TÜRK STANDARDI
TURKISH STANDARD
TS EN 287-1 + A2
Ocak 2007
(EN 287-1: 2004/AC: 2004 dahil)
ICS 25.160.10
KAYNAKÇILARIN YETERLİLİK SINAVI - ERGİTME KAYNAĞI -
BÖLÜM 1: ÇELİKLER
Qualification testing of welders - Fusion welding - Part 1: Steels
TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ
− Bugünkü teknik ve uygulamaya dayanılarak hazırlanmış olan bu standardın, zamanla ortaya çıkacak gelişme ve değişikliklere uydurulması mümkün olduğundan ilgililerin yayınları izlemelerini ve standardın uygulanmasında karşılaştıkları aksaklıkları Enstitümüze iletmelerini rica ederiz.
− Bu standardı oluşturan Hazırlık Grubu üyesi değerli uzmanların emeklerini; tasarılar üzerinde görüşlerini bildirmek suretiyle yardımcı olan bilim, kamu ve özel sektör kuruluşları ile kişilerin değerli katkılarını şükranla anarız.
Kalite Sistem Belgesi
İmalât ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların sistemlerini TS EN ISO 9000 Kalite Standardlarına uygun olarak kurmaları durumunda TSE tarafından verilen belgedir.
Türk Standardlarına Uygunluk Markası (TSE Markası)
TSE Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin ilgili Türk Standardına uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü’nün garantisi altında olduğunu ifade eder.
TSEK
Kalite Uygunluk Markası (TSEK Markası)
TSEK Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin henüz Türk Standardı olmadığından ilgili milletlerarası veya diğer ülkelerin standardlarına veya Enstitü tarafından kabul edilen teknik özelliklere uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü’nün garantisi altında olduğunu ifade eder.
DİKKAT!
TS işareti ve yanında yer alan sayı tek başına iken (TS 4600 gibi), mamulün Türk Standardına uygun üretildiğine dair üreticinin beyanını ifade eder. Türk Standardları Enstitüsü tarafından herhangi bir
garanti söz konusu değildir.
Standardlar ve standardizasyon konusunda daha geniş bilgi Enstitümüzden sağlanabilir. TÜRK STANDARDLARININ YAYIN HAKLARI SAKLIDIR.
Ön söz
− Bu standard, CEN tarafından kabul edilen EN 287-1 + A2 (2006) standardı esas alınarak, TSE Metalurji İhtisas Grubu’nca TS 6868-1 EN 287-1 (2000) standardının revizyonu olarak hazırlanmış ve TSE Teknik Kurulu’nun 09 Ocak 2007 tarihli toplantısında Türk Standardı olarak kabul edilerek yayımına karar verilmiştir.
− Bu standardın kabulü ile TS 6868-1 EN 287-1: 2000 iptal edilmiştir. − Bu standardın daha önce yayımlanmış bulunan baskıları geçersizdir.
− Bu standardda kullanılan bazı kelime ve/veya ifadeler patent haklarına konu olabilir. Böyle bir patent hakkının belirlenmesi durumunda TSE sorumlu tutulamaz.
İçindekiler
0 Giriş ...1
1 Kapsam...1
2 Atıf yapılan standard ve/veya dokümanlar ...1
3 Terimler ve tarifler ...2
3.1 Kaynakçı...2
3.2 Sınavı yapan kişi ...2
3.3 Sınavı yapan kuruluş...2
3.4 Altlık...2
3.5 Kök paso...2
3.6 Dolgu pasosu...3
3.7 Kapak pasosu...3
3.8 Kaynak metali kalınlığı ...3
4 Semboller ve kısaltılmış terimler ...3
4.1 Genel ...3
4.2 Kaynak işlemlerinin referans numaraları...3
4.3 Kısaltmalar...3
5 Temel değişkenler ve yeterlilik kapsamı...4
5.1 Genel ...4 5.2 Kaynak işlemleri ...4 5.3 Mamul tipi ...5 5.4 Kaynak tipi ...6 5.5 Malzeme grupları...6 5.6 Sarf malzemeleri...7 5.7 Boyutlar ...8 5.8 Kaynak konumları...9 5.9 Kaynak ayrıntıları ...10 6 Sınav ve deney/muayene...11 6.1 Gözetim ...11
6.2 Sınav parçalarının biçim, boyut ve sayısı...11
6.3 Kaynak koşulları ...14
6.4 Deney/muayene metotları ...14
6.5 Sınav parçası ve deney numuneleri...15
6.6 Deney/muayene kaydı...20
7 Sınav parçalarının kabul şartları...20
8 Sınav tekrarı...20 9 Geçerlilik süresi...21 9.1 İlk yeterlilik sınavı ...21 9.2 Geçerliliğin tasdiki ...21 9.3 Yeterliliğin uzatılması ...21 10 Belgelendirme ...21 11 Kısa gösteriliş ...22
Ek A (Bilgi için) - Kaynakçı yeterlilik sınav belgesi...23
Ek B (Bilgi için) - Kısa gösteriliş örnekleri ...24
Ek C (Bilgi için) - Meslekî bilgi...28
Ek D (Bilgi için) - Uzatma için teyit edilecek ve izlenecek değişkenler ...31
Ek ZA (Bilgi için) - Bu standardın AB direktiflerinin esas kurallarına veya diğer hükümlerine atıf yapan maddeleri ...32
Kaynakçıların yeterlilik sınavı - Ergitme kaynağı - Bölüm 1: Çelikler
0 Giriş
Bir kaynakçının sözlü ve yazılı talimatları izleme kabiliyeti ve becerisinin doğrulanması kaynaklı mamulün kalitesini garantilemek açısından önemli faktörlerdir.
Bu standarda göre bir kaynakçının becerisinin sınava tâbi tutulması, kaynak tekniklerine ve kullanılan bir örnek kurallara uyan koşullara ve kullanılan standard sınav parçalarına bağlıdır.
Bu standardın prensibi, kaynakçının özel eğitim aldığı ve/veya vasıflandırılma kapsamında sanayi uygulamasına sahip olduğu kabul edilerek, yalnızca sınavda kullanılan koşullar için değil aynı zamanda kaynak için daha kolay olduğu kabul edilen tüm birleştirmeler için de bir yeterlilik sınavının kaynakçıyı, yeterlilik yönünden onaylanmasıdır.
Yeterlilik sınavı, sınav parçası boyutları gibi bütün ilgili şartları karşılamak şartıyla bir kaynak prosedürünü ve bir kaynakçıyı vasıflandırmak için kullanılabilir.
Bu standardın yayın tarihinde mevcut olan EN 287-1’e göre olan vasıflandırmalar, belgelerin geçerlilik süresi sonunda bu standardın şartlarına göre yorumlanmalıdır.
1 Kapsam
Bu standard, çeliklerin ergitme kaynağı için kaynakçıların yeterlilik sınavını tanımlar.
Bu standard, kaynakçının sistematik bir yeterlilik sınavı için bir takım teknik kurallar sağlar ve böylesine sınıflandırmanın mamul tipi, yer ve sınavı yapan kişi ya da kuruluştan bağımsız olarak yaygın bir şekilde kabul edilebilmesine imkân verir.
Kaynakçıların vasıflandırılmasında, elektrot/kaynak torcu/kaynak şalomasının el becerisiyle kullanılması ve bu suretle kabul edilebilir kalitede bir kaynağın yapılması üzerinde durulur.
Bu standardda sözü edilen kaynak işlemleri, elle veya kısmen mekanize kaynak olarak tasarlanmış ergitme kaynak işlemleridir. Bu standard tam mekanize ve tam otomatik kaynak işlemlerini ( EN 1418’e bakınız) kapsamaz.
2 Atıf yapılan standard ve/veya dokümanlar
Bu standardda, tarih belirtilerek veya belirtilmeksizin diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. Tarih belirtilen atıflarda daha sonra yapılan tadil ve revizyonlar, atıf yapılan bu standardda da tadil veya revizyon yapılması şartı ile uygulanır. Atıf yapılan standard ve/veya dokümanın tarihinin belirtilmemesi halinde en son baskısı kullanılır.
EN, ISO, IEC Adı TS No 1) Adı
vb. No (İngilizce) (Türkçe)
EN 910 Destructive tests on welds in metallic
materials - Bend tests TS 282 EN 910 Kaynak metalik malzemelerin alın kaynaklı birleştirmeleri - Eğme deneyleri
EN 970 Non-destructive examination of fusion
welds – Visual examination TS EN 970 Ergitme kaynaklarının tahribatsız muayenesi-Gözle muayene EN 1320 Destructive tests on weld in metallic
materials - Fracture tests TS EN 1320 Metalik malzemelerde kaynaklar üzerinde tahribatlı deneyler-Kırılma deneyi
1) TSE Notu: Atıf yapılan standardların TS numarası ve Türkçe adı 3. ve 4. kolonda verilmiştir.* işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayınlanmış olan Türk Standardlarıdır.
EN, ISO, IEC Adı TS No 1) Adı
vb. No (İngilizce) (Türkçe)
EN 1435 Non - destructive examination of welds - Radiographic examinations of welded joints
TS 5127 EN 1435
Kaynakların tahribatsız muayenesi -Kaynaklı birleştirmelerin radyografik muayenesi
EN ISO 4063 Welding and allied processes - Nomenclature of processes and reference numbers ( ISO 4063: 1998)
TS 7307 Teknik resim - Metallerin kaynak ve lehimle birleştirme işlemlerinin rakam sembolleriyle gösterilmesi
EN ISO 5817 Welding - Fusion - welded joints in steel, nickel, titanium and their alloys (beam welding excluded) - Quality levels for imperfection ( ISO 5817:2003)
TS 7830 Çelikler ark kaynaklı birleştirmeler - kusurlar için kalite seviyeleri kılavuzu
EN ISO 6947 Welds - Working positions - Definitions of angles of slope and rotation ( ISO 6947:1993)
TS EN ISO 6947
Kaynaklar - Çalışma konumları - Eğim ve dönme açılarının tarifleri EN ISO
15607:2003
Specification and qualification of welding procedures for metallic materials - General rules (ISO 15607:2003)
TS EN ISO 15607
Metalik malzemeler için kaynak prosedürü şartnamesi ve
vasıflandırılması - Genel kurallar CR ISO 15608 Welding - Guidelines for a metallic
material grouping system (ISO/TR 15608:2000)
TS CEN ISO/
TS 15608* Kaynak - Metalik malzeme gruplandırma sistemi için klavuz prEN ISO
15609-1:2000
Specification and approval of welding procedures for metallic materials - Welding procedure specification - Part 1: Arc welding (ISO/DIS 15609-1:2000)
EN ISO
15609-2:2001 Specification and qualification of welding procedures for metallic materials - Welding procedure specification - Part 2: Gas welding (ISO 15609-2:2001)
TS EN ISO
15609-2* Metal malzemeler için kaynak prosedürleri şartnamesi ve sınıflandırması - Kaynak prosedürü şartnamesi - Kısım 2: Gaz altı kaynağı
ISO 857-1 Welding and allied processes - Vocabulary - Part 1: Metal welding processes
3
Terimler ve tarifler
Bu standardın amacı için EN ISO 15607:2003’te ve aşağıda verilen terimler ve tarifler uygulanır.
3.1 Kaynakçı
Elektrot pensesi, kaynak tabancası, torç veya şalomayı eli ile tutan ve idare eden kişi.
3.2 Sınavı yapan kişi
Uygulama standardına uygunluğu doğrulamak için anlaşma taraflarınca belirlenen kişi.
Not - Belirli durumlarda, dışarıdan bağımsız bir sınav yapan kişi gerekebilir.
3.3 Sınavı yapan kuruluş
Bu standarda uygunluğu doğrulamak için anlaşma taraflarınca belirlenen kuruluş.
Not - Belirli durumlarda, dışarıdan bağımsız bir sınav yapan kuruluş gerekebilir.
3.4 Altlık
Ergimiş kaynak metalini desteklemek amacıyla kaynak ağzının arka tarafına yerleştirilen malzeme.
3.5 Kök
paso
3.6 Dolgu
pasosu
Çok pasolu kaynakta, kök paso/pasolarından sonra, kapak paso/pasolarından önce yığılan paso/pasolardır.
3.7 Kapak
pasosu
Çok pasolu kaynakta, kaynağın tamamlanmasından sonra kaynak yüzeyinde görülebilen paso/pasolardır.
3.8 Kaynak metali kalınlığı
Herhangi bir kaynak yükseltisi haricindeki kaynak kalınlığı.
4
Semboller ve kısaltılmış terimler
4.1 Genel
Kaynakçının yeterlilik sınav belgesinin doldurulması esnasında, açık ifadelerin yazılmadığı yerlerde, aşağıdaki kısaltmalar ve referans numaraları kullanılır (Ek B).
4.2 Kaynak
işlemlerinin referans numaraları
Bu standard aşağıdaki elle veya yarı mekanize olarak yapılan kaynak işlemlerini kapsar (Sembolik açıklamalar için kaynak işlemlerinin referans numaraları EN ISO 4063’te verilmiştir.)
111 Elle metal ark kaynağı,
114 Kendinden korumalı boru şeklinde özlü elektrotla ark kaynağı, 121 Bir tel elektrotla toz altı ark kaynağı,
125 Boru şeklinde özlü elektrotla toz altı ark kaynağı, 131 Metal-ark asal gaz kaynağı (MIG kaynağı), 135 Metal-ark aktif gaz kaynağı (MAG kaynağı), 136 Aktif koruyucu gazla özlü tel metal-ark kaynağı, 141 Tungsten asal gaz ark kaynağı (TIG kaynağı), 15 Plâzma ark kaynağı,
311 Oksi-asetilen kaynağı.
Not - Bu standardın kuralları diğer ergitme kaynak işlemlerine uygulanabilir.
4.3 Kısaltmalar
4.3.1 Sınav parçaları için
a : Tasarım dikiş kalınlığı, BW : Alın kaynağı,
D : Borunun dış çapı, FW : İç köşe kaynağı,
l1 : Sınav parçasının uzunluğu, l2 : Sınav parçasının yarı genişliği, lf : Muayene uzunluğu
P : Plâka,
ReH : Akma gerilmesi,
s1 : Kaynak işlemi 1 için kaynak metali kalınlığı, s2 : Kaynak işlemi 2 için kaynak metali kalınlığı,
t : Sınav parçası malzeme kalınlığı (plâka veya cidar kalınlığı), t1 : Kaynak işlemi 1 için sınav parçası malzeme kalınlığı, t2 : Kaynak işlemi 2 için sınav parçası malzeme kalınlığı, T : Boru2),
z : İç köşe kaynağının kenar (bacak) uzunluğu.
4.3.2 Sarf malzemeleri için
nm : İlâve metalsiz, A : Asidik örtü,
B : Bazik örtü veya bazik elektrot özü, C : Selülozik örtü,
2) “Boru” kelimesi kendi başına veya birleşik olarak “boru”, “tüp” veya “içi boş kesit” anlamında kullanılmaktadır.
M : Metal tozlu elektrot özü,
P : Hızlı donan curuflu rutil elektrot özü,
R : Rutil örtü veya yavaş donan curuflu rutil elektrot özü, RA : Rutil-asidik örtü,
RB : Rutil-bazik örtü, RC : Rutil-selülozik örtü, RR : Rutil kalın örtü, S : Masif tel / çubuk,
V : Rutil veya bazik / florürlü elektrot özü,
W : Bazik / florürlü elektrot özü, yavaş donan curuflu, Y : Bazik / florürlü elektrot özü, hızlı donan curuf, Z : Elektrot özü- diğer tipler.
4.3.3 Diğer kaynak ayrıntıları için
bs Çift taraftan kaynak, lw Sola kaynak, mb Altlıkla kaynak, ml Çok pasolu, nb Altlıksız kaynak, rw Sağa kaynak, sl Tek pasolu,
ss Tek taraftan kaynak.
4.3.4 Eğme deneyleri için
A Malzeme şartnamesi tarafından istenen en düşük çekme uzaması, d Malafa veya iç makara çapı,
ts Eğme deney parçasının kalınlığı.
5 Temel
değişkenler ve yeterlilik kapsamı
5.1 Genel
Kaynakçının yeterliliği temel değişkenleri esas alır. Her bir temel değişken için bir yeterlilik kapsamı belirlenir. Bütün sınav parçaları Madde 5.7 ve Madde 5.8 için hariç temel değişkenler kullanılarak ayrı ayrı kaynak edilmelidir. Kaynakçı kapsam dışında kaynak yapacaksa yeni bir yeterlilik sınavı gerekir. Temel değişkenler : - Kaynak işlemi,
- Mamul tipi (plâka ve boru), - Kaynak tipi (alın ve iç köşe), - Malzeme grubu,
- Kaynak sarf malzemesi,
- Boyut (malzeme kalınlığı ve boru dış çapı), - Kaynak konumu,
- Kaynak ayrıntıları (altlık, tek taraftan kaynak, her iki taraftan kaynak, tek kat, çok kat, sola kaynak, sağa kaynak)
dır.
5.2 Kaynak
işlemleri
Kaynak işlemleri ISO 857-1’de tanımlanmış ve Madde 4.2’de sıralanmıştır.
