บทที่ ๑
การประกันคุณภาพการศึกษา
...การประกันคุณภาพการศึกษาในประเทศไทย
๑. ความจําเปนของการประกันคุณภาพการศึกษา ปจจุบันมีปจจัยภายในและภายนอกประเทศหลายประการที่ทําใหการประกันคุณภาพ การศึกษาเปนสิ่งจําเปนที่ตองเรงดําเนินการ อาทิ การตื่นตัวในเรื่องการประกันคุณภาพการศึกษาใน ประเทศตางๆ การสื่อสารที่ไรพรมแดน การเพิ่มเสรีดานการคาและการบริการ ความคาดหวังของสังคม สิทธิเสรีภาพของประชาชนในการรับรูขอมูลขาวสารตลอดจนขอจํากัดในดานงบประมาณของประเทศ ปจจัยเหลานี้ไดกระตุนให ผูที่อยูในวงการศึกษาตระหนักถึงเรื่องการประกันคุณภาพการศึกษา ซึ่งปรากฏ ออกมาในพระราชบัญญัติการศึกษาแหงชาติ พ.ศ.๒๕๔๒ ๒. การประกันคุณภาพการศึกษาตามพระราชบัญญัติการศึกษาแหงชาติพ.ศ.๒๕๔๒ พระราชบัญญัติการศึกษาแหงชาติพ.ศ.๒๕๔๒แกไขเพิ่มเติม (ฉบับที่๒) พ.ศ.๒๕๔๕ได กําหนดจุดมุงหมาย และหลักการของการจัดการศึกษา ที่ตองมุงเนนคุณภาพและมาตรฐานการศึกษา โดย กําหนดรายละเอียดไวในหมวด๖มาตรฐานและการประกันคุณภาพการศึกษามาตรา๔๗กําหนดใหมีระบบ การประกันคุณภาพการศึกษาเพื่อพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาทุกระดับ ประกอบดวย ระบบ การประกันคุณภาพภายในและระบบการประกันคุณภาพภายนอกและในวรรคสองบัญญัติวา ระบบ หลักเกณฑ และวิธีการประกันคุณภาพการศึกษาใหเปนไปตามที่กําหนดในกฎกระทรวง ซึ่งกระทรวงศึกษาธิการ ไดออกกฎกระทรวง๒ฉบับคือ ๒.๑ กฎกระทรวง วาดวยระบบ หลักเกณฑ และวิธีการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน สถานศึกษาระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานพ.ศ.๒๕๔๖ขอ๒วรรคสอง บัญญัติวาระบบการประกันคุณภาพ การศึกษาภายในสถานศึกษา เปนสวนหนึ่งของการบริหารการศึกษา ซึ่งเปนกระบวนการพัฒนาคุณภาพ การศึกษาอยางตอเนื่องประกอบดวย ๒.๑.๑ การจัดระบบบริหารและสารสนเทศ ๒.๑.๒ การพัฒนามาตรฐานการศึกษา ๒.๑.๓ การจัดทําแผนพัฒนาคุณภาพการศึกษา ๒.๑.๔ การดําเนินงานตามแผนพัฒนาคุณภาพการศึกษา ๒.๑.๕ การตรวจสอบและการทบทวนคุณภาพการศึกษา ๒.๑.๖ การประเมินคุณภาพการศึกษา ๒.๑.๗ การรายงานคุณภาพการศึกษาประจําป ๒.๑.๘ การผดุงระบบการประกันคุณภาพการศึกษา๑ – ๒ ๒.๒ กฎกระทรวง วาดวยระบบ หลักเกณฑ และวิธีการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน สถานศึกษาระดับอุดมศึกษาพ.ศ.๒๕๔๖ขอ ๖ (๑) บัญญัติวาระบบและกลไกการประกันคุณภาพการศึกษา ของคณะวิชาและสถานศึกษาระดับอุดมศึกษา โดยคํานึงถึงองคประกอบคุณภาพการศึกษาระดับอุดมศึกษา ดังตอไปนี้ ๒.๒.๑ ปรัชญาปณิธานวัตถุประสงคและแผนดําเนินงาน ๒.๒.๒ การเรียนการสอน ๒.๒.๓ กิจกรรมการพัฒนานิสิตนักศึกษา ๒.๒.๔ การวิจัย ๒.๒.๕ การบริการทางวิชาการแกสังคม ๒.๒.๖ การทํานุบํารุงศิลปวัฒนธรรม ๒.๒.๗ การบริหารและการจัดการ ๒.๒.๘ การเงินและงบประมาณ ๒.๒.