YGRAERIOFORA

ΑΝΩΤΕΡΕΣ ∆ΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ

Ο∆ΗΓΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

∆ΕΞΑΜΕΝΟΠΛΟΙΩΝ

(υγροποιηµένα αέρια)

Προλεγόµενα

To Υπουργείο Ε.Ν. µε το υπ' αριθ. 80019/609/84 έγγραφο του πρότεινε στο Ίδρυµα Ευγενίδου να αναλάβει την έκδοση και στην Ελλάδα του βιβλίου Tanker Safety Guide (Liquefied Gas). Η πρόταση αυτή του Υπουργείου υιοθετήθηκε από το Ίδρυµα Ευγενίδου, το οποίο, αφού εξασφαλίσθηκε η άδεια µεταφράσεως και το δικαίωµα εκδόσεως, προέβη αµέσως στις απαιτούµενες ενέργειες για την εξεύρεση κατάλληλου µεταφραστή και για τη γλωσσική επεξεργασία και σχεδίαση του κειµένου. Καρπός των προσπαθειών αυτών είναι το παρόν βιβλίο. Η χρησιµότητα του βιβλίου αυτού είναι φανερή και για τα αντίστοιχα πλοία υπό ελληνική σηµαία. Οι αξιωµατικοί και το πλήρωµα, γνωρίζοντας το περιεχόµενο του βιβλίου θα έχουν την δυνατότητα να φροντίζουν για την ασφαλή φόρτωση, µεταφορά και εκφόρτωση των φορτίων, καθώς και τις απαιτούµενες γνώσεις για την πρόληψη και αντιµετώπιση των ατυχηµάτων που µπορεί να συµβούν, καθ' όλα τα στάδια της µεταφοράς του πράγµατι επικίνδυνου φορτίου. Η µετάφραση έγινε από την αγγλική και από την τελευταία έκδοση του βιβλίου, διορθώθηκαν δε όλα τα παροράµατα που επισηµάνθηκαν καθώς και τα σχήµατα. Καταβλήθηκε ιδιαίτερη προσπάθεια, ώστε η απόδοση των ειδικών όρων στην ελληνική να είναι απόλυτα ακριβής. Το Ίδρυµα Ευγενίδου αισθάνεται ιδιαίτερη χαρά γιατί µε την κυκλοφορία και του βιβλίου «Οδηγός ασφαλείας δεξαµενόπλοιων» (υγροποιηµένα αέρια) συµβάλλει και αυτό στον τοµέα του, στην πρόοδο της Ελληνικής Ναυτιλίας.

Ι ∆ Ρ Υ Μ Α Ε Υ Γ Ε Ν Ι ∆ Ο Υ

B Ι Β Λ Ι Ο Θ Η Κ Η Τ Ο Υ Ν Α Υ Τ Ι Κ Ο Υ

Οδηγός ασφαλείας

δεξαµενόπλοιων

(υγροποιηµένα αέρια)

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

∆ΑΜΙΑΝΟΥ Α. ∆ΟΥΜΑΝΗ Πλοιάρχου Λ.Σ. - ∆ιπλ. Χηµ.-Μηχ.

Ε.Μ.Π.

