• No results found

Motivation, Leadership and OCB. A study exploring the moderating role of leadership behavior in the relationship between employee motivation and Organizational Citizenship Behavior

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Motivation, Leadership and OCB. A study exploring the moderating role of leadership behavior in the relationship between employee motivation and Organizational Citizenship Behavior"

Copied!
7
0
0

Loading.... (view fulltext now)

Full text

(1)

Motivatie, Leiderschap en OCB

Een onderzoek naar de modererende rol van leiderschapsgedrag in de relatie

tussen werknemersmotivatie en Organizational Citizenship Behavior

Motivation, Leadership and OCB

A study exploring the moderating role of leadership behavior in the relationship

between employee motivation and Organizational Citizenship Behavior

Drs Annemarie Groenendaal – de Wit

Eerste begeleider: Dr M. van Dijke Tweede begeleider: Dr H. Lodewijkx

Maart 2009

Faculteit Psychologie

Afstudeerrichting Arbeids- en Organisatiepsychologie Open Universiteit Nederland

(2)

Voorwoord

Dit is ‘m dan: mijn scriptie. Zo’n negen jaar nadat ik besloot om van mijn belangstelling voor de psychologie werk te maken en ik het vak ‘Inleiding in de Psychologie’ bij de Open

Universiteit aanschafte, rond ik mijn studie met deze scriptie af. In deze negen jaar gebeurde er veel, waaronder het op de wereld zetten van drie kinderen en het doormaken van drie verhuizingen. Gebeurtenissen die een vlot verloop van de studie niet altijd in positieve zin beïnvloedden en die ervoor zorgden dat de boel wel eens een half jaartje stil lag.

Het opstarten van het afstudeertraject zo’n twee jaar geleden viel in dat opzicht dan ook niet mee. Je -in de hectiek van alledag- moeten verdiepen in allerlei mogelijke afstudeer-onderwerpen, die dan ook nog eens moeten aansluiten bij zowel de eigen belangstelling als bij één van de scriptiethema’s van de faculteit, leverde een ware uitdaging op. Nooit heb ik serieus overwogen de studieboeken in de wilgen te hangen, maar pittig was het wel. Gelukkig trof ik uiteindelijk Marius, die aanhoorde welke onderwerpen mijn belangstelling hadden en mij vervolgens aanmoedigde om me eens te verdiepen in Organizational Citizenship

Behavior. Ik had tot op dat moment nog nooit van het onderwerp gehoord, maar het boeide me meteen én ik kon er de -door mijzelf aangedragen- onderwerpen motivatie en leiderschap prima aan koppelen.

Vanaf dat moment kon het afstudeertraject concreter vorm krijgen. Voor een toch redelijk soepel verloop daarvan ben ik een aantal mensen dank verschuldigd. Allereerst Jan Carel Uylenberg, HR Directeur van Watson Health & Beauty B.V., die mij heel spontaan de mogelijkheid bood het empirisch gedeelte van het onderzoek binnen zijn organisatie uit te voeren. Ook Patricia dank ik voor de hand- en spandiensten die zij mij leverde. Niet op de laatste plaats wil ik ook mijn werkgever Quiris, en in het bijzonder Iris, op deze plaats bedanken voor het vertrouwen dat zij in mij stelde en de mogelijkheid die zij mij bood werk en studie op flexibele wijze te combineren.

In de loop van het traject bleef begeleider Marius kritisch meedenken en kwam hij regelmatig met aanvullende literatuur en andere uiterst bruikbare tips. Ook ‘tweede lezer’ Hein wil ik op deze plaats bedanken voor het, zowel op gebied van inhoud als -tot in de details- op gebied van structuur en layout, becommentariëren van het door mij geproduceerde werk.

(3)

Echter, zonder de steun van een aantal belangrijke mensen uit mijn naaste omgeving was het mij nooit gelukt ook daadwerkelijk binnen anderhalf jaar af te studeren. Allereerst Jan-Derek, mijn sparringpartner, maar ook degene die heel wat zondagen samen met de kinderen door- gebracht heeft, omdat mama moest studeren. Verder zijn natuurlijk ook oma Corry, opa Jan en oma Henny onmisbaar geweest; aan de bereidheid om op te passen kwam nooit een eind. En dan nog Ralph, Marjolein en Annemarie die zich door het concept van mijn scriptie heen werkten en mij van kritische op- en aanmerkingen voorzagen. Allen, enorm bedankt!

Annemarie Groenendaal De Meern, maart 2009

(4)

Inhoudsopgave

Voorwoord II Inhoudsopgave IV Samenvatting VI Abstract VII 1. Inleiding 1 1.1 Doel- en vraagstelling 2 1.2 Praktische relevantie 3 2. Theorie en Hypotheses 4 2.1 OCB 4

2.1.1 De geschiedenis van het construct 4

2.1.2 Dimensies van OCB 5

2.1.3 Gevolgen van OCB 8

2.2 Antecedenten van OCB 9

2.3 Motivatie als antecedent van OCB 9 2.3.1 Coöperatieve motieven versus proself-motieven 10

2.3.2 Organisatiegerichte motieven 11

2.3.3 Prosociale motieven 12

2.3.4 Impressiemanagement-motieven 12

2.4 Leiderschap als antecedent van OCB 14

2.4.1 Transactioneel leiderschap 15

2.4.2 Transformationeel leiderschap 16 2.5 Leiderschap als moderator in de relatie tussen motivatie en OCB 18

3. Het Empirisch Onderzoek 21

3.1 Het onderzoeksontwerp, -populatie en steekproef 21

(5)

