Μ
ὡω̃Μ9Α Ύω̃
,Μ
ώΦ
ΝΠΟ ΜΗΩΟσ
ώΠ
ΗΗΗ ψ ¬ _ ¦ 7 ΝΠΥ¬ Δ ` φ _ Ρ "Έ¦¦ἔ11Νὶὶὶ[ὶ[ἴ\ ψἶ \ι̃\Ύ ΝΝΝΞκ1 ΗΪ!ἱΝ ὶἹ!ἶ\|Ι|||| ἔ[ἴ[Ιῖιζἱ1 Γ, τ Ν ΔΏΦ!Γ|>Ι_4\Ι[[||\Ἱ! Κλἶἕἠἕἰἔη|ΝΔΚηΙΊΞἱ[4@ὔΐ\ΣἩὶἰμ| || Ά ||. ___ “ανωΉΜΉΝ ΡἔΛΠ ¬|Υ 1`Ἱ 1“ην|\ : ΠΠἹ\μεΔ'ΨἌΔἩ?|Η ΝΝΝΞΜΜΉἕὶὲ2κΒ'Ἄκ ?”[[ΗΜἔ η̨̃Γ|ΕὉΟοργτἰἔἰπ 1992 Παναγιώτης Κονδύλης ἑἄ· 'Εκδόσεις Στιγμἠ ΙΘΒΝ θθθ269422Ο Η
ΗΔΟΝΗ,
ΗΙΣΧΤΣ7
ΗΟΥΤΟΠΙΑ
ΒΙΒΜΑ
τοτ
1Δ1οτΠαναῃώω̨ης Κονδύλης
Ι. Σὲ ἑλληνικὴ γλώσσα: 1989Ἱἰ
κριτικὴ τη̃ςμετοιφοσικη̃ς στὴ νεότερη σκέψη. Γνώση.Η Η
Δ
Ο
Ν
Η
1981 ”Ο Μὰοξ και ὴ ἔιη̨χαία Ίἰλλάδατ Στιγμη. Ι τ 1987 (Ο εῦοωπαϊκὸς διαφωτισμός, ΙΠ. Θεμέλιο..Η
Ι
Σ
Χ
Υ
Σ
9 1988 ”Ο νεοελληνικὸς διαφωτισμός. Οἱφιλοσοφικὲς ἱδέες, Θεμέλιο.Η
Ο
Υ
Τ
Ο
Α· 1991 'Η πσροινιμὴ του̃ οι̃στικου̃ πολιτισμοῦ.Άπὸ τὴ μοντέρνα στὴ μετα μοντἐονοι ἐποχὴ κι ἀπὸ τὸν φιλελευθεοισμὸ στὴ μοιζικὴ δημοκρατία, Θεμέλιο. 1991 Ἱσχὺς και α̃πόφοισὴ. ”Η διαμόρφωση τω̃ν κοσμοεικόνων και βλὴμοι τῶν α̃ξιὥν, Στιγμη. 1992 .Πλανὴτικὴ πολιτικὴ μετὰ τὸν Ψοχρὸ Πόλεμο, Θεμέλιο. Π. Σὲ γερμάνινιη γλώσσα: ι Φ. Η το ο. 9ιν
1979 Βἰο Ξπτειοἢιιπἔ α̃οι· Ώἰαἰεἴιιἰἰτ. Ειπε Απαἰμεε ιἰοτ ἔοἰοιιἔοπ Επι ννἰο|τΖιιπἔ σοκΗϋἰιἰετἰιιι,δο|ιοΖΖἰτιἕτιπα̃Ηεἔεἰὺιο 1802. Ιίὶοιιίἔοὶὶει, Στουτγάρδη. 1981 ΏἰοΑιι¦|‹Ζα̃νιιτιἔἰτπἰἶαἶιιτιεπιἰοεπειιτοἰιἰιοὴεπ]ῖαιἰοπιιΖἰοοιιιε,Κὶοιἰ. ΘΟἘἘΘ, Στουτγάρδη (β| ἔκδ. ἀὶν, Μόναχο 1988).Δ
Α
Η
Ε |Σ
Τ
|κ
Φ
1984 Μιιοἰιι ιιπιι Επιεάιεἰἀιιπἔ. Πἰε Ηενιιιιεὑιἰιἰιιτιἔ εἰον Ϊ/Ι/οἰιὑιἰιἰον ιιπιἰΤ
Μ
Η
Μ
Α
ιἱἰε Ρῖ/ονιβαἔο, ΙίὶοιιΘοιιε, Στουτγάρδη. 1986 1 Ϊίοπεοτυαιἰσἰειπιιε. Θοεο|ιιο}ιιΖἰο|ιο:· Ποἢαἰι ιιπἀ Πτιιοτἔαπἔ. Κἰειῖ. Θοιὶει, Στουτγάρδη. 1987 Μάνα ιιπα̃ ιἰίο ἔτἰεοἰιἰεοἴιο Ατιιἰἰτε, ΜΘΙΙΠΕΠ18, Χαιδελβέργη. 1988 Τἰιεονιε ιἰεεἴίνἰεἕεε. ίἶἰαιιεοσνἰιτ, Μονά.Ε”τιἔεΖε,Ζετιἰπ, ΚΙο'ιτίῖοΰιει, Στουτγάρδη. 1990 Πιο ιιειιτεἰιἰιοἢε Μειιιρἰιμεἰἰτἰσιιἰἰτ, ΙἰὶειὶΩοὶὶει, Στουτγάρδη. 1991 Βεν Νἰοοἰετἔαπἔ ἀει· οάτἔοοιἰοἄιοτιΠεπἰτ ιιπιἰ Ζ.εὺοπε¦ον·οι.Πιο Ζιὐο πιἰο Μοιἰοντιο απο! ιἰἰε ττιιιεεειιιἱεττιοἰτταιἰοοἔιε Ροειοιοιἰετπο, Αοιει Ιιυοτοτοοτο, Βάινχατμ. 1 σΤ1Ύμ
η 1992 Ρἰαποιατιεοἰιε Ροἰίιίἶτ πιιοἰι ιἰοπι ίίιιἰιοπ Κὴἰεἔ, Αἰἰα̃α̃οιῃἰθ νΘΙ·]£ιἔ.`?”“¬ι̃___“__η̨̃Σ
Βερολίνο.ΑΘΗΝΑ
ν 1992Μ... ¬
ί
ιν» κι3 Ἡκκ ῖ“› .ΜωἈ
σοιι
ι. ἔ ί ιῖ: Ω "ὅζ_ Χ/¬·Ρ ἴἔἔ=ἔ2:τ¬¬¬· .τ Νω̨̃η̨ω. ἐὲ:1¬μι·ω.. οιΪ
ἕί
"=”'›‹ ..Ξεξ5
Ζ”· ξ 2 ×ι'' ΧΖῳέ'ῖ_ “ ϋα̨ὲ'Σω°. Ὁἕ ι.Ϊ ἄσ ι° κι Φἶω:„· `υι~,_„_¬.·#'π· .. κι7
Η
ΠΒΡΕΒΧΟΜΒΝΑ
ῷιυ̃α Υ ιια̨ Γἄκι
ην ἶΐ ὺ Ι. Οι φιλόσοφοι καὶ ·ῆ ἢδονἡ . . Π. Οἱ φιλόσοφοικαὶἡ
ισχύς . . . 4.9 „ΙΙΙ.