Αντικείµενο και σκοπός.... ... 1 Ορισµοί ... ... 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Ιδιότητες και κίνδυνοι από τα υγροποιηµένα αέρια 1.1 Εισαγωγή 10 1.2 Ευφλεκτικότητα 10 1.3 Κίνδυνοι για την υγεία 10 1.3.1 Τοξικότητα 10 1.3.2 Ασφυξία 10 1.3.3 Αναισθησία 11 1.3.4 Κρυοπάγηµα 11 1.4 Αντιδραστικότητα 11 1.4.1 Αντίδραση µε το νερό-σχηµατισµός υδριτών 11 1.4.2Αυτοαντίδραση 11 1.4.3 Αντίδραση µε τον αέρα 12 1.4.4 Αντίδραση µε άλλα φορτία 12 1.4.5 Αντίδραση µε άλλα υλικά 12 1.5 ∆ιαβρωτικότητα 12 1.6 Χαρακτηριστικά των ατµών 13 1.7 Επιδράσεις χαµηλών θερµοκρασιών 13 1.7.1 Ευθραυστότητα (δηµιουργία cracks) 13 1.7.2 ∆ιαρροή (διασκόρπιση) του φορτίου 13 1.7.3 Ψύξη 14 1.7 4 Ψυχρά σηµεία (κηλίδες) 14 1.7.5 Σχηµατισµός πάγου 14 1.7.6 Υστέρηση εξατµίσεως 14 1.8 Πίεση 15 1.8.1 Επιδράσεις της υψηλής και χαµηλής πιέσεως 15 1.8.2 Αντίθλιψη 15 1.8.3 Συστήµατα υπό πίεση 15 1.8.4 Παλινδροµικός εξοπλισµός 16 1.8.5 Πιέσεις δεξαµενών φορτίου 16 1.8.6 ∆είγµατα υγροποιηµένου αερίου 16 1.8.7 ∆ράση ελεύθερων επιφανειών 16 1.8.8 Ανακουφιστικά επιστόµια πιέσεως 17 1.8.9 Εναλλάκτες θερµότητας 18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ∆ΕΥΤΕΡΟ Γενικές προφυλάξεις 2.1 Εισαγωγή ...18 2.2 Πληροφορίες για το φορτίο ... 18 2.3 Αγκυροβολιά ...18 2.4 Συρµατόσχοινα έκτακτης ρυµουλκήσεως ...19 2.5 Πρόσβαση (επιβίβαση)...19 2.5.1 Μέσα προσβάσεως (κύρια είσοδος ή κύρια εξωτερική κλίµακα)...19 2.5.2 Φωτισµός ...19 2.5.3 Μη εξουσιοδοτηµένα άτοµα...19 2.5.4 Κάπνισµα προσωπικού, άτοµα µεθυσµένα ή υπό την επίδραση ναρκωτικών ...19 2.6 Προειδοποιήσεις ...19 2.6.1 Μόνιµες...19 2.6.2 Προσωρινές...19 2.7 Σκάφη κατά µήκος του πλοίου ...20 2.8 Προφυλάξεις από τον καιρό...20 2.8.1 Κατάσταση ανέµου ... 20 2.8.2Ηλεκτρικές καταιγίδες...20 2.8.3 Ψυχρός καιρός ...20