๙ ระบบและกลไกการประกันคุณภาพการศึกษา การประกันคุณภาพภายในมาตรา๔๘กําหนดใหหนวยงานตนสังกัดและสถานศึกษาจัดให มีระบบการประกันคุณภาพภายในสถานศึกษา และใหถือวาการประกันคุณภาพภายในเปนสวนหนึ่งของ กระบวนการบริหารการศึกษาที่ตองดําเนินการอยางตอเนื่อง โดยมีการจัดทํารายงานประจําปเสนอตอหนวย งานตนสังกัดหนวยงานที่เกี่ยวของและเปดเผยตอสาธารณชนเพื่อนําไปสูการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐาน การศึกษาและเพื่อรองรับการประกันคุณภาพภายนอก การประกันคุณภาพภายนอก มาตรา ๔๙ กําหนดใหมีสํานักงานรับรองมาตรฐานและ ประเมินคุณภาพการศึกษามีฐานะเปนองคการมหาชน ทําหนาที่พัฒนาเกณฑวิธีการประเมินคุณภาพ ภายนอก และทําการประเมินผลการจัดการศึกษา เพื่อใหมีการตรวจสอบคุณภาพของสถานศึกษา โดย คํานึงถึงความมุงหมายและหลักการ และแนวการจัดการศึกษาในแตละระดับตามที่กําหนดไวใน พระราชบัญญัตินี้ ใหมีการประเมินคุณภาพภายนอกของสถานศึกษาทุกแหงอยางนอยหนึ่งครั้งในทุกหาป นับตั้งแตการประเมินครั้งสุดทายและเสนอผลการประเมินตอหนวยงานที่เกี่ยวของและสาธารณชน มาตรฐานการศึกษาชาติ ๑. มาตรฐานการศึกษา มาตรฐานการศึกษา หมายความวา ขอกําหนดเกี่ยวกับคุณลักษณะคุณภาพที่พึงประสงค และมาตรฐานที่ตองการใหเกิดขึ้นในสถานศึกษาทุกแหง และเพื่อใชเปนหลักในการเทียบเคียง สําหรับการ สงเสริมและกํากับดูแล การตรวจสอบ การประเมินผล และการประกันคุณภาพทางการศึกษา
๑ – ๓ ๒. วัตถุประสงคของการกําหนดมาตรฐานการศึกษาของชาติ ๒.๑ เพื่อเปนเปาหมาย และแนวทางพัฒนาการจัดการศึกษาของชาติในทุกระบบและ ทุกประเภทในระดับมหภาค เพื่อเปนหลักและแนวทางในการกําหนดนโยบาย แผนพัฒนาและจัดการศึกษา รวมทั้งมาตรฐานการศึกษาทั้งการศึกษาขั้นพื้นฐาน การอาชีวศึกษา และการอุดมศึกษา ๒.๒ เพื่อเปนเครื่องมือกํากับการตรวจราชการ การนิเทศ การติดตามและประเมินผล รวมทั้งการประกันคุณภาพ ๒.๓ เพื่อใหทราบสถานภาพและความกาวหนาของการจัดการศึกษาของชาติระดับมหภาค ๒.๔ เพื่อเปนมาตรฐานสําหรับการประกันคุณภาพภายนอกในระดับเขตพื้นที่การศึกษา และสถานศึกษา ๒.๕ เพื่อเปนพื้นฐานสําหรับการพัฒนามาตรฐานการศึกษาของชาติในระยะตอไป ๓. อุดมการณและหลักการในการจัดการศึกษาของชาติ พระราชบัญญัติการศึกษาแหงชาติ พ.ศ.๒๕๔๒ แกไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ ๒) พ.ศ.๒๕๔๕ และนโยบายดานการศึกษาของรัฐบาลที่ไดแถลงตอรัฐสภา ตางมีอุดมการณและหลักการการจัดการศึกษา เพื่อพัฒนาสังคมไทยใหเปนสังคมแหงการเรียนรู และเพื่อใหคนไทยทั้งปวงไดรับโอกาสเทาเทียมกันทาง การศึกษาพัฒนาตนไดอยางตอเนื่องตลอดชีวิตอันเปนเงื่อนไขไปสูระบบเศรษฐกิจฐานความรูที่พึงประสงค อุดมการณสําคัญของการจัดการศึกษา คือ การจัดใหมีการศึกษาตลอดชีวิตและการสราง สังคมไทยใหเปนสังคมแหงการเรียนรูการศึกษาที่สรางคุณภาพชีวิตและสังคมบูรณาการอยางสมดุลระหวาง ปญญาธรรม คุณธรรม และ วัฒนธรรม เปนการศึกษาตลอดชีวิตเพื่อคนไทยทั้งปวง มุงสรางพื้นฐานที่ดีใน วัยเด็กปลูกฝงความ เปนสมาชิกที่ดีของสังคมตั้งแตวัยการศึกษาขั้นพื้นฐานและพัฒนาความรูความสามารถ เพื่อการทํางานที่มีคุณภาพ โดยใหสังคมทุกภาคสวนมีสวนรวมในการจัดการศึกษาไดตรงตามความตองการ ของผูเรียนและสามารถตรวจสอบไดอยางมั่นใจวาการศึกษาเปนกระบวนการของการพัฒนาชีวิตและสังคม เปนปจจัยสําคัญในการพัฒนาประเทศ อยางยั่งยืน สามารถพึ่งตนเองและพึ่งกันเองได และสามารถแขงขัน ไดในระดับนานาชาติ เพื่อใหเปนไปตามอุดมการณและหลักการในการจัดการศึกษาดังกลาว จึงไดกําหนดมาตรฐาน และตัวบงชี้ไว ๓ มาตรฐานและ ๑๑ ตัวบงชี้ดังนี้ มาตรฐานที่๑ คุณลักษณะของคนไทยที่พึงประสงค ทั้งในฐานะพลเมืองและพลโลก คนไทย เปนคนเกง คนดี และมีความสุขมี๕ตัวบงชี้คือ ๑.๑ กําลังกายกําลังใจที่สมบูรณ ๑.๒ ความรูและทักษะที่จําเปนและเพียงพอในการดําเนินชีวิตและการพัฒนาสังคม
๑ – ๔ ๑.๓ ทักษะการเรียนรูและการปรับตัว ๑.๔ ทักษะทางสังคม ๑.๕ คุณธรรมจิตสาธารณะและจิตสํานึกในความเปนพลเมืองไทยและพลโลก มาตรฐานที่๒ แนวการจัดการศึกษา จัดการเรียนรูที่มุงพัฒนาผูเรียนเปนสําคัญและการบริหารโดยใช สถานศึกษาเปนฐาน มี๓ ตัวบงชี้ คือ ๒.๑ การจัดหลักสูตรการเรียนรูและสภาพแวดลอมที่ส งเสริมใหผูเรียนไดพัฒนาตาม ธรรมชาติและเต็มตามศักยภาพ ๒.๒ มีการพัฒนาผูบริหาร ครู คณาจารยและบุคลากรทางการศึกษาอยางเปนระบบและมี คุณภาพ ๒.๓ มีการบริหารจัดการที่ใชสถานศึกษาเปนฐาน มาตรฐานที่๓ แนวการสรางสังคมแหงการเรียนรู/สังคมแหงความรู การสรางวิถีการเรียนรูและแหลงการเรียนรูใหเข มแข็งมี ๓ ตัวบงชี้คือ ๓.๑ การบริการวิชาการและสรางความรวมมือระหวางสถานศึกษากับชุมชนใหเปนสังคม แหงการเรียนรู/สังคมแหงความรู ๓.๒ การศึกษาวิจัยเสริมสรางสนับสนุนแหลงการเรียนรูและกลไกการเรียนรู ๓.๓ การสรางและการจัดการความรูในทุกระดับทุกมิติของสังคม ระบบคุณภาพ ๑. คุณภาพ มีความหมายโดยทั่วไป๕ลักษณะคือ ๑.๑ การมีมาตรฐานความเปนเลิศโดยที่กําหนดมาตรฐานไวตายตัว (Fixed standard of excellence)
๑.๒ ความตรงตามวัตถุประสงคที่ตั้งไว (Fitness for purpose)
๑.๓ ประสิทธิผล(Effectiveness) และการใชทรัพยากรใหคุมคาที่สุด (Efficiency) ๑.๔ ตอบสนองความคาดหวังของลูกคา (Conform to customers’ satisfaction)
๑.๕ การพัฒนาใหดียิ่งๆขึ้น (Enhancement / Improvement)
๒. ระบบคุณภาพโดยทั่วไป หมายถึง โครงสราง กระบวนการ ระบบและทรัพยากรตางๆ ใน
องคการที่จําเปนในการจัดการคุณภาพ ระบบคุณภาพในปจจุบันมีหลายรูปแบบ แตไมวาจะเปนระบบ คุณภาพใด สาระสําคัญอยูที่กระบวนการบริหารจัดการคุณภาพที่มีการวางแผนคุณภาพ มีการควบคุม ตรวจสอบประเมินและปรับปรุงการดําเนินงานเพื่อมุงไปสูการพัฒนาคุณภาพอยางตอเนื่องเชน
๑ – ๕
๒.๑ ระบบ International Organization for Standardization (ISO)