Οὐτοπία καὶ ἱστορικὴ πράξη . . . 10 Ψ' ωω Ο) οοἔι
·ἔ±·#=Μιι
1 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΗ της συμβίωσης τους μέσα σὲ μεγαλυ τερεςη μικρότερες κοινότητες, καὶ στὸ φδγςιτὥν συναφὥν ἐμπειριων τους, οι ανθρωποι διαπιστωσανγεξ αναγκηςλοτι _·±¬±._...,„ς....,.. ς... δὲν μπορουν νὰ καθορίζουν τηωουμπεριφγορα τους
κατ
άοέσκεια. α̃ἐαεεε δηλαδη νὰλωἐεἔκουν,ἐΦὸο„.τ<>νετὶς
πρρἐξειςκαὶ
τὶς
ἀντιδραγοειςτρων ἄλλων, “Έστωκι
ὀὶν οἱ ἑκάστοτε επιθυμιες τῶν ατόμων πηγάζουν ἀπὸτα
μόχια Ν Η Ι \ Χ Μ 1 3 Ι 8 5 της υπαρξης τους, προςτα
εξω τους επιτρεπεται να εκ διπλωθουνκαὶ
νὰ πραγματωθουν μονάχα στὸ μέτρο καὶ κατὰ τὸν τρόπο ποὺ αὐτὸ συμβιβάζεται μὲ όσους κανό ^" | ¦| Νλ > Ν \ 3 νες συμπεριφορας ρυθμιζουν ετσι η αλλιως την επικοι νωνία τὥν μελὥν της δεδομένης ὁμἀδας. Σύμφωνα μὲ την ἐσωτερικη τους λογικη, οὶ κανόνες τοὔτοιἐξαντικει
μενικεόονται καὶ πυργώνονται μπροοτὰ στὸ ἐξ ὁρισμοὔ ` 5 ὶ 3| < | | | πιο αδυναμο ατομο ως βαθμιδες δικαιοδοσιας θεσπιομε Φ Ἱ \` Θ \ Η\ Ί Φ!,ξ
| \ \ ( Θ/ ς απο το» εο η τη υση, α ιωνονταςγια
τον εαυτο τουςὁὶν
θέλουμε να ἐκφρασθοὔμε μὲ την ὁρολογία του ]ἶ1°Θι1ἀ την ὶσχὺ καὶ την περιωπη της αρχης της πραγ ματικότητας, η ὁποία ἔχει ὡς ἔργο της να χαλιναγωγειτὶς
ἀκαταλόγιστες καὶ καταστροφικὲς ἐκδηλώοεις τηςΙ2 ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟἙ ΚΑΙ Η ΗΔΟΝΗ ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΚΑΙ Η ΗΔΟΝΗ 13 ἀΡ)Ο'1€Ν Τ`η̃€Ν Ὁ68ΟνηἐΝ
Κ
αρμιαΧ αν5 θρωπινηΖ κοινωνια2 δ\\ει
μποΙ
| | ,χ ` ; χλ 3 | σιας, μαινεται ενας πεισματικος ανταρτοπο εμος ανα βεσε ἴσαμε σήμερα νὰ παβαπηθεί ἀπὸ Τθ χβθση Τέωιων μεσα στὴν ανάγκη να ύπακούσει κανεις στὴν έσωτερικὴ κανόνων, και τὸ γεγονὸς αὐτὸ ύποδηλώνει απο μόνο του φωνὴ τὴςαρχηςτὴςὴδονης, έπιτυγχάνονταςἔτσιτὴνπλη τὴν αδιάλειπτη ένταση και ἐπηρεια τού στοιχείου εκεί ρη ἱκανοποίηση, καὶ στὴν προσπάθεια να λάβει ύπί όψη νου, το ὁποῖο ακριβὥς όφείλουν να ανασχέσουν, να ἐλέγ του τὴν ἀρχὴ τὴς πραγματικότητας, όπως αὐτὴ αρθρώ ξουν να καταπνίξουν οί κανόνες.Ἱἰ
απαίτηση ὴ ὁρ Έ όρ νεται στούς κοινωνικα αναγνωρισμένους κανόνες συμπε για ίκανοποίηση πέρα απο τα όριαπούχαράσσουν οἱκοι ριφορας. (Ο ανταρτοπόλεμος αὐτὸς γεννιέται λοιπὸν απο νωνικοὶκανόνες, και κάποτε μάλισταπέρακι
αποτα όρια τὴν αμφίλογη ἐπιθυμία των ατόμων να απολαύσουντα
πού τίθενται στὸν άνθρωπο ὡς πεπερασμένο ὅν, ἐλλο πλεονεκτὴματα καὶ τὴ σιγουρια πού μόνη ὴ κοινωνικὴ ί Ν Ν τ χευει συνεχως πίσω απο τὴν ἐξωτερικα λίγοπολύ εὕτα ζωὴ μπορει να παράσχει, συνάμα όμως να παρακάμψουν κτη συμπεριφορά, απ) αὐτὴν τὴν ὁρμὴ ζουν κρυφα ὅνει κατὰ δύναμη τούς κανόνες της όποτε αύτὸ τούς φαίνεται ρα, απ” αὐτὴν έκτρέφονται απωθησεις καὶνευρώσεις° με απαραίτητο προκειμένου να ίκανοποιησουν τὴν ανάγκη ρικὲς φορὲςμεταρσιώνεται και μεταφράζεται σὲ ἔργα τού πορισμού ὴδονὴς.”Βτσι,
οἶ. κανόνεςτὴς κοινωνικης ζωης πνεὐματοῷἄλλο”
πρθσδοκἄ ἀνϋπόμονα τὴ στιγμὴ ὅπιυ̃υ περιφρουρούνται και ταυτόχρονα καταστρατηγούνται
μὲ'στοιχειακὸ μένος θα αποτινάξει τα δεσμά της και θα περιφρουρούνται συνηθως όταν τούς καταπατούν οἱ αλ παβαμεβίσεί ἀπβοσχημάτιστα ΤΟὺ€ θεσμΟὺε καιτὶς
συμ λοι και όταν άλλοι ἱκανοποιούν ανεξέλεγκτα ανάγκες πο βάσεβἐ ρισμού ὴδονης, ἐνῶ καταστρατηγούνται συνηθως ὅταν Κάθε ἐποχη, κάθε πολιτισμός και κάθε κοινωνία πα στόχος εἶναι η οίκεία ἱκανοποίηση.Για
τον λόγο αὐτὸ σχίζειναπρολάβει παρόμοιους κινδύνους μὲ τὸνλυσιτελὴ οἱ κυρίαρχοι κανόνες σὲ κάθε κοινωνία τηρούνται μόνο διακανονισμὸ τὴν κατάλληλη καθοδὴγηση τὴς ανθρώ κατα προσέγγιση, και η παραβίαση τους μονάχα στιςλι
πινης συμπεριφορας ὥστόσο τούτος ὁ διακανονισμός και γότερες περιπτώσειςτιμωρεῖται
μπορεἶ να τιμωρηθεῖ τούτη η καθοδηγηση εύοδώνονται απόλυτα μονάχα πάνω μὲ βάση τὸν νόμο· ὴ κοινωνικὴ και ατομικὴ ζωὴ καταστὸίδεατὸίίδύδ
επιπε ο των ιακηρυγμενωνί αρχων>”””
η της μεγαί μεροςίδδ
ια ραματιζονταιί μεσαί στην\)ίι\<3`
ευρεια και ωςεπι Ν Ν ἰδεώδους συλλογικης αὐτοσυνειδησίας. Στὸ κατώτερο τὸ πλειστον αθέατη ζώνη πού βρίσκεται κάπου ανάμεσα επίπεδο της καθημερινὴς πραγματικότητας, τὸ ὁποῖοἐκ
στὸ αμωμο ὴθικὸ ἰδεὥδες καὶ στὸ απροκάλυπτο ἔγκλητείνεται