2.10 Ανοίγµατα στη γέφυρα και τις υπερκατασκευές ... 21 2.11 Προφυλάξεις στο µηχανοστάσιο και το λεβητοστάσιο... 21 2.11.1 Εξοπλισµός καύσεως... 21 2.11.2 Αυλοί εµφυσήσεως αέρα στο λέβητα (εκκαπνισµός)... 21 2.11.3 Εύφλεκτα υγρά στα µηχανοστάσια... 21 2.11.4 Έκχυση και διαρροή πετρελαίου... 21 2.11.5 Καύσιµο πετρέλαιο και λιπαντέλαια ... 22 2.11.6 Ατµοί φορτίου... 22 2.12 Προφυλάξεις στα µαγειρεία... 22 2.13 Προφυλάξεις στο µηχανοστάσιο φορτίου ... 22 2.14 ∆ιαγωγή, ευστάθεια, τάσεις και ετοιµότητα κινήσεως... 23 2.15 Ναυσιπλοΐα... 23 2.16 Ρύπανση... 23 2.17 Εξοπλισµός καταπολεµήσεως πυρκαϊάς και πυροπροστασίας ... 23 2.18 Ελικόπτερα...23 2.19 Λειτουργικές ανωµαλίες... 24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ Κίνδυνοι πυρκαϊάς και προφυλάξεις 3.1 Εισαγωγή...25 3.2 Ευφλεκτικότητα των υγροποιηµένων αερίων...25 3.3 Έκλυση και διάθεση ατµών φορτίου... ...26 3.4 Έλεγχος της ατµόσφαιρας ...26 3.4.1 Γενικά ...26 3.4.2 Χώροι συγκρατήσεως και χώρος µεταξύ διαφραγµάτων...26 3.4.3 ∆εξαµενές φορτίου και συστήµατα σωληνώσεων ...27 3.4.4 Ποιότητα αδρανούς αερίου ...27 3.4.5 Κίνδυνοι από το αδρανές αέριο και προφυλάξεις ...27 3.5 Προφυλάξεις από πηγές αναφλέξεως ...28 3.5.1 Κάπνισµα ... ...28 3.5.2 Φορητός ηλεκτρικός εξοπλισµός ...28 3.5.3 Εξοπλισµός επικοινωνιών ...29 3.5.4 Θερµές εργασίες, σφυροκοπανισµοί, σφυρηλατήσεις και εργαλεία ισχύος ...29 3.5.5 Γείωση ξηράς-πλοίου...30 3.5.6 Αυτανάφλεξη ... 31 3.5.7 Αυτόµατη καύση ...31 3.6 Στατικός ηλεκτρισµός ...31 3.6.1 ∆ηµιουργία στατικού ηλεκτρισµού...31 3.6.2 Ατµός...32 3.6.3 ∆ιοξείδιο του άνθρακα ...32 3.7 Εξοπλισµός καταπολεµήσεως και προστασίας από πυρκαϊά ...32 3.7.1 Πυροσβεστικός εξοπλισµός καταπολεµήσεως πυρκαϊάς...32 3.7.2 Πλέγµατα και δικτυωτά συγκρατήσεως φλογών...32 3.7.3 Αδρανές αέριο...32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Εργασίες φορτίου 4.1 Εισαγωγή...34 4.2 Ευθύνη..., ... 34 4.3 Προετοιµασία του συστήµατος φορτίου... 34 4.4 Γενικός κύκλος εργασιών φορτίου ... 35 4.5 Προετοιµασία µεταγγίσεως φορτίου ... 35 4.5.1 Γενικά... 35 4.5.2 Αντίθλιψη ... 36 4.6 Αδρανοποίηση και έκπλυση µε αδρανές αέριο... 37 4.6.1 Γενικά... 37 4.6.2 Αδρανοποίηση... 38 4.6.3 Έκπλυση µε αδρανές αέριο... 38 4.6.4 Μέθοδοι αδρανοποιήσεως και εκπλύσεως µε αδρανές αέριο ... 38 4.7 Προετοιµασία για φόρτωση... 39 4.7.1 Γενικά... 39 4.7.2Ψύξη ... 40