Her bir yeterlilik sınavı normal olarak sadece bir kaynak işlemini yeterli kılar. Bir kaynak işlemi değişikliği yeni bir yeterlilik sınavı gerektirir. Masif telin S (kaynak işlemi 135) özlü tele M (kaynak işlemi 136) dönüşmesi veya tersi yeni bir yeterlilik sınavı istenmeyen (Çizelge 3) istisnalardır. Bununla beraber tek bir sınav parçası (çok işlemli birleştirme) vasıtasıyla veya iki veya daha fazla ayrı yeterlilik sınavları vasıtasıyla iki veya daha fazla kaynak işlemi için bir kaynakçının yeterli kılınmasına izin verilir. Kullanılan her bir kaynak işlemi için ve alın kaynakları için çok işlemli birleştirme yeterlilik kapsamları Çizelge 1’de (Çizelge 4’e de bakınız) verilmiştir.
Çizelge 1 - Alın kaynakları için tek ve çok işlemli birleştirmelerin kalınlık kapsamı
Kalınlık kapsamı Sınav parçası için kullanılan kaynak işlemi
Tek işlemli birleştirme Çok işlemli birleştirme
Açıklama:
1 Kaynak işlemi 1 (nb) 2 Kaynak işlemi 2 (mb)
Çizelge 4’e göre , Kaynak işlemi 1 için: t = s1
Kaynak işlemi 2 için: t = s2
Çizelge 4’e göre t = s1 + s2 ile Açıklama: 2 Kaynak işlemi 2 3 Altlıklı kaynak (mb) 4 Altlıksız kaynak (nb) Açıklama: 1 Kaynak işlemi 1
Çizelge 4’e göre , Kaynak işlemi 1 için: t = t1
Kaynak işlemi 2 için: t = t2
Çizelge 4’e göre t = t1 + t2 Kaynak işlemi 1 sadece kök bölgesinin kaynağı için
5.3 Mamul tipi
Yeterlilik sınavı plâka veya boruda yapılmalıdır. Aşağıdaki kriter uygulanır : a) D > 25 mm dış çapa sahip borulardaki kaynaklar, plâka kaynaklarını kapsar, b) Plâka kaynakları boruda:
- D ≥ 150 mm dış çapa sahip borunun PA, PB ve PC kaynak konumlarını,
- Plâkalar için PE kaynak konumu D ≥ 500 mm dış çapa sahip borunun PF konumundaki kaynaklarını kapsar.
5.4 Kaynak
tipi
Yeterlilik sınavı alın veya iç köşe kaynağı şeklinde yapılmalıdır. Aşağıdaki kriterler uygulanır :
a) Alın kaynakları, tali bağlantılar (Madde 5.4 c’ye de bakın) haricindeki her bir tip alın kaynağını kapsar, b) İş çoğunluğunun iç köşe kaynağı olması durumunda, kaynakçı uygun bir iç köşe kaynağı sınavı
vasıtasıyla da vasıflandırılmalıdır, iş çoğunluğunun alın kaynağı olması durumunda, alın kaynakları, iç köşe kaynaklarını vasıflandırır,
c) Altlıksız boru alın kaynakları, ≥ 60ºlik bir açıya sahip tâli bağlantıları ve Çizelge 1’den Çizelge 8’e kadarki çizelgelerdeki aynı yeterlilik kapsamını onaylar. Bir tâli kaynak için yeterlilik kapsamı, tâli bağlantının boru dış çapını esas alır,
d) Bir alın veya iç köşe kaynağı vasıtasıyla vasıflandırılamayan kaynak tipi durumunda kaynakçı vasıflandırması için tâli bağlantı gibi özel bir sınav parçası kullanılmalıdır.
5.5 Malzeme
grupları
5.5.1 Esas malzemenin çelik grupları
Yeterlilik sınavlarının sayısını azaltmak için benzer kaynak karakteristiklerine sahip mazemeler CR ISO 15608’e göre gruplandırılmıştır.
5.5.2 Yeterlilik kapsamı
Bir malzeme grubu içerisindeki herhangi bir metalin kaynağı Çizelge 2’ye göre diğer malzeme gruplarında olduğu gibi aynı malzeme grubu içerisindeki diğer bütün metallerin kaynağı için kaynakçının yeterliliğini sağlar.
Gruplandırma sistemi dışındaki esas malzemeler kaynak edildiğinde, ayrı bir yeterlilik sınavı gerekir.
Farklı metal birleştirmelerinin vasıflandırılması : 8 veya 10 malzeme grubundan (Çizelge 2’ye bakın) ilâve metaller kullanıldığında, diğer malzeme grupları ile 8 veya 10 malzeme grubunun yaptığı bütün kombinasyonlar kapsanır.
Biçimlendirilmiş malzeme gruplarında yapılan bir yeterlilik sınavı döküm malzeme ve aynı malzeme grubundaki döküm ve biçimlendirilmiş malzeme karışımı için yeterlilik verir.
Çizelge 2 - Esas metal için yeterlilik kapsamı Yeterlilik kapsamı 9 Sınav parçasının malzeme grubu a 1.1, 1.2, 1.4 1.3 2 3 4 5 6 7 8 9.1 9.2 + 9.3 10 11 1.1, 1.2, 1.4 x - - - - - - - - - - 1.3 x x x x - - - x - - x 2 x x x x - - - x - - x 3 x x x x - - - x - - x 4 x x x x x x x x - x - - x 5 x x x x x x x x - x - - x 6 x x x x x x x x - x - - x 7 x x x x x x x x - x - - x 8 - - - - - - x - x x - 9.1 x x x x - - - x - - x 9 9.2 + 9.3 x - - - - - - - x - - 10 - - - - - - x - x x - 11 x x - - - - - - - - x
a CR ISO 15608’e göre malzeme grubu
Açıklamalar :
x Kaynakçının yeterli kılındığı malzeme gruplarını gösterir. – Kaynakçının yeterli kılınmadığı malzeme gruplarını gösterir.
5.6 Sarf
malzemeleri
141, 15 ve 311 ile kaynak işlemi gibi ilâve metalle yeterlilik, ilâve metalsiz kaynağı yeterli kılar ancak tersini yeterli kılmaz.
Çizelge 3 – Kaynak sarf malzemeleri için yeterlilik kapsamı a Yeterlilik kapsamı Kaynak işlemi Sınavda kullanılan kaynak sarf malzemeleri b A, RA, RB, RC, RR, R B C A, RA, RB, RC, RR, R x - - B x x - 111 C - - x
- - Masif tel (S) Özlü elektrot (M) Özlü elektrot
(B) Özlü elektrot - (R, P, V, W, Y, Z) Masif tel (S) x x - - 131 135 136 141 Özlü elektrot (M) x x - - 136 Özlü elektrot (B) - - x x 114 136 Özlü elektrot – (R, P, V, W, Y, Z) - - - x
a) Kısaltmalar için Madde 4.3.2’ye bakınız
b) Kaynakçının yeterlilik sınavında altlıksız (ss nb) kök paso kaynağı için kullanılan kaynak sarf malzemelerinin tipi, imalâttaki kök paso kaynağı için onaylanan kaynak sarf malzemesi tipidir.
Açıklama:
X Kaynakçının yeterli kılındığı kaynak sarf malzemelerini gösterir. – Kaynakçının yeterli kılınmadığı kaynak sarf malzemelerini gösterir.
5.7 Boyutlar
Alın kaynaklarının kaynakçı yeterlilik sınavında, malzeme kalınlığı ve boru dış çapları esas alınır. Yeterlilik alanı Çizelge 4 ve Çizelge 5’te verilmiştir.
Not - Malzeme kalınlığının veya boru dış çaplarının hassas olarak ölçülmesi gerekmez. Ancak, daha
ziyade genel felsefe olarak Çizelge 4 ve Çizelge 5’te verilen değerler uygulanmalıdır. İç köşe kaynaklarında malzeme kalınlığı için yeterlilik kapsamı Çizelge 6’da belirtilmiştir.
Tâli bağlantı (branşman) kaynağında Çizelge 4’e ilişkin malzeme kalınlık kriteri ve Çizelge 5’e ilişkin boru dış çap kriteri aşağıdaki gibi uygulanır:
− Üstten: Malzeme kalınlığı ve tâli bağlantı borusu dış çapı,
− İçten veya geçme : Ana boru veya kabuk malzeme kalınlığı ve tâli bağlantı boru dış çapı. Farklı boru dış çapı ve malzeme kalınlıkları için kaynakçı:
− Çizelge 4’e göre en ince ve en kalın malzeme kalınlıkları, − Çizelge 5’e göre en küçük ve en büyük boru dış çapı, için yeterli kılınır.
Çizelge 4 – Alın kaynakları için sınav parçasının malzeme kalınlığı ve kaynak metal kalınlığının (çok işlemli) yeterlilik kapsamı Ölçüler mm’dir Kalınlık a) t Yeterlilik kapsamı t < 3 t – 2 x tb) 3 ≤ t ≤ 12 3 – 2 x tc) t > 12 ≥ 5
a) Çoklu işlemler için Çizelge 1’deki s
1 ve s2 uygulanır.. b) Oksi-asetilen kaynağı (311) için: t -1,5 x t.
c) Oksi-asetilen kaynağı (311) için: 3 mm - 1,5 x t.