πέρα απο τὸν άμεσο ἔλεγχο τῶν παραπάνω αρ μα,καὶ
πού τὴν συνιστούν άπειρες προθέσεις και πράξεις χῶνκαὶ
πίσω απότα
νὥτα της παραπάνω αύτοσυνειδη κινούμενες απο τὴν ανάγκη πορισμού ὴδονης. Οί κυρίαριε
οτ Φτλοεοοοτ ΚΑΙ Η ΗΔοΝΗ οι Φωοεοῳοτ ΚΑΙ Η ΗΔΟΝΗ 15 Χα χανόνεἐ συμπεριφορας αποτελοὔν πλαίσια προσανα προσωπικοὔ πλαισίου στὴν προσπαθεια απόκτησης αγα τολισμοδκαὶ
αρχές,τὶς
ὁποῖες μπορεῖ να ἐπικαλεσθεῖ θὥν,τα
ὁποῖα βέβαια παρέχουνκι
αὐτὰ προσωπικὴἱκα
χανείίἔ““
ὅχβ κΡ^τ`ίΙΡέα› μὲ βάση τα ὁποῖα θα μπορούσαμε νοποίηση, ἄρακαὶ ὴδονὴ, ὅμως δὲνκερδίζονται δίχως τὴν να ανασυγκροτησουμε τὴν κοινωνικὴ ζωὴ στὴ συγκεκρι προσφορὰ ὁρισμένων κοινωνικὥν ὁπηρεσιὥν. Τὸ πρό μένη της ύφη. *Αν τούς θεωρησουμε στὴν ὁνομαστικη τυπο παράδειγμα για τὴν πρώτη περίπτωση παραμένει τους αξία, τότε διαπιστώνουμε ὅτι απο ἐποχὴ σὲ ἐποχὴ, ὁ γαμος καὶ η οἰκογένεια ὡς θεσμὸς που κατευθύνει τὴ απο πολιτισμὁ σὲ πολιτισμὁκαὶ
απο κοινωνία σὲ κοινω γενετησια ὁρμὴ σὲ κοινωνικα σταθμητὴ καὶ ἑλέγξιμη νίαδιαφέρουν μεταξύτους πολύ περισσότερο απ) ὅσοδια τροχιά, καθιστώντας δυνατὴ τὴν εὔτακτη αναπαραγωγὴ φέρουν οὶ αντίστοιχοι τρόποι ζωης τῶν ατόμων μέσα τοὕ είδους.”Η
δεύτερη περίπτωση προκύπτει ὅταντα
στὴν καθημερινη τους δραστηριότητα. )Απὸ τὴν ἄλλη ατομα αφοσιώνονται σὲ δραστηριότητες ὀίμεσης σημα πλευρα, ὡστόσο, ἐπηρεαζουν ούσιαστικα τὸν ἑκαστοτε σίας για τὁ κοινωνικὁ σύνολο (ὅπως εἶναι π.χ. οί ἐπαγ τρόπο ζωης,γιατὶ
συνιστούντὶς
ἰδεατὲς σταθερές καὶ τα γελματικές, πολιτικές, στρατιωτικὲς πνευματικές δρα ἰδεατὰ σημεῖα αναφορας, απὁ τα ὁποῖα αφορμὥνται τα στηριότητες), ὁπότε έκτιμοὕν συγκριτικα λιγότεροκαὶ
ατομα καὶ μὲ τα ὁποῖα ὁποχρεώνονται να ἔρθουν αντι θεωρούν ὡς έμπόδιο τὴ «ζωικὴ» ὶκανοποίηση, ἐφα ὅσον μέτωπα ὅποτε λαμβάνει χώρα τὸ εσωτερικο παιγνίδι μάλιστα αύτὴ δὲν μπορεῖναἐμφανισθεῖ πάντοτε ὡςύπη ὁ ἐσωΐεβωὼἐ ἀΥώνα€ Τῶν ὴθικῶν διλημμάτων καὶ τὥν ρεσία πρὸςτὸν συνανθρωπο.Καὶ
στὶςδύοαύτὲςπεριπτώ πβαχΐωίὰ ἀπαΡαίΤ`|ΙΤων ἐλλΘΥΜεύϋΘων. σειςαπαιτεῖται
ὴ σύμπραξη του̃ δεύτερου απὁ τα δύο(Η
κοινωνικὴ ανάσχεση ρύθμιση τοῦ πορισμοὕ ὴδο παραπανω επίπεδα, δηλαδὴ τοϋ ίδεατοὔ ἰδεολογικοὕ, νης συντελεῖται σὲ δύο έπίπεδα καὶ μὲ δύο τρόπους πού ὅπου διαμορφώνονται οί αντιληψεις έκεῖνες περὶ ὴδονὴς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἔχουν μεταξύ τους σχέση αμοιβαῖα καὶ περὶ απολαύσεως, οἱ ὁποῖες δικαιώνουν μὲ ὴθικα, με υ̃υἕπληρωἑιατικη, συχνα ὅμως καὶ αντιθετικὴ. Στὸ ἐπί ταφυσικακαὶ
ανθρωπολογικα ἐπιχειρηματα τὴν κοι πε ο τῶν εσμῶν φαίνεται γενικα να εύοδώνεται περισ νωνικα αποδεκτὴ διοχέτευση τὴς ἐπιδίωξης πορισμοὕ σότεβοηὅτανμιορρἶοὕνταγι
ὁποκατάσταταγια
ὅ,τι α ὴδονὴς τὴν παραίτηση απο τὴν έπιδίωξη τούτη.Πα
πριγορευεται,ειτε
μετηδιοχέτευση τὴςγὁρμηςπρὸςὴδονὴ ρόμοιεςαντιληψεις προέρχονταικατακανόνααπὸ τὴθρη σε κατεύθυνση κοινωνικα χρησιμη καὶ επιθυμητὴεἴτε
μὲ σκεία τὴ φιλοσοφία καὶ μποροὔν να ταξινομηθοὕν σὲ τη μετατόπιση του κεντρου βάρους της δραστηριότητας δύο μεγάλες ὁμαδες, οὶ ὁποῖες ἔτοοεο 1τι00ὶ0 αντιστοι απὸ τὴν ἐπιδίωξη ὁίμεσου πορισμου̃ ἡδονῆς ἐντὸς σεενοϋ χοῦν στὶς δύο θεσμικὲς ρυθμίσεις της ανθρώπινης έπι16 ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΚΑΙ Η ΗΔΟΝΗ Οἱ ΦΠΧΟΣΟΦΟΙ ΚΑἙ Η ΗΔΟΝΗ Ι7 Χ
ἔι
έἔζι δίωξηἐ πθριομοὕ ὴδονὴς, ὅπωςτὶς
σκιαγραφὴσαμε πα εση ἱκανοποίηση όλων τῶν ατόμων θὰεἶχε
ὡς ΡαποἔνωιΜὲ ἄλλα λόγια: οἱ θρησκευτικὲεκαι
φιλοσοφι συνέπεια τὴν κατάλυση τουκοινωνικου δεσμοὔ τὸν πό χεἔ ®ΤνΤΤΜἹψΞΤ·ἔ καΤαπολεΗΟυ̃ν Τα αζω'πα» ψνχόρμὴτα λεμο τῶν πάντων ἐναντίον τῶν πάντων° στὴν αὐστηρὴ `ίενΤπα› ὑπενθϋμίζΟνΤα€ στο ατομο ότι ἔχει Λόγο (διά υπεράσπιση τοὔ πρωτείου του Λόγου απέναντι σ, όλες βαζε: χΟΤ·νωνΤ·κὰ παθίΡωνΤα)› 8'αφθρίζουν καὶ υπο τὶς παραλλαγὲς της ὴδονὴς διατυπώνεται χωρὶς περι δΤ·αΤΡΟυ̃ν Τνὶν ἔνναα Τἦἐ `ἦδΟνἦ€ κατα τέτοιο τρόπο, ὥστε στροφες ὴ κοινωνικὴ ἐπιταγὴ ότι τὸ άτομο οφείλει σὲ Τὶ «ζωΤ×ΤΡ) Τἰδονὴ ὑΤΤ®ΤάσσεΤαΤ σΤθν «ἀνώΤΞΡ*ὶ» πνευμα κάθε περίπτωση να ὑποτάσσειτὶς
προσωπικές τουκλί
Τωῖἡ καὶ Τἰθῖχὴ Τἰδονθο Τὴν Τὶδονὴ ποὺ δίνει ὴ αληθεια σεις στὸ γενικο καλό (τὴν άπρόσωπη άρετη)°καὶ
στὴν Τι̃ ®ΤΡἶΤη·ἶΤ3ν
