Lê Minh Tâm 1
HACCP
HACCP
HỆ THỐNG QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG
AN TOÀN THỰC PHẨM DỰA TRÊN
PHÂN TÍCH CÁC MỐI NGUY VÀ ĐIỂM
KIỂM SOÁT TỚI HẠN
Lê Minh Tâm, HCMC_FICLê Minh Tâm 2
1. Lời nói đầu 2. Mục tiêu khóa học 3. Kỳ vọng của môn học 4. Phương pháp hướng dẫn
Chương 1: Giới thiệu
1.1. HACCP là gì?
1.2. Lịch sử HACCP
1.3. Tại sao áp dụng HACCP ?
Nội dung chương trình
Lê Minh Tâm 3
Chương 2 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA HACCP
2.1. Khái niệm về HACCP 2.2. Bảy nguyên tắc của HACCP
Chương 3 CÁC BƯỚC THỰC HIỆN HACCP 3.1. Cách thực hiện HACCP 3.2. Bước 1-5 3.3. Bước 6-8 3.4. Bước 9-12
Nội dung chương trình
Lê Minh Tâm 4
Chương 4 CÁC CHƯƠNG TRÌNH TIÊN QUYẾT
4.1. Thực hành sản xuất tốt- GMP
4.2. SSOP
Chương 5 ĐÁNH GIÁ HỆ THỐNG HACCP
5.1. Định nghĩa
5.2. Các loại hình đánh giá hệ thống HACCP
5.3. Các bước đánh giá hệ thống HACCP
5.4. Thủ tục cấp giấy chứng nhận HACCP
Nội dung chương trình
Lê Minh Tâm 5
LỜI NÓI ĐẦU
• Hệ thống các biện phòng ngừa,
không phải đối
phó
• Là phương tiện dùng để bảo vệ thực phẩm
“chống lại” các mối nguy hại có nguồn gốc: sinh
học, hoá học và vật lý
• Không phải là hệ thống hoàn toàn không có rủi
ro
. Nó được thiết kế nhằm giảm thiểu các mối
nguy về an toàn thực phẩm
• Hệ thống HACCP có thể tích hợp với các hệ
thống quản lý chất lượng hoặc có thể sử dụng
một cách riêng biệt
Lê Minh Tâm 6Mục tiêu của môn học
• Thời lượng: 10 tiết
• Thời gian:
• Kết quả dự kiến-Sinh viên trình bày được:
– Các khái niệm về HACCP
– Nội dung và yêu cầu của HACCP
– Sử dụng các CCP để giảm thiểu rủi ro
– Kiểm soát việc áp dụng thực hiện hệ thống
tài liệu vào thực tế của Tổ chức
Lê Minh Tâm 7
• Hướng dẫn (10%)
• Tự học (60%)
• Thảo luận (20%)
• Bài tập tình huống (15 tiết)
Lê Minh Tâm 8
• Định nghĩa HACCP
• Lịch sử HACCP - Lợi ích HACCP
• Áp dụng HACCP
• Các định nghĩa có liên quan HACCP
Chương 1- Giới thiệu HACCP
Lê Minh Tâm 9
HACCP là gì?:
H
A
C
C
P
azard
nalysis
ritical
ontrol
oints
Lê Minh Tâm 10
• Một tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, được
xác định bởi FAO/WHO,Codex 1993
• Hệ thống ngăn ngừa nhằm cung cấp sự đảm
bảo an toàn thực phẩm qua việc phân tích
các mối nguy về sinh học, hoá học, vật lý vốn
có trong quá trình sản xuất, từ sự thu mua
nguyên vật liệu và xử lý, chế biến, phân phối,
tiêu thụ đến thành phẩm
• Xác định các mối nguy để ngăn ngừa, loại trừ
hoặc giảm thiểu đến mức có thể chấp nhận
được tại các CCP
Chương 1- Giới thiệu HACCP
Lê Minh Tâm 11
Khuyến nghị
• Tất cả các cơ quan thẩm quyền nên chấp
nhận tiếp cận HACCP và coi nó là bắt
buộc đối với các nhà chế biến thực phẩm
Viện Hàn lâm Khoa học Hoa Kỳ, 1985
Lê Minh Tâm 12
Tại sao áp dụng HACCP
• Thúc đẩy thương mại quốc tế nhờ độ tin
cậy về độ an toàn thực phẩm
• Thích hợp với việc quản lý chất lượng : hệ
thống ISO 9000
• Hệ thống HACCP có thể được áp dụng
trong suốt dây chuyền thực phẩm từ khâu
xử lý sơ bộ đến sử dụng sản phẩm cuối
cùng
Lê Minh Tâm 13
Lịch sử HACCP
Năm 1960 NASA chấp nhận hệ thống an toàn thực phẩm cho các phi hành gia Năm 1971 công ty Pillsbury trình bày
HACCP lần đầu tiên tại hội nghị toàn quốc đầu tiên tại Mỹ để bảo vệ an toàn thực phẩm
1973 - Cơ quan dược và thực phẩm Mỹ (USFDA) đã đưa HACCP vào trong qui chế về thực phẩm đóng hộp có hàm lượng acid thấp
Lê Minh Tâm 14
Năm 1980 , nguyên tắc HACCP đã được nhiều cơ sở áp dụng Năm 1985 cơ quan nghiên cứu khoa học quốc gia Mỹ đã
khuyến cáo các cơ sở chế biến thực phẩm nên sử dụng HACCP để đảm bảo ATTP và Bộ nông nghiệp Mỹ cũng áp dụng HACCP trong thanh tra các loại thịt và gia cầm .
Năm 1988 Uỷ ban quốc tế các tiêu chuẩn vi sinh thực phẩm (ICMSF), Hiệp hội quốc tế về thực phẩm và vệ sinh môi trường (IAMFAS) cũng đã khuyến cáo nên sử dụng HACCP để đảm bảo an toàn thực phẩm.
Năm 1993Tổ chức y tế thế giới (WHO) đã khuyến khích sử dụng HACCP trong lệnh số 93/12/3 EEC
Lịch sử HACCP
Chương 1- Giới thiệu HACCP
Lê Minh Tâm 15
Lợi ích của HACCP
• Tiếp cận một cách có hệ thống • Kiểm soát dựa trên sai lỗi chứ, không
kiểm nghiệm sản phẩm cuối cùng. • Vượt qua các rào cản kỹ thuật • Phòng ngừa các nguy hại trong quá
trình sản xuất
• Giảm chi phítrong sản xuất và có nhiều thời gian hơn trong việc giải quyết các vấn đề về an toàn thực phẩm
• Được quốc tế chấp nhận
Lê Minh Tâm 16
Áp dụng HACCP
• Áp dụng dễ dàng cho các quy trình chế biến thực phẩm • Áp dụng một cách có hệ thống từ “nguyên liệu” đến “sản phẩm” • Phân tích các mối nguy: sinh học,vật lý, hóa học • Thành lập đội HACCP
• Huấn luyện đội ngũ thi hành cũng như đội ngũ trực tiếp sản xuất
Lê Minh Tâm 17
CÁC ĐỊNH NGHĨA CỦA HACCP
1.Kiểm soát (/v/: control) : là /v/ tiến hành mọi biện
pháp cần thiết để đảm bảo sự tuân thủ các tiêu chuẩn
đề ra trong kế hoạch HACCP.
2.Sự kiểm soát (/n/: control) : là /n/ trạng thái khi
tất cả các thủ tục đúng được tuân thủ và các tiêu
chuẩn đều đạt.
Lê Minh Tâm 18
3.Biện pháp kiểm soát (Control measure) : là các hoạt
động dùng để loại trừ mối nguy hoặc làm giảm mối nguy
đến mức có thể chấp nhận được.
4.Hành động sửa chữa (Corrective actions) : là các hoạt
động cần thiết phải tiến hành khi kết quả giám sát tại một
điểm kiểm soát tới hạn cho thấy đã bị mất kiểm soát.
5.Điểm kiểm soát tới hạn (Critical Control Point): là
một điểm hoặc là một bước ở
trong quá trình sản xuất
tại đó phải kiểm soát để loại trừ mối nguy hoặc giảm mối
nguy xuống mức có thể chấp nhận được hay nói cách
khác điểm kiểm soát là một mắt xích quan trọng.
