การว เคราะห และจ ดท าแผนบร หารความเส ยงตาม SP7 ประจ าป งบประมาณ พ.ศ. 2553

(1)

การวิเคราะห และจัดทําแผนบริหารความเสี่ยงตาม

SP7

ประจําปงบประมาณ พ.ศ. 2553

666666666 1. การวิเคราะหความสอดคลองของโครงการกับกลยุทธ การวิเคราะหและบริหารจัดการความเสี่ยงตามประเด็นยุทธศาสตรทุกยุทธศาสตรของสวนราชการ โดยการแจงรายละเอียดของประเด็นยุทธศาสตร เปาประสงค กลยุทธ โครงการ และความสอดคลองกับ กลยุทธ (คูมือคําอธิบายตัวชี้วัดการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการภาครัฐ ปงบประมาณ พ.ศ. 2553 หนา 194 ตัวอยางจังหวัด ก.)

2. กระบวนการบริหารความเสี่ยงตามมาตรฐาน COSO (Committee of Sponsoring

Organization of the tread way Commission) มี 7 กระบวนการ คือ

2.1 การกําหนดเปาหมายการบริหารความเสี่ยง(Objective Setting)

2.2 การระบุความเสี่ยงตางๆ(Event Identification)

2.3 การประเมินความเสี่ยง(Risk Assessment)

2.4 กลยุทธที่ใชในการจัดการกับแตละความเสี่ยง (Risk Response)

2.5 กิจกรรมการบริหารความเสี่ยง (Control Activities)

2.6 ขอมูลและการสื่อสารดานความเสี่ยง (Information and Communication)

2.7 การเฝาติดตามผลและเฝาระวังความเสี่ยงตาง ๆ (Monitoring) ขั้นตอนที่ 1 การกําหนดเปาหมายการบริหารความเสี่ยง 1.1 วัตถุประสงคการดําเนินการบริหารจัดการความเสี่ยง เพื่อใหโครงการสําคัญที่มีนัยสําคัญตอการบรรลุความสําเร็จตามประเด็น ยุทธศาสตรสามารถดําเนินการไดบรรลุเปาหมายตามที่ตั้งไวซึ่งจะสงผลใหบรรลุความสําเร็จตามกลยุทธ เปาประสงคของประเด็นยุทธศาสตร 1.2 การพิจารณาคัดเลือกแผนงาน /โครงการในปงบประมาณ พ.ศ. 2553 1.2.1 ตามหลักเกณฑในการพิจารณาคัดเลือกโครงการเพื่อนํามาพิจารณาบริหาร จัดการความเสี่ยง โดยมีปจจัยการพิจารณา 2 ปจจัยคือ สอดคลองกับประเด็นยุทธศาสตรและงบประมาณ ที่ไดรับในปงบประมาณ พ.ศ. 2553 โดยแบงเกณฑการพิจารณาในแตละปจจัยเปน 3 ระดับ คือ 1 2 3 (คูมือคําอธิบายตัวชี้วัดการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการภาครัฐ ปงบประมาณ พ.ศ. 2553 หนา 195)

(2)