ΞίὥροΤΤΙΘ φυ̃λοσοφίαα ὁ ὁποῖοἐ αωρίωἐ ἐν ίεράρχηση τῶν μορφῶν τὴς ὴδονὴς7 ἔτσι ὥστε ὴ άνώ δΤαφεΡεΤ ε8ω›€εμΤΡανΤζεΤαι καὶ μια τρίτη τοποθέτηση ά τερη ὴδονὴ να συνδέεται μὲ τὴν ὴθικὴ αἰσθητικὴ δρα ΤΤΞν®Τν5ΤΤ σΤΤΙν ηδοννι̃ καὶ σΤ`ίΙν ἐπω̃ίωξἠ Τηἐι Τοποθέπη̃ση στηριότητακαὶ
να ὑποβιβάζεται ὴ «ζωικὴ» ὴδονη, ἀρ που απο στατιστικὴ αποψη δὲν μετρα πολὺκαὶ
εἶναι Ορώνεται μιαπιο εὔκαμπτητακτικὴ,δηλαδὴ ναὶ μὲνἀνα μαλλον σπάνια μέσα στὴν ἱστορία τῶν ἰδεῶν, ὡστόσο κα γνωρίζονται ναΗ ἀρχὴν Οἱ ἀνθρωπολογγκὲς ρίζες τῆς ὁρ„ ΤέχαΤἑΤΟΤα δύναμη αῳούσεωἐ καὶ εἶναιΤόσθ ἐαακίνδννὴ, μὴς πορισμοὕ ὴδονὴς καθὼςκαὶ
τὸ δικαίωματοϋ ατόμου ὥσΤε βΡΤσπεΤαΤ· ἶΤδΤἶΤπΟπα σΤὸ ἐπίπενῳο Τἦἑ πθλεμϋνἦἐ για τὴν ικανοποίηση τηςγ άλλα άκριβῶς μὲ βάση τὴν άνα ΙἶΡΟῖΤΞΤ·ΤαΤ νΤ·Οῖ|ΤΤἸν απεΡΞίφΡασΤΤΊ ὁμολονία πίσπεωἐ πρὸἐ γνώριση αὐτὴζητείται
άποτα
μέλη τὴς κοινωνίας να Την ηδονη σε Ολες Της ΤΤἔ μορφέα χωυ̃αὶἑ να λθναθίαζθν· διαμορφώσουν τὴ συμπεριφορά τους συμφωνα μὲ τους παν Οἰααπνων'αοὶκαὶ ἢθικοὶδιακανονισμοί, οἱ ὁποῖοι θεω ἰσχυοντες ὐπερατομικοὺς κανόνεςκαὶ
ἔτσι να λάβουν ἐ Ρ0υ̃νΤ®Τ'· ὡἔ ΤεχνηΤὰ ΧΤ· ἀφύσω̃ία δεσμά· ποικοδομητικὰ μέρος στὴν κοινωνικὴ <Η συγκεκρι ¬\Αν λωπὸν ἐπαΐπθπἢσθνμεΤο φάσματῶν βασικῶν φι μἐνη κατάσταση στὸν χῶρο της ἱστορίας τῶν ίδεῶν οδη / ἄ λοσοφωνων ΤΟΤΤοθεΤγΙσΞων απέναντι στὴν ὴδονὴκαι
στὸν γησε συχνατις
δυο τελευταιες άποτὶς
τρεις παραπάνω κ ε Ν κ | ς ΤΤΟΡΤΤΡΟ νι̃δονηῷ θα δϋαπϋσπωσονμε όΤΤ αὐπὸ σὲ Υενϋαὲἐ άντιλὴψεις σὲ σύγκρουση μεταξύ τουςγ συνολικα όμως \ , Ν ” γραμμες αντικατοπτρίζει τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποιοτίθεται
αὐτὲς κυριαρχσϋν ἀπὸ κοινου̃ στὸ ευρύτερο φάσμα της \ κ | 2 ε μ Ν Ν κοινωνικα το προβλημα. Η ισχνοτητα του μηδενιστικου θεολογικηςκαι
ιριλοσοφικης παράδοσης αποτελώνταςτὶς
εδ Ν | ι κ |δ › Ι να ν κ σ : Ν Φθ Ν κ κ 3 : ΤΙ ονω̃μῖονξμεἶα ΤΤΞΤΤΙ φΤλΟἶΟφΤ·πη παίαα οση επφραζει εμ· δυο δυνατες απαντησεις της η ικης στο κεντρικο ερωτη μεσα Την ΟΡΡΤἹΊ ανΤοσννΤΤΊΡλΊσὉ€ ΤΜ αθινωνίαἐιὴ ὁποία μα: πῶς μπορεί να πειθαρχηθεῖ κοινωνικα τὸ ατομο; π κ 3 κ | , διαισθανεται με επαρκη σαιρηνεια ότι ὴ όλοκληρωτικὴ καθὼς τῖΟ| (ην Το ε` τὶ Έ' 3 5! \ \ | ημα ειναι εξ ισου νευραλγικογια
καθε18 ΟΙ ΦἙΛΟΣΟΦΟΙ ΚΑΙ Η ΗΔΟΝΗ Οἱ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΚΑΙ Η ΠΔΟΝΗ 19 είδους κοινωνία, τούτη η διάταξη σκέψεων καὶ ίδεῶν μὲ την αρχαία ὶδιοφυία καὶ μόνο, αλλα έπίσης, καὶ π ἐμφανίζεται σε όλες
τὶς
κοινωνίες καὶ σὲ όλους τοὺς πο παντός, με τὸ γεγονὸς ότι τόσο οί ἐρωτησεις όσο καὶ ο Ό “οτ ί λιτισμούς, έφ, όσον χρησιμοποιοὔν τη γλώσσα της θρη απαντησεις εἶναι κοινωνικα καὶ πολιτισμικα αναπόδρα σκείας της φιλοσοφίας. Στην παγιότητα τῶν θεμάτων στες: απο τη στιγμη ποὺ τέθηκαν φιλοσοφικα οιῦτὲς οὶ τοὕ στοχασμοὕ αντανακλῶνται τα σταθερα μεγέθη της ἐρωτησεις, φιλοσοφικα ησαν δυνατὲς μόνον οιὐτὲς οὶ ἀ κοινωνικηςκαὶ πολιτισμικης ζωης.Καὶ
στὶς παραλλαγὲς παντησεις. Βέβαια, οὶ απαντησεις διατυπώθηκαν σύμφω τούτων τῶν θεμάτων γίνονται ἔκδηλες οὶ μεταβολές τῶν να μὲ τη συγκεκριμένη κατάσταση στὸν χῶρο της ἰστο ὶστορικῶν έποχῶν οὶ αγῶνες στοὺς κόλπους της ἴδιας ρίας τῶν ἰδεῶν καὶ ἐπίσης σύμφωνα μὲ τη συγκεκριμένη έποχης κοινωνίας. ,Αλλα όσοκι
αν παραλλάσσουν τα θέση καὶτὶς
ἰδιαίτερες αναγκες ὅσων καταπιαστηκαν μὲ θέματα, ὁ λογικός τους πυρηνας παραμένει αναλλοίωτος, τέτοια ζητηματα. ”Ετσι, ὁ προσωκρατικὸς ακόμη έπαι αφοὔ κοινωνικη πειθαρχηση τῶν ατόμων πρέπει να νος της ἐναρετης αύτοκυριαρχίας, όπως τὸν συναντοὔμε διασφαλισθεὶ ὑπὸ ὁποιεσδηποτε συνθηκες, ανεξαρτητα π.χ. στὶς γεμάτες αύτοπεποίθηση ρησεις τοῦ Δημοκρί απὸ τὸ ποιός εἶναι ὁ σημερινὸς κυρίαρχος καὶ έπίσης του,1 σχετίζεται στενα μὲ τη γενικη πίστη τῶν Ἱἶνλληνων ανεξαρτητα απο τὸ αν η τωρινη μορφη της κοινωνικης φιλοσόφων ότι ανηκουν σὲ μια χορεία ἐκλεκτῶν. Μέσα πε'θάΡχὉσὉ€ν θεωρούμενη σὲ σύγκριση μὲ μιαν προηγ0ύ στὸ ἑλληνικὸ πολιτισμικό περιβάλλον, τὸ ὁποῖο δὲν γνω μενη μὲ μιαν αλλη, ἐγκωμιαζεται ὡς πραγμάτωση ρίξειτα
ὶερατεῖα της )Ανατολης, ὁ φιλόσοφος αίσθανεται «της» ἐλευθῳίαἐ ὥς ὁ ἐνδεδειγμένοςκι
ἀσυναγώνιστος γνώστηςτης,Αλη
