeene³³esve keÀe³e¥ megueYemeeO³eefceefle, keÀäkeÀeues GHee³esve ®e keÀe³e¥ mecHeeÐeefceefle ~ Deleë efMe#ee#es$emLeeë meJex meJe&oe HejmHejmene³³esve, Ghee³esve ®e keÀe³e¥ kegÀ³ee&megë~

8. keÀCe&HeJe&- nles êesCes keÀCe&ë keÀewjJemesveeHeeflemme¡eeleë ~ keÀCexve ÒeefLe&lees og³eexOeveë Meu³eb ceêjepeb meejL³eb keÀle&gceJees®eled~ DeveemeÊeÀîeeefHe Meu³eë meejL³eb keÀle&gce²er®ekeÀej~ ke=ÀleeHejeOesve mecÒeeHlesçefHe keÀeues keÀCexve HeeC[Jeeë ve nleeë~ Depe&gvemleeJeled mecÒeeHles keÀeues ³eLeeefJeefOe keÀe³e¥ ®ekeÀej~ efJe<e³eesç³eb De$e ûee¿eë~ Mewef#ekeÀeë meJex ³eLeemece³eb keÀle&J³eHeje³eCeeë m³egefjefle Devesve %ee³eles~

(9)

10.11. meewefHlekeÀHeJe& - m$eerHeJe& - meewefHlekeÀes JeOeë keÀjCeer³e Fefle Je$eÀceeiexCe meJee&ved megHleeved êewefCeë meto³eeceeme~ yevOegÒeerl³ee, Jeelmeu³esve, HejeYeJesve Jee keÀoeef®eoefHe J³eefle$eÀceë vee®ejCeer³e Fefle Devesve %ee³eles~

12. MeeefvleHeJe& - ³egefOeefÿjm³e MeeskeÀceesnefveJe=Ê³eelcekeÀefJe<e³eeë HeJe&C³eeqmceved ÒeOeeveeë~ je%eë, jep³em³e Jee keÀu³eeCee³e Meevle³es ®e ³e½eesHeosMeë Yeer<cee®ee³e&m³e me ®ee$e ûee¿eë~ efMe#ee#es$em³e keÀu³eeCee³e ieg©peveefMeäesHeosMeë mJeerkeÀe³e& Fefle %ee³eles~

13.DevegMeemeveHeJe& - HeJe&C³eeqmceved efJeefJeOeeefve GHeeK³eeveeefve, mebJeeoeë, ³egefOeefÿjÒeMveªHesCe Yeer<cem³eesÊejªHesCe yenJeë Òeme²eë ®eesHev³emleeë~ je%eë ke=Àl³eeefve keÀeefve, Deke=Àl³eeefve keÀeveerefle jepeOecee&vegMeemeveefJe<e³eeë ³es ®e yenJeë efJe<e³eeë Yeer<cee®ee³ezë ÒeesÊeÀeë les De$e efMe#ee#es$e%ewë %eeleJ³eeë YeJeefvle~ Devesve kegÀue-cele-peeefle-mLeue-GÊece-ceO³ece-DeOece-Oeve-efveOe&ve- efJekeÀuee²eefoYesosve efJeÐeeceeveeveeb efMe#ee#es$e%eeveeb meece¡em³ecevegMeemevesvewJe meeO³eefceefle %ee³eles~

14. DeeéecesOeHeJe& - yengOee yengefYeë Ye=MeceeéemLeë MeeskeÀjefnlees YetlJee ke=À<Cee%e³ee DeéecesOecene$eÀlegb keÀLeb mecee®ejsefol³eeqmceved HeJe&efCe mecegHeJeefCe&leë~ DeéecesOe$eÀlegefveJe&nCes HeeC[Jewë ³e½e Òe³eemeë efJeefnleë me ®ee$e efMe#ee#es$e%ewë ûee¿eë~ efMe#ee#es$em³e efJekeÀemee³e ³e%e³eeieme¢Meeë keÀe³e&$eÀceeë efveJe&nCeer³eeë YeJeefvle~

15. DeeÞeceJeeefmekeÀHeJe& - HeJe&C³eeqmceved Oe=lejeä^m³e, kegÀvl³ee½e JeveJeemes®íeefJe<e³eë mecegHeJeefCe&le efJeÐeles~ le$eeefHe jep³eceJeeH³e HeeC[Jeeë Oe=lejeä^b Hegjmke=Àl³e jep³ecekegÀJe&ved , ieg©pevemesJeeHejlee½eemeefVeefle ef®evleveer³ees efJe<e³eë~ leLewJe efMe#eepeieleë efveJe=Êeeveeb cenleeb, keÀe³e&jleeveeb p³esÿeveeb ®e mesJee ÒeeHleeefOekeÀeefjefYeë keÀjCeer³esefle %ee³eles~