Lê Minh Tâm 19
6. Giới hạn tới hạn (Critical Limit): là chỉ tiêu (thường
được minh họa bằng số liệu)
phân giới giữa phạm vi chấp
nhận được và không thể chấp nhận được.
7. Sự sai lệnh (Deviation) : là sự vượt quá giới hạn tới hạn.
8. HACCP :Một hệ thống xác định, đánh giá, và kiểm soát
các mối nguy đáng kể đối với an toàn thực phẩm .
9. Kế hoạch HACCP (HACCP Plan) : là các tài liệu được
xây dựng trên nguyên tắc HACCP để kiểm soát các mối
nguy có ý nghĩa đối với an toàn thực phẩm ở công đoạn
đang xem xét của dây chuyền sản xuất thực phẩm.
Lê Minh Tâm 20
10. Sơ đồ quy trình sản xuất : cách trình bày có hệ
thống trình tự các bước hay các hoạt động thao tác
được dùng trong sản xuất hoặc chế biến một mặt hàng
thực phẩm cụ thể .
11. Quy phạm sản xuất tốt (Good Manufacturing
Practice – GMP) : Những biện pháp, thao tác thực
hành cần phải tuân thủ, nhằm kiểm soát mọi yếu tố ảnh
hưởng tới quá trình hình thành chất lượng sản phẩm .
CÁC ĐỊNH NGHĨA CỦA HACCP
Lê Minh Tâm 21
12. Mối nguy : là các tác nhân sinh học, hoá học hay vật
lý của thực phẩm (hoặc tình trạng của thực phẩm) có
khả năng gây hại cho sức khoẻ con người .
13. Rủi ro : Ước lượng khả năng xẩy ra mối nguy.
14. Vi phạm : Vượt quá giới hạn tới hạn .
15. SSOP : (Sanitation Standard Operating Procedure ):
Quy phạm vệ sinh chuẩn.
Lê Minh Tâm 22
• Nguyên tắc 1 : Tiến hành xác định mối nguy
• Nguyên tắc 2 : Xác định các CCP
• Nguyên tắc 3 : Thiết lập giới hạn tới hạn
• Nguyên tắc 4 : Thiết lập các thủ tục kiểm soát
các điểm CCP
• Nguyên tắc 5 : Thiết lập hành động sữa chữa
• Nguyên tắc 6 : Thiết lập thủ tục thẩm tra
• Nguyên tắc 7 : Thiết lập thủ tục lưu trữ hồ sơ
Chương 2 NGUYÊN TẮC CỦA HACCP
Lê Minh Tâm 23
• Chuẩn bị sơ đồ quy trình công
nghệ của đối tượng xây dựng
HACCP.
• Nhận diện và liệt kê tất cả các
mối nguy có thể xẩy ra và các
biện pháp phòng ngừa,kiểm soát
các mối nguy.
Nguyên tắc 1: XÁC ĐỊNH MỐI NGUY
Lê Minh Tâm 24
•Phân tích mối nguy là việc xác định các
nguy hiểm gây hại cho người sử dụng có
thể có mặt trong sản phẩm.
• Mối nguy có thể được tìm thấy trong
nguyên liệu, trước hoặc sau một công đoạn
chế biến
•Mối nguy cũng có thể là kết quả của một
sai lệch, trục trặc trong quy trình chế biến
Chú ý: Hệ thống HACCP chỉ kiểm soát, phòng
ngừa các mối nguy về an toàn thực phẩm
Lê Minh Tâm 25
• Sử dụng cây quyết định
(Decision Tree) để quyết
định các Điểm kiểm soát
tới hạn - CCP trong quy
trình sản xuất
2. XÁC ĐỊNH CÁC CCP
Điểm kiểm soát tới hạn (Critical Control Point)
là một điểm hoặc là một bước ở trong quá trình sản xuất tại đó phải kiểm soát để loại trừ mối nguy hoặc giảm mối nguy xuống mức có thể chấp nhận được.
Lê Minh Tâm 26
• Xác định các điểm kiểm soát trọng yếu trong quy trình sản xuất
• Các sai sót, hỏng hóc trong quy trình có thể là nguyên nhân, điều kiện hoặc các tác nhân góp phần gây ra sự xuất hiện các mối nguy
• Tại các điểm kiểm soát trọng yếu, có thể loại trừ, ngăn ngừa hoặc giảm thiểu sự xuất hiện các mối nguy • Một lợi ích của nhà sản xuất khi thực hiện đúng hệ thống
HACCP là có thể tập trung năng lực để kiểm soát các
điểm trọng yếu thực sự - CÂY QUYẾT ĐỊNH
Nguyên tắc 2 -HACCP
Lê Minh Tâm 27
Cây quyết định
Nguyên liệucó chứa tác nhân độc hại ở mức nguy hiểm CÓ
Quá trình chế biến tiếp theo có loại trừ được nguy hại hoặc giảm nó đến mức an toàn không ? Câu 1 Câu 2 KHÔNG KHÔNG CÓ CCP CCP CCP
Lê Minh Tâm 28
Cây quyết định
Công thức thành phần của sản phẩm trung gian hoặc sản phẩm cuối cùngcó cần phải ngăn ngừa mối nguy hại tăng lên quá ngưỡng giới hạn không?CÓ Câu 3 KHÔNG CCP CCP Lê Minh Tâm 29
Cây quyết định
Có thể xẩy ra ô nhiễm hoặc tái ô nhiễmkhông? _ Trả lời: Có
Có thể tăng mối nguy hại lên không? CÓ
Liệu cách thức chế biến/tiếp xúc tiếp theo có loại trừ được nguy hại không? Câu 4 Câu 5 KHÔNG KHÔNG CÓ CCP Câu 6: Công đoạn chế biến có xu hướng loại trừ hoặc giảm mối nguy đến mức an toàn không? KHÔNG CÓ CCP CCP CCP Lê Minh Tâm 30
• Xác định được các giới hạn tới
hạn, hay những tiêu chuẩn cho
phép của các CCP nhằm kiểm
soát các CCP
Nguyên tắc 3- HACCP
3. XÁC ĐỊNH GIỚI HẠN TỚI HẠN
• Một ngưỡng giới hạn là tiêu chuẩn cần phải đạt đối với mỗi biện pháp phòng ngừaáp dụng cho mỗi CCP
• Một ngưỡng giới hạn nên được cung cấp trong một thời gian xác định
• Nếu sự sai lệch so với ngưỡng giới hạn càng lớn thi đòi hỏi mức độ hành động càng phải mạnh mẽ, dứt khoát. Ví dụ: loại bỏ sản phẩm
Lê Minh Tâm 31
• Thi hành các hệ thống
để điều khiển tình trạng
kiểm soát của các mối
nguy đã được nhận diện
• Lưu giữ và ghi chép
tài
liệu và kiểm soát chặt
chẽ các tài liệu “kiểm
soát”
4. THIẾT LẬP THỦ TỤC KIỂM SOÁT
Lê Minh Tâm 32
Xây dựng các kế hoạch cụ thể để
thiết lập các hành động sữa chữa
các CCP khi có khả năng “vượt
giới hạn cho phép”. Các hành động
này
hiệu quả và đã lên kế hoạch
sẵn
Nguyên tắc 5 - HACCP
5. THIẾT LẬP HÀNH ĐỘNG SỮA CHỮA
Lê Minh Tâm 33
Nguyên tắc 6 - HACCP
6. THIẾT LẬP THỦ TỤC THẨM TRA
Thực hiện các kế hoạch cụ
thể nhằm kiểm tra Kế hoạch
HACCP vận hành có tốt hay
không?
Lê Minh Tâm 34
• Xác định Hệ thống HACCP hoạt động có tốt ko?
• Xem xét các ngưỡng giới hạn nhằm kiểm tra
xem chúng có kiểm soát tốt sự xuất hiện các mối
nguy không?
