ISKCON MEDIA VEDIC LIBRARY
Creative Commons License
Attribution-Noncommercial-No Derivative Works 3.0 Unported
You are free:
• to Share — to copy, distribute and transmit the work Under the following conditions:
• Attribution. You must attribute the work in the manner specified by the author or licensor (but not in any way that suggests that they endorse you or your use of the work).
• Noncommercial. You may not use this work for commercial purposes.
• No Derivative Works. You may not alter, transform, or build upon this work.
http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/
For more free ebooks, mp3s, or photos visit:
www.iskconmedia.com
çré-çré-bhakti-rasämåta-sindhuù
bhagavad-bhakti-bheda-nirüpakaù pürva-vibhägaù
prathama-laharé sämänya-bhaktiù çré-çré-rädhä-govinda-devau vijayete
akhila-rasämåta-mürtiù prasåmara-ruci-ruddha-tärakä-päliù | kalita-çyämä-lalito rädhä-preyän vidhur jayati ||1||
hådi yasya preraëayä pravartito 'ham varäka-rüpo 'pi | tasya hareù pada-kamalaà vande caitanya-devasya ||2||
viçräma-mandiratyä tasya sanätaëa-tanor mad-éçasya | bhakti-rasämåta-sindhur bhavatu sadäyam pramodäya ||3||
bhakti-rasämåta-sindhau carataù paribhüta-käla-jäla-bhiyaù | bhakta-makarän açélita-mukti-nadékän namasämi ||4||
mémäàsaka-baòavägneù kaöhinäm api kuëöhayann asau | sphuratu sanätana suciraà tava bhakti-rasämåtämbhodhiù ||5||
bhakti-rasasya prastutir akhila-jagaì-maìgala-prasaìgasya | ajïenäpi mayäsya kriyate suhådäm pramodäya ||6||
etasya bhagavad-bhakti-rasämåta-payonidheù |
catvärah khalu vakñyante bhägäù pürvädayaù kramät ||7||
tatra pürve vibhäge 'smin bhakti-bheda-nirüpake | anukrameëa vaktavyaà laharéëäà catuñöayam ||8||
ädyä sämänya-bhakty-äòhyä dvitéyä sädhanänvitä | bhäväçritä tåtéyä ca turyä prema-nirüpikä ||9||
taträdau suñöhu vaiçiñöyam asyäù kathayituà sphuöam | lakñaëaà kriyate bhakter uttamäyäù satäà matam ||10||
anyäbhiläñitä-çünyaà jïäna-karmädy-anävåtam | änukülyena kåñëänuçélanaà bhaktir uttamä ||11||
yathä çré-närada-païcarätre --
sarvopädhi-vinirmuktaà tat-paratvena nirmalam | håñékeëa håñékeça-sevanaà bhaktir ucyate ||12||
çré-bhägavatasya tåtéya-skandhe ca (3.29.11-13) -- lakñaëaà bhakti-yogasya nirguëasya hy udähåtam | ahaituky avyavahitä yä bhaktiù puruñottame ||13||
sälokya-särñöi-sämépya-särüpyaikatvam apy uta | déyamänaà na gåhëanti vinä mat-sevanaà janäù ||14||
sa eva bhakti-yogäkhya ätyantika udähåtaù | yenätivrajya triguëaà mad-bhäväyopapadyate ||15||
sälokyetyädi-padyastha-bhaktotkarña-ëirüpaëam | bhakter viçuddhatä-vyaktyä lakñaëe paryavasyati ||16||
kleñaghné çubhadä mokña-laghutä-kåt sudurlabhä | sändränanda-viçeñätmä çré-kåñëäkarñiëé ca sä ||17||
taträsyäù kleçaghnatvam -
kleçäs tu päpaà tad-béjam avidyä ceti te tridhä ||18||
tatra päpam --
aprärabdhaà bhavet päpaà prärabdhaà ceti tad dvidhä ||19||
tatra aprärabdha-haratvam, yathä ekaòaçe (11.14.19) -
yathägniù susamiddhärciù karoty edhäàsi bhasmasät | tathä mad-viñayä-bhaktir uddhavainäàsi kåtsnaçaù ||20||
prärabdha-haratvam, yathä tåtéye (3.33.6) - yan-näma-dheya-çravaëänukértanäd yat-prahvaëad yat-smaraëäd api kvacit | çvädo'pi sadyaù savanäya kalpate
kutaù punas te bhagavan nu darçanät ||21||
durjätir eva savanäyogyatve käraëam matam |
durjäty-ärambhakaà päpaà yat syät prärabdham eva tat ||22||
padma-puräne ca --
aprärabdha-phalaà päpaà küöaà béjaà phalonmukham | krameëaiva praléyeta viñëu-bhakti-ratätmanäm ||23||
béja-haratvam, yathä ñañöhe (6.2.17) -
tais täny aghäni püyante tapo-däna-vratädibhiù | nädharmajaà tad-hådayaà tad apéçäìghri-sevayä ||24||
avidyä-haratvam, yathä caturthe (4.22.39) - yat-päda-paìkaja-paläça-viläsa-bhaktyä karmäçayaà grathitam udgrathayanti santaù | tadvan na rikta-matayo yatayo 'pi ruddha- sroto-gaëäs tam araëaà bhaja väsudevam ||25||
pädme ca --
kåtänuyäträ-vidyäbhir hari-bhaktir anuttamä | avidyäà nirdahaty äçu däva-jväleva pannagém ||26||
çubhadatvam --
çubhäni préëanaà sarva-jagatäm anuraktatä |
sadguëäù sukham ity-ädény äkhyätäni manéñibhiù ||27||
tatra jagat-préëanädidvaya-pradatvam, yathä pädme -- yenärcito haris tena tarpitäni jaganty api |
rajyanti jantavas tatra jangamäù sthävarä api ||28||
sad-guëädi-pradatvam, yathä païcame (5.18.12) - yasyästi bhaktir bhagavaty akiïcanä
sarvair guëais tatra samäsate suräù | haräv abhaktasya kuto mahad-guëä manorathenäsati dhävato bahiù ||29||
sukhapradatvam --
sukhaà vaiñayikaà brähmam aiçvaraà ceti tat tridhä ||30||
yathä tantre --
siddhayaù paramäçcaryä bhuktir muktiç ca çäçvaté | nityaà ca paramänando bhaved govinda-bhaktitaù ||31||
yathä hari-bhakti-sudhodaye ca --
bhüyo 'pi yäce deveça tvayi bhaktir dåòhästu me | yä mokñänta-caturvarga phaladä sukhadä latä ||32||
mokña-laghutäkåt --
manäg eva prarüòhäyäà hådaye bhagaväd-ratau | puruñärthäs tu catväräs tåëäyante samantataù ||33||
yathä çré-närada-païcarätre --
hari-bhakti-mahä-devyäù sarvä mukty-ädi-siddhayaù | bhuktyaç cädbhutäs tasyäç ceöikävad anuvratäù ||34|| iti | sudurlabhä --
sädhanäughair anäsangair alabhyä suciräd api |
hariëä cäçvadeyeti dvidhä sä syät sudurlabhä ||35||
tatra ädyä, yathä täntre --
jïänataù sulabhä muktir bhuktir yajïädi-puëyataù | seyaà sädhana-sähasrair hari-bhaktiù sudurlabhä ||36||
dvitéyä, yathä païcama-skandhe (5.6.18) -- räjän patér gurur alaà bhavatäà yadünäà daivaà priyaù kula-patiù kva ca kiìkaro vaù | astv evam aìga bhajatäà bhagavän mukundo muktià dadäti karhicit sma na bhakti-yogam ||37||
sändränanda-viçeñätmä --
brahmänando bhaved eña cet parärddha-guëékåtaù | naiti bhakti-sukhämbhodheù paramäëu-tuläm api ||38||
yathä, hari-bhakti-sudhodaye --
tvat-säkñät-karaëähläda-viçuddhäbdhi-sthitasya me | sukhäni goñpadäyante brähmäëy api jagad-guro ||39||
tathä bhävärtha-dépikäyäà (10.88.11) ca -
tvat-kathämåta-päthodhau viharanto mahä-mudaù | kurvanti kåtinaù kecit catur-vargaà tåëopamam ||40||
çré-kåñëäkarñiëé --