1.2.2 การพิจารณาคัดเลือกโครงการและจัดลําดับความสําคัญของโครงการตาม หลักเกณฑที่กําหนด โดยจะคัดเลือกโครงการที่ไดคาคะแนนความสําคัญของโครงการสูงสุดในแตละ ประเด็นยุทธศาสตรมาเปนตัวแทนในการบริหารจัดการความเสี่ยงตามแนวทางของ SP7{ความสําคัญของ โครงการ = ระดับความสอดคลองกับประเด็นยุทธศาสตร (a) x ระดับของงบประมาณที่ไดรับ (b)} (คูมือคําอธิบายตัวชี้วัดการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการภาครัฐ ปงบประมาณ พ.ศ.2553 หนา 195-196) 1.3 โครงการที่คัดเลือกมาดําเนินการบริหารจัดการความเสี่ยง เปนการกําหนดตัวชี้วัดคาเปาหมายการบริหารความเสี่ยงของโครงการในทุก ยุทธศาสตรที่คัดเลือกตามขอ 1.2.2 เปนรอยละ ตัวอยางดังนี้ 1. ประเด็นยุทธศาสตร : เปนดินแดนแหงความสุขดวยการฟนฟูระบบนิเวศ - โครงการที่พิจารณามาดําเนินการบริหารความเสี่ยง คือ โครงการกอสรางฝาย อนุรักษตนน้ําลําธาร - วัตถุประสงคของโครงการ :จัดหาแหลงน้ําใหเพียงพอตอการทําการเกษตรใน ฤดูแลง - เปาหมายการบริหารความเสี่ยงของโครงการ : ตัวชี้วัด หนวยนับ คาเปาหมาย รอยละของเกษตรในพื้นที่เปาหมายมีแหลงน้ําเพื่อใชในการเกษตร รอยละ 30 2. ประเด็นยุทธศาสตร : พัฒนาใหเปนเมืองทองเที่ยวที่ปลอดภัย - โครงการที่พิจารณามาดําเนินการบริหารความเสี่ยง คือ โครงการประชาสัมพันธ สงเสริมการทองเที่ยวจังหวัด - วัตถุประสงคของโครงการ :เพื่อใหเกิดภาพลักษณที่ดีทางดานการทองเที่ยว ของจังหวัด - เปาหมายการบริหารความเสี่ยงของโครงการ : ตัวชี้วัด หนวยนับ คาเปาหมาย รอยละของนักทองเที่ยวที่เพิ่มขึ้นจากปงบประมาณ พ.ศ. 2552 รอยละ 10 ขั้นตอนที่ 2 การระบุความเสี่ยงตางๆ เปนการกําหนดกิจกรรมของโครงการตามขอ 1.3 ที่จะดําเนินการนํามาระบุความเสี่ยงตาม มิติธรรมาภิบาล 9 องคประกอบ ไดแก ประสิทธิผล ประสิทธิภาพ ตอบสนอง รับผิดชอบ โปรงใส มีสวนรวม กระจายอํานาจ นิติธรรม เสมอภาค

(3)

ความหมายองคประกอบตามหลักธรรมาภิบาล 1. หลักประสิทธิผล (Effectiveness) : ผลการปฏิบัติราชการที่บรรลุวัตถุประสงคและเปาหมาย ของแผนการปฏิบัติราชการตามที่ไดรับงบประมาณมาดําเนินการ รวมถึงสามารถเทียบเคียงกับสวนราชการ หรือหนวยงานที่มีภารกิจคลายคลึงกันและมีผลการปฏิบัติงานในระดับชั้นนําของประเทศ เพื่อใหเกิด ประโยชนสุขตอประชาชน โดยการปฏิบัติราชการจะตองมีทิศทาง ยุทธศาสตร และเปาประสงคที่ชัดเจน มี