• Nhà sản xuất có thể làm việc này
• Giới hạn cần được định kì đánh giá, chú ý các
điều kiện môi trường chế biến
• Lấy mẫu định kì đánh giá giới hạn tới hạn
Nguyên tắc 6 - HACCP
6. THIẾT LẬP THỦ TỤC THẨM TRA
Lê Minh Tâm 35
Thiết lập tài liệu, thủ tục lưu
trữ hồ sơ phù hợp với các
nguyên tắc, cách áp dụng
của HACCP
Nguyên tắc 7 - HACCP
7. THIẾT LẬP THỦ TỤC HỒ SƠ
Lê Minh Tâm 36Chương 3 CÁC BƯỚC THỰC HIỆN HACCP
3.1. Bước 1-5
3.2. Bước 6-8
3.3. Bước 9-12
7 Nguyên tắc
Bước cơ bản
Lê Minh Tâm 37
•
Bước 1 : Thành lập đội HACCP
•
Bước 2 : Mô tả sản phẩm
•
Bước 3 : Xác định mục đích sử dụng
•
Bước 4 : Xây dựng sơ đồ quy trình
sản xuất
•
Bước 5 : Thẩm định tại chỗ QTSX
Lê Minh Tâm 38•
Bước 6 : Liệt kê & phân tích mối nguy &
đề ra biện pháp kiểm soát các mối nguy
(Nguyên tắc 1)
•
Bước 7 : Xác định các CCP
(Nguyên tắc 2)
•
Bước 8 : Thiết lập ngưỡng giới hạn tới
hạn cho mỗi CCP
(Nguyên tắc 3)
•
Bước 9 : Thiết lập hệ thống giám sát cho
mỗi CCP
(Nguyên tắc 4)
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 39•
Bước 10: Thiết lập các hành động khắc
phục
(Nguyên tắc 5)
•
Bước 11: Thiết lập các thủ tục thẩm
định
(Nguyên tắc 6)
•
Bước 12: Thiết lập hệ thống tài liệu và
lưu trữ hồ sơ
(Nguyên tắc 7)
Lê Minh Tâm 40
*Xác định đối tượng nghiên cứu
• Lưu ý:
– Sản phẩm, quy trình hoặc các hoạt động nghiên cứu – Các mối nguy: vi sinh, hóa học, vật lý
– An toàn, chất lượng của đối tượng nghiên cứu – Quan điểm về an toàn, tiêu thụ, sản xuất, giao nhận
đối với sản phẩm thực phẩm v.v…
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 41
1. Thành lập nhóm.
• Có quyết định giao nhiệm vụ, quyền hạn, điều kiện hoạt động • Đại diện các bộ phận có liên
quan trong sản xuất • Phải được đào tạo về GMP,
HACCP
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
1. Thành lập đội HACCP
Lê Minh Tâm 42
2. Thành phần nhóm HACCP • Đội HACCP có tính kỷ luật cao.
• Có các chuyên gia và phòng ban chuyên môn: – Bộ phận sản xuất
– Bộ phận đảm bảo chất lượng (QA) – Phòng thử nghiệm, phòng kĩ thuật, – Phòng kinh doanh, nghiên cứu phát triển
• Doanh nghiệp nhỏ: tìm kiếm các chuyên gia bên ngoài có kinh nghiệm để tham vấn.
• Đội trưởng: Có kiến thức về HACCP.
• Thư kí chương trình HACCP: ghi nhận các cuộc thảo luận và quyết định của đội
1. Thành lập đội HACCP
Our HACCP TeamLê Minh Tâm 43
3.Yêu cầu của thành viên trong đội HACCP.
• Kiến thức cơ bản về công nghệ, dụng cụ trong cơ sở sản xuất • Tình trạng thực tế của hoạt động sản
xuất
• Vệ sinh an toàn thực phẩm • Nguyên tắc và kĩ thuật HACCP
1. Thành lập đội HACCP
Lê Minh Tâm 44
4. Trách nhiệm của trưởng nhóm HACCP
• Điều phối công việc của nhóm • Thực hiện kế hoạch đã thống nhất • Đề xuất với lãnh đạo bố trí thời gian,
tiền bạc, nguồn lực cần cho hoạt động nghiên cứu
• Đề nghị thay đổi thành viên khi cần thiết.
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
1. Thành lập đội HACCP
5. Trách nhiệm của thành viên nhóm HACCP
Lê Minh Tâm 45
2.Mô tả sản phẩm
• Yếu tố mô tả:
– Nguyên liệu và thành phần sử dụng (đối với phụ gia thực phẩm: tên, kí hiệu, công thức chế biến, giới hạn tối đa)
– Cấu trúc đặc trưng riêng cho từng loại thực phẩm – Chế biến: quá trình chế biến, các chỉ tiêu về chất
lượng: giá trị pH, nồng độ chất bảo quản… – Khả năng nhiễm bẩn thực phẩm từ các công đoạn
chuẩn bị, chế biến, bảo quản
Lê Minh Tâm 46
2.Mô tả sản phẩm
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
–
Bao bì đóng gói
–
Bảo quản và phân phối (hình thức,
thời gian)
–
Vòng đời sản phẩm
–
Hướng dẫn sử dụng cho người tiêu
dùng
Lê Minh Tâm 47
3.Xác định mục đích sử dụng
(sản phẩm rời khỏi nhà máy)
• Đối tượng sử dụng
• Phương thức sử dụng (ăn ngay, chế biến nhiệt,
pha chế, ăn kiêng…)
• Thời hạn lưu trữ sản phẩm
• Nơi tiêu thụ sản phẩm
• Hướng dẫn và yêu cầu ghi nhãn (hướng dẫn
cách sử dụng, bảo quản…)
• Điều kiện bảo quản, vận chuyển, phân phối
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 48
4. Xây dựng sơ đồ dây chuyền SX
• Sơ đồ dây chuyền công nghệ đang vận hành
– Tất cả nguyên liệu, thành phần và bao gói,
kể cả phụ gia đang sử dụng.
– Thông số kỹ thuật: nhiệt độ, áp suất …
– Trình tự của các công đoạn xử lý
– Xác định các mối nguy hại tại các bước cụ
thể của mỗi nhánh và cả quy trình.
Rõ ràng và đơn giản
Lê Minh Tâm 49
4. Xây dựng sơ đồ dây chuyền SX
• Thông tin cần lưu ý
– Bố trí mặt bằng
– Đường đi: từ nguyên liệu đến thành phẩm,
công nhân đến phân xưởng; phụ phẩm, phế
liệu, chất thải …
– Các phương tiện phục vụ (phòng thay quần
áo, tủ cá nhân, nhà vệ sinh)
– Vị trí phương tiện rửa tay, nhúng chân (nếu
có)
– Vị trí khu vực có khả năng nhiễm bẩn chéo
Lê Minh Tâm 50
5.Thẩm định tại chỗ
• Thẩm định thực tế sản xuất: đảm bảo dây chuyền hoạt động tốt ở mọi thời điểm (thời điểm khác nhau trong ngày, ca, tháng, năm)
• Thẩm định đầy đủ các công đoạn quan trọng • Xem xét lại mọi thời điểm sản xuất
• Hiệu chỉnh các thông số chưa phù hợp với thực tế sản xuất như: nhiệt độ, quy trình và ghi số liệu lại cho chính xác
• Phù hợp với GMP
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 51
6. Liệt kê- Phân tích-Biện pháp kiểm soát
các mối nguy
1. Sử dụng quy trình công nghệ liệt kê các mối nguy tiềm ẩn, khả năng xẩy ra thường xuyên. Mức độ nghiêm trọng của sự thiệt hại do bị mất kiểm soát cao, ảnh hưởng sức khỏe người sử dụng
2. Các loại mối nguy tiềm ẩn: 3 mối nguy
• Mối nguy sinh học: virus, vi khuẩn, nấm, kí sinh trùng • Mối nguy hóa học: dư lượng hóa chất có trong thực
phẩm, được bổ sung trong quá trình sản xuất hoặc từ bao bì.
• Mối nguy vật lý: tạp chất (cát, đá, sỏi, tóc …????)
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 52
6. Liệt kê- Phân tích-Biện pháp kiểm
soát các mối nguy
3. Cơ sở xác định mối nguy tiềm ẩn - Kinh nghiệm từ hoạt động của xí nghiệp
- Tài liệu về HACCP, vi sinh thực phẩm, chế biến thực phẩm, vệ sinh cơ sở sản xuất
- Các bằng chứng về rủi ro, dịch tễ học (kiểm chứng lâm sàn)
- Tài liệu nghiên cứu khoa học - Văn bản luật lệ của nước nhập khẩu - Hồ sơ khiếu nại của khách hàng
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 53
6. Liệt kê- Phân tích-Biện pháp kiểm
soát các mối nguy
4. Liệt kê các mối nguy tiềm ẩn tại mỗi công đoạn:
-Nhận biết và liệt kê các mối nguy tiềm ẩn liên quan đến quá trình sản xuất căn cứ vào thông tin trên bảng mô tả sản phẩm
- Nhận biết và liệt kê tất cả các mối nguy tiềm ẩn liên quan nguyên vật liệu căn cứ vào thông tin về nguyên vật liệu - Liệt kê tất cả các mối nguy tiềm ẩn tại các công đoạn căn cứ
vào bảng liệt kê ở trên
-Tại mỗi công đoạn xác định mối nguy A có phải là mối nguy đáng kể không?