kåtvä harià prema-bhäjaà priya-varga-samanvitam | bhaktir vaçékarotéti çré-kåñëäkarñiëé matä ||41||
yathaikädaçe (11.14.20) --
na sädhyati mäm yogo na säìkhyaà dharma uddhava | na svädhyäyas tapas tyägo yathä bhaktir mamorjitä ||42||
saptame (7.10.48) ca näradoktau -- yüyaà nåloke bata bhüri-bhägä lokaà punänä munayo'bhiyanti | yeñäà gåhän ävasatéti säkñäd
guòhaà paraà brahma manuñya-liìgam ||43||
agrato vakñyamäëäyäs tridhä bhakter anukramät | dviçaù ñaòbhiù padair etan mähätyaà parikértitam ||44||
kià ca -
svalpäpi rucir eva syäd bhakti-tattvävabodhikä | yuktis tu kevalä naiva yad asyä apratiñöhatä ||45||
tatra präcénair apy uktam -
yatnenäpädito 'py arthaù kuçalair anumätåbhiù | abhiyuktatarair anyair anyathaivopapädyate ||46||
iti çré çré bhakti-rasämåta-sindhau pürva-bhäge bhakti-sämänya laharé prathamä
-=o0o=-
dvitéyä laharé sädhana-bhaktiù
sä bhaktiù sädhanaà bhävaù premä ceti tridhoditä ||1||
tatra sädhana-bhaktiù -
kåti-sädhyä bhavet sädhya-bhävä sä sädhanäbhidhä | nitya-siddhasya bhävasya präkaöyaà hådi sädhyatä ||2||
sä bhaktiù saptama-skandhe bhaìgyä devarñiëoditä ||3||
yathä saptame (7.1.31) --
tasmät kenäpy upäyena manaù kåñëe niveçayet ||4|| iti | vaidhé rägänugä ceti sä dvidhä sädhanäbhidhä ||5||
tatra vaidhé --
yatra rägänaväptatvät pravåttir upajäyate | çäsanenaiva çästrasya sä vaidhé bhaktir ucyate ||6||
yatha, dvitéye (2.1.6) --
tasmäd bhärata sarvätmä bhagavän éçvaro hariù | çrotavyaù kértitavyaç ca smartavyaç cechatäbhayam ||7||
pädme ca --
smartavyaù satataà viñëur vismartavyo na jätucit | sarve vidhi-niñedhäù syur etayor eva kiìkaräù ||8||
ity asau syäd vidhir nityaù sarva-varëäçramädiñu | nityatve 'py asya nirëétam ekädaçy-ädivat-phalam ||9||
yathä, ekädäçe (11.5.2-3) tu vyaktam evoktam -- mukha bähüru-pädebhyaù puruñasyäçramaiù saha | catväro jajïire varëä guëair viprädayaù påthak ||10||
ya eñäà puruñaà säkñäd ätma-prabhavam éçvaram | na bhajanty avajänanti sthänäd bhrañöäù patanty adhaù ||11||
tat phalaà ca, tatraiva (11.27.49) --
evaà kriyä-yoga-pathaiù pumän vaidika-täntrikaiù | arcann ubhyataù siddhià matto vindaty abhépsitäm ||12||
païcarätre ca --
surarñe vihitä çästre harim uddiçya yä kriyä | saiva bhaktir iti proktä tayä bhaktiù parä bhavet ||13||
tatra adhikäré --
yaù kenäpy atibhägyena jäta-çraddho 'sya sevane | nätisakto na vairägya-bhäg asyäm adhikäry asau ||14||
yathaikädaçe (11.20.28) --
yadåcchayä mat-kathädau jäta-çraddho 'stu yaù pumän | na nirviëëo nätisakto bhakti-yogo 'sya siddhidaù ||15||
uttamo madhyamaç ca syät kaniñöhaç ceti sa tridhä ||16||
tatra uttamaù -
çästre yuktau ca nipuëaù sarvathä dåòha-niçcayaù |
prauòha-çraddho 'dhikäré yaù sa bhaktäv uttamo mataù ||17||
tatra madhyamaù -
yaù çästrädiñv anipuëaù çraddhävän sa tu madhyamaù ||18||
tatra kaniñöhaù -
yo bhavet komala-çraddhaù sa kaniñöho nigadyate ||19||
tatra gétädiñüktänäà caturëäm adhikäriëäm |
madhye yasmin bhagavatah kåpä syät tat-priyasya vä ||20||
sa kñéëa-tat-tad-bhävaù syäc chuddha-bhakty-adhikäravän | yathebhaù çaunakädiç ca dhruvaù sa ca catuùsanaù ||21||
bhukti-mukti-spåhä yävat piçäcé hådi vartate |
tävad bhakti-sukhasyätra katham abhyudayo bhavet ||22||
taträpi ca viçeñeëa gatim aëvém anicchataù |
bhaktir håta-manaù-präëän premëä tän kurute janän ||23||
tathä ca, tåtéye (3.25.36) --
tair darçanéyävayavair udära- viläsa-häsekñita-väma-süktaiù | håtätmano håta-präëäàç ca bhaktir anicchato me gatim aëvéà prayuìkte ||24||
çré kåñëa-caraëämbhoja-sevä-nirvåta-cetasäm |
eñäà mokñäya bhaktänäà na kadäcit spåhä bhavet ||25||
yathä tatraiva, çrémad-uddhavoktau (3.4.15) -- ko nv éça te päda-saroja-bhäjäà
sudurlabho 'rtheñu caturñv apéha | tathäpi nähaà pravåëomi bhüman bhavat-padämbhoja-niñevaëotsukaù ||26||
tatraiva, çrékapila-devoktau (3.25.35) – naikätmatäà me spåhayanti kecin mat-päda-seväbhiratä mad-éhäù | ye 'nyonyato bhägavatäù prasajya sabhäjayante mama pauruñäëi ||27||
tatraiva (3.29.13) --
sälokya-särñöi-sämépya- särüpyaikatvam apy uta | déyamänaà na gåhëanti vinä mat-sevanaà janäù ||28||
caturthe çré-dhruvoktau (4.9.10) -- yä nirvåtis tanu-bhåtäà tava päda-padma- dhyänäd bhavaj-jana-kathä-çravaëena vä syät | sä brahmaëi sva-mahimany api nätha mä bhüt kià tv antakäsi-lulität patatäà vimänät ||29||
tatraiva çrémad-ädiräjoktau (4.20.24) – na kämaye nätha tad apy ahaà kvacin na yatra yuñmac-caraëämbujäsavaù | mahattamäntar-hådayän mukha-cyuto vidhatsva karëäyutam eña me varaù ||30||
païcame çré-çukoktau (5.14.44) – yo dustyajän kñiti-suta-svajanärtha-därän prärthyäà çriyaà sura-varaiù sadayävalokäm | naicchan nåpas tad-ucitaà mahatäà madhudviö- sevänurakta-manasäm abhavo 'pi phalguù ||31||
ñañöhe çré-våtroktau (6.11.25) – na näka-påñöhaà na ca pärameñöhyaà na särva-bhaumaà na rasädhipatyam | na yoga-siddhér apunar-bhavaà vä samaïjasa tvä virahayya käìkñe ||32||
tatraiva çré-rudroktau (6.17.28) –
näräyaëa-paräù sarve na kutaçcana bibhyati | svargäpavarga-narakeñv api tulyärtha-darçinaù ||33||
tatraiva indroktau (6.18.74) –
ärädhanaà bhagavata éhamänä niräçiñaù |
ye tu necchanty api paraà te svärtha-kuçaläù småtäù ||34||
saptame prahlädoktau (7.6.25) – tuñöe ca tatra kim alabhyam ananta ädye kià tair guëa-vyatikaräd iha ye sva-siddhäù | dharmädayaù kim aguëena ca käìkñitena säraà juñäà caraëayor upagäyatäà naù ||35||
tatraiva çakroktau (7.8.42) –
pratyänétäù parama bhavatä träyatä naù sva-bhägä daityäkräntaà hådaya-kamalaà tad-gåhaà pratyabodhi |
käla-grastaà kiyad idam aho nätha çuçrüñatäà te muktis teñäà na hi bahumatä närasiàhäparaiù kim ||36||
añöame çré-gajendroktau (8.3.20) – ekäntino yasya na kaïcanärthaà väïchanti ye vai bhagavat-prapannäù | aty-adbhutaà tac-caritaà sumaìgalaà gäyanta änanda-samudra-magnäù ||37||
navame çré-vaikuëöhanäthoktau (9.4.67) -- mat-sevayä pratétaà te sälokyädi-catuñöayam | necchanti sevayä pürëäù kuto 'nyat käla-viplutam ||38||