θειας καὶ τοὕ Καλού παράλληλα διατείνεται ότι εἶναι σὲ 2 θέση να μετουσιώσει τη γνώση του αύτη σὲ ἑδραία βιο σοφία. ξΩς φιλόσοφος όφείλει πρῶταπρῶτα να εἶναι σο )Απόρροια της ίδιας κοινωνικης καὶ πολιτισμικης αναγ φὸς μ καιότητας, στην ὁποία ὀφείλεται η παγιότητα τούτωνζεῖ
κα ι¬× σὶτ Ο~ ¬ὶ ιπζ 3| 07 .. › Ν Φ \ λ ν αρχαικη έννοια του όρου, ὁφείλει δηλαδη να Ν : ιος σύμφωνα μὲ τους κανόνες της βιοσοφιας, Τῶν θεμάτων μέσα στην ἱστοὶϋίοί Τῶν ἶδεῶνν ἦταν καὶ η τούς ὁποίους κηρύσσει, ένσαρκώνοντας μὲ τη βιοπορεία πρώιμη φιλοσοφικη τους επεξεργασία. Πράγματι, τα του τὸ φιλοσοφικό του ὶδεῶδες. Παντοτε υποτίθεται, καὶ βρίσκουμε όλα ηδη στοὺς αρχαίους φιλοσόφους, καὶ μά ι ι ν κ κ ν κ Ι. Βλ.απ. Τὶ,74,Ἰ78, ἰδθ,207, 244,ἔδὅ, ἔθθΞΗ. Βἰοὶελιν.Κ1°8ΠΖ, λίστα σεκ κ καμεσα› χαΐανοητη καὶλ σΤ
ἶχΤοτε σχεδονδι › Νδε ·Ώἰε Ρηαἕῃτετιτειἰετ· Ϊ/ο:·εο|σ·αὶἰἴτεη, ΖϋΙ°ἰ0ὶ1ΒΘΓΠΠ 113Θόέ, τ.Π,σ.Ιὅθ,181, σμευτὶκη γόα Ί'ην εννοίο Ογία μας. Ου”ὶἶο εν εξηγεί/ταί 183/187,188¦192,21 εο οι Φιλοεοφοι ΚΑΙ Η ΗΔοΝΗ ΟΙ ΦΙΔΟΣΟΦΟΙ ΚΑΤ Η ΗΔΟΝΗ \ / συχνα λέγεται απερίφραστα, ότι μόνον ό σοφὸς μπορεί σμοὔ σίἕναπεριεκτικότερο καὶ λογικαπρωοαολἔχο ΤΤΜΤΤ νὰ πραγματώσει τοὕτο τὸ ίδεῶδες έπιτυγχάνοντας τὴν σιο. (Η ἀρετὴ ἢ νί%Ὁ Τοῦ ἐνάοετοο πανω ΪΤΤΤ3 (κ®ΤΤω” ἀπόλυτὴ αὐτοκυριαρχία
καὶ
παραμένοντας ἀνώτερος ἀπὸ τερὴ) ὴδονὴ δὲν ἀποτελεῖ πια απλὴἐπιταἶη
Τνὶἰ βΤΟσῖ)_ κάθε ζωικὴεπιδίωξη ὴδονὴςκαὶ κάθε σαρκικὸ πειρασμό: φίας, παρὰ τὴν πρακτικὴ συγκεκριμενοποἔησἶὶ Της Υνω: αὐτὸ ακριβως τὸν διακρίνει ἀπὸ τὸν όχλο, ποὺ ὁίγεται καὶ σὴς τοὔ όντως όντος, το ὁποῖο ἑδοεύεν ἶΤΤὶν Τ)ΤΤἶΡίἶαΤΤκνι̃ φέρεται ἀπὸτα
κατώτερα ψυχόρμὴτα. Πρέπει ὲδὥ νὰ σφαίρατοῦ νοὴτοὔκαὶ συλλαμβάνεται μονοΝμΤ Τνῖ Ορνανα τονίσουμεότιὴ
αὔτοπειθαρχία τοϋσοφοὔ διόλουδὲν απο τὴς νόὴυ̃ὴς “Οπαοἑ ἔν!νε μἐωχοἔ ®ω̃ΤΤὶς;Τηςγνωἶηἶδεν
τελεῖ
όίσκὴσὴ μὲ τὴν κατοπινὴ χριστιανικὴ ἔννοια ἑνὸς μπορεί πια νὰ αίσθανθεῖ οίκειότὴτα και ανεσὴ στον επι πειθαναγκαστικοὕ πρακτικοὔ πορίσματος βγαλμένουἀπὸ φατικὸ κόσμο τῶν κατώτερων ὴδονὥνΪ
και
αντιστρο ὁρισμένὴ θεολογικὴ μεταφυσικὴ καὶ ανθρωπολογία. )Αν φα: μόνονὴ απαγκίστρωση ἀπὸ ανΤὸν Τονἶωσμο ανἑννει τίθετα, θεμελιώνεται σὲ μια πραγματιστικὴ στοίθμισὴ τὸν δρόμο τἦἐ ὕψϋοοίὶἑ Ύνώσηἔ·(Η
ΤΤεΡ'·ΨΡ`®νΤὶ‹ἶΤὶ(Τον ΦΤ τὥν δεδομένων, ότι δὴλαδὴ ὴ ὁίνευ όρων καὶ φραγμὥν λοσόφουγια
τον όχλο βαθαίνει στον βαθμἕ) Των ἶδίῖαβωἶ ἐπιδίωξὴ τὴς ὴδονὴς θὰ γεννὴσει ἀναγκοιστικὰ πόνο καὶ νεται ὴ πεποίθὴσὴ Τοο οΤί· ΤΙ ΡΟΤΤΤΙ ΤΤθὸς,Τη ζβνιχἶὶ ηδονη ἐντέλει
θα ὁδὴγὴσει στὴν αὐτοκαταστροφὴ. (Ο σοφὸς συμβαδίζει μὲ τὴ ΡοΤαΨνσΤκΤΊ ἄννωαι ΤΙΤΟΤ· Την ἶλλε'^·ίνΤΊ ἀκολουθεῖ τὸν δρόμο τοὕ μετριασμοὔ καὶ τοϋ μέτρου, πνευματικὴς καλλιέργειαἐ (Ο ΠλάΤων ΤΤ®Τἔα)ἶληἶνζεΤ° Τἶὶν ἀποζὴτα απολαύσεις που μᾶλλον προάγουν παρὰ βλά ίεραρχία των μορφών τἦο ῆδονἦο Τόσο με Την ΤΤΡΟΤΡΧΤΟΤ πτουν τὴ σωματικὴ καὶ ψυχικὴ του υγεία. (Η φρόνιμὴ τῶν ανθρώπινων τύπων όσο καὶ μὲ ἐκοίνἶὶ Των βαρίνδων τὴρὴσὴ του μέτρου ἐγγυα̃ται τὴ διαρκὴ ευδαιμονία: τὴν τοῦ όντος. (Ο συνετὸς φιλόσοφος καὶ τοι «βοἶκΤὶμ?ΤΤ®ω3 πρακτικὴ τουτὴ ἀλὴθεια μπορείνα τὴν ένστερνισθεῖ κάθε έχουν ἐντελὥςδιαφορετικὲἐ ἀνΐοληψοί€ΥἔαΣτην`1ὶδονη:ΤαΤ ἄνθρωπος, ανεξάρτητα ἀπὸτὶς
λοιπὲς κοσμοθεωρὴτικὲς τὴν βιώνουν ἐντελὥς διαφορετικα, ἐπειδὴ ο πρωτο€ εγει ὴ μεταφυσικές του προτιμὴσεις. ἀδιάκοπα στυλωμένο τὸ βλέμμα Τοο (πο νογὶἔο,ΟνΤωθ Ονἐ <Η ίδέατοὕ μέτρου δέσποσε, σὲ διαφορεςπαραλλαγές, ἐνὥ ὴ άγἑλὴ φυτοζωοῖ ο”Γον ὑλνκο κοἶμο Τον Ύ'·ννεῖΤθα';· στὶς σπουδαιότερες σχολὲςτὴς αρχαίας ὴθικὴς. Τόσο αυ (Ωστόσο ὴ γνώσὴ τοὔ όνΤο€ μέσω Τ0ν\ΛΟ"ίΡν καἕ· ΟΛο”
τὴ όσο καὶ ὴ συναφὴς ἀντίλὴψὴ γιὰ τὴ φιλοσοφία ὡς γος ὡς ὴ δυναμὴ ποὺ κατακτἄ αὐτὴ τὴ Υνωονζοῖν μπο μεταφυσικὰ ἀδέσμευτὴ βιοσοφία παρέμειναν ἐνεργὲς καὶ ροὔν νὰ ταυτισθοὕν μὲ τὴν ἢδοννλ οὕπ κὰν οτοἐ οψΤσΤεἔ στὸ ἔργο τοϋ Πλάτωνα καὶ τοὔ >Αριστοτέλὴ. ”Ομως έδὥ τοΜΕὲ ἐπισκιάσθὴκαν ἀπὸ τὴν ἔνταξὴ τοῦ ὴθικοὔ προβλὴματι 2_ Πολιτεία,685Ι›586ο.22 ς ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΚΑΙ Η ΗΔΟΝΗ οι Φτλοεοοοτ ΚΑΙ Η ΗΔΟΝΗ ε3 \ κ 3 Και πιο εχλεπτυσ ένα ΟΟ έ .Γ . ι ι ± › Ν ι κ _× | ι ι νἡ Η
τἔμ
Στ Ψ ἔ ηἔ παἔεχονν βεβαια ηδο σης αυτηςγια
τὴ φιλοσοιρικη θεωρηση δεν προκυπτει α εν Ν × × › × κάὀξἶίμζδουΐ