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 54
6. Liệt kê- Phân tích-Biện pháp kiểm
soát các mối nguy
5. Các bước phân tích mối nguy:
5.1.Rà soát các mối nguy từ nguyên liệu đến thành phẩm
- Liêt kê nguyên liệu, thành phần cùng vớI nhóm các mối nguy có thể có. Phân tích từng mối nguy hại:
• Mối nguy hại nào đối với nguyên liệu, thành phần? • Khả năng nhiễm bẩn trong quá trình sơ chế • Tác hạI của việc dùng chất phụ gia quá liều? • pH, Aw của nguyên liệu và thành phần; nguyên liệu có
ảnh hưởng tới sự phát triển của vi sinh vật ?
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 55
6. Liệt kê- Phân tích-Biện pháp kiểm
soát các mối nguy
5. Các bước phân tích mốI nguy hại:
5.2.Đánh giá các mối nguy hại từ công đoạn chế biến
- Xác định các mối nguy hại theo từng công đoạn. Cụ thể hoá các mối nguy có thể có.
CHÚ Ý: Khả năng nhiễm bẩn từ con người, môi trường, dụng cụ, thiết bị, chất thải cũng như nhiễm bẩn chéo từ các công đoạn
Lê Minh Tâm 56
6. Liệt kê- Phân tích-Biện pháp kiểm
soát các mối nguy
5. Các bước phân tích mốI nguy hại:
5.3. Quan sát thực tế các quá trình sản xuất
- Điều chỉnh các bước nguy hại trong 2 bước trên. Khẳng định các bước của quá trình sản xuất là đúng với thực tế.
- Quan sát để phát hiện khả năng lây nhiễm thực tế: con người, thiết bị và lây nhiễm chéo giữa các công đoạn (đặc biệt ở các công đoạn diệt khuẩn và thành phẩm) - Quan sát việc thực hiện GMP, GHP trong thực tế.
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 57
6. Liệt kê- Phân tích-Biện pháp kiểm
soát các mối nguy
5. Các bước phân tích mốI nguy hại:
5.4.Tiến hành các phép đo thử nghiệm
- Các thiết bị đo cần đảm bảo chính xác, đặc biệt là đo: • Nhiệt độ sản phẩm (quá trình xử lý nhiệt, làm lạnh…) • Thời gian (quá trình nấu chín, thanh trùng, làm nguộI,
tan giá…).
• pH, aw(nguyên liệu và thành phần), áp suất
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 58
6. Liệt kê- Phân tích-Biện pháp kiểm
soát các mối nguy
5. Các bước phân tích mốI nguy hại:
5.5.Phân tích các kết quả đo thử nghiệm
- Để xác định các biện pháp kiểm soát các mốI nguy: • Nhiệt độ của VSV
• So sánh thờI hạn sử dụng của sản phẩm. • Phân tích các kết quả thử về sự nhiễm bẩn đốI vớI
nguyên liệu để có biện pháp kiểm soát thích hợp
XÁC ĐỊNH CÁC BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT ĐÁNH GIÁ MỐI NGUY HẠI
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 59
6. Liệt kê- Phân tích-Biện pháp kiểm
soát các mối nguy
5. Các bước phân tích mốI nguy hại:
5.4.Tiến hành các phép đo thử nghiệm
- Các thiết bị đo cần đảm bảo chính xác, đặc biệt là đo: • Nhiệt độ sản phẩm (quá trình xử lý nhiệt, làm lạnh…) • ThờI gian (quá trình nấu chín, thanh trùng, làm nguộI,
tan giá…).
• pH, Aw (nguyên liệu và thành phần), áp suất
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 60
7. Xác định các CCP
Phân tích mốI nguy hại: CĂN CỨ VÀO
khả năng xẩy racủa xí nghiệp (Risk) – Thấp (T)
– Vừa (V) – Cao (C)
Mức độ nghiêm trọng (severity) đốI với người tiêu dùng khi mối nguy xẩy ra – Thấp (T) – Vừa (V) – Cao (C)
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Làm thế nào khẳng định mối nguy này có ý nghĩa?Lê Minh Tâm 61 CÓ Ý NGHĨA ( V ) ( C ) ( V ) ( C ) ( V ) ( V ) ( C ) ( C ) C Tuỳ từng trường hợp cụ thể ( V ) ( C ) ( T ) ( T ) ( T ) ( T ) ( V ) ( C ) B Không Thấp Thấp A MỐI NGUY CÓ Ý NGHĨA TÍNH NGHIỆM TRỌNG KHẢ NĂNG XẨY RA NHÓM BẢNG XÁC ĐỊNH Lê Minh Tâm 62
BẢNG PHÂN TÍCH MỐI NGUY
…….. ……….. Xủ lý thô VSV gây bệnh Dư lượng thuốc trừ sâu Tiếp nhận nguyên liệu Mối nguy có cần kiểm soát không Kết quả đánhgiá mối nguy Mối nguy được nhận diện Công đoạn chế biến Lê Minh Tâm 63
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
7
. Xác định các CCP
1. Định nghĩa CCPĐiểm kiểm soát tới hạn (Critical Control Point) là một điểm
hoặc là một bước ở trong quá trình sản xuất tại đó phải kiểm soát để loại trừ mối nguy hoặc giảm mối nguy xuống mức có thể chấp nhận được hay nói cách khác điểm kiểm soát là một mắt xích quan trọng.
2. Xác định các CCP
Dùng “cây quyết định” để xác định các điểm kiểm soát quan trọng cho mối nguy đáng kể. Một công đoạn có mối nguy đáng kể nhưng có thể không là 1 CCP. Một mối nguy có thể có nhiều điểm kiểm soát quan trọng
Lê Minh Tâm 64
Ko
CÓ
7. Xác định các CCP
C2. Bước CB này có được thiết kế cụ thể để loại bỏ hay làm giảm khả năng xảy ra mối nguy xuống tới mức chấp nhận được hay không ?
C4. Công đoạn tiếp theo sau có loại trừ hoặc giảm thiểu mối nguy đến mức chấp nhận ko? C3. Có thể xẩy ra ô nhiễm? Có tăng mối nguy hại không? C1. Taïi coâng ñoaïn naøy hoaëc coâng ñoaïn sau coù bieän phaùp phoøng ngöøa naøo ñoái vôùi moái nguy ñaõ nhaän dieän khoâng ?
CÓ Ko CÓ Ko Điều chỉnh bước QT hoặc SP Ko Ko Không phải là CCP CÓ CÓ CCP CCP CCP Không phải là CCP Không phải là CCP DỪNG
Kiểm soát tại công đoạn này có cần thiết đối với an toàn thực phẩm không?
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 65
• Nếu trả lời CÓ đối với C1. Sau đó tiếp tục sang C2.
• Nếu trả lời KHÔNG cho C1. (Vd. Biện pháp kiểm soát không có để kiểm soát mối nguy) thì PHẢI có kiểm soát để đảm bảo An toàn thực phẩm • Nếu sự kiểm soát KHÔNG CẦN THIẾT cho An toàn TP thì tại công
đoạn đó KHÔNG PHẢI LÀ 1 CCP
– Nếu sự kiểm soát là CẦN THIẾT cho sự an toàn thì tại công đoạn đó, Quy trình hoặc SẢN PHẨM phải điều chỉnh để kiểm soát
– Đội HACCP khuyến cáo thay đổi công đoạn, Quy trình hoặc Sản
phẩm nhằm kiểm soát có hiệu quả
7. Xác định các CCP
C1.Taïi coâng ñoaïn naøy hoaëc coâng ñoaïn sau coù bieän phaùp phoøng ngöøa naøo ñoái vôùi moái nguy ñaõ nhaän dieän khoâng ?
CÓ Ko CÓ Ko Điều chỉnh bước QT hoặc SP
Kiểm soát tại công đoạn này có cần thiết đối với an toàn thực phẩm không? Không phải là CCP
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 66 Critical Control Point (CCP)• Nếu trả lời CÓ đốI với C2 thì tạI công đoạn đó là CCP. Bởi vì đối với mối nguy trong câu hỏI, chính công đoạn đó được thiết kế như là BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT.