4.8 Φόρτωση του φορτίου... 40 4.9 Κατάσταση του φορτίου ... 42 4.9.1 Γενικά... 42 4.9.2 Επανυγροποίηση (συµπύκνωση) και έλεγχος της συµπυκνώσεως της εξατµίσεως... 42 4.9.3 Χρησιµοποίηση του φορτίου σαν καύσιµο... 44 4.10 Εκφόρτωση του φορτίου... 46 4.11 Μετάγγιση φορτίου µεταξύ πλοίων... 46 4.11.1 Μετάγγιση φορτίου από πλοίο σε πλοίο ... 46 4.11.2 Μετάγγιση φορτίου από πλοίο σε φορτηγίδα ... 47 4.12 Ερµατισµός/αφερµατισµός ... 47 4.13 ∆ιαχωρισµός φορτίων... 47 4.14 Αλλαγή φορτίων ... 48 4.14.1 Αποστράγγιση φορτίου...49 4.14.2 Έκπλυση µε αδρανές αέριο ...49 4.14.3 Πλύση µε νερό µετά από εκφόρτωση φορτίου αµµωνίας ...50 4.15 Απελευθέρωση (απαλλαγή) από αέρια ...50 4.16 Εξαερισµός στη θάλασσα ή στο λιµάνι ...51 4.17 Αποθήκευση σε δοχεία στο κατάστρωµα...51 4.18 ∆ειγµατοληψία...52 4.18.1 ∆είγµατα υγρού...52 4.18.2 ∆είγµατα ατµού...52 4.19 ∆εξαµενισµός και περίοδοι επισκευών (παροπλισµού) ...53 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Εξοπλισµός φορτίου και όργανα 5.1 Εισαγωγή...54 5.2 Λειτουργικές προφυλάξεις ...54 5.2.1Συντήρηση ...54 5.2.2 Ενέργειες σε περίπτωση ελαττώµατος ...55 5.3 Εγκατάσταση και προφυλακτικός εξοπλισµός ...55 5.3.1 Αντλίες... ...55 5.3.2 Συµπιεστές ...55 5.3.3 Εναλλάκτες θερµότητας... 56 5.3.4 Ηλεκτρολογικός εξοπλισµός...56 5.3.5 Συστήµατα ελέγχου και προειδοποιήσεως (συναγερµού) ...56 5.3.6 Όργανα...57 5.3.7 Επιστόµια (βάνες) ...:...57 5.3.8 Συστήµατα εξαερισµού του φορτίου... 57 5.3.9 Εξαρτήµατα διαστολής-συστολής ... 58 5.3.10Σωληνώσειςφορτίου ... 58 5.3.11 Εύκαµπτοι σωλήνες φορτίου... 58 5.3.12 Συστήµατα αδρανούς αερίου... 59 5.3.13 Εξοπλισµός εξαερισµού... 59 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ Κλειστοί χώροι 6.1 Εισαγωγή ... 60 6.2 Ατµόσφαιρα µέσα σε κλειστούς χώρους ...60 6.3 Είσοδος σε κλειστούς χώρους... 61 6.3.1 Γενικά... 61 6.3.2 ∆οκιµή πριν από την είσοδο... 61 6.3.3 Αναπνευστική συσκευή ...62 6.3.4 Ενέργειες σε περίπτωση ατυχήµατος ... 62 6.4 Εξαερισµός χώρων ... 63 6.4.1Σύστηµαφορτίου ... 63 6.4.2 Κλειστοί χώροι ξεχωριστοί από το σύστηµα φορτίου... 63 6.4.3 Χώροι ελέγχου φορτίου ... 63 6.4.4 Χώροι αντλιών ή συµπιεστών, χώροι κινητήρων και αεροφράγµατα ... 64 6.4.5 Μηχανοστάσια και λεβητοστάσια ... 64