Çizelge 5 – Boru dış çapı için yeterlilik kapsamı a)
Ölçüler mm’dir Sınav parçasının boru dış çapı
D Yeterlilik kapsamı
D ≤ 25 D – 2 x D
D > 25 ≥ 0,5 x D (en az 25 mm)
a) Yapısal içi boş kesitler için D, en küçük kenar ölçüsüdür.
Çizelge 6 – Boru dış çapı için yeterlilik kapsamı a)
Ölçüler mm’dir Sınav parçası malzeme kalınlığı a)
t
Yeterlilik kapsamı
t < 3 t - 3
t ≥ 3 ≥ 3
a) Çizelge 9’a da bakınız.
5.8 Kaynak konumları
Her bir kaynak konumu için yeterlilik alanı Çizelge 7’de verilmiştir. Kaynak konum ve sembolleri EN ISO 6947’ye atıfta bulunur.
Sınav parçaları, EN ISO 6947’ye göre kaynak konumlarının anma açılarına uygun olarak kaynak edilmelidir. Borular için J-L045 ve H-L045 kaynak konumları, bütün boru açılarını vasıflandırır.
Biri PF kaynak konumunda ve biri PC kaynak konumundaki aynı boru dış çapına sahip iki boru kaynağı, H-L045 kaynak konumunda kaynak edilmiş borunun yeterlilik aralığını (kapsamını) da kapsar.
Biri PG kaynak konumunda ve biri PC kaynak konumundaki aynı boru dış çapına sahip iki boru kaynağı, J-L045 kaynak konumunda kaynak edilmiş borunun yeterlilik aralığını (kapsamını) da kapsar.
D ≥ 150 mm boru dış çapları, sadece bir sınav parçası kullanılarak iki kaynak konumunda (PF veya PG çevrenin 2/3’ü, PC çevrenin 1/3’ü) kaynak edilebilir.
Çizelge 7 - Kaynak konumu için yeterlilik kapsamı
Yeterlilik kapsamı a) Sınav
parçasının kaynak
konumu PA PB b) PC PD b) PE PF (Plâka) (Boru) PF (Plâka) PG (Boru) PG H-L045 J-L045
PA x x - - - PB b) x x - - - PC x x x - - - PD b) x x x x x x - - - - - PE x x x x x x - - - PF (Plâka) x x - - - x - - - PF (Boru) x x - x x x x - - - - PG (Plâka) - - - x - - - PG (Boru) x x - x x - - x x - - H-L045 x x x x x x x - - x - J-L045 x x x x x - - x x - x
a) Ek olarak Madde 5.3 ve Madde 5.4’ün şartları gözetilmelidir.
b) PB ve PD kaynak konumları sadece iç köşe kaynakları (Madde 5.4 b)) için kullanılır ve sadece diğer kaynak konumlarındaki iç köşe kaynaklarını yeterli kılmak için kullanılır.
Açıklama:
X Kaynakçının yeterli kılındığı kaynak konumunu gösterir. – Kaynakçının yeterli kılınmadığı kaynak konumunu gösterir.
5.9 Kaynak ayrıntıları
Kaynak ayrıntılarına bağlı olarak yeterlilik kapsamı Çizelge 8 ve Çizelge 9’da gösterilmiştir.
311 işlemi ile kaynak yapıldığında, sağa kaynaktan sola kaynağa bir değişiklik yapılması ve tersi yeni bir yeterlilik sınavı gerektirir.
Çizelge 8 – Alın kaynaklarında kaynak ayrıntıları yeterlilik kapsamı
Yeterlilik kapsamı Sınav parçasının
kaynak ayrıntıları
Tek taraftan kaynak /
altlıksız kaynak (ss nb) altlıklı kaynak (ss mb) Tek taraftan kaynak / Her iki taraftan kaynak (bs) Tek taraftan kaynak /
altlıksız kaynak (ss nb) x x x
Tek taraftan kaynak / altlıklı kaynak (ss mb)
- x x
Her iki taraftan kaynak
(bs) - x x
Açıklama:
X Kaynakçının yeterli kılındığı kaynak ayrıntılarını gösterir. – Kaynakçının yeterli kılınmadığı kaynak ayrıntılarını gösterir.
Çizelge 9 – İç köşe kaynaklarında kat tekniğinin yeterlilik kapsamı
Yeterlilik kapsamı Sınav parçası a)
Tek katlı (sl) Çok katlı (ml)
Tek katlı (sl) x -
Çok katlı (ml) x x
a) Kaynak (boğaz) kalınlığı 0,5 x t ≤ a ≤ 0,7 x t aralığında olmalıdır.
Açıklama:
X Kaynakçının yeterli kılındığı kat tekniğini gösterir. – Kaynakçının yeterli kılınmadığı kat tekniğini gösterir.
6 Sınav ve deney/muayene
6.1 Gözetim
Sınav parçalarının kaynağı, sınavı yapan kişi veya sınav kuruluşu gözetiminde yapılmalıdır. Deney/muayene, sınavı yapan kişi veya sınav kuruluşu tarafından doğrulanmalıdır.
Sınav parçaları, kaynağa başlamadan önce, kaynakçı ve sınavı yapan kişinin mührü ile işaretlenmelidir. İlâve olarak bütün sınav parçaları için kaynak konumları deney parçaları üzerine işaretlenmeli ve sabit boru kaynakları için, saat 12 çalışma konumu da işaretlenmiş olmalıdır.
Sınavı yapan kişi veya kuruluş, kaynak koşulları yanlışsa veya kaynakçının gerekli standardı yerine getirmede, meselâ, aşırı ve/veya sistematik tamir gerektirecek şekilde, teknik olarak yetersiz olduğu görülürse, sınavı durdurabilir.
6.2 Sınav parçalarının biçim, boyut ve sayısı
Gerekli deney parçalarının biçim ve boyutları (Madde 5.7) Şekil 1, Şekil 2, Şekil 3 ve Şekil 4’te gösterilmiştir. Borular için en az 150 mm muayene uzunluğu istenir. Bununla beraber boruların çevresi 150 mm’den az olduğunda ilâve olarak en çok üç sınav parçası gerekli olacaktır.
Ölçüler mm’dir.
Açıklama :
t Sınav parçası için malzeme kalınlığı
Şekil 1 - Plâkada alın kaynağı için sınav parçası boyutları
Ölçüler mm’dir.
Açıklama :
a Tasarım kaynak (boğaz) kalınlığı t Sınav parçasının malzeme kalınlığı
z İç köşe kaynağı kesit kenar (bacak ) uzunluğu
Ölçüler mm’dir.
Açıklama :
D Boru dış çapı
t Sınav parçasının malzeme kalınlığı (cidar kalınlığı)
Şekil 3 - Boruda alın kaynağı için sınav parçası boyutları
Ölçüler mm’dir.
t en ince parçaya karşılık 0,5 × t ≤ a ≤ 0,7 × t
Açıklama :
a Tasarım kaynak (boğaz) kalınlığı D Boru dış çapı
l1 Sınav parçası uzunluğu
t Sınav parçasının malzeme kalınlığı (cidar kalınlığı) z İç köşe kaynağı kesit kenar (bacak ) uzunluğu
6.3 Kaynak
koşulları
Kaynakçıların yeterlilik sınavında prEN ISO 15609-1 veya EN ISO 15609-2’ye göre hazırlanan WPS veya pWPS’i izlenmelidir.
Aşağıdaki kaynak koşulları uygulanmalıdır:
- Sınav parçası için kaynak süresi, alışılagelmiş imalât koşulları altındaki çalışma süresine uygun olmalıdır, - Sınav parçası kök pasosu ve kapak pasosunda en az bir durma ve bir yeniden başlama noktası bulunmalı
ve muayene edilecek uzunluk içinde belirtilmelidir,
- WPS veya pWPS’de gerekli görülen herhangi bir kaynak sonrası ısıl işlemi, eğme deneyi gerekmedikçe uygulanmayabilir,
- Sınav parçasının tanıtımı,
- Kaynakçının, kaynağın tamamlanmasından sonra yüzeydekiler haricinde, küçük kusurları, taşlayarak, düzeltmesine izin verilmelidir. Bunun için, sınavı yapan uzmanın veya sınav kuruluşunun onayı alınmalıdır.
6.4 Deney/muayene
metotları
Tamamlanan her bir kaynak, kaynak yapıldığı durumda Çizelge 10’a göre muayene edilmelidir.
Kaynaklar gözle muayene vasıtasıyla kabul edildiğinde ilave muayeneler/deneyler Çizelge 10’a göre yapılmalıdır.
Yeterlilik sınavında kalıcı altlık kullanıldığında tahribatlı deney öncesi altlık giderilmelidir.