çré-daçame nägapatné-stutau (10.16.37) – na näka-påñöhaà na ca särva-bhaumaà na pärameñöhyaà na rasädhipatyam | na yoga-siddhér apunar-bhavaà vä väïchanti yat-päda-rajaù-prapannäù ||39||
tatraiva çré-veda-stutau (10.87.21) –
duravagamätma-tattva-nigamäya tavätta-tanoç carita-mahämåtäbdhi-parivarta-pariçramaëäù | na parilañanti kecid apavargam apéçvara te
caraëa-saroja-haàsa-kula-saìga-visåñöa-gåhäù ||40||
ekädaçe çré-bhagavad-uktau (11.20.34) –
na kiïcit sädhavo dhérä bhaktä hy ekäntino mama | väïchanty api mayä dattaà kaivalyam apunar-bhavam ||41||
tathä (11.14.14) –
na pärameñöhyaà na mahendra-dhiñëyaà na särvabhaumaà na rasädhipatyam | na yoga-siddhér apunar-bhavaà vä mayy arpitätmecchati mad vinänyat ||42||
dvädaçe çré-rudroktau (12.10.6) –
naivecchaty äçiñaù kväpi brahmarñir mokñam apy uta | bhaktià paräà bhagavati labdhavän puruñe 'vyaye ||43||
padma-puräëe ca kärttika-mähätmye (dämodaräñöake) – varaà deva mokñaà na mokñävadhià vä
na cänyaà våëe’haà vareçäd apéha | idaà te vapur nätha gopäla-bâlaà
sadä me manasy avirästäà kim anyaiù ||44||
kuverätmajau baddha-mürtyaiva yadvat tvayä mocitau bhakti-baddhau kåtau ca | tathä prema-bhaktià svakäà me prayaccha na mokñe graho me’sti dämodareha ||45||
hayaçérñéya-çré-näräyaëa-vyüha-stave ca -
na dharma kämam arthaà vä mokñaà vä varadeçvara | prärthaye tava pädäbje däsyam eväbhikämaye ||46||
tatraiva -
punaù punar varän ditsur viñëur muktià na yäcitaù | bhaktir eva våtä yena prahlädaà taà namämy ahaà ||47||
yadåcchayä labdham api viñëor däçarathes tu yaù |
naicchan mokñaà vinä däsyaà tasmai hanumate namaù ||48||
ataeva prasiddham çré-hanumad-väkyam -- bhava-bandha-cchide tasyai spåhayämi na muktaye | bhavän prabhur ahaà däsa iti yatra vilupyate ||49||
çré-närada païcarätre ca jitante-stotre -
dharmärtha-käma-mokñeñu necchä mama kadäcana | tvat-päda-païkajasyädho jévitaà déyataà mama ||50||
mokña-sälokya-särüpyän prärthaye na dharädhara | icchämi hi mahäbhäga käruëyaà tava suvrata ||51||
ataeva çré-bhägavate ñañöhe (6.14.5)
muktänäm api siddhänäà näräyaëa-paräyaëaù | sudurlabhaù praçäntätmä koöiñv api mahä-mune ||52||
prathame ca çré-dharmaräja-mätuù stutau (1.8.20) – tathä paramahaàsänäà munénäm amalätmanäm | bhakti-yoga-vidhänärthaà kathaà paçyema hi striyaù ||53||
tatraiva çré-sütoktau (1.7.10) –
ätmärämäç ca munayo nirgranthä apy urukrame |
kurvanty ahaitukéà bhaktim ittham-bhüta-guëo hariù ||54||
atra tyäjyatayaivoktä muktiù païca-vidhäpi cet | sälokyädis tathäpy atra bhaktyä nätivirudhyate ||55||
sukhaiçvaryottarä seyaà prema-sevottarety api | sälokyädir dvidhä tatra nädyä sevä-juñaà matä ||56||
kintu premaika-mädhurya-juña ekäntino harau | naiväìgékurvate jätu muktià païca-vidhäm api ||57||
taträpy ekäntinäà çreñthä govinda-håta-mänasäù | yeñäà çréça-prasädo'pi mano hartuà na çaknuyät ||58||
siddhäntatas tv abhede'pi çréça-kåñëa-svarüpayoù | rasenotkåñyate kåñëa-rüpam eñä rasa-sthitiù ||59||
çästrataù çrüyate bhaktau nå-mätrasyädhikäritä | sarvädhikäritäà mägha-snänasya bruvatä yataù | dåñtäntitä vaçiñöhena hari-bhaktir nåpaà prati ||60||
yathä pädme -
sarve 'dhikäriëo hy atra hari-bhaktau yathä nåpa ||61||
käçé-khaëòe ca tathä -
antyajä api tad-räñöre çaìkha-cakräìka-dhäriëaù | sampräpya vaiñëavéà dékñäà dékñitä iva sambabhuù ||62||
api ca -
ananuñöhänato doño bhakty-aìgänäà prajäyate | na karmaëäm akaraëäd eña bhakty-adhikäriëäm ||63||
niñiddhäcärato daivät präyaçcittaà tu nocitam | iti vaiñëava-çästräëäà rahasyaà tad-vidäà matam ||64||
yathaikädaçe (11.20.26, 11.21.2) --
sve sve 'dhikäre yä niñöhä sä guëaù parikértitaù | viparyayas tu doñaù syäd ubhayor eña niçcayaù ||65||
prathame (1.5.17) --
tyaktvä svadharmaà caraëämbujam harer bhajann apakvo 'tha patet tato yadi | yatra kva väbhadram abhüd amuñya kià ko värtha äpto 'bhajatäà sva-dharmataù ||66||
ekädaçe (11.11.37)-
äjïäyaiva guëän doñän mayädiñöän api svakän |
dharmän santyajya yaù sarvän mäà bhajet sa ca sattamaù ||67||
tatraiva (11.5.41) -
devarñi-bhütäpta-nèëäà pitèëäà na kiìkaro näyam åëé ca räjan | sarvätmanä yaù çaraëaà çaraëyaà gato mukundaà parihåtya kartam ||68||
çré-bhagavad-gétäsu (18.66) -
sarva-dharman parityäjya mäm ekaà çaraëaà vraja | ahaà tväà sarva-päpebhyo mokñayiñyämi mä sucaù ||69||
agastya-saàhitäyäm --
yathä vidhi-niñedhau tu muktaà naivopasarpataù | tathä na spåçato rämopäsakaà vidhi-pürvakam ||70||
ekädaçe eva (11.5.42) -
svapäda-mulaà bhajataù priyasya tyaktäny abhävasya hariù pareçaù | vikarma yac cotpatitaà kathaïcid dhunoti sarvaà hådi sanniviñöaù ||71||
hari-bhakti-viläse 'syä bhakter aìgäni lakñaçaù | kintu täni prasiddhäni nirdiçyante yathämati ||72||
atra aìga-lakñaëam -
äçritäväntaräneka-bhedaà kevalam eva vä |
ekaà karmätra vidvadbhir ekaà bhakty-aìgam ucyate ||73||
atha aìgäni -
guru-pädäçrayas tasmät kåñëa-dékñädi-çikñaëam | viçrambheëa guroù sevä sädhu-vartmänuvartanam ||74||
sad-dharma-påcchä bhogädi-tyägaù kåñëasya hetave | niväso dvärakädau ca gaìgäder api sannidhau ||75||
vyävahäreñu sarveñu yävad-arthänuvartitä |
hari-väsara-sammäno dhätry-açvatthädi-gauravam ||76||
eñäm atra daçäìgänäà bhavet prärambha-rupatä ||77||
saìga-tyägo vidüreëa bhagavad-vimukhair janaiù |
çiñyädy-ananubandhitvaà mahärambhädy-anudyamaù ||78||
bahu-grantha-kaläbhyäsa-vyäkhyä-väda-vivarjanam ||79||
vyävahäre 'py akärpaëyaà çokädy-avaça-vartitä ||80||
anya-devän avajïä ca bhütänudvega-däyitä | sevä-nämäparädhänäm udbhaväbhäva-käritä ||81||
kåñëa-tad-bhakta-vidveña-vinindädy-asahiñëutä | vyatirekatayäméñäà daçänäà syäd anuñöhitéù ||82||
asyäs tatra praveçäya dväratve 'py aìga-viàçateù | trayäà pradhänam evoktaà guru-pädäçrayädikam ||83||
dhåtir vaiñëava-cihëänäà harer nämäkñarasya ca | nirmälyädeç ca tasyägre täëòavaà daëòavan-natiù ||84||
abhyutthänam anuvrajyä gatiù sthäne parikramaù | arcanaà paricaryä ca gétaà saìkértanaà japaù ||85||
vijïaptiù stava-päöhaç ca svädo naivedya-pädyayoù | dhüpa-mälyädi-saurabhyaà çré-mürteù spåñöir ékñaëam ||86||