• Dựa vào cây quyết định, đội HACCP PHẢI quyết định TỚI HẠN TRÊN PHƯƠNG DIỆN NÀO để “đảm bảo an toàn thực phẩm”: nhiệt độ, phương pháp thực hành, thủ tục hay mức độ lây nhiễm đến mức chấp nhận được hoặc an toàn.
• Sau khi quyết định phương diện nào của CCP là tới hạn thì đội HACCP có thể tiếp tục và áp dụng cây quyết định cho mối nguy nhận diện tiếp theo cho công đoạn đó
• Nếu trả lờI KHÔNG thì ta hỏi tiếp câu 3
Có CCP
7. Xác định các CCP
Ko
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
C2. Bước CB này có được thiết kế cụ thể để loại bỏ hay làm giảm khả năng xảy ra mối nguy xuống tới mức chấp nhận được hay không ?
Lê Minh Tâm 67
• Trong trường hợp C3, độI HACCP phảI sử dụng sơ đồ quy trình công nghệ kết hợp vớI kiến thức về sản phẩm và Qui trình để thiêt lập câu trả lờI. Nên quan tâm đến lịch sử quá khứ (thiết bị sử dụng, t, trong nhà), các trường hợp cụ thể và những số liệu hợp lý khác,
• Nếu trả lời KHÔNG cho Câu 3, thì tạI công đọan đó không phảI là CCP` cho mốI nguy trong câu hỏI, vì ngườI ta quyết định rằng không có sự lây nhiễm nào có thể xẩy ra hoặc tăng đến mức không thể chấp nhân được • Nếu có nghi ngờ về câu trả lời của C3 thì câu trả lời CÓ tiếp xuống câu 4
xác định có hay không mối nguy được nhận diện là CCP • Nếu trả lờI CÓ sẽ tiếp tục câu 4
C3. Có thể xẩy ra ô nhiễm?
Có tăng mối nguy hại không? Không phảI là CCP Stop
CÓ
Ko
7. Xác định các CCP
Lê Minh Tâm 68
CCP
• Đối với Câu 4, đội HACCP phải xem xét lại toàn bộ quy trình công nghệ , xem xét công đoạn tiếp theo có KIỂM SOÁT mốI nguy trong câu hỏi hay không?
• Nếu một bước như thế TỒN TẠI thì nó sẽ thành CCP (C2).Khi phân tích
nó và MỐI NGUY TRONG CÔNG ĐOẠN NÀY KHÔNG PHẢI LÀ CCP
• Nếu trả lờI KHÔNG đối với C4 thì chúng ta quyết định KHÔNG CÓ BƯỚC TIẾP THEO có thể kiểm soát được mối nguy trong câu hỏi vì thế CÔNG ĐOẠN NÀY chứa CCP
C4. Công đoạn tiếp theo sau có loại trừ hoặc giảm thiểu mối nguy đến mức chấp nhận ko?
Stop No Not a CCP Yes CCP
7. Xác định các CCP
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 69Bảng toång hôïp xaùc ñònh CCP
K C C K C K C CH(4) K K K C K K C CH(2) C C CH(3) C C K C C C CCP CH(1)Áp dụng
cây quyết định CCP
Mối nguy
cần được
kiểm soát
Công
đoạn chế
biến
Lê Minh Tâm 70
8. Giới hạn tới hạn
Critical Control Point (CCP) • 1. Cơ sở xác định mức tới hạn • Thấp hơn mức tớI hạn• Nhằm phát hiện sớm tình trạng mất kiểm soát • Trừ hao các sai số của dụng cụ, phép đo • Các điều luật, thí nghiệm, kết quả nghiên cứu
2. Các mức tới hạn thường dùng
• Các thông số thiết bị - nhiệt độ - thời gian
• Các thông số trong dây chuyền sản xuất- thời gian lưu sản phẩm ở tình trạng không đông lạnh (nếu có
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 718. Giới hạn tới hạn
Critical Control Point (CCP)3. Xây dựng mức tới hạn cho mỗi CCP
• Mức tới hạn là ranh giới giữa khả năng không thể chấp nhận và khả năng có thể chấp nhận
• Mức tới hạn co thể cho các biện pháp phòng ngừa có thể áp dụng và kiểm soát các mối nguy đáng kể tại các CCP
4. Giới hạn theo dõi
• Thấp hơn mức tới hạn
• Nhằm phát hiện sớm tình trạng mất kiểm soát • Trừ hao các sai số của dụng cụ và phép đo
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 72
9. Thiết lập hệ thống giám sát cho CCP
• Lựa chọn thủ tục giám sát có ý nghĩa • Thủ tục giám sát gồm :
– Kế hoạch, nội dung ; Giám sát cái gì? – Tài liệu ghi chép
– Tần xuất GIÁM SÁT ? Ai giám sát ? – Biểu mẫu và ghi chép
• Kĩ thuật giám sát :
– Trên dây chuyền. Vd: Đo nhiệt độ sản phẩm, dò kim loại - Sẽ có những chỉ thị kiểm soát được thực hiện và báo động tự động nếu sự kiểm soát vượt ra ngoài.
– Ngoài dây chuyền. Vd: nồng độ muốI,pH, aw, chất rắn tổng cộng –
Các điều này cần thời gian, con người, thiết bị để thực hiện
Lê Minh Tâm 73
• Giám sát nhằm xác định kịp thời tình trạng mất kiểm soát nhằm đưa ra các hành động sữa chữa để trở về trạng thái kiểm soát của quy trình mà không cần cách ly và loại bỏ sản phảm
• Các phương pháp giám sát về vi sinh thường QUÁ CHẬM và đòi hỏi có sự trả lời chính xác hoặc những kết quả kiểm nghiệm trước khi đưa ra quyết định có thể đưa ra các HÀNH ĐỘNG SỮA CHỮA.Và vì thế đó KHÔNG PHẢI HỆ THỐNG GIÁM SÁT HIỆU QUẢ THÔNG THƯỜNG
9. Thiết lập hệ thống giám sát cho CCP
Lê Minh Tâm 74
• HỆ THỐNG GIÁM SÁT PHẢI GỒM
– WHAT – Cái gì được giám sát, chắc chắn nó liên quan trực tiếp đến CCP trong câu hỏI
– WHERE –Nơi kiểm soát, On-line, Off-line, etc,
– HOW - Bằng cách nào thực hiện, một thủ tục, người vận hành và thiết bị( tương ứng vớI thủ tục)
– WHO – Ai thực hiện giám sát, ghi rõ chức vụ-kí tên – TECHNIQUE - must be consistent to get meaningful results,
e.g. core temperature vs “skin” temperature, – FREQUENCY - Tần số giám sát
– SPEED - Kết quả phản hồi, trả lời càng nhanh càng tốt
9. Thiết lập hệ thống giám sát cho CCP
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 75
10. Hành động sữa chữa
• Các hành động sữa chữa được xác định nhằm đo đạc :
– Tình trạng mất kiểm soát
– Khuynh hướng vượt khỏi phạm vi kiểm soát
• Các hành động sữa chữa nên xẩy ra trong thời gian ngắn nhất có thể được để tổng thời gian mất kiểm soát là nhỏ nhất
• Hành động sửa chữa tác động lên sản phẩm trong quá trình sản xuất khi CCP mất kiểm soát. Vd: Vấn đề loạI bỏ, sản xuất lại Æ mối nguy an toàn thực phẩm.
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 76
Phương pháp thiết kế hành động sữa chữa:
-Nếu : giới hạn tới hạn bị vi phạm.
-Thì: thực hiện hành động sữa chữa phù hợp nhằm khắc phục sự cố và ngăn ngừa mối nguy tái diễn ở khu vực đó.
Cách xử lý đối với quá trình chế biến không phù hợp:
-Xác định nguyên nhân.
-Thực hiện hành động sữa chữa ở nơi cần thiết. -Tái lập sự kiểm soát.
10. Hành động sữa chữa
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 7712 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Cách xử lý đối với sản phẩm không phù hơp:
-Cô lập sản phẩm.
-Đánh giá lại tính an toàn củasản phẩm.
-Xử lý sản phẩm:
· Tái chế.
· Thay đổi mục đích sử dụng.
· Huỷ bỏ.
· Giải phóng lô hàng.