Makroskopik muayene için deney numuneleri, kaynağı açıkça gösterecek şekilde hazırlanmalı ve tek tarafı dağlanmalıdır. Parlatma gerekmez.
131,135, 136 (sadece metal özlü teller) ve 311 (Çizelge 10, dip not b’ye bakın) kaynak işlemleri vasıtasıyla yapılmış alın kaynaklarına radyografik muayene uygulandığında, ya 2 ilâve eğme deneyi (bir yüz ve bir kök veya iki kenar eğme) ya da iki kırma deneyi (bir yüz ve bir kök ) ilâve edilerek garanti altına alınmalıdır.
Çizelge 10 – Deney/muayene metotları
Deney/muayene metodu Alın kaynağı
(plâka veya boruda)
İç köşe kaynağı ve tâli bağlantı
EN 970’e göre gözle muayene Mecburî Mecburî
EN 1435’e göre radyografik
muayene Mecburî
a b d Mecburî değil
EN 910’a göre eğme deneyi Mecburî a b f Uygulanmaz
EN 1320’ye göre kırma deneyi Mecburî a b f Mecburî c e
a) Radyografik muayene veya eğme ya da kırma deneyi uygulanabilir.
b) Radyografik muayene kullanılması durumunda, 131,135, 136 (sadece metal özlü tel) ve 311 (Madde 6.4) kaynak işlemleri için ilâve eğme veya kırma deneyleri kullanılır.
c) Kırma deneyleri, EN 1321’e göre en az 2 kesitte yapılan makroskopik muayene ile yer değiştirebilir. d) Sadece ferritik çeliklerde, ≥8 mm kalınlık için radyografik muayene, EN 1714’e göre ultrasonik muayene
ile değiştirilebilir.
e) Borularda kırma deneyleri, radyografik muayene ile değiştirilebilir.
f) Boru dış çapı D ≤ 25 mm için eğme veya kırma deneyi tam deney parçasının çentikli çekme deneyi ile değiştirilebilir (örnek Şekil 8’de verilmiştir).
6.5 Sınav parçası ve deney numuneleri
6.5.1 Genel
Sınav parçasının ve deney numunelerinin tip, boyut ve hazırlanmasına ait ayrıntılar, Madde 6.5.2, Madde 6.5.3, Madde 6.5.4’de verilmiştir. İlâve olarak tahribatlı deneyler için şartlar belirtilmiştir.
6.5.2 Boru ve plâkada alın kaynağı
Radyografik muayene kullanıldığında, sınav parçasındaki kaynağın (Şekil 5a, Şekil 7a ve Şekil 7b) muayene uzunluğu, kaynak yapıldığı durumda (aşırı kaynak metali giderilmeden) film çekilmelidir.
Kırma deneyi kullanıldığında, sınav parçası muayene uzunluğu eşit genişlikteki deney numunelerine kesilmeli ve tamamı kırılacak şekilde deneye tâbi tutulmalıdır. Her bir deney numunesinin muayene uzunluğu ≥ 40 mm olmalıdır. EN 1320 ‘e uygun olan bütün çentik profillerine izin verilir.
Enine eğme deneyi veya kenar eğme deneyi kullanıldığında, mandrel veya iç makara çapı 4t olmalı ve A ≥ % 20 uzamalı esas metal için eğme açısı,180º olmalıdır. A < % 20 uzamalı esas metal için aşağıdaki formül uygulanmalıdır: A t x 100 s s t d= − Burada:
d mm olarak mandrel veya iç makara çapı, ts mm olarak eğme deney numunesinin kalınlığı,
A % olarak malzeme şartnamesi tarafından istenen en düşük çekme uzaması dır.
Sadece enine eğme deneyi yapıldığında, muayene uzunluğu eşit genişlikteki deney numunelerine kesilmeli ve tamamı deneye tâbi tutulmalıdır. Sadece kenar eğme deneyleri kullanıldığında, muayene uzunluğu boyunca eşit aralıktaki en az dört deney numunesi alınmalıdır. Bu kenar eğme deneylerinden biri, muayene uzunluğu içindeki durma ve başlama bölgesinden alınmış olmalıdır. Eğme deneyleri EN 910’a uygun olarak yapılmış olmalıdır.
t > 12 mm kalınlık için enine eğme deneyleri yerine kenardan eğme deneyi yapılabilir.
Borular için 131, 135, 136 (sadece metal özlü tel) veya 311 kaynak işlemlerine uygulanan ilâve kırma veya enine eğme deneyi numuneleri sayısı radyografik muayene kullanımında kaynak konumuna bağlıdır. PA veya PC kaynak konumları için, bir kök ve bir yüz eğme deney numunesi deneye tâbi tutulmalıdır (Şekil 7a’ya bakınız). Bütün diğer kaynak konumları için, iki kök ve iki yüz eğme deney numunesi deneye tâbi tutulmalıdır (Şekil 7b’ye bakınız).
Ölçüler mm’dir.
Açıklama :
l1 Sınav parçası uzunluğu l2 Sınav parçasının yarı genişliği lf Muayene uzunluğu
a) Çift sayıda deney numunelerinden kesit alınması
b) Deney numunesinin muayene uzunluğu
Not - İlâve olarak, deney numunesinin kaynağında kırılma elde etmek için gerilmeye maruz kalan tarafının
kaynak merkezinde boyuna çentik olabilir.
6.5.3 Plâkada iç köşe kaynağı
Kırma deneyleri için (Şekil 6) sınav parçası, gerektiğinde birkaç numuneye ayrılabilir. Her bir deney numunesi, EN 1320’ye göre kırma için konumlandırılmalı ve kırmadan sonra muayene edilmelidir.
Bir makroskobik muayene kullanıldığında, en az iki deney numunesi alınmalıdır. Bir makroskobik muayene numunesi durma/başlama yerinden alınmış olmalıdır..
Ölçüler mm’dir.
Açıklama :
lf Muayene uzunluğu
Ölçüler mm’dir.
Açıklama :
lf Muayene uzunluğu
1 konumu için bir kök kırma veya bir kök enine eğme veya bir kenar eğme deney numunesi 2 konumu için bir yüz kırma veya bir yüz enine eğme veya bir kenar eğme deney numunesi
a) PA ve PC kaynak konumları için ilâve kırma veya eğme deneyleri için bölümlere ayırma
Açıklama :
lf Muayene uzunluğu
1 Bir kök kırma veya bir kök enine eğme veya bir kenar eğme deney numunesi 2 Bir yüz kırma veya bir yüz enine eğme veya bir kenar eğme deney numunesi 3 Bir kök kırma veya bir kök enine eğme veya bir kenar eğme deney numunesi 4 Bir yüz kırma veya bir yüz enine eğme veya bir kenar eğme deney numunesi
c) Kırma deney numunesinin muayene uzunluğu
Not - İlâve olarak, deney numunesinin kaynağında kırılma elde etmek için gerilmeye maruz kalan tarafının
kaynak merkezinde boyuna çentik olabilir.
Şekil 7 – Boruda iç köşe kaynağı için deney numunelerinin hazırlanması ve yerleri
Ölçüler mm’dir. t ≥ 1,8 mm için : d = 4,5 mm
t < 1,8 mm için : d = 3,5 mm
Başlama ve durma bölgelerinde deliklere izin verilmez.
Not - EN 1320’ye uygun olarak çevresel yönde s ve q çentik profillerine de izin verilir.
Şekil 8 – Dış çapı ≤25 mm olan boru sınav parçası için çentik çekme deneyi örneği
6.5.4 Borularda alın kaynağı
Kırma deneyleri için sınav parçası dört veya daha fazla deney numunesi elde etmek için kesilmeli ve kırılmalıdır (bir olasılık Şekil 9’da gösterilmiştir).
Şekil 9 - Boruda iç köşe kaynağı için deney numunelerinin hazırlanması ve kırma deneyi
Makroskopik muayene kullanıldığında, en az 2 adet deney numunesi alınmalıdır. Bir makroskopik numune durma /başlama yerinden alınmış olmalıdır.
6.6 Deney/muayene
kaydı
Bütün deney/muayene sonuçları dokümante edilmelidir.
7 Sınav parçalarının kabul şartları
Sınav parçaları ilgili kusur tipleri için belirlenmiş kabul şartlarına göre değerledirilmelidir. Herhangi bir deney/muayene öncesi:
− Bütün curuf ve sıçrantıların giderilmiş olduğu,
− Kaynağın kök ve yüz tarafında (Madde 6.3’e göre) taşlama olmadığı,
− Kök ve kapak pasosunda durma ve başlamanın belirtilmiş olduğu (Madde 6.3’e göre), − Profil ve boyutlar
konusunda kontrol edilmelidir.