∆ιαδικασίες έκτακτης ανάγκης 7.1 Εισαγωγή... ... 65 7.2 Προσχεδίαση ... 65 7.2.1 Γενικά ... 65 7.2.2 Οργάνωση ... 65 7.3 Προκαταρκτικές ενέργειες ...66 7.3.1 Γενικός συναγερµός ... 66 7.3.2 Έλεγχος πληρώµατος ... 66 7.3.3 Συγκέντρωση... ...66 7.4 ∆ιαδικασίες ...66 7.4.1 Πυρκαϊά...66 7.4.2 Σύγκρουση...67 7.4.3 Προσάραξη ...67 7.4.4 ∆ιαρροή νερού σε χώρο συγκρατήσεως ή διαφράγµατος...67 7.4.5 ∆ιάρρηξη εύκαµπτου σωλήνα, θραύση σωληνώσεως ή διαρροή φορτίου ...67 7.4.6 ∆ιαρροή δεξαµενής ...67 7.4.7 Απόρριψη φορτίου στη θάλασσα σε έκτακτες περιπτώσεις...68 7.4.8 Ατύχηµα στο προσωπικό ...68 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓ∆ΟΟ Καταπολέµηση πυρκαΐάς 8.1 Εισαγωγή...69 8.2 Οργάνωση της καταπολεµήσεως της πυρκαΐάς...69 8.3 Θεωρία της καταπολεµήσεως της πυρκαΐάς...69 8.3.1 Στοιχεία πυρκαΐάς ... ...69 8.3.2 Τύποι πυρκαΐάς ...69 8.3.3 Ειδική εξέταση για την καταπολέµηση διαφόρων τύπων πυρκαΐάς ...70 8.4 ∆ιαδικασίες καταπολεµήσεως πυρκαΐάς ...71 8.4.1 Γενικά ...71 8.4.2 Σχέδια έκτακτης ανάγκης ...72 8.5 Πυροσβεστικά µέσα...73 8.5.1 Ανασχετές φλογών ... 8.5.2 Ψύξη... 74 8.5.3 Απόπνιξη ...74 8.6 Προστατευτικές στολές...76 8.7 Εκπαίδευση και γυµνάσια ...76 8.8 Επιθεώρηση και συντήρηση του εξοπλισµού...76 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ Προστασία προσωπικού και διάσωση της ζωής 9.1 Εισαγωγή ... ... 77 9.2 Προστατευτικές στολές ...77 9.3 Καθαρισµός, ψεκασµός µε νερό και καταιονητήρες...77 9.4 Αναπνευστικές συσκευές ... 77 9.5 Αναπνευστήρες µεταλλικού κιβωτίου ή τύπου φίλτρου... 78 9.6 Πρώτες βοήθειες ... 78 9.7 Τεχνητή αναπνοή ... 79 9.8 Κρυοπάγηµα ... 79 9.9 Ατυχήµατα σε περιωρισµένους χώρους... 79 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Πληροφορίες για το φορτίο (φύλλα πληροφοριών) Π.1.1 Γενικά... 80 Π. 1.2 ∆ιαδικασία έκτακτης ανάγκης ... 80 Π. 1.3 Πληροφορίες για την υγεία...80 Π. 1.4 Φυσικές ιδιότητες ... 80 Π. 1.5 Πληροφορίες αντιδραστικότητας (χηµικής)... 81 Π. 1.6 Υλικά κατασκευής... 81 Π.1.7 Στοιχεία ευφλεκτικότητας ...81 Φύλλα πληροφοριών ... 83-157