ärätrikotsavädeç ca çravaëaà tat-kåpekñaëam |
småtir dhyänaà tathä däsyaà sakhyam ätma-nivedanam ||87||
nija-priyopaharaëaà tad-arthe 'khila-ceñöitam | sarvathä çaraëäpattis tadéyänäà ca sevanam ||88||
tadéyäs tulasé-çästra-mathurä-vaiñëavädayaù |
yathä-vaibhava-sämagré sad-goñöhébhir mahotsavaù ||89||
ürjädaro viçeñeëa yäträ janma-dinädiñu |
çraddhä viçeñataù prétiù çré-mürter aìghri-sevane ||90||
çrémad-bhägavatärthänäm äsvädo rasikaiù saha | sajätéyäçaye snigdhe sädhau saìgaù svato vare ||91||
näma-saìkértanaà çré-mathurä-maëòale sthitiù ||92||
aìgänäà païcakasyäsya pürvaà vilikhitasya ca | nikhila-çraiñöhya-bodhäya punar apy atra kértanam ||93||
iti käya-håñékäntaù-karaëänäm upäsanäù ||94||
catuùñañöiù påthak säìghätika-bhedät kramädinäù ||95||
athärñänumatenaiñäm udäharaëam éryate ||96||
1 - tatra gurupädäçrayo, yathä ekädaçe (11.3.21) - tasmäd guruà prapadyeta jijïäsuù çreya uttamam | çäbde pare ca niñëätaà brahmaëy upaçamäçrayam ||97||
2 - çré-kåñëa-dékñädi-çikñaëaà, yathä tatraiva (11.3.22) tatra bhägavatän dharmän çikñed gurv-ätma-daivataù | amäyayänuvåttyä yais tuñyed ätmätma-do hariù ||98||
3 - viçrambheëa guroù sevä, yathä tatraiva (11.17.27)- äcäryaà mäà vijänéyän nävamanyeta karhicit | na martya-buddhyäsüyeta sarva-deva-mayo guruù ||99||
4 - sädhu-vartmänuvartanam, yathä skände - sa mågyaù çreyasäà hetuù panthäù santäpa-varjitaù | anväpta-çramaà pürve yena santaù pratasthire ||100||
brahma-yämale ca -
çruti-småti-puräëädi-païcarätra-vidhià vinä | aikäntiké harer bhaktir utpätäyaiva kalpate ||101||
bhaktir aikäntiké veyam avicärät pratéyate | vastutas tu tathä naiva yad açästréyatekñyate ||102||
5 - sad-dharma-påcchä, yathä näradéye -- aciräd eva sarvärthaù sidhyaty eñäm abhépsitaù |
sad-dharmasyävabodhäya yeñäà nirbandhiné matiù ||103||
6 - kåñëärthe bhogädi-tyägo, yathä pädme - harim uddiçya bhogäni käle tyaktavatas tava | viñëu-loka-sthitä sampad-alolä sä pratékñate ||104||
7 - dvärakädi-niväso, yathä skände --
saàvatsaraà vä ñaëmäsän mäsaà mäsärdham eva vä | dvärakä-väsinaù sarve narä näryaç caturbhujäù ||105||
ädi-padena puruñottama-väsaç ca, yathä brähme -- aho kñetrasya mähätmyaà samantäd daça-yojanam | diviñöhä yatra paçyanti sarvän eva caturbhujän ||106||
gaìgädi-väso, yathä prathame (1.19.6) -- yä vai lasac-chré-tulasé-vimiçra-
kåñëäìghri-reëv-abhyadhikämbu-netré | punäti seçän ubhayatra lokän
kas täà na seveta mariñyamäëaù ||107||
8 – yävad-arthänuvartitä, yathä näradéye -- yävatä syät sva-nirvähaù svékuryät tävad artha-vit | ädhikye nyünatäyäà ca cyavate paramärthataù ||108||
9 - hari-väsara-sammäno, yathä brahma-vaivarte - sarva-päpa-praçamanaà puëyam ätyantikaà tathä | govinda-smäraëaà nèëäm ekadaçyäm upoñaëam ||109||
10 – dhätry-açvatthädi-gauravam, yathä skände - açvattha-tulasé-dhätré-go-bhümisura-vaiñëaväù | püjitäù praëatäù dhyätäù kñapayanti nèëäm agham ||110||
11 - atha çré-kåñëa-vimukha-jana-saàtyägo, yathä kätyäyana-saàhitäyäm - varaà huta-vaha-jvälä-païjaräntar-vyavasthitiù |
na çauri-cintä-vimukha-jana-saàväsa-vaiçasam ||111||
viñëu-rahasye ca -
äliìganaà varaà manye vyäla-vyäghra-jalaukasäm | na saìgaù çalya-yuktänäà nänä-devaika-sevinäm ||112||
12 - 13 - 14 - çiñyänanubanddhitvädi-trayaà, yathä saptame (7.13.8) - na çiñyän anubadhnéta granthän naiväbhyased bahün |
na vyäkhyäm upayuïjéta närambhän ärabhet kvacit ||113||
15 - vyävahäre 'py akärpaëyaà, yathä pädme -- alabdhe vä vinañöe vä bhakñyäcchädana-sädhane | aviklava-matir bhütvä harim eva dhiyä smaret ||114||
16 – çokädy-avaça-vartitä, yathä tatraiva -- çokämarñädibhir bhävair äkräntaà yasya mänasam |
kathaà tatra mukundasya sphürti-sambhävanä bhavet ||115|||
17- anya-devänajïä, yathä tatraiva -- harir eva sadärädhyaù sarva-deveçvareçvaraù | itare brahma-rudrädyä nävajïeyäù kadäcana ||116||
18- bhütänudvega-däyitä, yathä mahäbhärate -- piteva putraà karuëo nodvejayati yo janam | viçuddhasya håñékeças türëaà tasya prasédati ||117||
19 - sevä-nämäparädhänäà varjanaà, yathä värähe -- mamärcanäparädhä ye kértyante vasudhe mayä | vaiñëavena sadä te tu varjanéyäù prayatnataù ||118||
pädme ca --
sarväparädha-kåd api mucyate hari-saàçrayaù |
harer apy aparädhän yaù kuryäd dvipadapäàçulaù ||119||
nämäçrayaù kadäcit syät taraty eva sa nämataù | nämno hi sarva-suhådo hy aparädhät pataty adhaù ||120||
20- tan-nindädy asahiñëutä, yathä çré-daçame (10.74.40) – nindäà bhagavataù çrëvaàs tat-parasya janasya vä | tato näpaiti yaù so 'pi yäty adhaù sukåtäc cyutaù ||121||
21 - atha vaiñëava-cihëa-dhåtiù, yathä pädme -- ye kaëöha-lagna-tulasé-nalinäkñä-mälä
ye bähu-müla-paricihëita-çaìkha-cakräù | ye vä laläöa-phalake lasad-ürdhva-puëòräs te vaiñëavä bhuvanam äçu pavitrayanti ||122||
22 - nämäkñara-dhåtiù, yathä skände -- hari-nämäkñara-yutaà bhäle gopé-måòaìkitam | tulasé-mälikoraskaà spåçeyur na yamodbhaöäù ||123||
pädme ca --
kåñëa-nämäkñarair gätram aìkayec candanädinä | sa loka-pävano bhutvä tasya lokam aväpnuyät ||124||
23 - nirmälya-dhåtiù, yathä ekädaçe (11.6.46)-- tvayopayukta-srag-gandha-väso'laìkära-carcitäù | ucchiñöa-bhojino däsäs tava mäyäà jayemahi ||125||
skände ca --
kåñëottérëaà tu nirmälyaà yasyäìgaà spåçate mune | sarva-rogais tathä päpair mukto bhavati närada ||126||
24 - agre täëòavaà, yathä dvärakä-mähätmye -- yo nåtyati prahåñöätmä bhävair bahuñu bhaktitaù | sa nirdahati päpäni manvantara-çateñv api ||127||
tathä çré-näradoktau ca --
nåtyatäà çré-pater agre tälikä-vädanair bhåçam | uòòéyante çaréra-sthäù sarve pätaka-pakñiëaù || 128 ||
25 – daëòavan-natiù, yathä näradéye -- eko 'pi kåñëäya kåtaù praëämo daçäçvamedhävabhåthair na tulyaù | daçäçvamedhé punar eti janma kåñëa-praëämé na punar-bhaväya ||129||
26 - abhyütthänaà, yathä brahmäëòe --
yän ärüòhaà puraù prekñya samäyäntaà janärdanam | abhyutthänaà naraù kurvan pätayet sarva-kilbiñam || 130 ||
27 - anuvrajyä, yathä bhaviñyottare --