Bu standarda göre deney/muayene metodları vasıtasıyla bulunan kusurlar için kabul şartları, aksi belirtilmedikçe, EN ISO 5817’e göre değerlendirilmelidir. Bir kaynakçı, EN ISO 5817’ye göre, sınav parçasındaki aşırı kaynak metali, aşırı dış bükeylik, aşırı kalınlık, aşırı nüfuziyet ve doğru olmayan kaynak kenarı kusurları için C seviyesi, diğer kusurlar için B seviyesi sınırları içinde kalıyorsa yeterli sayılmalıdır. Yanma oluğu için h ≤ 0,05 t şartı uygulanmaz. Yanma oluğu 0,5 mm’yi geçmemelidir. Kaynakçı yeterlilik sınavı için açısal kaçıklık uygulanmaz.
Eğme deney numuneleri herhangi bir yönde 3 mm’ye eşit veya daha büyük tek bir hatayı göstermemelidir. Deney sırasında bir deney numunesinin kenarlarında beliren hatalar, nüfuziyet noksanlığı, curuf veya diğer hatalardan dolayı çatlama kanıtı olmadıkça, değerlendirmede ihmal edilmelidir.
Kaynakçının sınav parçası üzerindeki kusurlar, izin verilen azamî değerleri aşıyorsa, kaynakçı sınavda yetersiz kabul edilir.
Tahribatsız muayene için karşılık gelen kabul kriterlerine de atıf yapılmalıdır. Bütün tahribatlı ve tahribatsız muayeneler için, belirtilen prosedürler kullanılmalıdır.
Not - EN ISO 5817’nin kabul seviyeleri ve farklı tahribatsız muayene tekniklerinin kabul seviyeleri
arasındaki karşılıklı ilişki EN 12062’de verilmiştir.
8 Sınav tekrarı
Meydana gelen hatanın metalurjik veya başka herhangi bir olağan dışı sebepten kaynaklandığı ve kaynakçının becerisiyle doğrudan doğruya ilgisi olmadığı sonucuna varılırsa, yeni sınav malzeme ve/veya sınav şartlarının kalite ve düzgünlüğünün yeterliliğini değerlendirmek için, ilâve bir sınavın yapılması gerekir.
9 Geçerlilik
süresi
9.1 İlk yeterlilik sınavı
Kaynakçı yeterliliğinin geçerliliği, sınav parçasının/parçalarının kaynak edildiği tarihte başlar.
Bu, bütün gerekli muayenelerin yapılması ve kabul edilebilir sınav sonuçlarının elde edilmesi şartıyla geçerlidir.
9.2 Geçerliliğin tasdiki
Kaynakçının yayınlanan yeterlilik sınavı belgesi, iki yıllık bir süre için geçerlidir. Bu, kaynak koordinatörü veya çalışanın sorumlu olduğu personelin kaynakçının ilk yeterlilik sınavı kapsamında çalıştığını tasdik etmesi şartıyla geçerlidir. Bu her altı ayda bir tasdik edilmelidir.
9.3 Yeterliliğin uzatılması
Bu standarda göre kaynakçının yeterlilik sınav belgesi bir muayeneyi yapan kişi veya kuruluş tarafından iki yıllık periyotlar halinde uzatılabilir.
Mevcut belgelendirmenin uzatılmasından önce Madde 9.2’deki şartların karşılanması ve aşağıdaki koşulların doğrulanması gerekir:
a) Uzatmayı desteklemek için kullanılan bütün kayıt ve kanıtlar kaynakçı için izlenebilirdir ve imalatta kullanılan WPS/ WPS’leri tanımlar.
b) Uzatmayı desteklemek için kullanılacak kanıt, hacimsel özellikte (radyografik veya ultrasonik muayene) veya bir önceki altı ay boyunca iki kaynak üzerinde yapılmış olan tahribatlı muayene (kırma veya eğme) olmalıdır. Uzatmaya ilişkin kanıt en az iki yıl süre ile saklanmalıdır.
c) Kaynaklar Madde 7’de belirtildiği şekilde kusurlar için yeterli kabul seviyelerinde olmalıdır.
d) Madde 9.3 b)’de söz edilen muayene sonuçları, kalınlık ve boru dış çapı hariç kaynakçının orijinal sınav koşullarını yeniden oluşturabildiğini göstermelidir.
Not - Teyit edilecek ve izlenecek değişkenlerin örnekleri için Ek D’ye bakınız.
10 Belgelendirme
Belge, kaynakçının yeterlilik sınavını başarıyla geçtiğini belgelendirmelidir. Bütün temel değişkenler, belge üzerine kaydedilmelidir. Sınav parçası/parçaları gerekli muayenelerin/deneylerin herhangi birinde başarısız olursa belge düzenlenmemelidir
Belge, sınavı yapan kişi veya kuruluşun tam sorumluluğu altıda düzenlenmeli ve Ek A’daki ayrıntılı bilgileri ihtiva etmelidir. Ek A’da verilen formun kaynakçının yeterlilik sınav belgesi olarak kullanılması tavsiye edilir. Başka bir kaynakçı yeterlilik sınav belgesi formu kullanılacaksa, bu form Ek A’da istenen bilgileri ihtiva etmelidir
Genel olarak her bir sınav parçası için ayrı bir kaynakçı yeterlilik sınavı belgesi yayımlanmalıdır.
Bir sınav parçasından fazlası kaynak edildiğinde bir tek kaynakçı yeterlilik belgesi her bir sınav parçasının yeterlilik kapsamı birleştirilerek verilebilir. Bu durumda Madde 5.7’de verilen örnekler hariç aşağıdaki temel değişkenlerden yalnızca bir tanesinin değişmesine izin verilebilir.
- Kaynak tipi, - Kaynak konumu, - Malzeme kalınlığı.
Kaynakçının yeterlilik sınav belgesinin belirsizliğe yol açmaması sağlanmalıdır. Bu yüzden kaynakçının yeterlilik sınav belgesinin İngilizce, Fransızca veya Almanca lisanlarından en az birinde veya gerektiğinde diğer bir lisanla birlikte yayımlanması tavsiye edilir.
Uygulama sınavı ve meslekî bilgi sınavı (Ek A’ya bakınız) ″Yeterlii″ veya ″Sınav yapılmadı″ şeklinde işaretlenmelidir.
Yeterlilik sınavı için temel değişkenlerde izin verilen aralıklar dışında yapılan her değişiklik , yeni bir sınav ve yeni bir yeterlilik sınav belgesi gerektirir.
11 Kısa gösteriliş
Bir kaynakçının yeterliliğinin kısa gösterilişi, aşağıdaki başlıkları verilen sırada olmalıdır (bu sistem bilgisayar için de kullanılabilecek tarzda düzenlenmiştir):
a) Bu standardın numarası: TS 6868 -1 EN 287-1 b) Temel değişkenler :
1) Kaynak işlemleri : Madde 4.2, Madde 5.2 ve ISO 4063’e atıf, 2) Mamul tipi : Plâka (P), boru (T), Madde 4.3.1 ve Madde 5.3’e atıf, 3) Kaynak tipi : Alın kaynağı (BW), iç köşe kaynağı (FW), Madde 5.4’e atıf, 4) Malzeme grubu : Madde 5.5’e atıf,
5) Kaynak sarf malzemesi :Madde 5.6’ya atıf,
6) Sınav parçasının boyutu : Malzeme kalınlığı (t) ve boru çapı dış çapı(D), Madde 5.6’ye atıf, 7) Kaynak konumları : Madde 5.8’e ve ISO 6947’ye atıf,
8) Kaynak ayrıntıları : Madde 5.9’a atıf.
Koruyucu ve altlık gaz tipi kısa gösterilişin bir parçası olmamalı, ancak kaynakçının yeterlilik sınavı belgesine dâhil edilmelidir (pr EN ISO 15609-1:2000,Ek A veya EN ISO 15609-2:2001 Ek A).
Ek A
(Bilgi için)
Kaynakçı yeterlilik sınav belgesi
Kısa gösteriliş/gösterilişler : ... ………WPS-Referans : Sınavı yapan kişi veya kuruluş - Referans No:
Kaynakçının adı soyadı : Tanıtım : Tanıtım metodu : Doğum tarihi ve yeri : İş veren : Kot/sınav standardı :
Fotoğraf (gerekiyorsa)
Meslekî bilgi: Yeterli/sınav yapılmadı (Gerektiği şekilde iptal edin)
Sınav parçası Yeterlilik kapsamı
Kaynak işlemi/işlemleri Mamul tipi (Plâka veya boru)
Kaynak tipi
Malzeme grubu/grupları
Kaynak sarf malzemesi (kısa gösterilişi) Koruyucu gaz
Yardımcı malzemeler (altlık gazı gibi)
Malzeme kalınlığı (mm) ……….
Boru dış çapı (mm) ……….