Π.2.1 Γενικά ... 158 Π.2.2 Βασική εξέταση της σχεδιάσεως του συστήµατος φορτίου ... 158 Π.2.2.1 Γενικά ... 158 Π.2.2.2 Μεταφορά υπό πίεση ... 158 Π.2.2.3 Μεταφορά υπό ψύξη... 159 Π.2.2.4 Τα φορτία... ... 159 Π.2.3 Συστήµατα που περιέχουν το φορτίο... 160 Π.2.3.1 Γενικά ... 160 Π.2.3.2 Συστήµατα µε δεξαµενές πιέσεως... 160 Π.2.3.3 Συστήµατα χαµηλής πιέσεως ... 161 Π.2.3.4 ∆ιατάξεις κελύφους και µονώσεως ... 161 Π.2.3.5Συστήµαταεπανυγροποιήσεως(συµπυκνώσεως) ... 162 Π.2.4 Τύποι πλοίων... 162 Π.2.4.1 Γενικά... 162 Π.2.4.2 Πλοία που λειτουργούν µε πλήρη πίεση ... 162 Π.2.4.3 Πλοία που λειτουργούν µε ηµιψύξη ... 163 Π.2.4.4 Πλοία LPG µε πλήρη ψύξη ... 163 Π.2.4.5 Πλοία µεταφοράς αιθυλενίου ... 165 Π.2.4.6 Πλοία µεταφοράς LNG... 165 Π.2.4.7 Άλλοι τύποι υγραεριοφόρων πλοίων και συστηµάτων αποθηκεύσεως φορτίου ... 168 Π.2.5 Εξοπλισµός φορτίου... 168 Π.2.5.1 Γενικά... 168 Π.2.5.2 Σωληνώσεις φορτίου υγρού και ατµοίν ... 168 Π.2.5.3 Αντλίες φορτίου ... 169 Π.2.5.4 Συµπιεστές φορτίου και εναλλάκτες θερµότητας ... 169 Π.2.5.5 Όργανα ... 169 Π.2.5.6 Αδρανές αέριο... 169 Π.2.6 Απαιτήσεις κατασκευής και εξοπλισµού ... 170 Π.2.6.1 Γενικά... 170 Π.2.6.2 Αποθήκευση του φορτίου... 170 Π.2.6.3 Εξοπλισµός φορτίου ... 171 Π.2.6.4 ∆ιάταξη του πλοίου... 172 Π.2.6.5 Θέση δεξαµενών και πλευστότητα σε περίπτωση βλάβης ... 173 Π.2.6.6 Προφυλάξεις φορτίου... 174 Π.2.7 Λειτουργικός κύκλος υγραεριοφόρου πλοίου... 174 Π.2.8 Οι µεταφορές αερίων... 175 Π.2.8.1 Γενικά ... 175 Π.2.8.2 Φυσικό αέριο (LNG)... 175 Π.2.8.3 Υγροποιηµένα αέρια πετρελαίου (LPG) ... 175 Π.2.8.4 Αµµωνία και χηµικά αέρια... 175 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 Συµπύκνωση και έλεγχος εκλυόµενων ατµών Π.3.1 Γενικά ... 177 Π.3.2 Τύποι των νγραεριοφόρον πλοίων ψύξεως ... 177 Π.3.2.1 Υγραεριοφόρα ηµιψύξεως ... 177 Π.3.2.2 Υγραεριοφόρα πλήρους ψύξεως... 177 Π.3.3 Συστήµατα συµπυκνώσεως (επανυγροποιήσεως)... 178 Π.3.3.1 Απαιτήσεις της µονάδας συµπυκνώσεως... 178 Π.3.3.2 Αποστολή της µονάδας συµπυκνώσεως ... 178 Π.3.3.3 Βοηθητικές εργασίες της µονάδας συµπυκνώσεως... 178 Π.3.3.4 Βοηθητικές εργασίες του συστήµατος R22 ... 178 Π.3.4 Βασική θερµοδυναµική θεωρία ... 179 Π.3.4.1 Γενικά ... 179 Π.3.4.2 Αρχές και ορισµοί ... 179 Π.3.4.3 Θερµοδυναµικές µονάδες... 180 Π.3.4.4 Θερµοδυναµικοί νόµοι και µεταβολές... 182 Π.3.4.5 ∆ιάγραµµαMollier (πιέσεως- ενθαλπίας)..., ... 184 Π.3.4.6 Τάση ατµών µίγµατος ... 185 Π.3.5 Θερµοδυναµική θεωρία που εφαρµόζεται σε απλό κύκλο επανυγροποιήσεως (συµπυκνώσεως) αερίου ... 186 Π.3.5.1 Απλός κύκλος συµπυκνώσεως αερίου ... 186 Π.3.5.2 Εφαρµογή του διαγράµµατος Mollier σε απλό κύκλο... 187 Π.3.5.3 ∆ιαφορές µεταξύ πραγµατικών κύκλων και απλού κύκλου ... 189