10. Hành động sữa chữa
Lê Minh Tâm 78 Bước 1:Cô lập sản phẩm -Chuyên gia-Xét nghiệm (lý, hóa, sinh)
Bước 2:Có hiện hữu mối nguy về an toàn thực phẩm không?
Không
Có Giải phóng
lô hàng
Bước 3: Có thể tái chế hay phục hồi sự an toàn không ? Taùi cheá, phuïc hoài Bước 4:Giải pháp cuối cùng - Huỷ bỏ. - Chuyển sang dạng sản phẩm khác.
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
10. Hành động sữa chữa
Không CóLê Minh Tâm 79
Những nội dung cần nêu trong báo cáo hành động sữa:
-Nhận diện quá trình và sản phẩm (mô tả quá trình, sản hẩm, lượng sản phẩm bị cô lập)
-Mô tả sự cố.
-Hành động sữa chữa đã được thực hiện .
-Tên người chịu trách nhiệm thực hiện hành động sữa chữa. -Các kết quả đánh giá về hành động sữa chữa.
10. Hành động sữa chữa
Lê Minh Tâm 80
11. Thiết lập các thủ tục thẩm định
• Hệ thống tài liệu thẩm tra đánh giá và phê chuẩn tính đầy đủ và thích hợp của kế hoạch HACCP
• Hệ thống thẩm tra nên xem xet toàn bộ hệ thông HACCP, các quyết định và biên bản ghi chép, hành động khắc phục, sai lỗi
• Hoạt động thẩm tra bao gồm xem xét:
– Quá trình thành lập kế hoạch HACCP, – Xem xét hồ sơ các quá trình đặc biệt (CCP), – Báo cáo kết quả đánh giá hệ thống HACCP, – Khiếu nại của khách hàng
.TIẾN HÀNH ĐỘC LẬP (phát hiện thiếu sót kế hoạch)
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 81
12. Thiết lập hệ thống tài liệu, lưu hồ sơ
1. Xây dựng hệ thống tài liệu và biểu mẫu ghi chép - Biểu mẫu ghi chép dùng trong hệ thống HACCP - Các thủ tục được dùng trong hệ thống HACCP 2 Biểu mẫu ghi chép dùng trong hệ thống HACCP
– Phân tích các mối nguy – Xác định các CCP
– Xác định các mức giới hạn tới hạn
Lê Minh Tâm 82
3 Biểu mẫu ghi chép kết quả theo dõi tại mỗi CCP
– Tên biểu mẫu – Ngày, tháng, năm – Các mức giới hạn tới hạn – Kết quả thử nghiệm, quan sát
4. Biểu mẫu ghi chép các sai lỗi và hành động khắc phục
- Ngày tháng năm
- Đặc tính của lô/sản phẩm không phù hợp - Số lượng
- Bản chất của sai lỗi
- Biện pháp xử lý sản phẩm không phù hợp
12. Thiết lập hệ thống tài liệu, lưu hồ sơ
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 83
6. Các thủ tục được dùng trong hê thống HACCP
– Thủ tục mô tả hệ thống theo dõi tạI mỗI CCP – Thủ tục mô tả hành động khắc phục khi có sai lỗI – Thủ tục lưu giữ hồ sơ kể cả các biểu mẫu ghi chép – Thủ tục phê chuẩn, đánh giá, xác nhận – Biểu mẫu ghi chép các chương trình đào tạo – Các hướng dẫn công việc tại CCP
7 Các báo cáo, tài liệu về chương trình đào tạo
– NộI dung đào tạo
– GMP, GHP (vệ sinh cá nhân, nộI quy làm việc)
– Các kỹ thuật và phương pháp thực hiện các bước của HACCP – Thời gian, phương pháp, kết quả đào tạo
12. Thiết lập hệ thống tài liệu, lưu hồ sơ
12 BƯỚC TIẾN HÀNH HACCP
Lê Minh Tâm 84
HỒ SƠ GIÁM SÁT chứa các thông tin sau: – Tên biểu mẫu
– Tên và địa chỉ của cở sở sản xuất – Ngày giờ thực hiện hồ sơ – Mô tả sản phẩm
– Các quan sát và các phép đo – Các giớI hạn tớI han
– Chữ kí (tên) của người thực hiện – Chữ kí (tên) của người kiểm tra – Ngày kiểm tra
12. Thiết lập hệ thống tài liệu, lưu hồ sơ
Lê Minh Tâm 85
CHƯƠNG TRÌNH TIÊN QUYẾT
Lê Minh Tâm 86
• Trước khi áp dụng HACCP cho bất cứ phần nào
của dây chuyền sản xuất thực phẩm, phần đó
phải đáp ứng các nguyên tắc chung về vệ sinh
thực phẩm của Codex, hướng dẫn thực hành
của Codex và quy định về an toàn thực phẩm
tương ứng
PHẠM VI CỦA GMP
• Giúp kiểm soát tất cả những yếu tố liên
quan đến chất lượng sản phẩm trong quá
trình sản xuất, từ khâu tiếp nhận nguyên
liệu đến khâu thành phẩm
CHƯƠNG TRÌNH TIÊN QUYẾT
Lê Minh Tâm 87
CHƯƠNG TRÌNH TIÊN QUYẾT
• Để xây dựng HACCP thì trước tiên phải
có GMP và SSOP.
• GMP là các
biện pháp, thao tác thực hành
cần tuân thủ nhằm đảm bảo sản xuất ra
những sản phẩm đạt yêu cầu về chất
lượng.
• SSOP là
qui trình làm vệ sinh và thủ tục
kiểm soát vệ sinh
tại xí nghiệp.
Lê Minh Tâm 88
GMP-
YÊU CẦU TIÊN QUYẾT ĐỐI VỚI VIỆC THỰC HIỆN HACCPĐIỀU KIỆN TIÊN QUYẾT
– Nhà xưởng – Dụng cụ, thiết bị – Con người
CHƯƠNG TRÌNH TIÊN QUYẾT
GMP- Good Manufacturing Practice
Thực hành sản xuất tốt
SSOP- Sanitation Standard Operating Procedures
Quy phạm vệ sinh chuẩn
CHƯƠNG TRÌNH TIÊN QUYẾT
Lê Minh Tâm 89
• MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC THÀNH PHẦN TRONG HỆ
THỐNG HACCP
HACCP sẽ được xây đựng trên nền GMP và SSOP là đạt yêu cầu vì thế GMP và SSOP là hai chương trình tiên quyết để tiến hành xây đựng HACCP. Cụ thể mối quan hệ giữa HACCP, GMP, SSOP như sau:
CHƯƠNG TRÌNH TIÊN QUYẾT
HACCP
ĐIỀU KIỆN TIÊN QUYẾT
NGHP
GMP GHP
Lê Minh Tâm 90
Phân biệt giữa GMP và SSOP:
• GMP quy địnhcác yêu cầu vệ sinh chung và biện pháp ngăn ngừa các yếu tố gây nhiễm xâm nhập vào thực phẩm do điều kiện vệ sinh kém.
• SSOP là các quy phạm để đạt được các yêu cầu vệ sinh chung của GMP. • Vậy hệ thống GMP và SSOP sẽ làm
giảm số lượng các điểm kiểm soát tới hạn trong kế hoạch HACCP, nó cần thiết ngay cả khi không có chương trình HACCP.
SSOP
CHƯƠNG TRÌNH TIÊN QUYẾT
Lê Minh Tâm 91
Định nghĩa
• GMP (Good Manufactoring Practice-điều kiện thực hành sản xuất tốt) là chương trình được áp dụng chung cho các cơ sở sản xuất thực phẩm nhằm kiểm soát tất cả
các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành chất
lượng thực phẩm từ:
– Thiết kế, xây lắp nhà xưởng, thiết bị
– Dụng cụ chế biến, điều kiện phục vụ và chuẩn bị chế biến đến quá trình chế biến, bao gói, bảo quản
– Vàcon người điều hành các hoạt động chế biến thực phẩm.