Kaynak konumu Kaynak ayrıntıları
Yeterlilik deney/muayene tipi Yapıldı ve yeterli Yapılmadı Sınavı yapan kişi veya kuruluşun adı : Gözle muayene
Radyografik muayene Kırma deneyi
Eğme deneyi
Çentik çekme deneyi
Sınavı yapan kişi veya kuruluşun yer, tarih ve imzası:
Kaynağın yapıldığı tarih: Makroskopik muayene
Yeterliliğin geçerliliği :
İş veren/ koordinatör tarafından müteakip 6 ay için iş geçerliliğin onayı (Madde 9.2’ye atıf)
Tarih İmza Mevki veya ünvan
Sınavı yapan kişi veya kuruluş tarafından müteakip 2 yıl için yeterliliğin uzatılması (Madde 9.3’e atıf)
Ek B
(Bilgi için)
Kısa gösteriliş örnekleri
B.1 Örnek
1
Kaynakçı yeterliliği TS EN 287-1 135 P FW 1.2 S t10 PB ml
Açıklama Yeterlilik kapsamı
135 Kaynak işlemi MAG Kaynağı 135, 136 (Sadece M)
P Plâka - P
T: D ≥ 150 mm
FW İç köşe kaynağı - FW
1.2 CR ISO 15608’e göre malzeme grubu Malzeme grubu 1.2: Akma mukavemeti
275N/mm2 < ReH> 300N/mm2
1.1, 1.2, 1.4
S Kaynak sarf malzemesi Masif tel S, M
t10 Kalınlık Malzeme kalınlığı :10 mm ≥ 3 mm
PB Kaynak konumu Yatay – düşey konum (iç köşe
kaynağı) PA, PB
ml Kaynak ayrıntıları Çok katlı (pasolu) sl, ml
B.2 Örnek
2
Kaynakçı yeterliliği TS EN 287-1 136 P BW 1.3 B t15 PE ss nb
Açıklama Yeterlilik kapsamı
136 Kaynak işlemi Aktif gaz korumalı boru şeklinde
özlü elektrotla metal ark kaynağı 136
P Plâka - P
T: D ≥ 150 mm PA, PB, PC
D ≥ 500 mm PF
BW Alın kaynağı - BW, FW (Madde 5.4 b)
1.3 CR ISO 15608’e göre malzeme
grubu Malzeme grubu 1.3: Akma mukavemeti
ReH> 360N/mm2 olan normalize edilmiş ince taneli çelikler
1, 2, 3, 9.1, 11
B Kaynak sarf malzemesi Bazik özlü elektrot B, R, P, V, W, Y, Z t15 Sınav parçası malzeme kalınlığı Malzeme kalınlığı :15 mm ≥ 5 mm
PE Kaynak konumu Tavan konumu (alın kaynağı) PA, PB, PC, PD, PE, PF
ss nb Kaynak ayrıntılarıları Tek taraftan kaynak, altlıksız Çok katlı (pasolu)
ss nb, ss mb, bs FW için:sl, ml
B.3 Örnek
3
Kaynakçı yeterliliği TS EN 287-1 141 T BW 8 S t3,6 D60 PF ss nb
Açıklama Yeterlilik kapsamı
141 Kaynak işlemi TIG kaynağı 141
T Plâka - T
P
BW Alın kaynağı - BW, FW (Madde 5.4 b)
8 CR ISO 15608’e göre malzeme grubu
Malzeme grubu 8: Östenitik paslanmaz çelikler
8, 9.2, 9.3, 10
S Kaynak sarf malzemesi Masif çubuk S
t3,6 Kalınlık Malzeme kalınlığı : 3,6 mm 3 mm – 7,2 mm
D60 Sınav parçasının boru dış çapı Boru dış çapı: 60 mm ≥ 30 mm
PF Kaynak konumu Tavan konumu (alın kaynağı) PA, PB, PD, PE, PF ss nb Kaynak ayrıntıları Tek taraftan kaynak, altlıksız
Çok katlı (pasolu)
ss nb, ss mb, bs FW için:sl, ml
B.4 Örnek 4
Kaynakçı yeterliliği TS EN 287-1 111 P BW 2 B t13 PA ss nb Kaynakçı yeterliliği TS EN 287-1 111 P FW 2 B t13 PB ml
Açıklama Yeterlilik kapsamı
111 Kaynak işlemi Elle metal ark kaynağı 111
P Plâka - P T: D ≥ 150 mm BW FW Alın kaynağı İç köşe kaynağı - BW, FW (Madde 5.4 b)
2 CR ISO 15608’e göre
malzeme grubu Malzeme grubu 2: Akma mukavemeti ReH > 360 N/mm2 olan termo mekanik olarak işleme tabi tutulmuş ince taneli çelikler
1, 2, 3, 9.1, 11
B Kaynak sarf malzemesi Bazik örtü C hariç tamamı
t13 Kalınlık Malzeme kalınlığı: 13 mm ≥ 5 mm
PA PB
Kaynak konumu Alın kaynağı, düz
İçköşe kaynağı, yatay - dik
PA, PB,
ss nb ml
Kaynak ayrıntıları Altlıksız tek taraftan kaynak Çok pasolu
ss nb, ss mb, bs FW için: sl, ml
B.5 Örnek 5
Kaynakçı yeterliliği TS EN 287-1 141 / 135 T BW 1.2 S t20(5/15) D200 PA ss nb
Açıklama Yeterlilik kapsamı
141 135
Kaynak işlemi TIG Kaynağı, kök paso (2 paso) MAG Kaynağı, dolgu pasoları
141
135, 136 (Sadece M)
T Boru - T
P
BW Alın kaynağı - BW, FW (Madde 5.4 b)
1.2 CR ISO 15608’e göre
malzeme grubu Malzeme grubu 1.2: Akma mukavemeti i 275N/mm2 < ReH ≤ 360 N/mm2
1.1, 1.2, 1.4
S Kaynak sarf malzemesi Masif tel 141:S
135:S 136:Sadece M t20 Kalınlık 141: s1=5mm 135: s2=15mm 141: t=3mm – 10 mm 135: t≥ 5 mm 141/135: t ≥ 5 mm D200 Sınav parçasının boru
dış çapı
Boru dış çapı : 200 mm ≥ 100 mm
PA Kaynak konumu Döner boruda alın kaynağı, eksen yatay PA, PB ss nb Kaynak ayrıntıları Altlıksız tek taraftan kaynak
Çok katlı (pasolu)
141: ss nb, ss mb, bs 135: ss mb, bs (136:M) FW için: sl, ml
B.6 Örnek 6
Kaynakçı yeterliliği TS EN 287-1 141 T BW 10 S t8.0 D100 H – L045 ss nb Kaynakçı yeterliliği TS EN 287-1 141 T BW 10 S t1.2 D 16 H – L045 ss nbAçıklama Yeterlilik kapsamı
141 Kaynak işlemi TIG Kaynağı 141
T Boru - T
P
BW Alın kaynağı - BW, FW (Madde 5.4 b)
10 CR ISO 15608’e göre
malzeme grubu Malzeme grubu 10: Östenitik ferritik paslanmaz çelikler 8, 9.2, 9.3, 10 S Kaynak sarf
malzemesi Masif çubuk S
t8.0
t1.2 Kalınlık Malzeme kalınlığı: 1,2mm/8mm 1,2mm -16mm
D100 D16
Sınav parçasının boru dış çapı
Boru dış çapı : 100 mm/16mm ≥ 16 mm H-L045 Kaynak konumu Boruda alın kaynağı, boru sabit, eksen eğimli
(45˚) PG ve J-L045 hariç, tamamı
ss nb Kaynak ayrıntıları Altlıksız tek taraftan kaynak
B.7 Örnek 7
Kaynakçı yeterliliği TS EN 287-1 141 T BW 5 S t5.0 D60 PF ss nb Kaynakçı yeterliliği TS EN 287-1 141 T BW 5 S t5.0 D60 PC ss nb
Açıklama Yeterlilik kapsamı
141 Kaynak işlemi TIG Kaynağı 141
T Boru - T
P
BW Alın kaynağı - BW, FW (Madde 5.4 b)
5 CR ISO 15608’e göre malzeme grubu
Malzeme grubu 5: C≤0,35 olan vanadyumsuz Cr-Mo çelikleri
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9.1, 11
S Kaynak sarf
malzemesi Masif çubuk S
t5.0 Kalınlık Malzeme kalınlığı: 5,0 mm 3 mm -10 mm
D60 Sınav parçasının boru
dış çapı Boru dış çapı : 60 mm ≥ 30 mm
PF PC
Kaynak konumu Boruda alın kaynağı, eksen yatay sabit eksen düşey
PG ve J-L045 hariç, tamamı
ss nb Kaynak ayrıntıları Altlıksız tek taraftan kaynak Tek/çok pasolu
ss nb, ss mb, bs FW için: sl, ml
Ek C
(Bilgi için)
Meslekî bilgi
C.1 Genel
Meslekî bilgi hakkında sınav tavsiye edilir, ancak mecburî değildir.