Π.3.6.1 Γενικά ... 191 Π.3.6.2 Άµεσο σύστηµα - ενός σταδίου ... 191 Π.3.6.3 Άµεσο σύστηµα - δύο σταδίων... 192 Π.3.6.4 Άµεσο σύστηµα-καταιονισµός... 193 Π.3.6.5 Έµµεσο σύστηµα ... 194 Π.3.7 Εργασίες της µονάδας συµπυκνώσεως (επανυγροποιήσεως)... ΐν.^ Π.3.7.1 Γενικά... 195 Π.3.7.2 Αρχικές προφυλάξεις... 195 Π.3.7.3 Εργασίες της µονάδας συµπυκνώσεως (επανυγροποιήσεως) φορτίου ... 196 Π.3.7.4 Εργασίες του συστήµατος R22... 196 Π.3.7.5 Συµπλήρωση των εργασιών συµπυκνώσεως (επανυγροποιήσεως)... 197 Π.3.7.6 Συστήµατα γλυκόλης... 197 Π.3.7.7 Εισαγωγή αλκοόλης ... 197 Π.3.7.8 Σχηµατισµός υδριτών... 198 Π.3.7.9 Αέρια που δεν συµπυκνώνονται ... 198 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4 ∆εξαµενισµός και περίοδοι παροπλισµού Π.4.1 Γενικά ... 200 Π.4.2 Ειδικές µελέτες ... 200 Π.4.2.1 ∆εξαµενές φορτίου και χώροι συγκρατήσεως ή µεταξύ διαφραγµάτων... 200 Π.4.2.2 Όργανα... 200 Π.4.2.3 Υλικά και διαδικασίες που χρησιµοποιούνται στις επισκευές ... 200 Π.4.2.4 Θερµές εργασίες ... 201 Π.4.2.5 ∆εξαµενές αποθηκεύσεως υπό πίεση... 201 Π.4.2.6 Πρετοιµασία... 201 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 5 Εγκατάσταση χειρισµού φορτίου και εξοπλισµός Π.5.1 Γενικά ... 202 Π.5.2 Αντλίες φορτίου... 202 Π.5.2.1 Αντλίες τύπου βαθέος φρέατος... 202 Π.5.2.2 Μόνιµες υποβρύχιες αντλίες... 203 Π.5.2.3 Κινητές υποβρύχιες αντλίες... 203 Π.5.2.4 Αντλίες τοποθετηµένες στο κατάστρωµα... 203 Π.5.2.5 Αντλίες χώρων συγκρατήσεως ή µεταξύ διαφραγµάτων... 204 Π.5.3 Αντλίες ατµών και συµπιεστές :... 204 Π.5.3.1 Γενικά ... 204 Π.5.3.2 Παλινδροµικοί συµπιεστές ... 204 Π.5.3.3 Φυγοκεντρικοί συµπιεστές ... 206 Π.5.3.4 Συµπιεστές τύπου Rootes ... 206 Π.5.3.5 Κοχλιωτοί συµπιεστές... 207 Π.5.4 Εναλλάκτες θερµότητας... 207 Π.5.5 Ανακουφιστικοί µηχανισµοί... 207 Π.5.5.1 Γενικά ... 207 Π.5.5.2 Συνήθεις προφυλάξεις ... 207 Π.5.5.3 Ανακουφιστικά επιστόµια που λειτουργούν µε φορτισµένο ελατήριο και οόήγό... 208 Π.5.5.4 Ανακουφιστικά επιστόµια νεκρού βάρους ... 208 Π.5.5 ∆ίσκοι θραύσεως ... ... 208 Π.5.6 Επιστόµια (βάνες)... 208 Π.5.7 Φίλτρα και διηθήτηρες ... 209 Π.5.8 Αναστολείς διαστολών... 210 Π.5.9 Πλέγµατα συγκρατήσεως φλογών ... 211 Π.5.10 Εξαερισµοί και ιστοί εκπλύσεως µε αέριο ... 211 Π.5.11 Στηρίγµατα σωληνώσεων... 211 Π.5.12 Εύκαµπτοι σωλήνες ... 212 Π.5.13 Μόνωση... 212 Π.5.14 Σύνδεσµοι γειώσεως ... 213 Π.5.15 Πλυντρίδες... 213 Π.5.16 Συστήµατα αδρανούς αερίου... 213