rathena saha gacchanti pärçvataù påñöhato 'grataù | viñëunaiva samäù sarve bhavanti çvapadädayaù || 131 ||
28 - sthäne gatiù
sthänaà térthaà gåhaà cäsya tatra térthe gatir yathä || 132 ||
puräëäntare --
saàsära-maru-käntära-nistära-karaëa-kñamau |
släghyau täv eva caraëau yau hares tértha-gäminau || 133 ||
älaye ca, yathä hari-bhakti-sudhodaye --
pravéçann älayaà viñëor darçanärthaà subhaktimän | na bhüyaù praviçen mätuù kukñi-kärägåhaà sudhéù || 134 ||
29 - parikramo, yathä tatraiva --
viñëuà pradakñiné-kurvan yas taträvartate punaù | tad evävartanaà tasya punar nävartate bhave || 135 ||
skände ca caturmäsya-mähätmye --
catur-väraà bhramébhis tu jagat sarvaà caräcaram | kräntaà bhavati viprägrya tat-tértha-gamanädikam || 136 ||
30 - atha arcanam --
çuddhi-nyäsädi-pürväìga-karma-nirväha-pürvakam | arcanam tüpacäräëäà syän mantreëopapädanam || 137 ||
tad, yathä daçame -- (10.81.19)
svargäpavargayoù puàsäà rasäyäà bhuvi sampadäm | sarväsäm api siddhénäà mülaà täc-caraëärcanaà || 138 ||
viñëurahasye ca --
çré-viñëor arcanaà ye tu prakurvanti narä bhuvi |
te yänti çäçvataà viñëor änandaà paramaà padam || 139 ||
31 - paricaryä --
paricaryä tu sevopakaraëädi-pariñkriyä |
tathä prakérëaka-cchatra-väditrädyair upäsanä || 140 ||
yathä näradéye --
muhürtaà vä muhürtärdhaà yas tiñöhed dhari-mandire | sa yäti paramaà sthänaà kim u çuçrüñaëe ratäù || 141 ||
yathä caturthe (4.21.31) -- yat-päda-seväbhirucis tapasvinäm açeña-janmopacitaà malaà dhiyaù | sadyaù kñiëoty anvaham edhaté saté yathä padäìguñöha-viniùsåtä sarit || 142 ||
aìgäni vividhäny eva syuù püjä-paricaryayoù | na täni likhitäny atra grantha-bähulya-bhétitaù || 143 ||
32 - atha gétaà, yathä laiìge --
brähmaëo väsudeväkhyaà gäyamäno 'niçaà param | hareù sälokyam äpnoti rudra-gänädhikaà bhavet || 144 ||
33 - atha saàkértanam --
näma-lélä-guëadénäm uccair-bhäñä tu kértanam || 145 ||
tatra näma-kértanam, yathä viñëu-dharme --
kåñëeti maìgalaà näma yasya väci pravartate | bhasmébhavanti räjendra mahä-pätaka-koöayaù || 146 ||
lélä-kértanam, yathä saptame (7.9.18) -- so 'haà priyasya suhådaù paradevatäyä lélä-kathäs tava nåsiàha viriïca-gétäù | aïjas titarmy anugåëan guëa-vipramukto durgäëi te pada-yugälaya-haàsa-saìgaù || 147 ||
guëa-kértanam, yathä prathame (1.5.22) -- idaà hi puàsas tapasaù çrutasya vä sviñöasya süktasya ca buddhi-dattayoù | avicyuto 'rthaù kavibhir nirüpito
yad uttamaùçloka-guëänuvarëanam || 148 ||
34 - atha japaù
mantrasya sulaghüccäro japa ity abhidhéyate || 149 ||
yathä pädme --
kåñëäya nama ity eña mantraù sarvärtha-sädhakaù |
bhaktänäà japatäà bhüpa svarga-mokña-phala-pradaù || 150 ||
35 - atha vijïaptiù, yathä skände --
harim uddiçya yat kiïcit kåtaà vijïäpanaà girä | mokña-dvärärgalän mokñas tenaiva vihitas tava || 151 ||
samprärthanätmikä dainya-bodhikä lälasämayé | ity ädir vividhä dhéraiù kåñëe vijïaptir éritä || 152 ||
tatra samprärthanätmikä, yathä pädme -- yuvaténäà yathä yüni yünäà ca yuvatau yathä | mano 'bhiramate tadvan mano 'bhiramatäà tvayi || 153 ||
dainya-bodhikä, yathä tatraiva --
mat-tulyo nästi päpätmä näparädhé ca kaçcana | parihäre 'pi lajjä me kià brüve puruñottama || 154 ||
lälasämayé, yathä çré-närada-païcarätre -- kadä gambhérayä väcä çriyä yukto jagat-pate |
cämara-vyagra-hastaà mäm evaà kurv iti vakñyasi || 155 ||
yathä vä --
kadähaà yamunä-tére nämäni tava kértayan | udbäñpaù puëòarékäkña racayiñyämi täëòavam || 156 ||
36 - atha stava-päöhaù --
proktä manéñibhir gétä-stava-räjädayaù staväù || 157 ||
yathä skände --
çré-kåñëa-stava-ratnaughair yeñäà jihvä tv alaìkåtä | namasyä muni-siddhänäà vandanéyä divaukasäm || 158 ||
närasiàhe ca --
stotraiù stavaç ca devägre yaù stauti madhusüdanam | sarva-päpa-vinirmukto viñëu-lokam aväpnuyät || 159 ||
37 - atha naivedyäsvädo, yathä pädme -- naivedyam annaà tulasé-vimiçraà véçeñataù päda-jalena siktam | yo 'çnäti nityaà purato muräreù präpëoti yajïäyuta-koöi-puëyam || 160 ||
38 - atha pädyäsvädo, yathä tatraiva --
na dänaà na havir yeñäà svädhyäyo na surärcanam | te’pi pädodakaà pétvä prayänti paramäà gatim || 161 ||
39 - atha dhüpa-saurabhyam, yathä hari-bhakti-sudhodaye -- äghräëaà yad dharer datta-dhüpocchiñöasya sarvataù | tad-bhava-vyäla-dañöänäà nasyaà karma viñäpaham || 162 ||
atha mälya-saurabhyaà, yathä tantre -- praviñöe näsikä-randhre harer nirmälya-saurabhe | sadyo vilayam äyäti päpa-païjara-bandhanam || 163 ||
agastya-saàhitäyäà ca --
äghräëaà gandha-puñpäder arcitasya tapodhana | viçuddhiù syäd anantasya ghräëasyehäbhidhéyate || 164 ||
40 - atha çré-mürteù sparçanaà, yathä viñëu-dharmottare -- spåsövä viñëor adhiñöhänaà pavitraù çraddhayänvitaù | päpa-bandhair vinirmuktaù sarvän kämän aväpnuyät || 165 ||
41 - atha çré-mürter darçanam, yathä värähe -- våndävane tu govindaà ye paçyanti vasundhare | na te yama-puraà yänti yänti puëya-kåtäà gatim || 166 ||
42 - ärätrika-darçanaà, yathä skände -- koöayo brahma-hatyänäm agamyägama-koöayaù | dahaty äloka-mätreëa viñëoù särätrikaà mukham || 167 ||
utsava-darçanaà, yathä bhaviñyottare -- ratha-sthaà ye nirékñante kautikenäpi keçavam | devatänäà gaëäù sarve bhavanti çvapacädayaù || 168 ||
ädi-çabdena püjä-darçanaà, yathägneye --
püjitaà püjyamänaà vä yaù paçyed bhaktito harim ||169||
43 - atha çravaëam
çravaëaà näma-carita-guëädénäà çrutir bhavet || 170 ||
tatra näma-çravaëaà, yathä gäruòe -- saàsära-sarpa-dañöa-nañöa-ceñöaika-bheñajam |
kåñëeti vaiñëavaà mantraà çrutvä mukto bhaven naraù || 171 ||
caritra-çravaëaà, yathä caturthe -- (4.29.41) tasmin mahan-mukharitä madhubhic-caritra- péyüña-çeña-saritaù paritaù sravanti | tä ye pibanty avitåño nåpa gäòha-karëais
tän na spåçanty açana-tåò-bhaya-çoka-mohäù || 172 ||
guëa-çravaëaà, yathä dvädaçe (12.3.15) -- yas tüttamaùçloka-guëänuvädaù
saìgéyate 'bhékñëam amaìgala-ghnaù | tam eva nityaà çåëuyäd abhékñëaà kåñëe 'maläà bhaktim abhépsamänaù || 173 ||