αυΤ®Τεἶ\εΙ·§› περακαι
πανω απο τόσο άπό τὸν ἐμπειρικὸ καὶ συνάμα οίκουμενικο της χα Ξ Ύ] Ονη. Ον πα α Ξνε \ 3! ¬\ 9 · χι υ › ι κ ι ιι τι × ›×° λ δἑσμια η ηΝ |Ρ Ρ Β λοιῖῦον ετσι η αλλιως ρακτηρα, οσο απο την πεποιθηση οτι ολα τα ονταμετε
χοσμο του Υιγνεσ Οωη̃ κο". μολονότῦ ‹ › · · τ ‹ › ι Νιδ
Ν ρω ι η οντο χουν του Θειου. Η επιδιωξη της η ονης μπορει λοιπον λοικ\
ί °' \ × „ Η Ν Ν 8 γλ η μ (ἕη Ονἶος και `ίί"ίνεσθαί› Οπωῶ Τὴν ἐπιχειρει ὴ νὰ συνιστατὴ ιρωνὴ του Θείου μέσα στα επιμέρους ὅνταγ ια εκτικαίἶτ |βΡ'·σ%€ϋεκαποιαν' αντιστοιχια° ι στὴ μίξηΛό
, Ν άλλα ὑπὸ τὸν όροκαὶ
αὐτὸ ἀποτελει τὴ δεύτερη ἀπὸ ου και αντ
Ν ° ι × .. . 5 Υ ( γωμερηἔ) ηδονλι̃ἐγ ωστοσο στὴν τελευταία ἐπι τὶς δύο μεταφυσικὲς προυποθέσεις ότι τὸ ἑκάστοτε οντ
επεται να ί \ °| .. ι Νκἶίμακα
χοῃαλαβεί Τές ἶσχαίεἔΒμονο βαθμίδες της ἐπιδιώκει τὴν ὴδονὴ εκείνη ὴ οποία ανταποκρίνεται στὴν των Ν 3 (Η
μἑι̃α πνἶυΞ^αΉκἶν |α`ίἶίθων εἰδοποιὸ ὀντολογικὴ του ὑφὴ. (Ο άνθρωπος ειναι τὸ μο φυσβκ εννοχο Ο ιαασχεῖε
9 ` ›| π ¬\ Ι 2 9 Ν Ι | Ν ` Ι ἐπἡρειά ὅτανηξ Υ ξ ι0100 Τὴν εμμεση ναδικο ον που ως εκ της φυσεως του μπορει νοαφθασει / Ώ λ \ | ἔωἶ Ο Ρἑσἶ\0τἑἶληἶ|καταπιανεται να απο τὴν τελειοτητα αποκλειστικα με τὸν Λογο και την αρε Τι εΤο ΟΤΙ. α ` κ .: | › | κ ε ι 6 κ κ κ 9 9 ` 7 η *Ι Ογοἔ (αληθινη Υνωοηὴ τη, αρα επιτυγχάνει την αληθινη ηδονη και την ευδαιμοαρῇη
και ηδονη συνυφαίνονται οργανικά.'Έτσι
μετα νία εφ, όσον τελειοποιεῖ τὸν ἑαυτό του και ένεργεῖ σύμ | ` ) | 3! 7 α ειτ
ν ν \ ι Ν Ν Ν φρ|ζ
*Ι αΪιθεση
Οντοἔ και γιγνεσθαι στὴν ἀντίθεση φωνα μὲτα κελευσματα του Λόγου και της άρετης. ,Απο στασης και κωησηἐτ Υία' ναλ αντιοτρεψει° ι ακολούθως> τὰ τὸν πλάγιο αὐτὸ δρόμο ξαναγυρίζουμε στὴν ἱεράρχηση πρόσημα σ κίνηση)νιατ
στ Οι εε _¬;ι ἀφῳᾶ Τὴν ὴδονὴ. (Η ὴδονὴ δὲν εἶναι τῶν μορφὥν τὴς ὴδονὴς και στὴν ὑποταγὴ τῶνκατώτε
| | ε ρ ξχἱνηση ποῳαμενεί ως επι τὸ πλειστον ρων ὴδονων στις άνώτερεςἕι ατε εστ “`” × > ν ι ι .. Ν Ν ηἶ ενω γὴ ηδονγἰ εμΨαινει τὴν ολοκληρωση της(Η
μέριμνα του Πλάτωνα και του >Αριστοτέλη νὰ αστ ¬ Ν ° ~ ΤελούὉ::οτ3ῖ:ἕ|ὴ
μαλλον ριτῖοτελειδραστηριότητα ἐπι ὁρίσουν και νὰ θεμελιώσουν μεταφυσικά τὴν «άληθινὴ» μ *Ι αρζτηἶα απο οποιαδηποτε κινηση, όπως ὴδονὴγίνεται
κατανοητότερη αν ἀναλογισθοὔμε ότιέν τῷ π. . συ ' ι Ν > ΝΪ
ΗοὶωςΞβἕιἴῖ
Ρελτηλι ῖι̃νδαιμονια του ακίνητου Θεου. μεταξυ ὴ μὴ μεταφυσικὴ ὴθικοφιλοσοφικὴ σκέψηειχε
τοτε ικ α Ν Ν >
> × × ×
×καἶ
ΪἹ πΟκαΤασΤαΘ“ὉΤης η̃δονὴς στη αποκοπει αποτις
διδασκαλιες της βιοπρακτικὴς σοφιας .. | ἐπισελ ΕΟ αχίἶμλἔμεἶαφυσίχἶς
προυποθεσεις. καὶ άπολὴξει σ> έναν αυτόχρημα μηδενιστικὸ ὴδονισμό. Ψ ` 5! Ν Ν Ρ8 › ἴυ̃αξειτοῖιἶὴ
ιαπιστωση οτι ολατα
οντα Τουτοςἐδω λάνθανε ὴδη μέσαστὴ σοφιστικὴ διαπραγμά / ( κι επί ίωκων την ηδονγὴ ωσΤΟοο ὴ οὴμασία της διαπίστω τευση του προβλὴματος τῶν σχέσεων μεταξὺ νόμου καὶ | 6 7 4·.ἶἶτἶθικὰΝικομάχεια κυ ίωςι Ρ Η›18›καὶΚ›15=11ἴ›3Ό1Μὅἀα̃θκαὶ 3 ϋ Ώβθς, ἔὼ 660. ἴί17231ὕ·ἰίἰ7θ82Θ.24 ΟἙΦΙΛΟΣΟΦΟἙ ΚΑΙ Η ΗΔΟΝΗ ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΚΑἙ Η ΗΔΟΝΗ 25 φὐσεωἐῖ καθὼς καὶτου̃προβλὴμοιτος τὴς ίσχύος (στα μα ὴδονὴ, ὴ ὁποία πάνω απ) όλα συνίσταται στὴν ψυχικὴ
τια
τοϋ Πλάτωνα, τουλάχιστον, ὴ ὴθικα αδέσμευτη έπι αταραξία, μὲ τὴ φρόνησὴ καὶ τὴν ἀρετὴ "ΟΡωἐῖ ἀπο δίωξη τὴς ἰσχύος διόλου δὲν ξεχώριζε απὸ τὴν αχαλίνω κατάσταση τούτη διαδέχεταικαὶ
ακολουθεῖ μὲ τὴ σειρα τη ἐπιδίωξη τὴς ὴδονὴς)7 αλλα μὲ φιλοσοφικὴ συνέπεια τηςτὶς
παραδοσιακές διδασκαλίες τὴς πρακτὶκὴς βὶοοο· τὸν ἐπεξεργάσθηκαν ὁρισμένοι ἐκπρόσωποιτὴς Κυρηναί φίας, ὴτοὶ ἑθράζεταὶ στὴ συνήθη ΟπάθμὶσὉ› σύμφωνα μὲ κἦἐ σχολὴς. Κεντρικὴ του δοξασία εἶναι αποσύνδεση τὴν ὁποία ὴ αμετρη καὶ αδιαφόριστη ἐπιδίωξη τὴς ὴδο τὴς νομιμότητας τὴς ὴδονὴς απο τὴ νομιμότητα τὴς αἱ νὴς αναγκαστικα γεννα πόνο καὶ δυστυχία, καὶ απο τὴν τίας της· ἔτσι, ακόμακαὶ