เปนระบบที่มีการเนนในหลักการ เปาหมาย และจุดประสงค สามารถใชเปน เครื่องมือในการปรับปรุงประสิทธิภาพการผลิตหรืองานบริการระบบ ISO เปนการสรางมาตรฐานในเรื่องตางๆ เชน ISO 9000 เปนเรื่องของมาตรฐานระบบการบริหารงานคุณภาพ ISO 14000 เปนเรื่องของมาตรฐานการ บริหารสิ่งแวดลอม ISO 18000 เปนเรื่องของมาตรฐานสุขอนามัยและความปลอดภัยในสถานประกอบการ เปนตน สําหรับ ISO 9000 ในปจจุบัน จะมีการรับรองเฉพาะ ISO 9001 เทานั้น และไดรับการยอมรับวา มีความเหมาะสมที่จะนํามาปรับใชกับระบบการศึกษาได
๒.๒ ระบบ Total Quality Management (TQM)
เปนระบบที่ปรับปรุงการวางแผน การจัดองคกร และการทําความเขาใจในกิจกรรมที่ เกี่ยวของกับแตละบุคคลในแตละระดับ เพื่อปรับปรุงประสิทธิภาพ ใหมีความยืดหยุนเพื่อที่จะสามารถ
แขงขันได TQM เปนระบบที่สามารถนําไปใชได กับทุกองคกร แกนสําคัญของระบบ TQM คือ ความ สัมพันธระหวางผูผลิตและ ผูบริโภค สวนสําคัญของกระบวนการอยูที่การจัดการที่จําเปนสําหรับระบบ เครื่องมือและทีมงาน
๒.๓ ระบบ The Malcom Baldrige National Quality Award
เปนระบบที่มีแนวทางตรวจสอบคุณภาพองคกร จะตรวจสอบองคประกอบ ๗ ดาน คือ ดานการเปนผูนํา ดานสารสนเทศและการวิเคราะห ดานการจัดทําแผนยุทธศาสตร ดานการพัฒนา
และบริหารทรัพยากรมนุษย ดานกระบวนการผลิตบัณฑิต วิจัย และบริการวิชาการ ดานสัมฤทธิ์ผลทาง วิชาการและดานสัมฤทธิ์ผลในการผลิตบัณฑิต
๒.๔ ระบบ CIPP
ระบบ CIPP มีชื่อเต็มคือ Context, Input, Process, Product ซึ่งหมายถึง การประเมิน ตามดานตางๆที่เกี่ยวของ๔ดานคือดานบริบท ดานปจจัยนําเขาดานการดําเนินการและดานการผลิต
๒.๕ ระบบ Input Process Output
เปนระบบพื้นฐานที่ใชกับทุกวงการ ในการศึกษาสามารถใชระบบนี้ได โดย
พิจารณาวา ปจจัยนําเขา (Input) กระบวนการ (Process) และปจจัยผลผลิต (Output) คืออะไร
๑ - ๖ ทรัพยากรคน ( อาจารย นักศึกษา ผูบริหาร บุคลากร) ทรัพยากรเงิน สภาพแวดลอม เครื่องมื่ออุปกรณ นโยบาย หลักสูตร แผน ปจจัยเกื้อหนุน กระบวนการบริหารจัดการ กระบวนการเรียนการสอน กระบวนการวิจัย กระบวนการใหบริการ ปริมาณบัณฑิต คุณภาพบัณฑิต บริการตางๆ ศรัทธาของประชาชน กระบวนการดําเนินการตามภารกิจหลัก ๑. การจัดการเรียนการสอน ๒. การวิจัย ๓. การใหบริการทางวิชาการแกสังคม ๔. การทํานุบํารุงศิลปวัฒนธรรม กระบวนการบริหาร ๑. การบริหารและการจัดการ ๒. การเงินและงบประมาณ ๓. ระบบและกลไกการประกันคุณภาพ Input Process Output ๓. ระบบคุณภาพสถาบันอุดมศึกษาไดคํานึงถึงองคประกอบคุณภาพ๙ ดานการดําเนินงาน ของสถาบันอุดมศึกษาเปนสําคัญ ดังนั้นการควบคุม ตรวจสอบ และประเมินคุณภาพการศึกษาภายใน สถาบันอุดมศึกษา จึงตองจัดระบบและกลไก ตลอดจนดัชนีชี้วัดคุณภาพที่สอดคลองกับองคประกอบ คุณภาพดังกลาว ปรัชญา/ปณิธาน/วัตถุประสงค/แผนดําเนินงานของหนวยงาน/สถาบัน ผลสัมฤทธิ์
๑ – ๗
ระบบการประกันคุณภาพการศึกษา จําแนกไดเปน ๒สวน คือ