16. ceewmeueHeJe& - Deeqmceved HeJe&efCe ceewmeuem³e cenÐeg×m³e keÀLeveceefmle~ ³eg×sçeqmceved Òee³eë cenejLeeë Jeerje½e efveOeveceJeeHegë~ leLee HeeLe&m³e Kesob ¢ädJee J³eemesve ³eogÊebÀ- cenelceveeb ³e®®e YeefJeleJ³eb le®®eesefÎäceemeeroslelmeJe&efceefle leo$e ûee¿eë efJe<e³eë~ DeJeevlejefCe, DeJejesOeeë, efkeÌueäHeefjefmLele³eë keÀoeef®eled Mewef#ekeÀÒeyevOevem³e, cenleeb ÒeyevOekeÀeveeb, keÀce&jleeveeb Jee m³egë~ leLeeefHe ÒeeHlekeÀeueb ieceveb Þes³emkeÀjefceefle ceveg³eeled~

17. ceneÒemLeeefvekeÀHeJe& - Fob ceneYeejlem³e meHleoMeHeJe& Jele&les~ veecvewJeem³e HeJe&Ceë JewefMeäîeb %ee³eles~ HeJe&C³eeqmceved ³egefOeefÿjë ceneÒemLeevemece³es keÀmcew ÒeeOeev³eceoeled ,keÀmcew ÒeeOeev³eb veeoeefoefle JeefCe&leë~ De$eesHeJeefCe&leefJe<e³eë efMe#ee#es$eevleie&leeveeb meces<eeb keÀce&keÀjeCeeb ke=Àles DeeoMe&Yetle SJe~ me ®e efJe<e³eë meJee&JemLeemeg mJepevewë meJezmmen efceefuelJewJe Jemesled ,keÀe³e¥ kegÀ³ee&efoefle efveefo&Meefle~ le$e Me$eÀesefÊeÀë ³eLee- jepeved mJekeÀce&efYeefpe&leefceob mLeeveb lJeb Jeme~ ceeveJemvesnb l³epe~ lJeb Hejceeb efmeef×b ÒeeHleesçefme, ³eecev³eë keÀesçefHe HegceeVewJe ÒeeHleJeeved~ FocegÊececeb mLeeveb mJeYeéle=efYevezJe ueyOeced~ DeÐeeefHe lJeeb ceeveg<ees YeeJeë mHe=Meefle~ De³eb mJeie&ë~ Fceeved efme×eved osJe<eeráe HeM³e~ Fefle~ mevoYexçeqmceved De³eb éee cece MejCeeielees YeÊeÀ½e~ Deleesçm³e l³eeieë keÀLeceefHe keÀle&gb ve MekeÌ³eles ~ leLewJe cece Yeéele=Ceeb ³eled mLeeveb MegYeceMegYeb Jee leosJeenb keÀece³es~ Dev³eeuueeskeÀeved ve keÀece³es~ lewefJe&veence$e Jemlegb veeslmens~ Denb le$e ievlegefce®íeefce ³e$e cece Yeélejes ielee Fefle ³egefOeefÿjm³e keÀLeveb lee¢Meb Mewef#ekebÀ ceeveJemecyevOeb met®e³eefle~

(10)

³es keÀe³e&jleeë Mewef#ekeÀeë les<eeb keÀeueevlejs meewK³eefceefle, Dev³es<eeb ³es ®e mJeeLe&HetefjlekeÀce&efCe, megKeÒeeHlekeÀce&C³eeoew jleeë les<eeb ogëKeefcel³eJeOes³eced~ Deleë Mewef#ekeÀÒeyevOevem³e GVel³ew, ue#³eÒeeHle³es ®e keÀefþveb ®esoefHe meJezjefHe GÊeceesÊecekeÀe³ee&Ceecee®ejCeb efJeOes³eefcel³eefYe%ee³eles~

Fefle Meced

lUnHkZ&

1- Meeefvle.87.1

2- ce. Yee. 12.94.26

3- ce. Yee. 12.106.19

4- Meeefvle.15.2

5- Meeefvle.86.17

6- Meeefvle.86.18

7- Jeve.2.12.24