กระบวนการปฏิบัติงานและระบบงานที่เปนมาตรฐานรวมถึงมีการติดตาม ประเมินผล และพัฒนา ปรับปรุง อยางตอเนื่องและเปนระบบ 2. หลักประสิทธิภาพ (Efficiency) : การบริหารราชการ ตามแนวทางการกํากับดูแลที่ดีที่มีการ ออกแบบกระบวนการปฏิบัติงานโดยการใชเทคนิคและเครื่องมือการบริหารจัดการที่เหมาะสม ใหองคการ สามารถใชทรัพยากรทั้งดานตนทุน แรงงาน และระยะเวลาใหเกิดประโยชนสูงสุดตอการพัฒนาขีด ความสามารถในการปฏิบัติราชการตามภารกิจ เพื่อตอบสนองความตองการของประชาชนและผูมีสวนได สวนเสียทุกคน 3. หลักการตอบสนอง (Responsiveness) : การใหบริการที่สามารถดําเนินการไดภายใน ระยะเวลาที่กําหนด และสรางความเชื่อมั่น ความไววางใจ รวมถึง ตอบสนองตามความคาดหวัง/ความ ตองการของประชาชนผูรับบริการ และผูมีสวนไดสวนเสีย ที่มีความหลากหลายและมีความแตกตาง 4. หลักภาระรับผิดชอบ (Accountability) : การแสดงความรับผิดชอบในการปฏิบัติหนาที่และ ผลงานตอเปาหมายที่กําหนดไว โดยความรับผิดชอบนั้น ควรอยูในระดับที่สนองตอความคาดหวังของ สาธารณะ รวมถึงการแสดงถึงความสํานึกในการรับผิดชอบตอปญหาสาธารณะ 5. หลักความโปรงใส (Transparency) : กระบวนการเปดเผยอยางตรงไปตรงมา ชี้แจงไดเมื่อ มีขอสงสัย และสามารถเขาถึงขอมูลขาวสารอันไมตองหามตามกฎหมายไดอยางเสรี โดยประชาชนสามารถรู ทุกขั้นตอนในการดําเนินกิจกรรมหรือกระบวนการตางๆ และสามารถตรวจสอบได 6. หลักการมีสวนรวม (Participation) : กระบวนการที่ขาราชการ ปะชาชนและผูมีสวนได สวนเสียทุกกลุมมีโอกาสไดเขารวมในการรับรู เรียนรู ทําความเขาใจ รวมแสดงทัศนะ รวมเสนอปญหา/ ประเด็นที่สําคัญที่เกี่ยวของ รวมคิดแนวทาง รวมการแกไขปญหา รวมในกระบวนการตัดสินใจ และรวม กระบวนการพัฒนาในฐานะหุนสวนการพัฒนา 7. หลักการกระจายอํานาจ (Decentralization) : การถายโอนอํานาจการตัดสินใจ ทรัพยากร และภารกิจ จากสวนราชการสวนกลาง ใหแกหนวยการปกครองอื่น (ราชการบริหารสวนทองถิ่น) และภาค ประชาชน ดําเนินการแทน โดยมีอิสระตามสมควร รวมถึงการมอบอํานาจและความรับผิดชอบในการ ตัดสินใจและการดําเนินการใหแกบุคลากร โดยมุงเนนการสรางความพึงพอใจในการใหบริการตอผูรับบริการ และผูมีสวนไดสวนเสีย การปรับปรุงกระบวนการ และเพิ่มประสิทธิภาพ เพื่อผลการดําเนินงานที่ดีของ สวนราชการ ทั้งนี้การกระจายอํานาจการตัดสินใจที่ดี บุคลากรตองมีความรูความสามารถและขอมูล สนับสนุนเพื่อใหเกิดการตัดสินใจที่เหมาะสม