๑. การประกันคุณภาพการศึกษาภายใน (Internal Quality Assurance) หมายถึงการประเมินผล และการติดตามตรวจสอบคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาของสถาบันการศึกษาจากภายในโดยวงจร PDCA (Plan – Do – Check – Act) เปนการปฏิบัติโดยบุคลากรของสถาบันการศึกษาหรือโดยหนวยงานตนสังกัดที่มี หนาที่กํากับดูแลสถาบันการศึกษาประกอบดวย
๑.๑ การควบคุมคุณภาพ (Quality Control) จะประกันวามีการปฏิบัติหนาที่เปนไปตาม
หนาที่ความรับผิดชอบโดยการควบคุมปจจัยหรือตัวแปรตางๆที่สงผลตอคุณภาพการควบคุมดังกลาวเนนที่ ระบบการกํากับดูแลตนเอง (Self – Regulating System) ในระดับบุคคล กองวิชา กรมนักเรียน/กองการ ปกครองและสถาบัน ๑.๒ การตรวจสอบคุณภาพ (Quality Audit) หมายถึงการตรวจสอบผลการดําเนินการของ ระบบและกลไกควบคุมคุณภาพการศึกษาภายในที่สถาบันการศึกษาไดจัดใหมีขึ้นโดยจะเปนการตรวจสอบ เชิงระบบ มุงเนนการพิจารณาวาสถาบันไดมีระบบควบคุมคุณภาพหรือไมไดใชระบบที่พัฒนาขึ้นเพียงใด และมีขั้นตอนการดําเนินการที่จะทําใหเชื่อถือไดหรือไมวาการจัดการศึกษาเปนไปอยางมีคุณภาพ ๑.๓ การประเมินคุณภาพ (Quality Assessment) หมายถึงการประเมินคาระดับคุณภาพของ กิจกรรมเฉพาะอยางในหนวยงาน เชน คุณภาพการจัดการศึกษา คุณภาพของงานวิจัย คุณภาพของการสอน เปนตน โดยมีจุดเนนที่โปรแกรมวิชา การประเมินจะใชวิธีการศึกษาตนเอง (Self Study) การประเมินทาง วิชาการจากภายนอก (External Peer Review) และการใชตัวบงชี้วัดพฤติกรรม (Performance Indicators)
๒. การประกันคุณภาพการศึกษาภายนอก (External Quality Assurance) หมายถึงการประเมินผล
และการติดตามตรวจสอบคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาของสถาบันการศึกษาจากภายนอกโดยสํานักงาน รับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา หรือบุคคล หรือหนวยงานภายนอกที่สํานักงานดังกลาว รับรอง เพื่อเปนการประกันคุณภาพและใหมีการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาของสถาบัน การศึกษาประกอบดวย ๒.๑ การตรวจสอบคุณภาพที่ผานกระบวนการประกันคุณภาพภายใน ๒.๒ การประเมินคุณภาพ ๒.๓ การใหการรับรอง
๑ – ๘
หลักการของการประกันคุณภาพการศึกษา
๑. การสรางความมั่นใจและสรางความพึงพอใจในคุณภาพการศึกษา ๒. การปองกันปญหา ตองมีการวางแผนและเตรียมการ ๓. การตั้งมั่นบนหลักวิชาในการพัฒนาหลักวิชาชีพ ๔. การดําเนินงานสามารถติดตามตรวจสอบและประเมินตนเองได ๕. การดําเนินงานเนนคุณภาพในการปฏิบัติงานทุกระดับทุกขั้นตอน ๖. การสรางความรู ทักษะและความมั่นใจใหกับบุคลากรในสถานศึกษา ๗. การประสานสัมพันธในองคกร บุคลากรในพื้นที่ ๘. การเนนภาวะผูนําของผูบริหารวัตถุประสงค
ของการประกันคุณภาพการศึกษา