Bununla birlikte bazı ülkeler, kaynakçının bir meslekî bilgi sınavına tâbi tutulmasını gerekli görebilir. Meslekî bilgi sınavı yapılmışsa, kaynakçının sınav belgesine kaydedilmelidir.
Bu ek, kaynakçının prosedürleri izleyebildiğinden ve yaygın uygulamaları yerine getirebildiğinden emin olmak için, sahip olması gereken meslekî bilgilerin sınırlarını tespit eder. Bu ekte belirtilen meslekî bilgi, en basit seviyede verilmiştir.
Çeşitli ülkelerdeki farklı eğitim programları sebebiyle, meslekî bilginin sadece genel amaçlarını ve kategorilerini standardlaştırmak amaçlanmıştır. Kullanılan asıl sorular, her ülkenin kendisi tarafından oluşturulmalı; ancak kaynakçının yeterlilik sınavına uygun olarak, Madde C.2’de belirtilen soruları ihtiva etmelidir.
Bir kaynakçının meslekî bilgisi hakkında gerçek sınav, aşağıda belirtilen metotlardan herhangi biri veya bu metotların bileşimi ile yapılabilir:
a) Yazılı sınavlar (çoktan seçmeli),
b) Bir takım yazılı soruları takiben sözlü sınav, c) Bilgisayar sınavı,
d) Bir takım yazılı kriter sınavını takiben tatbikat / inceleme.
Meslekî bilgi sınavı, yeterlilik sınavında kullanılan kaynak işlemiyle ilgili konularla sınırlıdır.
C.2
Şartlar
C.2.1 Kaynak teçhizatı
C.2.1.1 Oksi - asetilen kaynağı
a) Gaz tüplerinin tanıtımı,
b) Temel değişkenlerin tanıtımı ve montajı, c) Doğru meme ve kaynak şalomelerinin seçimi.
C.2.1.2 Ark kaynağı
a) Temel bileşenlerin ve teçhizatın tanıtımı ve montajı, b) Kaynak akımının tipi,
c) Kaynak iş parçası kablosunun doğru bağlanması.
C.2.2 Kaynak işlemi3)
C.2.2.1 Oksi-asetilen kaynağı (311)
a) Gaz basıncı,
b) Meme boyutunun seçimi, c) Gaz alev tipi,
d) Aşırı ısıtmanın etkisi.
C.2.2.2 Örtülü elektrotla metal ark kaynağı (111)
a) Elektrotların taşınması ve kurutulması, b) Elektrot tiplerinin farkları.
C.2.2.3 – Kendinden korumalı boru şeklinde özlü elektrotla ark kaynağı (114 )
a) Elektrotların tip ve boyutları,
b) Nozul / temas ucunun tip, boyut ve bakımı, c) Metal geçiş şeklinin seçimi ve sınırları, d) Kaynak arkının hava akımlarından korunması
C.2.2.4 - Koruyucu gaz metal ark kaynağı, tungsten asal gaz kaynağı, plậzma ark kaynağı (131, 135, 136, 141, 15)
a) Elektrotların tip ve boyutları,
b) Koruyucu gazın ve debisinin tanıtımı, c) Nozul / temas ucunun tip, boyut ve bakımı, d) Metal geçiş şeklinin seçimi ve sınırları,
e) Kaynak arkının hava akımlarından korunması.
C.2.2.5 Tozaltı ark kaynağı (121, 125)
a) Tozların kurutulması, beslenmesi ve doğru şekilde geri alınması, b) Kaynak kafasının doğru konumu ve ilerlemesi.
C.2.3 Esas metaller
a) Malzemenin tanıtımı,
b) Ön ısıtma kontrol ve metodu, c) Pasolar arası sıcaklığın kontrolü.
C.2.4 Kaynak sarf malzemeleri
a) Kaynak sarf malzemelerinin tanıtımı,
b) Kaynak sarf malzemelerinin depolanması, taşınması ve şartları, c) Doğru boyutun seçimi,
d) Elektrotların ve ilâve tellerinin temizliği, e) Tel sarımının kontrolü,
f) Gaz debisi ve kalitesinin kontrolü ve izlenmesi.
C.2.5 Güvenlik önlemleri C.2.5.1 Genel
a) Güvenli montaj, ayarlama ve kapatma prosedürleri, b) Kaynak gaz ve dumanlarının güvenli kontrolu, c) Kişisel korunma,
d) Yangın tehlikesi,
e) Kapalı alanlarda kaynak, f) Kaynak ortamı bilinci.
C.2.5.2 Oksi-asetilen kaynağı
a) Sıkıştırılmış gazların güvenli depolanması, taşınması ve kullanımı, b) Gaz hortum ve bağlantı elemanlarında kaçak kontrolü,
c) Bir geri tepme olayında alınacak önlemler.
C.2.5.3 Bütün ark kaynak işlemleri
a) Elektrik şokunun artan tehlike ortamı, b) Arktan oluşan ışını,
c) Ark üflemesinin etkileri.
C.2.5.4 Koruyucu gaz ark kaynağı
a) Sıkıştırılmış gazların, güvenli depolanması, taşınması ve kullanımı, b) Gaz hortum ve bağlantı elemanlarında kaçak kontrolü.
C.2.6 Kaynak sırası/prosedürler
C.2.7 Kenar hazırlama ve kaynak gösterimi
a) Kenar hazırlığının, kaynak prosedürü şartnamesine (WPS) uygunluğu, b) Erigitilecek yüzeylerin temizliği.
C.2.8 Kaynak kusurları
a) Kusurların tanıtımı, b) Sebepleri,
c) Önleme ve giderme yolları.
C.2.9 Kaynakçının yeterliliği
Kaynakçı, yeterlilik kapsamını bilmelidir.
Ek D
(Bilgi için)
Uzatma için teyit edilecek ve izlenecek değişkenler
Bir kaynakçının yeterlilik sınav belgesinin uzatılması için Çizelge D.1’de verilen değişkenlere göre orijinal sınav belgesinin temsil ettiği kaynağı kaynakçının yaptığı teyit edilmelidir.
Çizelge D.1 - Uzatma için teyit edilecek ve izlenecek değişkenler
Değişkenler Teyit edilmeli
Kaynak işlem/işlemleri x Mamul tipi (boru, plâka, tâli bağlantı) x
Kaynak tipi x
Malzeme grubu x
Kaynak sarf malzemesi (kısa gösteriliş) x
Malzeme kalınlığıa) x
Boru dış çapıb) x
Kaynak konumu x
Kaynak ayrıntısı x a) Kalınlık, orijinal yeterlilik kapsamı içinde değişebilir.
Ek ZA
(Bilgi için)
Bu standardın AB direktiflerinin esas kurallarına veya diğer
hükümlerine atıf yapan maddeleri
Bu standard Avrupa Komisyonu ve Avrupa Serbest Ticaret Birliği tarafından CEN’e verilen bir talimatla Yeni Yaklaşım Direktifi No 97/23/EC’nin önemli özelliklerine uygunluk sağlamak üzere hazırlanmıştır.
Bu standard yukarıdaki Direktif altında Avrupa Birliğinin Resmî Gazetesinde yer aldığında ve en az bir Üye Ülkede Ulusal bir Standard olarak kullanıldığında, Çizelge ZA.1’de verilmiş olan bu standarda ait maddelerle uygunluk (bu standardın kapsamı sınırları içinde olmak üzere) bu Direktifin tekabül eden önemli özellikleri ve ilgili EFTA talimatlarıyla uygunluk nedeni olarak addedilir.
Çizelge ZA.1 - Bu standardla EU Direktifi 97/23/EC arasındaki ilişki
Bu standardın maddeleri ve alt
maddeleri AB Direktifi 97/23/EC’nin önemli özellikleri (ERs) Notlar Madde 5, Madde 6, Madde 7,
Madde 8, Madde 8, Madde 9, Madde 10, Madde 11
Ek I, Madde 3.1.2 Kalıcı birleşme
Kaynaklar
EN 499:1994, Welding consumables - Covered electrodes for manual metal arc welding of non alloy and fine grain steels – Classification.
EN 758:1997, Welding consumables - Tubular cored electrodes for metal arc welding with and without a gas shield of non alloy and fine grain steels - Classification.
EN 1321:1996, Destructive tests on welds in metallic materials - Macroscopic and microscopic examination of welds.
EN 1418:1997, Welding personnel - Approval testing of welding operators for fusion welding and resistance weld setters for fully mechanized and automatic welding of metallic materials.
EN 1714:1997, Non-destructive examination of welds - Ultrasonic examination of welded joints. EN 12062:1997, Non-destructive examination of welds - General rules for metallic materials. EN 22553:1994, Welded, brazed and soldered joints - Symbolic representation on drawings.