atha tat-kåpekñaëaà, yathä daçame (10.14.8) -- tat te 'nukampäà su-samékñamäëo
bhuïjäna evätma-kåtaà vipäkam | håd-väg-vapurbhir vidadhan namas te jéveta yo mukti-pade sa däya-bhäk || 174 ||
atha småtiù --
yathä kathaà cin-manasä sambandhaù småtir ucyate || 175 ||
yathä viñëu-puräëe (5.17.17) --
småte sakala-kalyäëa-bhäjanaà yatra jäyate |
puruñaà tam ajaà nityaà vrajämi çaraëaà harim || 176 ||
yathä ca pädme --
prayäëe cäprayäëe ca yan-näma smaratäà nèëäm | sadyo naçyati päpaugho namas tasmai cid-ätmane || 177 ||
atha dhyänam --
dhyänam rupa-guëa-kréòä-sevädeù suñöhu cintanam || 178 ||
tatra rüpa-dhyänaà, yathä närasiàhe --
bhagavac-caraëa-dvandva-dhyänaà nirdvandvam éritam | päpino 'pi prasaìgena vihitaà suhitaà param || 179 ||
guëa-dhyänaà, yathä viñëudharme --
ye kurvanti sadä bhaktyä guëänusmaraëaà hareù | prakñéëa-kaluñaughäs te praviçanti hareù padam || 180 ||
krédä-dhyänaà, yathä padme --
sarva-mädhurya-säräëi sarvädbhutamayäni ca | dhyäyan hareç cariträëi lalitäni vimucyate || 181 ||
sevä-dhyänaà, yathä puräëäntare -- mänasenopacärena paricarya harià sadä |
pare väì-manasä 'gamyaà taà säkñät pratipedire || 182 ||
atha däsyam --
däsyaà karmärpaëaà tasya kaiìkaryam api sarvathä || 183 ||
tatra ädyaà yathä skände --
tasmin samarpitaà karma sväbhävikam apéçvare |
bhaved bhägavato dharmas tat-karma kimutärpitam || 184 ||
karma sväbhävikaà bhadraà japa-dhyänärcanädi ca | itédaà dvividhaà kåñëe vaiñëavair däsyam arpitam || 185 ||
mådu-çraddhasya kathitä svalpä karmädhikäritä | tad-arpitaà harau däsyam iti kaiçcid udéryate || 186 ||
dvitiyaà, yathä näradéye --
éhä yasya harer däsye karmaëä manasä girä |
nikhiläsv apy avasthäsu jévan-muktaù sa ucyate || 187 ||
atha sakhyam --
viçväso mitra-våttiç ca sakhyaà dvividham éritam || 188 ||
tatra ädyaà, yathä mahäbhärate --
pratijïe tava govinda na me bhaktaù praëaçyati |
iti saàsmåtya saàsmåtya präëän saàdhärayämy aham || 189 ||
tathä ekädaçe (11.2.53) ca --
tri-bhuvana-vibhava-hetave 'py akuëöha- småtir ajitätma-surädibhir vimågyät | na calati bhagavat-padäravindäl
lava-nimiñärdham api yaù sa vaiñëavägryaù ||190||
çraddhä-mätrasya tad-bhaktäv adhikäritva-hetutä | aìgatvam asya viçväsa-viçeñasya tu keçave || 191 ||
dvitéyaà, yathä agastya-saàhitäyäm -- paricaryä paräù kecit präsädeñu ca çerate |
manuñyam iva taà drañöuà vyävahartuà ca bandhuvat || 192 ||
atha ätma-nivedanaà, yathä ekädaçe (11.29.34) -- martyo yadä tyakta-samasta-karmä
niveditätmä vicikérñito me | tadämåtatvaà pratipadyamäno
mayätma-bhuüyäyä ca kalpate vai || 194 ||
artho dvidhätma-çabdasya paëòitair upapäyate |
dehy-ahantäspadaà kaiçcid dehaù kaiçcin mamatva-bhäk || 195 ||
tatra dehé, yathä yämunäcärya-stotre (49) -- vapurädiñu yo’pi ko'pi vä
guëato 'säni yathä tathä-vidhaù | tad ayaà tava päda-padmayor aham adyaiva mayä samarpitaù || 196 ||
deho, yathä bhakti-viveke --
cintäà kuryän na rakñäyai vikrétasya yathä paçoù | tathärpayan harau dehaà viramed asya rakñanät || 197 ||
duñkaratvena virale dve sakhyätma-nivedane | keñäàcid eva dhéräëäà labhate sädhanärhatäm || 198 ||
atha nija-priyopaharaëaà, yathä ekädaçe (11.11.41) -- yad yad iñöatamaà loke yac cäti-priyam ätmanaù | tat tan nivedayen mahyaà tad änantyäya kalpate || 199 ||
atha tad-arthe 'khila-ceñöitaà, yathä païcarätre -- laukiké vaidiké väpi yä kriyä kriyate mune |
hari-sevänukülaiva sä käryä bhaktim icchatä || 200 ||
atha çaraëäpattiù, yathä hari-bhakti-viläse (11.677) -- taväsméti vadan väcä tathaiva manasä vidan |
tat-sthänam äçritas tanvä modate çaraëägataù || 201 ||
çré-närasiàhe ca --
tväà prapanno 'smi çaraëaà deva-deva janärdana |
iti yaù çaraëaà präptas taà kleçäd uddharämy aham || 202 ||
53 -- atha tadéyänäà sevanam | tuläsyaù, yathä skände -- yä dåñöä nikhilägha-saìga-çamané spåñöä vapuù-pävané rogäëäm abhivanditä nirasané siktäntaka-träsiné | pratyäsatti-vidhäyiné bhagavataù kåñëasya saàropitä
nyastä tac-caraëe vimukti-phaladä tasyai tulasyai namaù || 203 ||
tathä ca tatraiva --
dåñtä spåñöä tathä dhyätä kértitä namitä stutä | ropitä sevitä nityaà püjitä tulasé çubhä || 204 ||
navadhä tulaséà devéà ye bhajanti dine dine | yuga-koöi-sahasräëi te vasanti harer gåhe || 205 ||
54 -- atha çästrasya,
çästram atra samäkhyätaà yad bhakti-pratipädakam || 206 ||
yathä skände --
vaiñëaväni tu çästräëé ye çåëvanti paöhanti ca | dhanyäs te mänavä loke tesäà kåñëaù prasédati || 207 ||
vaiñëaväni tu çästräëé ye ‘rcayanti gåhe naräù | sarva-päpa-vinirmuktä bhavanti sura-vanditäù || 208 ||
tiñöhate vaiñëavaà çästraà likhitaà yasya mandire | tatra näräyaëo devaù svayaà vasati närada || 209 ||
tathä çré-bhägavate dvädaçe (12.13.15) ca -- sarva-vedänta-säraà hi çré-bhägavatam iñyate | tad-rasämåta-tåptasya nänyatra syäd ratiù kvacit || 210 ||
55 -- atha mathuräyäù, yathä ädi-värähe mathuräà ca parityajya yo 'nyatra kurute ratim | müòho bhramati saàsäre mohitä mama mäyayä || 211 ||
brahmäëòe ca --
trailokya-varti-térthänäà sevanäd durlabhä hi yä | paränanda-mayé siddhir mathurä-sparña-mätrataù || 212 ||
çrutä småtä kértitä ca väïchitä prekñitä gatä | spåñöä çritä sevitä ca mathuräbhéñöadä nåëäm | iti khyätaà puräëeñu na vistära-bhiyocyate || 213 ||
56 --atha vaiñëavänäà sevanaà, yathä pädme (6.253.176) -- ärädhanänäà sarveñäà viñëor ärädhanaà param |
tasmät parataraà devi tadéyänäà samarcanam || 214 ||
tåtéye (3.7.19) ca --
yat-sevayä bhagavataù küöa-sthasya madhu-dviñaù | rati-räso bhavet tévraù pädayor vyasanärdanaù || 215 ||
skände ca --
çaìkha-cakräìkita-tanuù çirasä maïjaré-dharaù | gopé-candana-liptäìgo dåñtaç cet tad-aghaà kutaù || 216 ||
prathame (1.19.33) ca --
yeñäà saàsmaraëät puàsäà sadyaù çuddhyanti vai gåhäù | kià punar darçana-sparça-päda-çaucäsanädibhiù || 217 ||
ädé-puräëe --
ye me bhakta-janäù pärtha na me bhaktäç ca te janäù | mad-bhaktänäà ca ye bhaktäs te me bhaktatamä matäù || 218 ||
yävanti bhagavad-bhakter aìgäni kathitänéha |