๑. วัตถุประสงคทั่วไป ๑.๑ เพื่อใหทราบระดับคุณภาพของสถาบันการศึกษาในการดําเนินภารกิจดานตางๆ ๑.๒ กระตุนเตือนใหสถาบันการศึกษาพัฒนาคุณภาพการศึกษาและประสิทธิภาพการ บริหารจัดการอยางตอเนื่อง ๑.๓ เพื่อใหทราบความกาวหนาของการพัฒนาคุณภาพการศึกษาของสถาบันการศึกษา ๑.๔ เพื่อรายงานสภาพและพัฒนาการในดานคุณภาพและมาตรฐานของสถาบันการศึกษา ตอสาธารณชนและหนวยงานที่เกี่ยวของ ๒. วัตถุประสงคเฉพาะ ๒.๑ เพื่อตรวจสอบยืนยันสภาพจริงในการดําเนินงานของสถาบันการศึกษาและประเมิน คุณภาพการศึกษาตามมาตรฐานการศึกษาอยางมีประสิทธิภาพ ตามกรอบแนวทางและวิธีการที่กําหนด และ สอดคลองกับระบบการประกันคุณภาพการศึกษาของสถาบันการศึกษาและหนวยงานตนสังกัด ๒.๒ เพื่อใหไดขอมูลซึ่งชวยสะทอนใหเห็นจุดเดน – จุดที่ควรพัฒนาของสถาบัน การศึกษา เงื่อนไขของความสําเร็จและสาเหตุของปญหา ๒.๓ เพื่อชวยเสนอแนะแนวทางปรับปรุงและพัฒนาคุณภาพการศึกษาแกสถาบันการศึกษา และหนวยงานตนสังกัด ๒.๔ เพื่อสงเสริมใหสถาบันการศึกษามีการพัฒนาคุณภาพและประกันคุณภาพภายใน อยางตอเนื่อง ๒.๕ เพื่อรายงานผลการประเมินคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาของสถาบันการศึกษา ตอหนวยงานที่เกี่ยวของและสาธารณชน๑ – ๙
กระบวนการสําคัญของการประกันคุณภาพการศึกษา
๑. การควบคุมคุณภาพ เปนการดําเนินงานประกันคุณภาพการศึกษาภายใน โดยสถาบันการศึกษาจัดระบบและ กลไกการควบคุมภายในขององคประกอบหรือปจจัยที่มีผลตอการผลิตนักเรียนหรือนักศึกษา เชน ประกาศ นโยบายการประกันคุณภาพการศึกษาการแตงตั้งคณะกรรมการและผูรับผิดชอบมีระบบการตรวจสอบและ ประเมินผลการดําเนินงานภายในเพื่อการพัฒนาคุณภาพเขาสูมาตรฐานที่กําหนดไวประกอบดวย ๑.๑ การกําหนดมาตรฐานการศึกษาโดยหนวยงานตนสังกัดและสถาบันการศึกษากําหนด มาตรฐานการศึกษาใหสอดคลองกับมาตรฐานการศึกษาของชาติและจัดทําขอมูลพื้นฐานการศึกษาไวเพื่อใช ในการพัฒนาคุณภาพตอไป ๑.๒ การพัฒนาเขาสูมาตรฐานหนวยงานตนสังกัดและสถาบันการศึกษาจัดทําแผนเพื่อใช เปนแนวทางในการดําเนินงานพัฒนาคุณภาพเขาสูมาตรฐานที่กําหนดไว ในดานการพัฒนาหลักสูตร สื่อ การพัฒนาครูและบุคลากรธรรมนูญสถานศึกษาการเรียนการสอนการแนะแนวการจัดการเรียนการสอนและ การประเมินผลเปนตน ทั้งนี้โดยเนนระบบและกลไกการปฏิบัติงานตามแผน ติดตาม กํากับการดําเนินงาน อยางจริงจังและตอเนื่อง ๒. การตรวจสอบ เปนการดําเนินงานประกันคุณภาพภายในของสถาบันการศึกษา และหนวยงานตนสังกัด เพื่อยืนยันเปาหมายที่กําหนด มุงไปสูมาตรฐานที่ตองการ โดยการตรวจสอบคุณภาพจะตรวจสอบวา สถาบันการศึกษา มีระบบและกลไกควบคุมคุณภาพการศึกษาหรือไม ตรวจสอบการดําเนินงานของระบบ และกลไกควบคุมคุณภาพการศึกษาภายในและขั้นตอนการดําเนินงานสรุปคือ ๒.๑ การตรวจสอบและทบทวนการดําเนินงานทั้งระบบดวยตนเองของสถาบันการศึกษา เพื่อนําขอมูลมาปรับปรุงและพัฒนาการจัดการศึกษาอยางตอเนื่องสม่ําเสมอ และรายงานผลตอผูปกครอง ผูรับผิดชอบการจัดการศึกษา ๒.