Lê Minh Tâm 92
• Chương trình GMP được xây dựng dựa trên quy
trình sản xuất của từng mặt hàng (nhóm mặt
hàng) cụ thể từ tiếp nhận nguyên liệu đến thành
phẩm cuối cùng
• Chương trình GMP của một mặt hàng là tập hợp
của nhiều quy phạm
• Có thể xây dựng một hoặc nhiều quy phạm cho
một công đoạn sản xuất và có thể xây dựng một
quy phạm cho nhiều công đoạn
GMP- Thực hành sản xuất tốt
Lê Minh Tâm 93
Phương pháp xây dựng qui phạm
1. Ở từng công đoạn hoặc một phần công đoạn
• Nhận diện các yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và đề ra các thủ tục hoạt động để đảm bảo các yếu tố này:
• Nước chế biến • Dụng cụ chế biến • Bán thành phẩm
2. Các thủ tục nêu trong quy phạm phải nhằm những
mục tiêu hoặc thông số đề ra trong quy trình sản xuất
3. Các thủ tục trong quy phạm cần được đề ra theo đúng trình tự trong sản xuất
Lê Minh Tâm 94
Hình thức của chương trình GMP
• GMP được thể hiện dưới dạng văn bản. Mỗi công đoạn trong quy trình chế biến của một sản phẩm thực phẩm sẽ phải có một quy phạm thực hành sản xuất tốt
• Quy phạm thực hành sản xuất tốt
Một quy phạm thực hành sản xuất tốt gồm 5 phần – Mô tả quy trình sản xuất tại công đoạn
– Mục đích thực hiện công đoạn – Các thủ tục cần tuân thủ – Phân công trách nhiệm – Biểu mẫu giám sát
GMP- Thực hành sản xuất tốt
Lê Minh Tâm 95Các quy phạm cần có
: – Tên, địa chỉ xí nghiệp – Số, tên quy phạm và tên mặt hàng hoặc nhóm mặt hàng– Ngày và chữ kí phê duyệt của người có thẩm quyền
Yêu cầu đối với biểu mẫu giám sát
– Tên, địa chỉ xí nghiệp
– Thông số và mức yêu cầu của thông số cần giám sát, tần suất giám sát
– Ngày và chữ kí của người thẩm tra
GMP- Thực hành sản xuất tốt
Lê Minh Tâm 96
Tổ chức thực hiện chương trình
– Việc tổ chức thực hiện chương trình GMP bao gồm các bước :
– Thiết lập chương trình : thiết lập sơ đồ quy trình và thuyết minh quy trình
– Thiết kế, xây dựng cơ sở hạ tầng, nhà xưởng và các phương tiện chế biến.
– Soạn thảo các quy phạm và thiết lập các biểu mẫu giám sát
– Thẩm tra lại chương trình , phê duyệt cho áp dụng – Đào tạo, phân công, giám sát việc thực hiện và lưu
trữ hồ sơ.
Lê Minh Tâm 97 (TÊN VÀ ĐỊA CHỈ CÔNG TY) QUY PHẠM SẢN XUẤT (GMP) TÊN SẢN PHẨM GMP (SỐ): TÊN QUI PHẠM 1. Quy trình 2. Giải thích/ lý do 3. Các thủ tục cần tuân thủ
4. Phân công trách nhiệm và biểu mẫu giám sát
Ngày…tháng…năm (Người phê duyệt)
Lê Minh Tâm 98
Quy phạm chung của GMP
Những quy phạm chung của chương trình Thực hành sản xuất tốt (GMP) tập trung vào 5 phần chính: • Phần 1: Nhà xưởng và phương tiện chế biến • Phần 2: Thiết bị
• Phần 3: Kiểm soát quá trình chế biến • Phần 4: Yêu cầu về con người
• Phần 5: Kiểm soát khâu bảo quản và phân phối
GMP- Thực hành sản xuất tốt
Lê Minh Tâm 99
1.Nhà xưởng và phương tiện chế biến
Phần này tập trung đưa ra quy phạm
chung về các vấn đề:
– Nhà xưởng: bao gồm khuôn viên nhà máy,
cấu trúc và thiết kế của nhà máy (plant and
grounds)
– Vận hành vệ sinh (Sanitary operations)
– Phương tiện vệ sinh và sự giám sát (Sanitary
facilities and controls)
Lê Minh Tâm 100
1.1. Nhà xưởng
(a).Yêu cầu chung
Vị trí đặt nhà xưởng chế biến:
• 1. Nhà xưởng chế biến được xây đựng ở vị trí cao so với mặt bằng chung của khu vực, có hệ thống thoát nước chủ động và có hiệu quả để tránh úng lụt vào mùa mưa.
• 2. Nhà máy không đặt gần đường có nhiều xe cộ qua lại, hoặc các nhà máy sử dụng than làm nguồn năng lượng, gây tích tụ bụi và chất bẩn, không đặt gần các khu vực chăn nuôi, bãi rác, khu hỏa táng của nghĩa trang, không đặt gần các nhà máy sản xuất hoặc kho tàng trữ hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật, không đặt gần bệnh viện, đặc biệt là bệnh viện thuộc khoa lây nhiễm như bệnh viện lao, trại phong …
• 3. Vùng phụ cận và trong khu vực cơ sở phải có đường đủ rộng, mặt lát cứng để các xe chuyên dùng dễ dàng vận chuyển.
GMP- Thực hành sản xuất tốt
Lê Minh Tâm 101
(b) Khuôn viên nhà máy (Grounds)
•
Khuôn viên nhà máy phải được giữ gìn trong điều kiện tốt để tránh nhiễm bẩn thực phẩm(c) Xây dựng và thiết kế nhà xưởng (Plant
construction and design)
•
Nhà xưởng phải có kích cỡ, xây dựng phù hợp, có hệ thống vận hành vệ sinh và thiết kế các phân xưởng thích hợp với mục đích chế biến và sản xuất thực phẩm(
Xây dựng nền, tường, trần sao cho việc lau chùi dễ dàng, giữ được vệ sinh sạch sẽ-hệ thống chiếu sáng -hệ thống thông gió -màn che hoặc những vật dụng khác để ngăn côn trùng …)GMP- Thực hành sản xuất tốt
Lê Minh Tâm 102
Yêu cầu với khu xử lý thực phẩm
• Sàn nhà: làm bằng vật liệu không thấm nước, không hấp phụ, không có kẽ nứt và lồi lõm, không trơn trượt, dẽ làm sạch và khử trùng, được xây theo độ nghiêng theo hướng của hệ thống thoát nước thảy, sàn của khu chế biến cao hơn sàn khu tập kết nguyên liệu và thấp hơn sàn khu đóng gói.
• Tường : làm bằng vật liệu không thấm nước, không hấp phụ, dễ làm sạch, không có kẽ nứt, nhẵn, màu sáng, góc tiếp giáp giữa tường với tường, tường với trần, tường với sàn phải được xây sao cho dễ làm vệ sinh. • Trần: làm bằng vật liệu chống bám bụi, ít ngưng đọng
hơi nước, mốc meo,không bị bong lớp phủ và để làm sạch.
Lê Minh Tâm 103
Yêu cầu với khu xử lý thực phẩm
• Cửa sổ: khung cửa làm bằng vật liệu không hấp phụ, có lưới ngăn côn trùng bằng vật liệu không rỉ, có thể tháo ráp được, dễ làm sạch.
• Cửa ra vào : làm bằng vật liệu không hấp phụ, nhẵn, dễ làm sạch, tự đóng và kín khi khép lại.
• Cầu thang, thang máy: phải được thiết kế và xây lắp sao cho không nhiễm bẩn vào thực phẩm, dễ kiểm tra và làm sạch.
• Lắp đặt thiết bị: khoảng cách giữ tường và thiết bị phải đủ rộng, thuận tiện cho việc di chuyển, thao tác chế biến, kiểm tra, vệ sinh để tránh nhiễm bẩn thực phẩm bởi các bề mặt tiếp xúc thực phẩm như quần áo, phương tiện hoạt động của công nhân.
Lê Minh Tâm 104
1.2.Vận hành vệ sinh
Nhà xưởng, cơ sở vật chất và những phương tiện chế
biến… phải luôn được giữ trong điều kiện vệ sinh
nhằm ngăn chặn tình trạng hư hỏng của thực phẩm.