(4)

8. หลักนิติธรรม (Rule of Law) : การใชอํานาจของกฎหมายกฎระเบียบ ขอบังคับในการ บริหารราชการดวยความเปนธรรม ไมเลือกปฏิบัติและคํานึงถึงสิทธิเสรีภาพของผูมีสวนไดสวนเสีย 9. หลักความเสมอภาค (Equity) : การไดรับการปฏิบัติและไดรับบริการอยางเทาเทียมกัน โดย ไมมีการแบงแยกดาน ชาย/หญิง ถิ่นกําเนิด เชื้อชาติภาษาเพศ อายุ ความพิการสภาพทางกายหรือสุขภาพ สถานะของบุคคล ฐานะทางเศรษฐกิจและสังคม ความเชื่อทางศาสนา การศึกษา การฝกอบรม และอื่นๆ (คูมือคําอธิบายตัวชี้วัดการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการภาครัฐ ปงบประมาณ พ.ศ.2553 หนา 197-198) ขั้นตอนที่ 3 การประเมินความเสี่ยงและการกําหนดกลยุทธที่ใชในการจัดการกับแตละความเสี่ยง 3 . 1 ใ ช ห ลั ก เ ก ณ ฑ ก า ร ใ ห ค ะ แ น น ค ว า ม รุ น แ ร ง ข อ ง ผ ล ก ร ะ ท บ (x ห รื อ C: Consequence) และโอกาสที่จะเกิดความเสียหาย (y หรือ L : Likelihood)มาเปนเครื่องมือในการ ประเมินความเสี่ยงและกําหนดกลยุทธที่ใชจัดการกับความเสี่ยง โดยจะระบุถึงประเด็น/องคประกอบที่ พิจารณาของความรุนแรงของผลกระทบและโอกาสที่จะเกิดความเสียหาย แบงเปน 5 ระดับ คือ 1 = นอย มาก 2 = นอย 3 =ปานกลาง 4 =สูง 5 =สูงมาก ระดับความเสี่ยง = โอกาส x ผลกระทบ 3.2 กลยุทธที่ใชสําหรับจัดการแตละความเสี่ยง มีดังนี้ 3.2.1 การหลีกเลี่ยงความเสี่ยง : ปฏิเสธและหลีกเลี่ยงโอกาสที่จะเกิดความเสี่ยง โดยการหยุด ยกเลิก หรือเปลี่ยนแปลงกิจกรรมหรือโครงการที่จะนําไปสูเหตุการณที่เปนความเสี่ยง 3.2.2 การควบคุมความสูญเสีย : พยายามลดความเสี่ยงโดยการเพิ่มเติมหรือ เปลี่ยนแปลงขั้นตอนบางสวนของกิจกรรมหรือโครงการที่นําไปสูเหตุการณที่เปนความเสี่ยง รวมถึงลดความ นาจะเปนที่เหตุการณที่เปนความเสี่ยงจะเกิดขึ้น 3.2.3 การรับความเสี่ยงไวเอง :หากทําการวิเคราะหแลวเห็นวาไมมีวิธีการจัดการ ความเสี่ยงใดเลยที่เหมาะสม เนื่องจากตนทุนการจัดการความเสี่ยงสูงกวาประโยชนที่จะไดรับ อาจตอง ยอมรับความเสี่ยง แตควรมีมาตรการติดตามอยางใกลชิดเพื่อรองรับผลที่จะเกิดขึ้น 3.2.4 การถายโอนความเสี่ยง : ยกภาระในการเผชิญหนากับเหตุการณที่เปน ความเสี่ยงและการจัดการกับความเสี่ยงใหผูอื่น นําความเสี่ยงที่ไดวิเคราะหตามมิติธรรมาภิบาลมาประเมินความเสี่ยง โดยพิจารณาจาก ความเสี่ยงในแตละประเภทของความเสี่ยงที่เกี่ยวของ เชน 1. ความเสี่ยงดานกลยุทธ (Strategic Risk : S) เกี่ยวของกับการบรรลุเปาหมายและ พันธกิจในภาพรวม โดยความเสี่ยงที่อาจจะเกิดขึ้นเปนความเสี่ยงเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของสถานการณ และเหตุการณภายนอกสงผลตอกลยุทธที่กําหนดไวไมสอดคลองกับประเด็นยุทธศาสตร/วิสัยทัศนหรือ เกิดจากการกําหนดกลยุทธที่ขาดการมีสวนรวมจากภาคประชาชนหรือการรวมมือกับองคกรอิสระทําให โครงการขาดการยอมรับและโครงการไมไดนําไปสูการแกไขปญหาหรือการตอบสนองตอความตองการของ

(5)