๒ การตรวจสอบและทบทวนคุณภาพการศึกษาสถาบันการศึกษาโดยหนวยงานตนสังกัด เพื่อสงเสริมสนับสนุนและ/หรือใชมาตรการในการสงเสริมพัฒนาคุณภาพการศึกษาใหเปนไปตามมาตรฐาน การศึกษาที่กําหนดไว ๓. การประเมินคุณภาพ เปนการประเมินคาระดับคุณภาพของกิจกรรมเฉพาะอยางในหนวยงานเชนคุณภาพการจัด การศึกษา คุณภาพของงานวิจัยคุณภาพของการสอนเปนตน การประเมินคุณภาพภายในจะใชวิธีการศึกษา ตนเอง(Self Study) และการประเมินตนเอง (Self Assessment) สวนการประเมินคุณภาพภายนอกเปนการ ดําเนินงานโดยสํานักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา เพื่อประเมินผลและรับรองวา สถาบันการศึกษาจัดการศึกษาไดคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษาที่กําหนดไว๑ – ๑๐
ความสัมพันธ
ระหว
างการประกันคุณภาพภายในและภายนอก
การประกันคุณภาพภายในเปนการตรวจสอบการควบคุมการติดตามประเมินผลคุณภาพและ มาตรฐานการศึกษาของสถาบันการศึกษาจากภายใน โดยบุคลากรของสถาบันการศึกษานั้นเอง หรือโดย หนวยงาน ตนสังกัดที่มีหนาที่กํากับดูแลสถาบันการศึกษานั้น ผลจากการตรวจสอบคุณภาพภายใน คือ มีการวางระบบงานที่มีระบบและกลไกชัดเจน มีการดําเนินงานรวมทั้งมีการพัฒนาฐานขอมูลในดานตางๆ สวนการประกันคุณภาพภายนอกเปนการประเมินคุณภาพการจัดการศึกษา การติดตาม การตรวจสอบ คุณภาพและมาตรฐานการศึกษาของสถาบันการศึกษาซึ่งกระทําโดยสํานักงานภายนอกหรือผูประเมิน ภายนอกเพื่อมุงใหมีการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานของสถาบันการศึกษาใหดียิ่งขึ้น การประกันคุณภาพภายใน จะเนนการตรวจสอบและการประเมินคุณภาพและมาตรฐาน การศึกษาดานตางๆของปจจัยนําเขา (Input) และกระบวนการ (Process) สวนการประกันคุณภาพภายนอก จะเนนการประเมินคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาในดานตางๆ ของผลผลิต (Output) และผลลัพธ (Outcome) ดังนั้นการประกันคุณภาพภายในยอมสงผลถึงการประกันคุณภาพภายนอกโดยตรง การประเมินคุณภาพภายนอก จะใชตัวบงชี้ตามมาตรฐานตางๆ ในการประเมินผลการดําเนินงาน ของสถาบันการศึกษา รวมทั้งการตรวจเยี่ยมสถาบัน ซึ่งในการประเมินตองคํานึงถึงปรัชญา พันธกิจ และ ลักษณะการเรียนการสอนของแตละสถาบันการศึกษา โดยสถาบันการศึกษาจะตองมีการจัดทํารายงาน ประจําป เตรียมเอกสาร ขอมูลในดานตางๆ รวมถึงขอมูลตามตัวบงชี้ และรายงานการประเมินตนเองอยางนอย ๓ ปการศึกษา โดยสามารถจัดทําในรูปแบบ CD – ROM หรือ E - SAR (Electronic Self Assessment Report) เพื่อพรอมรับการประเมินภายนอกจากสํานักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพ การศึกษาหรือสมศ. ตอไป พระราชบัญญัติการศึกษาแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒ในหมวด ๖ วาดวยมาตรฐานและการประกัน คุณภาพการศึกษา มาตรา ๔๙ ไดกําหนดใหมีสํานักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา เรียกโดยยอวา “สมศ.” มีฐานะเปนองค การมหาชนซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาเลมที่๑๑๗ตอนที่๙๙ก เมื่อวันที่ ๓พฤศจิกายน๒๕๔๓และมีผลบังคับใชตั้งแตวันที่๔พฤศจิกายน๒๕๔๓ วัตถุประสงคของการจัดตั้งสํานักงาน เพื่อพัฒนาเกณฑและวิธีการประเมินคุณภาพภายนอก และทําการประเมินผลการจัดการศึกษาเพื่อใหมีการตรวจสอบคุณภาพของสถานศึกษา โดยคํานึงถึง ความมุงหมาย หลักการ และแนวการจัดการศึกษาในแตละระดับตามที่กําหนดไวในกฎหมายวาดวย การศึกษาแหงชาติ