3.3 Controlevariabelen 24 3.4 Samenhang tussen de variabelen 25

4. Analyse van de Onderzoeksresultaten 26 4.1 Totstandkoming van de operationele populatie 26 4.2 Beschrijving van de gemeten variabelen 27

4.3 Correlatieanalyses 28

4.4 Regressieanalyses 29

4.4.1 De invloed van de demografische gegevens 29

4.4.2 Hoofdeffecten 30

4.4.3 Interactie-effecten 32

5. Conclusies en Reflectie 40

5.1 Algemene conclusies 40

5.2 Implicaties voor de theorie 40 5.3 Implicaties voor de praktijk 42

5.4 Discussie en reflectie 44

5.4.1 Beperkingen van het onderzoek 44 5.4.2 Discussie en vervolgonderzoek 45

Literatuur 47

Bijlage 1 50

Bijlage 2 52

(6)

Samenvatting

Waarom vertonen werknemers Organizational Citizenship Behavior? Onderzoek, gedurende de laatste 20 jaar, heeft aangetoond dat verschillende factoren een rol spelen bij dit type gedrag. Met deze studie wil ik een bijdrage leveren aan de verklaring ervan, met een speciale focus op de relatie tussen motivatie, leiderschap en OCB. Doel van de studie is te

onderzoeken of er sprake is van elkaar versterkende effecten tussen werknemersmotivatie en leiderschapsgedrag op verschillende vormen van OCB, zoals vertoond door de werknemer.

Ten eerste werd in het algemeen verwacht dat werknemers met een coöperatieve oriëntatie meer OCB zouden vertonen dan werknemers met een proself oriëntatie. Verder werd voorspeld dat leidinggevenden die gebruik maken van transformationele gedragingen werknemers kunnen bewegen tot het vertonen van meer OCB. Tenslotte werd verwacht dat zij in staat zouden zijn om proself georiënteerde werknemers te ‘transformeren’ naar een meer coöperatieve oriëntatie.

Gegevens zijn verzameld door middel van een cross-sectioneel survey onderzoek onder alle 550 werknemers van het hoofdkantoor van A.S. Watson Health & Beauty B.V. De resultaten bieden ondersteuning voor de verwachting dat coöperatief ingestelde werknemers in het algemeen meer OCB vertonen dan hun meer proself georiënteerde collega’s. Ook bleek dat transformationeel leiderschap inderdaad tot meer OCB leidt dan transactioneel leider-schap. Bovendien werd er een aantal interactie-effecten tussen leiderschapsgedrag en werknemersmotivatie op verschillende typen van OCB gevonden. Geen van de effecten ondersteunde echter het idee dat transformationeel leiderschap proself motieven transformeert in coöperatieve motieven, waarmee proself georiënteerde werknemers meer OCB zouden gaan vertonen als functie van transformationeel leiderschap. Transactioneel leiderschaps-gedrag blijkt alleen effect te hebben in de relatie tot een specifieke vorm van OCB, te weten Personal Industry.

Mogelijke verklaringen voor deze bevindingen zullen worden besproken. Ook wordt aandacht besteed aan de theoretische implicaties van de bevindingen, de beperkingen en aan de suggesties voor toekomstig onderzoek opgeroepen door deze uitkomsten.

(7)

Abstract

Why do employees show Organizational Citizenship Behavior? Research during the last twenty years has shown that different factors play a role in explaining this type of behavior. With this study I would also like to contribute to the explanation of this type of behavior, with a particular focus on the relationship between motives, leadership and OCB. The purpose of this study is to examine mutually reinforcing effects of employee motivation and leadership behaviors on different types of OCB shown by employees.

First of all, employees with cooperative orientations are in general expected to show more OCB than employees with proself orientations. Furthermore, transformational

leadership behaviors are predicted to stimulate employee OCB. Also, transformational leadership was predicted to ‘transform’ proself oriented individuals towards a cooperative orientation, making that transformational leadership was predicted to be particularly effective in stimulating proself oriented employees towards OCB.

Data was collected by means of cross-sectional survey including all 550 employees of the headquarters of A.S. Watson Health & Beauty B.V. The results support the expectation that cooperative employees generally show more OCB than their proself oriented colleagues. Further, transformational leadership indeed led to more OCB than transactional leadership. Moreover, a number of interaction-effects between leadership behavior and employee motivation were found on different types of OCB. However, none of these effects supported the idea that transformational leadership transforms proself motives into cooperative motives, which would subsequently lead to more OCB among proself oriented employees as a

function of transformational leadership. Transactional leadership behavior only leads to more Personal Industry, a specific type of OCB.

Possible explanations for these findings are discussed in detail. The study also pays attention to the theoretical implications of the findings, to the limitations of this study and to the suggestions for further research that are raised by the results.

References

Related documents

For the Illness Management Group, the patient’s medical history and presence of chronic illness, together with an assessment of the current Tibb Six Lifestyle

The Men & Mice Suite consists of three types of components: Men & Mice Management Console and other user interfaces, Men & Mice Central, and the two server controllers,

Increasingly stringent regulations, such as the Sarbanes-Oxley Act (SOX), and higher penalties associated with licensing infringements are additional factors that make it more

These perspectives include those core offices that provide the infrastructure and student services for all graduate education (Registrar, Student Financial Aid, Student

Trees growing in soils with high salt levels tended to have more twig dieback and less twig growth than those growing in soils with lower salt levels.. Numerous researchers

The survey's purposes were to estimate the total number of jobs and gross dollar revenue that the arboricultural industry provides to the state of Maryland; to identify the tree

Knowledge from published evidence about electronic knowledge management and CDSSs to improve health care quality based on different types of measures (health care

weekend book drives, and assisted in providing a great shopping experience for many members of our Hunterdon County community.. During the sale weekend, over 1,700 transactions