präyas tävanti tad-bhakta-bhakter api budhä viduù || 219 ||
57 - atha yathä-vaibhava-mahotsavo, yathä pädme -- yaù karoti mahépäla harer gehe mahotsavam | tasyäpi bhavati nityaà hari-loke mahotsava || 220 ||
58 - atha ürjädaro, yathä pädme --
yathä dämodaro bhakta-vatsalo vidito janaiù |
tasyäyaà tädåço mäsaù svalpam apy uru-kärakaù || 221 ||
taträpi mathuräyäà viçeño, yathä tatraiva -- bhuktià muktià harir dadyäd arcito 'nyatra sevinäm | bhaktià tu na dadäty eva yato vaçyakaré hareù || 222 ||
sä tv aïjasä harer bhaktir labhyate kärttike naraiù | mathuräyäà sakåd api çré-dämodara-sevanät || 223 ||
59 -- atha çré-janma-dina-yäträ, yathä bhaviñyottare -- yasmin dine prasüteyaà devaké tväà janärdana | tad-dinaà brühi vaikuëöha kurmas te tatra cotsavam | tena samyak-prapannänäà prasädaà kuru keçavaù || 224 ||
60 -- atha çré-mürter-anghri-sevane prétiù, yathä ädi-puräëe -- mama näma-sadägrähé mama sevä-priyaù sadä |
bhaktis tasmai pradätavyä na tu muktiù kadäcana || 225 ||
61 -- atha çré-bhägavatärthäsvädo, yathä prathame (1.1.3) -- nigama-kalpa-taror-galitaà phalaà
çuka-mukhäd amåta-drava-saàyutam | pibata bhägavataà rasam älayaà muhur aho rasikä bhuvi bhävukäù || 226 ||
tathä dvitéye (2.1.9) ca --
pariniñöhito 'pi nairguëye uttamaùçloka-lélayä | gåhita-cetä räjarñe äkhyänaà yad adhétavän || 227 ||
62 --atha sa-jätéyäçaya-snigdha-çré-bhagavad-bhakta-saìgo, yathä prathame (1.18.13) -- tulayäma lavenäpi na svargaà näpunar-bhavam |
bhagavat-saìgi-saìgasya martyänäà kimutäçiñaù || 228 ||
hari-bhakti-sudhodaye ca --
yasya yat-saìgatiù puàso maëivat syät sa tad-guëaù |
sva-külarddhyai tato dhémän sva-yüthyän eva saàçrayet || 229 ||
63 -- atha çré-näma saàkértanaà, yathä dvitéye (2.1.11) etan nirvidyamänänäm icchatäm akuto-bhayam | yoginäà nåpa nirëétaà harer nämänukértanaà || 230 ||
ädi-puräëe ca --
gétvä ca mama nämäni vicaren mama sannidhau | iti bravémi te satyaà kréto 'haà tasya cärjuna || 231 ||
pädme ca --
yena janma-sahasräëi väsudevo niñevitaù |
tan-mukhe hari-nämäni sadä tiñöhanti bhärata || 232 ||
yatas tatraiva ca --
näma cintämaëiù kåñëaç caitanya-rasa-vigrahaù |
pürëaù çuddho nitya-mukto 'bhinnatvän näma-näminoù || 233 ||
ataù çré-kåñëa-nämädi na bhaved grähyaà indriyaiù | sevonmukhe hi jihvädau svayam eva sphuraty adaù || 234 ||
64 - atha çré-mathurä-maëòale sthitiù, yathä pädme -- anyeñu puëya-tértheñu muktir eva mahä-phalam |
muktaiù prärthyä harer bhaktir mathuräyäà tu labhyate || 235 ||
tri-vargadä käminäà yä mumukñüëäà ca mokñadä |
bhaktécchor bhaktidä kas täà mathuräà näçrayed budhaù || 236 ||
aho madhu-puré dhanyä vaikuëöhäc ca garéyasé | dinam ekaà niväsena harau bhaktiù prajäyate || 237 ||
durühädbhuta-vérye 'smin çraddhä düre 'stu païcake |
yatra svalpo 'pi sambandhaù sad-dhiyäà bhäva-janmane || 238 ||
tatra çré-murtiù yathä --
smeräà bhaìgé-traya-paricitäà säci-vistérëa-dåñöià vaàçé-nyastädhara-kiçalayäm ujjvaläà candrakeëa | govindäkhyäà hari-tanum itaù keçi-téthopankaëöhe
mä prekñiñöhäs tava yadi sakhe bandhu-sange 'sti raìgaù || 239 ||
çré-bhägavataà yathä --
çaìke nétäù sapadi daçama-skandha-padyävalénäà varëäù karëädhvani pathi katämänupurvyäd bhavadbhiù | haàho dimbhäù parama-çubhadän hanta dharmärtha-kämän yad garhantaù sukhamayam amé mokñam apy äkñipanti || 240 ||
kåñëa-bhakto yathä --
dåg-ambhobhir dhautaù pulaka-patalé maëòita-tanuù skhalann antaù-phullo dadhad atipåthuà vepathum api | dåçoù kakñäà yävan mama sa puruñaù ko 'py upayayau na jäte kià tävan matir iha gåhe näbhiramate || 241 ||
näma yathä --
yadavadhi mama çétä vaiëikenänugétä çruti-patham agha-çatror nämä-gäthä prayätä | anavakalita-pürväà hanta käm apy avasthäà tadavadhi dadhad-antar-mänasaà çämyatéva || 242 ||
çré mathurä-maëòalaà yathä
taöa-bhuvi kåta-käntiù çyämalä yäs taöinyäù sphuöita-nava-kadambälambi-küjad-dvirephä | niravadhi-madhurimëä maëòiteyaà kathaà me manasi kam api bhävaà känana-çrés tanoti || 243 ||
alaukika-padärthänäm acintyä çaktir édåçé |
bhävaà tad-viñayaà cäpi yä sahaiva prakäçayet || 244 ||
keñäàcit kvacid aìgänäà yat kñudraà çrüyate phalaà |
bahir-mukha-pravåttyaitat kintu mukhyaà phalaà ratiù || 245 ||
saàmataà bhakti-vijïänäà bhakty-aìgatvaà na karmaëäm || 246 ||
yatha caikädaçe (11.20.9)
tävat karmäëi kurvéta na nirvidyeta yävatä |
mat-kathä-çravaëädau vä çraddhä yävan na jäyate || 247 ||
jïäna-vairägyayor-bhakti-praveçäyopayogitä | éñat prathamam eveti näìgatvam ucitaà tayoù || 248 ||
yad ubhe citta-käöhinya-hetü präyaù satäà mate | sukumära-svabhäveyaà bhaktis tad-hetur éritä || 249 ||
yathä tatraiva (11.20.31) --
tasmän mad-bhakti-yuktasya yogino vai mad-ätmanaù | na jïänaà na ca vairägyaà präyaù çreyo bhaved iha || 250 ||
kintu jïäna-virakty-ädi-sädhyaà bhaktyaiva sidhyati || 251 ||
yathä tatraiva (11.20.32-33) --
yat karmabhir yat tapasä jïäna-vairägya taç ca yat | yogena däna dharmeëa çreyobhir itarair api || 252 ||
sarvaà mad-bhakti-yogena mad-bhakto labhate 'njasä | svargäpavargaà mad-dhäma kathaïcid yadi väïchati || 253 ||
rucim udvahatas tatra janasya bhajane hareù | viñayeñu gariñöho 'pi rägaù präyo viléyate || 254 ||
anäsaktasya viñayän yathärham upayuïjataù |
nirbandhaù kåñëa-sambandhe yuktaà vairägyam ucyate || 255 ||
präpaïcikatayä buddhyä hari-sambandhi-vastunaù | mumukñubhiù parityägo vairägyaà phalgu kathyate || 256 ||
proktena lakñaëenaiva bhaktir adhikåtasya ca | aìgatve suniraste 'pi nityädy-akhila-karmaëäà || 257 ||
jnänasyädhyätmikasyäpi vairagyasya ca phalgunaù | spañöatärthaà punar api tad evedaà niräkåtaà || 258 ||
dhana-çiñyädibhir dvärair yä bhaktir upapädyate | vidüratväd uttamatä-hänyä tasyäç ca näìgatä || 259 ||
viçeñaëatvam evaiñäà saàçrayanty adhikäriëäm | vivekädény ato 'méñäm api näìgatvam ucyate || 260 ||
kåñëonmukhaà svayaà yänti yamäù çaucädayas tathä | ity eñäà ca na yuktä syäd bhakty-aìgäntara-pätitä || 261 ||
yathä skände --