ὴ ανὴθικη πράξη μπορεῖ νὰ αποψη αὐτὴ παραμένει μεταφυσικα αδιάφορη. ”Η αδια γεννὴσει ὴδονὴ. Ἄνπ) αὐτὸ προκύπτει ὴ ἰσοπέδωση τὴς φορία ἔναντι τὴς μεταφυσικὴς παίρνει συστηματικὴ μορ ὶεραρχίας τὥν εὶδὥν τὴς ὴδονὴς, μὲ πρακτικὸ αποτέλε φὴ όταν ὁ Ἱἰπίκουρος υποτυπώνει μια φυσικὴ, σκοπος ομα τὴν προτεραιότητατὴςσωματικὴς ὴδονὴς, όπωςέπί τὴς ὁποίας εἶναι να παραμερισθοὔν μεταφυσικά μεγέθη σηςπροκύπτει καὶ ὴ αμφισβητηση των κοινωνικῶν αντι συναφὴ μὲ κανονιστικὲς λειτουργίες. Οἱ θεοὶ τίθενται σὲ λὴψεων καὶ τῶν κοινωνικῶν θεσμὥν πού συνὴθως στηρί κατάσταση διαθεσιμότητας, τὸ ¬ὶΟν γίνεται κανονιστικα ζουν τὴν παραπάνω ίεραρχία: καλο καὶ κακό, ἐνάρετη βουβό καὶ ὁ άνθρωπος επαφίεται στὶς δικές του δυνάμεις πράξη καὶ ἔγκλημα ἐξανεμίζονταιὡς έννοιες, δηλαδὴ ἐμ καὶ στὴ δικὴ του φρόνησηἶὶ φανίζονται ὡς προιόντα τεχνητὥν θεσμίσεων, ἐνὥ ὴ Φύ(Η
πρόθεση τοϋ Έπικούρου να έξοβελίσει καὶ τους ση δὲν γνωρίζει τίποτε αλλο έκτος απὸ τὴν επιδίωξη θεούς μαζὶ μὲ τοὺἐ άνθΡώπὶ·νου€ Ψόβουἑ δὲν βθἦχε Τὴν καὶ τὴν ἐπιταγὴ τὴς ὴδονὴς° αποτὴν αποψη αύτὴ7 ὁ Θεό εὐφρόσυνη έπιδοκιμασία μεταγενέστερων καὶ εύσεβέστε δωρος προκαταλαμβάνειτὶς
θεωρίες τοὔ [νειΜοὶὶτἰο
καὶ ρων στοχαστὥν. Σύμφωνα μὲ τὴ δὶκί) τους πεποίθγὶσητ τοὕ ἔὶ›ειὀΘ.6 *Αν δοὕμετὴ γενικὴ ἐξέλιξη στὴν προοπτικὴ ό απερίφραστος συγκεκαλυμμένος αθεισμὸς δὲν μπο τούτὴ, τὸ έγχείρημα τοὕ >Επικούρου φαίνεται ν' ἀπστε ροὕσε παρα να ύπονομεύσει τὴν ὴθικὴ διάσταση τοὔ ἐπιλεἶ
έξ ίσου αντίδραση έναντίον τοϋ ριζοσπαστικοὔ ὴδονι κούρειου ὴδονισμοὕ καὶτελικα
να τὸν ῶθὴσει στὴν έπι σμοὔ ὅσο καὶ ἐναντίον τὴς πλατωνικὴςαριστοτελικὴς ὴ δίωξη τὴς χυδαίας ὴδονὴς. Γι) αὐτὸ καὶ ὡα̃; μόνοἐ ῆθικὰ θικὴς καὶ μεταφυσικὴς.Γιατὶ
αποκαθιστά τὴν ίεραρχία βατος δρομος τοὺς φαὶνόπχν ἢ ἀπὁΡΡὶψὉ Τοῦ ἦδοωσμου̃ των εἰδὥν τὴς ὴδονὴς καὶ συνδέει στενὰ τὴν ανώτερη γενικα καὶ τὴς σύζευξης ὴδονὴςκαὶ
αρετὴς εὶθὶκάΊἱ
5. Διογένης Λαέρτιος, Φιλοσὀφωυ βίων καὶ διηηαάτωυ σ·υαα7ω7ή› Πι ἐπιστολὴπρὸςΜενοικέακαὶ«Κυρίαςδόξας» στὸνΔιογένη Λαέρ 8θθθ· για τὸν Θεόδωρο ἰδίως Π,θθ. τιο,ὅ.π.,Χ,°Ι23ίἔἰδ,439Μα,Ιἀἐ145.οτ τοσοι κλπ Η ΗΔοΝΗ 26 οτ ‹τ›ιΔοεο‹1›οι ΚΑΙ Η ΗΔοπΗ ΟΙ ΦΙΛΟΣ Ν
¬
Η
τ \ \ : | τι Ν . \ Η 1 ατὰ τὸ δυνατον την αποσΐασγὶ συζευξὴ τουτὴ στα μάτια τους ίσοδυναμουσε μὲ τὴν έμ σταται στο οτι μειωνουν κ ἐνὥ ὁΣε
Ν Ν ` › 1 και στον πικπινει
ἐεάιτησι
τις
άνετα
ἀπὸτιν
υονι
ἐν
ἀνάμεσαΑντιππ®ι
δνθα
Νὰ
ιιζιισοτισει
Ν . Ν ¬ > × 1 εν ε ε άετ\
θὰ ει ε ὡ κίνὴτ οτ`ν
ἐπιδίω ο ἕδον καὶ θὰ νέκαῷι που απο Τθνπλευρατου Ν , ι χ ς 1 ρ η Ο π ι 9 κ # 1) Βπιχουρου δ ι 3 ` \ > ι Ν~ 68 ~Σ
1 ® 1 `,θικ`
πρόθεσηκαιτο ὴθικο φίωνημαΤο ® συνο ευοταν απο τὴν απολαυσὴ της η ονὴς. την αστα την Ὁ Ὁ ἐνοἔ ἦδονω̃μὸς θὰ μπΟ_ Ν Ν Ν ι ε επτυσ θεια καὶ στὴν άναξιοπιστία του αίσθὴματος τὴς ὴδονὴς νομιζει ωσωσο ΟΉ Οεἴ
Η , δαῖο ο 3 | ν ι ν ν ν ι ν ~ νὰ σιμεύσει ως προκαλυμμα στον χυ αντιπαρεθεταν λοιπον την παγιοτὴτα και τὴν απολυτη ρονοε Χρη , , Ν › Ν Νὰ < › » Ν › Ν κ Ν κ ‹ › ι λ ΦΗ ὑπο άμμβση της αὶ)ΤΟνΟμ<[·ας της αρείΓης ” η αυτοτελεια τὴς αρετὴς και του Λογου ο (ὴθικος) Λογος ΥΡ Ν έ δοχὥν Τοῦ ῆδΟ_ 1 ° ' ιον ο ων των κ ἀποδεικνυει τὴν υπεροχὴ του ἀπέναντι στὴν ὴδονὴ ἐπειδὴ μετωπικη Ξπϋθεσηενα"
3 ιλἡψεβςκαὶ
ἔτσι Ν Ν Ν ' ιστιανικε αντ μπορει να ἐνεργοποιὴθει άνεξάρτὴτα ἀπὸ τὴν προσδοκία νισμου πΡΟ×αΐελαβαν χθ\ ς ἀπὸ Τοὺς Ν Ν , Ν ' ~ ι σι οποι τὴς ὴδονὴς του πόνου και να σταθμίσει κυρίαρχατις
ἐπίσηι; χαΤανΟηθθκαν χθοξ ἕρἶ]ζ
9 ηαρχω̃σαν γβὰ νὰ . , ι ·| αυτε εν επ ὴδονές, επιλέγοντας ἀνάμεσά τους. (Ο έλλογος άνθρωπος Χριστιανουἐ Ομωἔ `κα\ ςΓιατὶ
καὶ
Οἱ ἴδβες Ν. Ν. ·› Ζ \ | ν πα ανίσ Ο κατέχεικάτι
τὸ θειο, χάρη στὸ όποιο διακρίνεται ριζικά επιφερουν Τη Ρθξγὶ με ΤΡ γω ,δμωδος Τῆς ποακτβκἦς Ν \ ι α αιο ι εω ο ν ἀπὸ τα ζωα, και θέτει στὸν ἑαυτό του σκοπους ὑψὴλότε ρίζωναν βαθιαμεἶα
στο ρἕ , ζαν ἀπὸ Τὴν ὑπε τ Ν ι 1 ° ° συνοταταπ
α ρους ἀπὸτὴν άπλὴ άπόλαυσὴ· αν ὴ ὴδονὴ ἀποτελουσε τὴν β1ΟσΟΨ1·α€› και ο'· Βἶιεθ χ , αὐρυ̃οπεβθάρχηση Ν ι”
® αοιστοκ ατ . ὔψιστὴ ἐπιταγὴ καὶ τὸ υπέρτατο κριτὴριο, τότε τα ζωα ρη̃φανεϋα του αρχαιθυ ι/Ϊ,
η Νςἀρεῖἦς ἀχόμα 3 Ν ~ 1 ` ' του ο ουτ
ίσως να βρίσκονταν σὲ πλεονεκτικὴ θέσὴ έναντι του άν του φϋλοσοφου σΐο Ονθμα 7 δεναών ἀκόμακαὶ ` ~ Ν Τα εν ΤΟΝ σ θρώπου.(Η
ἐξίσωσὴ ἀνθρώπου καὶ ζώου, ὴ οποία ἀπο και μιαζἐαομσῖθἔ
θε®Τ*ι̃\ ς γε νὰ συγχωνευθεϊ 1 ® ” .ΔΟ Ξ Τ δίδεται στὸν ὴδονισμό, σκοπεύει νὰ υποβιβάσει τὴν ὴδο στὶἐ πω ακραὴες στωαες ( \ρ¶ῖ 2 η 3 ,Γ