ผูรับบริการหรือผูมีสวนไดสวนเสียอยางแทจริง หรือเปนความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจากการตัดสินใจผิดพลาด หรือนําการตัดสินใจนั้นมาใชอยางไมถูกตอง 2. ความเสี่ยงดานการดําเนินงาน (Operational Risk : O) เกี่ยวของกับ ประสิทธิภาพ ประสิทธิผลหรือผลการปฏิบัติงาน โดยความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นเปนความเสี่ยง เนื่องจาก ระบบงานภายในขององคกร/กระบวนการ/เทคโนโลยีหรือนวัตกรรมที่ใช/บุคลากร/ความเพียงพอของขอมูล สงผลตอประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการดําเนินโครงการ 3. ความเสี่ยงดานการเงิน (Financial Risk : F) เปนความเสี่ยงเกี่ยวกับการบริหาร งบประมาณและการเงิน เชน การบริหารการเงินไมถูกตอง ไมเหมาะสม ทําใหขาดประสิทธิภาพและไมทัน ตอสถานการณ หรือเปนความเสี่ยงที่เกี่ยวของกับการเงินขององคกร เชน การประมาณการงบประมาณไม เพียงพอและไมสอดคลองกับขั้นตอนการดําเนินการ เปนตน เนื่องจากขาดการจัดหาขอมูล การวิเคราะห การวางแผน การควบคุม และการจัดทํารายงานเพื่อนํามาใชในการบริหารงบประมาณ และการเงินดังกลาว 4. ความเสี่ยงดานการปฏิบัติตามกฎหมาย/กฎระเบียบ (Compliance Risk : c) เกี่ยวของกับการปฏิบัติตามกฎ ระเบียบตาง ๆ โดยความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นเปนความเสี่ยง เนื่องจากความ ไมชัดเจน ความไมทันสมัย หรือความไมครอบคลุมของกฏหมาย กฏระเบียบขอบังคับตาง ๆรวมถึงการทํา นิติกรรมสัญญาการรางสัญญาที่ไมครอบคลุมการดําเนินงาน (คูมือคําอธิบายตัวชี้วัดการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการภาครัฐ ปงบประมาณ พ.ศ.2553 หนา 201-202) ซึ่งตามตัวอยางจะมีความเสี่ยง 2 ดาน คือ ดานการดําเนินการและดาน การปฏิบัติงาน และมีการกําหนด แนวทางการจัดการความเสี่ยงเพื่อใหระดับของความเสี่ยงลดลงจนอยูในระดับที่ยอมรับได 3.3 จัดทําแผนภูมิความเสี่ยง การจัดทําแผนภูมิความเสี่ยง เพื่อชวยใหสามารถตัดสินในการวางแผนบริหาร ไดอยางเหมาะสม และสามารถเห็นภาพวา เมื่อรวมทุกปจจัยเสี่ยงแลว ปจจัยเสี่ยงใดควรไดรับการจัดการ กอนหลัง โดยการนํารหัสของปจจัยเสี่ยงในแตละดานและตามระดับความรุนแรงของผลกระทบ (x)และ โอกาสที่จะเกิดความเสียหาย (y) (คูมือคําอธิบายตัวชี้วัดการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการภาครัฐ ปงบประมาณ พ.ศ.2553 หนา 203) ขั้นตอนที่ 4 กิจกรรมการบริหารความเสี่ยง เปนการจัดทําแผนบริหารความเสี่ยงของโครงการ ตัวอยางตามตารางในคูมือคําอธิบายตัวชี้วัดการ พัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการภาครัฐ ปงบประมาณ พ.ศ.2553 หนา 201-202 โดยแสดงรายละเอียด ดังนี้ 4.1 ประเด็นความเสี่ยง รหัสของปจจัยเสี่ยงในแตละดานของโครงการจากตางรางที่ 4 เชน O1: Oคือปจจัยเสี่ยงดานการดําเนินการ 1 คือ ความเสี่ยงลําดับแรก ดังนั้น O1 คือ ไดผูรับเหมาที่ ไมมีศักยภาพตรงตามความตองการของโครงการ เปนตน

(6)

4.2 กิจกรรมตามแนวทางการจัดการความเสี่ยง ของแตละปจจัยเสี่ยงตามแนวทางการ จัดการความเสี่ยง จากตารางที่ 4 4.3 เปาหมาย/ผลสําเร็จของการดําเนินการกิจกรรมตามแนวทางการจัดการความเสี่ยง เปนการกําหนดเปาหมาย/ผลสําเร็จของกิจกรรมในขอ 4.2 4.4 ตารางปฏิทินการปฏิบัติงาน เปนการแสดงระยะเวลาการดําเนินงานของแตละ กิจกรรมเปนรายเดือนของปงบประมาณ พ.ศ. 2553 4.5 ผูรับผิดชอบ ในดําเนินการของแตละกิจกรรมอาจเปนหนวยงานหรือเจาหนาที่ ที่รับผิดชอบ 4.6 งบประมาณ ในการดําเนินการของแตละกิจกรรม (คูมือคําอธิบายตัวชี้วัดการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการภาครัฐ ปงบประมาณ พ.ศ.2553 หนา 204-205) ขั้นตอนที่ 5 ขอมูลและการสื่อสารดานบริหารความเสี่ยง ตองมีการเผยแพรขอมูลที่เกี่ยวของกับแผนบริหารความเสี่ยงประจําปงบประมาณ พ.ศ. 2553 ใหบุคลากรทุกคนในสังกัดทราบ และผูที่รับผิดชอบจะไดนําไปดําเนินการตามแผนบริหารความเสี่ยง ตอไป ขั้นตอนที่ 6 การติดตามผลและเฝาระวังความเสี่ยงตาง ๆ เปนขั้นตอนของการติดตามผลการดําเนินการตามแผนบริหารความเสี่ยงโดยคณะทํางาน ดานการบริหารจัดการความเสี่ยง และตองมีการรายงานความคืบหนาเสนอผูบริหารเพื่อทราบ (คูมือคําอธิบายตัวชี้วัดการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการภาครัฐ ปงบประมาณ พ.ศ.2553 หนา 206) 6 66 6 66 66 666 6