ete na hy adbhutä vyädha tavähiàsädayo guëäù | hari-bhaktau pravåttä ye na te syuù para-täpinaù || 262 ||
tatraiva --
antaù-çuddhir bahiù-çuddhis tapaù-çänty-adayas tathä | amé guëäù prapadyante hari-seväbhikäminäm || 263 ||
sä bhaktir eka-mukhyäëgäçritänaikäìgi kätha vä | svaväsanänusäreëa niñöhätaù siddhi-kåd bhavet || 264 ||
tatra ekäìgä, yathä granthäntare1 --
çré viñëoù çravaëe parékñid abhavad vaiyäsakiù kértane prahlädaù smaraëe tad-aìghri-bhajane lakñméù påthuù püjane | akrüras tv abhivandane kapi-patir däsye 'tha sakhye 'rjunaù sarvasvätma-nivedane balir abhüt kåñëäptir eñäà parä || 265 ||
anekäìgä, yathä navame (9.4.18-20) --
sa vai manaù kåñëa-padäravindayor vacäàsi vaikuëöha-guëänuvarëane | karau harer mandira-märjanädiñu çrutià cakäräcyuta-sat-kathodaye || 266 ||
mukunda-liìgälaya-darçane dåçau tad-bhåtya-gätra-sparçe 'ìga-saìgamaà | ghräëaà ca tat-päda-saroja-saurabhe çrémat-tulasyä rasanäà tad-arpite || 267 ||
pädau hareù kñetra-padänusarpaëe çiro håñékeça-padäbhivandane |
kämaà ca däsye na tu käma-kämyayä yathottamaùçloka-janäçraya ratiù || 268 ||
çästroktayä prabalayä tat-tan-maryäda yänvitä |
vaidhi bhaktir iyaà kaiçcan maryädä-märga ucyate || 269 ||
atha rägänugä –
viräjantém abhivyaktäà vraja-väsé janädiñu | rägätmikäm anusåtä yä sä rägänugocyate || 270 ||
rägänugä-vivekärtham ädau rägätmikocyate || 271 ||
iñöe svärasiké rägaù paramäviñöatä bhavet |
tan-mayé yä bhaved bhaktiù sätra rägätmikoditä || 272 ||
sä kämarüpä sambandha-rüpä ceti bhaved dvidhä || 273 ||
tathä hi saptame (7.1.29-30) --
kämäd dveñäd bhayät snehäd yathä bhaktyeçvare manaù | äveçya tad aghaà hitvä bahavas tad-gatià gatäù || 274 ||
gopyaù kämäd bhayät kaàso dveñäc caidyädayo nåpäù |
sambandhäd våñëayaù snehäd yüyaà bhaktyä vayaà vibho || 275 || iti ||
änukülya-viparyäsäd bhéti-dveñau parähatau |
snehasya sakhya-väcitväd vaidha-bhakty-anuvartitä || 276 ||
kià vä premäbhidhäyitvän nopayogo’tra sädhane | bhaktyä vayam iti vyaktaà vaidhé bhaktir udéritä || 277 ||
yad-aréëäà priyäëäà ca präpyam ekam ivoditam | tad brahma-kåñëayor aikyät kiraëärkopamä-juñoù || 278 ||
brahmaëy eva layaà yänti präyeëa ripavo hareù | kecit präpyäpi särüpyäbhäsaà majjanti tat-sukhe || 279 ||
tathä ca brahmäëòa puräëe –
siddha-lokas tu tamasaù päre yatra vasanti hi |
siddhä brahma-sukhe magnä daityäç ca hariëa hatäù || 280 ||
räga-bandhena kenäpi taà bhajanto vrajanty amé |
aìghri-padma-sudhäù prema-rüpäs tasya priyä janäù || 281 ||
tathä hi çré-daçame (10.87.23) –
nibhåta-marun-mano’kña-dåòha-yoga-yujo hådi yan munaya upäsate tad-arayo’pi yayuù smaraëät | striya uragendra-bhoga-bhuja-daëòa-viñakta-dhiyo vayam api te samäù sama-dåço’ìghri-saroja-sudhäù || 282 ||
tatra kämarüpä –
sä kämarüpä sambhoga-tåñëäà yä nayati svatäm |
yad asyäà kåñëa-saukhyärtham eva kevalam udyamaù || 283 ||
iyaà tu vraja-devéñu suprasiddhä viräjate | äsäà prema-viçeño’yaà präptaù käm api mädhuréà | tat-tat-kréòä-nidänatvät käma ity ucyate budhaiù || 284 ||
tathä ca tantre –
premaiva gopa-rämäëäà käma ity agamat prathäm || 285 ||
ity uddhavädayo’py etaà väïchati bhagavat-priyäù || 286 ||
käma-präyä ratiù kintu kubjäyäm eva sammatä || 287 ||
tatra sambandha-rüpä –
sambandha-rüpä govinde pitåtvädy-äbhimänitä | atropalakñaëatayä våñëénäà vallavä matäù |
yadaiçya-jïäna-çünyatväd eñäà räge pradhänatä || 288 ||
käma-sambandha-rüpe te prema-mätra-svarüpake | nitya-siddhäçrayatayä nätra samyag vicärite || 289 ||
rägätmikäyä dvaividhyäd dvidhä rägänugä ca sä |
kämänugä ca sambandhänugä ceti nigadyate || 290 ||
tatra adhikäré –
rägätmikäika-niñöhä ye vraja-väsi-janädayaù |
teñäà bhäväptaye lubdho bhaved aträdhikäravän || 291 ||
tat-tad-bhävädi-mädhurye çrute dhér yad apekñate | nätra çästraà na yuktià ca tal-lobhotpatti-lakñaëaà || 292 ||
vaidha-bhakty-adhikäré tu bhävävirbhavanävadhi | atra çästraà tathä tarkam anukülam apekñate || 293 ||
kåñëaà smaran janaà cäsya preñöhaà nija-saméhitam | tat-tat-kathä-rataç cäsau kuryäd väsaà vraje sadä || 294 ||
sevä sädhaka-rüpeëa siddha-rüpeëa cätra hi | tad-bhäva-lipsunä käryä vraja-lokänusärataù || 295 ||
çravaëotkértanädéni vaidha-bhakty-uditäni tu | yäny aìgäni ca täny atra vijïeyäni manéñibhiù || 296 ||
tatra kämänugä –
kämänugä bhavet tåñëä käma-rüpänugäminé || 297 ||
sambhogecchä-mayé tat-tad-bhävecchätmeti sä dvidhä || 298 ||
keli-tätparyavaty eva sambhogecchä-mayé bhavet | tad-bhävecchätmikä täsäm bhäva-mädhurya-kämitä || 299 ||
çré-mürter mädhuréà prekñya tat-tal-léläà niçamya vä | tad-bhäväkäëkñiëo ye syus teñu sädhanatänayoù | puräëe çruyate pädme puàsam api bhaved iyam || 300 ||
yathä –
purä maharñayaù sarve daëòakäraëya-väsinaù |
dåñövä rämaà harià tatra bhoktum aicchan suvigraham || 301 ||
te sarve strétvam äpannäù samudbhütäç ca gokule | harià sampräpya kämena tato muktä bhavärëavät || 302 ||
riraàsäà suñöhu kurvan yo vidhi-märgeëa sevate | kevalenaiva sa tadä mahiñétvam iyät pure || 303 ||
tathä ca mahä-kaurme –
agni-puträ mahätmänas tapasä strétvam äpire |
bhartäraà ca jagad-yonià väsudevam ajaà vibhum || 304 ||
atha sambandhänugä --
sä sambandhänugä bhaktiù procyate sadbhir ätmani | yä pitåtvädi-sambandha-mananäropanätmikä || 305 ||
lubdhair vätsalya-sakhyädau bhaktiù käryätra sädhakaiù | vrajendra-subalädénäà bhäva-ceñöita-mudrayä || 306 ||
tathä hi çruyate çästre kaçcit kurupuré-sthitaù | nanda-sünor adhiñöhänaà tatra putratayä bhajan | näradasyopadeçena siddho’bhüd våddha-vardhakiù || 307 ||
ataeva näräyaëa-vyüha-stave –
pati-putra-suhåd-bhrätå-pitåvan maitravad dharim | ye dhyäyanti sadodyuktäs tebhyo’péha namo namaù || 308 ||
kåñëa-tad-bhakta-käruëya-mätra-läbhaika-hetukä | puñöi-märgatayä kaiçcid iyaà rägänugocyate || 309 ||
iti çré-çré-bhakti-rasämåta-sindhau purva-vibhäge sädhana-bhakti-laharé-dvitiyä ||
atha bhävaù çuddha-sattva-viçeñätmä prema-süryäàçu-sämya-bhäk | rucibhiç citta-mäsåëya-kåd asau bhäva ucyate || 1 ||
tathä hi tantre --