ι νὰ ένα ι ι ν 1 Η ι › ν ν ° ' ατα ὲ τὸν χριστιανικο ασκηΐω̃μο· Μ Υ νιστικὴ αντιλὴψὴ σε ολεςτὴςτις
εκφάνσεις, σκοπευει δὴ αυτομ ~ μ· \ ,λλ ἡ Τῶν ἀξβὥν καἰ Ν Ν 1 ι Ρ 1 οι α ειαα α λαδὴ νὰ σχετικοποιὴσει τὴ διάκριση του μετριοπαθους κάτι Τεῖωο ΧΡ°'·αζοΤαν μι ,β Οἶὅδηλη στὴν ἄνευ Ι Ν ~ αυτ ε ινε π ὴδονισμου ἀνάμεσα σὲ άνώτερες και κατώτερες ὴδονὲς των πΘΟΤεΡα'·ΟΤθτωνι κε γἱΪ
', θηχεἢ ἀντίθεση Ν 1 " ν οποιατονισ και τελικα νὰ ά ν θει ὁλοκλ ωτικὰτὴ δυνατότ τα ἑνὸ πρ0”οΥΟὉμεν0υ εμφαση μεΤη , ν ν , , . × ~ αι Οά καΓιὰ
πρωτη φορα τωρα Ν . Ν . . μετριοπαθους ὴδονισμου. Πράγματι, ὴ επιχειρὴματολο αναμεσα σε πνευμα κ 63 χάΤω Ν , Ν τ 1 °`° ””
εννοια του π ›γικὴ
στρατὴγικὴ τουΚικέρωναίὴτου Πλουτάοχου8 συνί· στὴν ω”ΐΟΡ1·α των 'Θεων ΤΙ 3 ,θ ® › ν >“
›ντιλ ψεων εξαυλω ὴκε ἀπ° Τὴν επίδραση αναΤΟλ1Χων α η 7 7. Πε ¦ι›·ιιΖ›ιιε ὀοηοτιωι ετ ικαίοὴωοι, Π, 8941, 1450, 107111, 113 115,118. 8.”Οτι οὐἄῆὕέως ζῆν ἔστιν κατ)Ίἴπίκοιυρον, 1Ο87ιι̃ἰ111896. 9 Πε υἱω· ϋεαωι 93Μ°4210”28 τ ι ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΚΑΙ Η ΗΔΟΝΗ οι Φιλοεοφοι ΚΑΙ Η ΗΔΟΝΗ ερ 3 # 5 Ν απολυ 10 3 ό ε ι ι Τα) ενω αψαστωχα υποβιβασθηκε η σάρκα όντο ἀκόμη και την παραμικρότερη αδυναμία αμέλεια. <Ωσ λο ` \ 9 κ › : : γωωζ και ηθιχαι εφ ὀσον Τώῦλα θεωρήθηκε πηγη του τόσο η αντίσταση εναντιον της δὲν προέρχεται π κακου και Τἦξἑ ὰμαρἠαἐ Ηθπωἐ μαρτυρεἶ ἢ
Ίἶπιστολη
τὸν ψυχρό Λόγο του φιλοσόφου του σοφου ρω >) >·'ι¬ „5Ζ× ἔἔε ρε ρου ~Ρὶ Ρὶ Οκ οκ Ν 3 / Ἱ τουΙ
α/ωβουιτι 11 μαζι\ με` διαφθρα| χωρία των ἹἔπιστολωνΝ ι„
όλόκλτ\ν
ο ούσα και πιστεύουσα υ ό Ω οποια Τοῦ Παύλ ι | , \ | ηρη Ρ Υ ρ σ \ ω ΟΡ7 ΤογιΐοῖιβοΟω" παρεωεφρυσε απθνωρις στη βρίσκει τὸ στηριγμά της στὸν Θεό. (Η ηδονη νοειται χοιστιανικγγ η σκε.η›και
δὲν εΐνι αι δυσκολο να' ι εντοπισουμε= |.ιο
ι ι ι Ν ι ,ι Ν Ν ι ι εδω ως η φωνη της σαρκος η του πειρασμου, χωρις να Τγεό πολεβόχη του αάχμη: Ο κοσμοἐ Τἦε ἦδονἦς και της διαφορίζεται παραπέρα. Πάντως οἱ άναλύσεις τοϋ Θωμὅι 9 2 Μ ρ σαΡκαἔ›ΥΙΤΟΒ Ο αθεοἔ ειδωλολατῖριχὸἐκόυ̃μος, γεννά ἀναγ ”Ακυινάτη13πιστοποιοὔν ότιη ηδη παλαιὰἱεράρχησητῶν καστικὰ° Ϊηνω` ερω̃α“ και` ι ι > ׄ
„
„
Ν Μ Το Ρισοἐ αναμεσα στους ἀνθρώ ειδων της ηδονης μπορουσε νὰ άξιοποιηθει καὶ μέσα στὸ πως)¬ι › Μ Οπωω| θὰμπῳου̃σαν3 \ νὰ βθω̃ν την εἰρηνη μονάχα χριστιανικό πλαισιο σκέψης' αν αποοτρεφονταν απο κοινουΝ τα× υλικα ἀγαθὰ στρεφό< × μενοι εν ταπεινοτητι πρὸς τὸν Οὐράνω ΠαΓέρα· °Ο ἰσχυ / υ Ρωμοῶ ὅΐι όλεε Οἱ σάρκεςκι
όλοι οι άνθρωποι ἐξισώ Β Ζονται μἐσέχἶΐἢν
ἄμαρτία, στην οὐσία του ἀποτελεῖ μιαν αΡνλΊσὉ Τθυγαριστοκρατικοὔ χαρακτηρα της ἀρετῆς στην ”Η ηθικη αποκατάσταση της σάρκας καὶ της ηδονης7 σὲ ι Ν . ι ι , ν Ν . Ν ιἔἶἑιῖἔἔσζιεη
αρχαιοτηταγἔ ακριβ|ως›όπως καιη επαγγε συνάφεια μεγτην επανανακαλυψη της ειδωλολατρικης αρ: ηριας για \κα` ε πιστο, ανεξαρτητα απὸ την χαιοτητας, εμφανισθηκε γἱα ευνόητους λογους υπο τη κοιχωνικη του θεση καιτην καταγωγη του. “Οπως περι μορφη μιαςυπεράσπισηςτου Ἱἔπικούρου. (Η στρατηγικη γραφει παραστατικότατα ὁΑυγουστίνος”
ὁ πιστὸςζεῖ
αὕτη, την ὁποία ἀκόμα καὶ στονἰ7ο
αἰώνα ακολούθησε σεσυνεχη επαγρύπνηση ἐνάντια στὶςδιάφορες μορφὲςχαὶ ὁ ἶἑειεεειιἀἰ στο ἔργο τουΠε
Ωιιιι) Ηιοτιὐιιε ει ιἰοσιτιιτιι ¬ τ 3 ν ,ν , γ \ . 14 . ι Ν Χ χ στουςξ Μ δόαφορουἐ δελεασμους της ορμης προς ποργσμὸΖιρισιιιι,
εφαρμόζεται ηδη απο τον Β00οει010, ο οποιος 8 ( ξ # # τ › : › ι ›× Ὁ ονλι̃ἐι η οποια ελλοχευει αδιάκοπα και εκμεταλλεύεται υπερασπίζεται απέναντι στὸν ])ε111'ιΘ την ηθικα αψογη Ιζδῃἔηαανῖγκότεοες ὲργασίες προσωπικότητα τοὕ Ἱἔπικουρου.(Η υπεράσπισητουπρο 9 | |^ ι › ες ανα υουντη ε„|\
, ` κ › κ ΡΝ εἐελιἔἶλαναφερονἶαιἀπὸτὸν Ρ. Ιιοηιινιιε.Με Αωἰιιωιπιιιαμἶιάἶωἶἔ
σώπου Χωρὶε παράλληλη διεξοδικη εξεταση της διδα "®"Ζἶ"ΖΖ°ΖΖ8Π ]ἱαῃ0ΜΖι8ιτιιιε7 Βιιιιιἔωι 1981, σ. 117 σημ. 7 (ΞΠ_Ιςονδύ σκαλιας σκόπευε νὰ άποτρέψειτὸν κίνδυνο μιᾶς ἀνοιχτης λη€› Οευρωπαίκὸε Δΐιαφωτισμός, Ἄιθηναἰθ8?, τ Ι σ 00 σημ 7)_ς._...“;
| ' 5 · τι › · · Ζὲ'ἰἶωζ Ι3. δωπιιπα ιἴιεοἰοἔἰοα, Ι/Π,τΙ11.Β!±. ” οπΐἔεῃοηθει Χι8Ο”84ικαιΡΘΘΒΠΠ ιη. Εεροεἰεἰοπἰ ειιἰἰα Πἰοἰπα Οοπιῃτειἰίιι, Χ,10ΙΒ.3: · οεοοοι ΚΑΙ Η ΗΔοΝΗ 3ο οι οωοεοοοι ΚΑΙ Η ΗΔοΝΗ ΟΙ ΦΙΛ