๑ – ๑๑ คณะรัฐมนตรีไดแตงตั้งคณะกรรมการบริหารสํานักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพ การศึกษาเมื่อวันที่๑๙ธันวาคม๒๕๔๓ตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสํานักงานรับรองมาตรฐานและประเมิน คุณภาพการศึกษา (องคการมหาชน) พ.ศ. ๒๕๔๓ จํานวน ๑๑ คน โดยใหมีกรรมการโดยตําแหนง จํานวน ๓ คน ไดแก ปลัดกระทรวงการศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม (ปจจุบัน คือ กระทรวงศึกษาธิการ) ประธานกรรมการพัฒนาระบบการประเมินคุณภาพการศึกษาขั้นพื้นฐานและประธานกรรมการพัฒนาระบบ การประเมินคุณภาพการศึกษาระดับอุดมศึกษา และกรรมการผูทรงคุณวุฒิจํานวน ๖ คน สรรหาจากผูมี ความรูความเชี่ยวชาญและประสบการณทางดานการบริหารมนุษยศาสตรสังคมศาสตรหรือวิทยาศาสตร และเทคโนโลยี ซึ่งในจํานวนนี้ตองเปนบุคคลซึ่งมิใชขาราชการที่มี ตําแหนงหรือเงินเดือนประจํารวมอยูดวย ไมนอยกวา ๔ คน และใหผูอํานวยการเปนกรรมการและเลขานุการโดยตําแหนง สํานักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา(องคการมหาชน)มีอํานาจหนาที่หลัก ดังนี้ ๑. พัฒนาระบบการประเมินคุณภาพภายนอก กําหนดกรอบแนวทาง และวิธีการประเมิน คุณภาพภายนอกที่มีประสิทธิภาพ และสอดคลองกับระบบการประกันคุณภาพของสถานศึกษาและ หนวยงานตนสังกัด ๒. พัฒนามาตรฐานและเกณฑสําหรับการประเมินคุณภาพภายนอก ๓. ใหการรับรองผูประเมินภายนอก ๔. กํากับดูแลและกําหนดมาตรฐานการประเมินคุณภาพภายนอก ที่ดําเนินการโดยผูประเมิน ภายนอกรวมทั้งใหการรับรองมาตรฐานทั้งนี้ในกรณีจําเปนหรือเพื่อประโยชนในการศึกษาวิจัยเพื่อพัฒนา ระบบการประเมินคุณภาพภายนอกสํานักงานอาจดําเนินการประเมินคุณภาพภายนอกเองก็ได ๕. พัฒนาและฝกอบรมผูประเมินภายนอก จัดทําหลักสูตรการฝกอบรม และสนับสนุนให องคกรเอกชน องคกรวิชาชีพหรือวิชาการ เขามามีสวนรวมในการฝกอบรมผูประเมินภายนอกอยาง มีประสิทธิภาพ ๖. เสนอรายงานการประเมินคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาประจําปตอคณะรัฐมนตรี รัฐมนตรีวาการกระทรวงการศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม(ปจจุบัน คือ กระทรวงศึกษาธิการ) และสํานัก งบประมาณเพื่อประกอบการพิจารณาในการกําหนดนโยบายทางการศึกษาและการจัดสรรงบประมาณเพื่อ การศึกษารวมทั้งเผยแพรรายงานดังกลาวตอหนวยงานที่เกี่ยวของและสาธารณชน ใหมีการประเมินคุณภาพภายนอกของสถานศึกษาทุกแหงอยางนอยหนึ่งครั้งในทุกหาป นับตั้งแตการประเมินครั้งสุดทายและเสนอผลการประเมินตอหนวยงานที่เกี่ยวของและสาธารณชน นอกจากนี้ ไดกําหนดไวในบทเฉพาะกาลวาจะตองจัดใหมีการประเมินคุณภาพภายนอกของ สถานศึกษาทุกแหงภายในหกปนับตั้งแตวันที่พระราชบัญญัติการศึกษาแหงชาติ พ.ศ.๒๕๔๒ใชบังคับ
๑ – ๑๒