Các dụng cụ và thiết bị phải được vệ sinh sạch sẽ và
khử trùng để ngăn nhiễm bẩn vào thực phẩm, vào các
vật liệu bao gói thực phẩm và các bề mặt tiếp xúc
thực phẩm
(a) Chất làm sạch, khử trùng và cất giữ các chất độc
hại(
Các chất tẩy rửa và khử trùng phải đảm bảo tẩy rửa triệt để, không còn vi sinh vật không mong muốn và an toàn khi sử dụng)
GMP- Thực hành sản xuất tốt
Lê Minh Tâm 105
• (b ) Kiểm soát động vật gây hại - best control- Không
được phép có động vật gây hại như côn trùng, chuột bọ, gián, kiến… trong khu vực chế biến thực phẩm
• (c) Điều kiện vệ sinh của các bề mặt tiếp xúc thực
phẩm (Tất cả các bề mặt tiếp xúc thực phẩm bao gồm:
đồ bảo hộ lao động như găng tay, ủng, yếm; dụng cụ chế biến thực phẩm; bề mặt tiếp xúc thực phẩm của thiết bị… phải được làm sạch thường xuyên để tránh nhiễm bẩn thực phẩm)
Lê Minh Tâm 106
1.3 Phương tiện vệ sinh và sự giám sát
(
a) Nguồn nướcNguồn nước phải phù hợp với mục đích vận hành và được cấp từ những nguồn nước thích hợp với mục đích đó
– Nước tham gia sản xuất, tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm hoặc tiếp xúc với bề mặt tiếp xúc thực phẩm phải an toàn và đảm bảo điều kiện vệ sinh..
– Nước không uống được: dùng để làm vệ sinh các bề mặt không tiếp xúc thực phẩm (sàn nhà, tường, máng thải, dụng cụ chứa và vận chuyển chất thải…), dùng trong hệ thống an toàn (phòng cháy).
GMP- Thực hành sản xuất tốt
Lê Minh Tâm 107(
b) Cấp nước và thoát nước
Hệ thống nước phải có kích cỡ phù hợp và được thiết kế, lắp đặt sao cho: – Có chất lượng nước tốt và lắp đặt xuyên suốt phân xưởng. – Có hệ thống vận chuyển rác thải và nước thải thích hợp trongphân xưởng
– Tránh tình trạng những nguồn lây nhiễm đến thực phẩm, nguồn nước, thiết bị, dụng cụ hoặc tạo những điều kiện không vệ sinh . – Có hệ thống thoát nước ở sàn (floor drainage) tại các khu vực
như khu sản xuất hay chế biến thực phẩm mà thường xuyên xả nước. Không tạo dòng chảy ngược (backflow) hoặc sự liên hệ chéo (cross-connection) giữa hệ thống thoát nước và hệ thống cấp nước. Phải có ký hiệu riêng để phân biệt hệ thống nước uống được và không uống được.
GMP- Thực hành sản xuất tốt
Lê Minh Tâm 108
(c) Nhà vệ sinh ( Toilet facilities):Nhà vệ sinh cho công
nhân viên phải sạch sẽ, phù hợp và đạt yêu cầu:
(d) Khu vực rửa tay (hand-washing facilities)
• Phù hợp, tiện lợi và cung cấp dòng nước có nhiệt độ thích hợp.
• Cần thiết phải được đặt tại các vị trí trong phân xưởng -các chất khử trùng
• Cung cấp khăn lau khô hoặc giấy lau khô tay phù hợp, • Các dụng cụ cố định (fixture), như van nước, phải được
thiết kế và lắp đặt sao cho không làm nhiễm bẩn tay lại sau khi đã rửa sạch,
• Có bảng hướng dẫn trực tiếp dễ hiểu cho công nhân tại chỗ rửa tay. Không để vật chứa đựng như thùng, chai lọ… để tránh nhiễm bẩn thực phẩm.
Lê Minh Tâm 109
(e) Rác và phế thải (Rubbish and offal disposal)
Rác thải và phế thải từ sản xuất phải được vận chuyển và chứa đựng sao cho hạn chế tối đa sự phát triển mùi hôi, không thu hút, không là nguồn thức ăn và khu trú của những động vật gây hại để tránh nhiễm bẩn thực phẩm, bề mặt tiếp xúc thực phẩm, nguồn nước .
Rác thải (sewage disposal) phải đưa vào hệ thống chứa rác hoặc những phương tiện vận chuyển rác phù hợp.
Lê Minh Tâm 110
2. Thiết bị (equipment)
1. Tất cả các thiết bị và dụng cụ phải được làm từ các vật liệu dễ chùi rửa và bền.Việc thiết kế, sản xuất và sử dụng những thiết bị và dụng cụ sao cho ngăn ngừa dầu nhớt, mảnh vỡ kim loại, nước bẩn nhiễm vào thực phẩm. Tất cả các thiết bị phải sắp xếp sao cho dễ vệ sinh và không gian kề bên thiết bị cũng phải dễ vệ sinh. Các bề mặt tiếp xúc thực phẩm của thiết bị phải không bị ăn mòn khi tiếp xúc thực phẩm-vật liệu không độc hại và chịu đựng sự khắc nghiệt của môi trường sử dụng, các phản ứng do thực phẩm tác động và các chất tẩy rửa.
Bề mặt tiếp xúc thực phẩm của thiết bị phải được duy trì sao cho chống nhiễm bẩn thực phẩm bởi các nguồn khác bao gồm các chất phụ gia thực phẩm trái phép.
GMP- Thực hành sản xuất tốt
Lê Minh Tâm 111
2 .Thiết bị (equipment)
• Các chỗ nối trên bề mặt tiếp xúc thực phẩm phải được hàn khít và phẳng nhằm hạn chế tối đa sự tích tụ bụi, vết bẩn và kềm hãm sự phát triển của vi sinh vật. • Các thiết bị, dụng cụ được sử dụng trong xưởng chế
biến thực phẩm thao tác bằng tay bao gồm thiết bị tiếp xúc thực phẩm và không tiếp xúc thực phẩm phải được thiết kế sao cho dễ vệ sinh và luôn giữ được vệ sinh sạch sẽ.
• Các hệ thống vận chuyển và dây chuyền thiết bị sản xuất bao gồm: cân phân tích trọng lượng, băng chuyền… cũng phải được vệ sinh và duy trì trong điều kiện vệ sinh sạch sẽ.
Lê Minh Tâm 112
5. Có các thiết bị hiện đại như hệ thống điều khiển tự động, hệ thống báo động tự động để có sự thay đổi nhiệt độ thích hợp trong quá trình vận hành.
6. Trang bị các thiết bị giám sát điều chỉnh pH, aw và các thông số công nghệ cần thiết khác nhằm mục đích điều chỉnh các thông số này theo số liệu thiết kế và theo yêu cầu công nghệ, từ đó sẽ điều khiển và ngăn chặn sự phát triển của vi sinh vật không mong muốn. 7. Khí thải hoặc hơi sinh ra từ các động cơ hoặc khí bay
ra từ các dung dịch tẩy rửa phải được xử lý để tránh nhiễm vào thực phẩm.
8. Các dụng cụ, thiết bị có thể mang đi (portable equipment) đã được rửa sạch và khử trùng cần được cất giữ ở những nơi mà bề mặt tiếp xúc thực phẩm của chúng không bị nhiễm bẩn.
GMP- Thực hành sản xuất tốt
Lê Minh Tâm 113
3 Kiểm soát quá trình chế biến
Tất cả các quá trình vận hành sản xuất bao gồm: tiếp nhận nguyên liệu, kiểm tra, vận chuyển, phân loại, chế biến, bao gói, tồn trữ thực phẩm phải được thực hiện theo những nguyên tắc vệ sinh.
Sử dụng hệ thống quản lí chất lượng nhằm đảm bảo thực phẩm đó đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng và đảm bảo vật liệu bao gói thực phẩm đó là an toàn và phù hợp với loại thực phẩm
(a) Nguyên liệu tươi sống và các thành phần khác (b) Vận hành sản xuất
GMP- Thực hành sản xuất tốt
Lê Minh Tâm 114
a) Nguyên liệu tươi sống và các thành phần khác Nguyên liệu tươi phải được kiểm tra, phân loại để biết
chắc chắn là chúng sạch và đủ tiêu chuẩn để chế biến liền hoặc trữ trong những điều kiện thích hợp khi chưa chế biến liền nhằm tránh nhiễm bẩn và ôi hư nguyên liệu.
Nguyên liệu phải được rửa và làm sạch tạp chất, chất dơ bẩn. Nước sử dụng để rửa nguyên liệu phải an toàn và đạt tiêu chuẩn vệ sinh.
Các container chở nguyên liệu tươi phải được kiểm tra để đảm bảo điều kiện vận chuyển là không gây nhiễm bẩn và không làm hư hỏng thực phẩm.