Π.6.1 Γενικά ... ... 215 Π.6.2 ∆είκτες στάθµης υγρού ... 215 Π.6.2.1 Γενικά ... 215 Π.6.2.2 Πλωτοί δείκτες ... 215 Π.6.2.3 ∆είκτες διαφορικής πιέσεως ... 216 Π.6.2.4 ∆είκτες µε σταθερό και ολισθαίνοντα σωλήνα ... 216 Π.6.2.5 ∆είκτες φυσαλίδας αζώτου... 216 Π.6.2.6 Αισθητήρια ηλεκτρικής χωρητικότητας... 217 Π.6.2.7 ∆είκτες υπερήχων... 217 Π.6.2.8 Μετρητές ραδιενεργών ... 217 Π.6.3 Συναγερµοί στάθµης και συστήµατα αυτόµατης διακοπής ... 217 Π.6.4 Μηχανισµοί ενδείξεως της πιέσεως... 217 Π.6.4.1 Γενικά... 217 Π.6.4.2 Μανόµετρα ... 218 Π.6.4.3 Σωλήνες Bourdon ... 218 Π.6.4.4 Συνήθεις προφυλάξεις... 218 Π.6.5 Εξοπλισµός παρακολουθήσεως της θερµοκρασίας... 219 Π.6.5.1 Γενικά... 219 Π.6.5.2 Θερµόµετρα υγρού-ατµού ... 219 Π.6.5.3 Θερµόµετρα µε υγρό ... 219 Π.6.5.4 ∆ιµεταλλικά θερµόµετρα... 219 Π.6.5.5 Θερµοστοιχεία... 219 Π.6.5.6 Θερµόµετρα αντιστάσεως ... 219 Π.6.5.7 Συνήθεις προφυλάξεις ... 219 Π.6.6 ∆ιακόπτες πιέσεως και θερµοκρασίας ... 220 Π.6.7 Εξοπλισµός ανιχνεύσεως ατµών... 220 Π.6.7.1 Γενικά ... 220 Π.6.7.2 Ανιχνευτές υπερύθρων... 220 Π.6.7.3 Μετρητές θερµικής αγωγιµότητας ... 221 Π.6.7.4 Ανιχνευτές καύσιµου αερίου ... 221 Π.6.7.5 ∆είκτες χηµικής απορροφήσεως οξυγόνου... 222 Π.6.7.6 ∆είκτες οξυγόνου... 222 Π.6.7.7 Συνήθεις προφυλάξεις... 222 Π.6.8 Εξοπλισµός συναγερµού και κυκλώµατα διακοπής... 223 Π.6.9 Όργανα και έλεγχος των παροχών αέρα ... 224 Π.6.10 Μηχανισµοί ελέγχου της βλάβης στην καύση... 224 ΠΑ ΡΑΡΤΗ ΜΑ 7 Ηλεκτρολογικός εξοπλισµός για επικίνδυνες περιοχές Π.7.1 Ηλεκτρολογικός εξοπλισµός και κανονισµοί ... 225 Π.7.2 Πιστοποιηµένα ασφαλής ηλεκτρολογικός εξοπλισµός... 225 Π.7.2.1 Εσωτερικά ασφαλής εξοπλισµός... 225 Π.7.2.2 Αντιεκρηκτικός/αντισπινθηρικός εξοπλισµός ... 226 Π.7.2.3 Εξοπλισµός συµπιεζόµενος ή εκπλυνόµενος µε αέριο ... 226 Π.7.2.4 Εξοπλισµός αυξηµένης ασφαλείας ... 226 Π.7.2.5 Συνήθεις προφυλάξεις ... 226 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 8 Το φαινόµενο της αντιθλίψεως Π.8.1 Εισαγωγή ... 229 Π.8.2 ∆ηµιουργία της αντιθλίψεως ... 229 Π.8.3 Άλλες επιδράσεις της αντιθλίψεως... 230 ΠΑ ΡΑΡΤΗ ΜΑ 9 Κατάλογος ελέγχων ασφαλείας πλοίου-ξηράς Υγροποιηµένο αέριο - κατάλογος ελέγχων µεταφοράς... 231 Υγροποιηµένο αέριο - υπόδειγµα πληροφοριών φορτίου ... 235 Υγροποιηµένο αέριο - υπόδειγµα πληροφοριών αναχαιτιστή... 235 Υγροποιηµένο αέριο-υπόδειγµα εύκαµπτου σωλήνα φορτίου... 236 Πίνακας θεµάτων ... 237 Πίνακας ονοµάτων χηµικών φορτίων (ελληνικά) ... 243 Πίνακας ονοµάτων χηµικών φόρτι ων (αγγλικά)... 244

Σκοπός του Οδηγού αυτού είναι η παροχή, σε όσους εργάζονται σε πλοία, που µεταφέρουν υγροποιηµένα αέρια χύµα, όλων των διαθέσιµων σύγχρονων γνώσεων πάνω στις αναγνωρισµένες πρακτικές, µε τις οποίες προάγεται η λειτουργική ασφάλεια του πλοίου, τόσο όταν ταξιδεύει όσο και όταν βρίσκεται στο λιµάνι. Αν και οι συστάσεις του Οδηγού δεν καλύπτουν ενδεχοµένως πλήρως όλες τις δυνατές καταστάσεις, εντούτοις, παρέχουν την πιο κατάλληλη διαθέσιµη, επί του παρόντος, καθοδήγηση για ασφαλείς διαδικασίες στις περισσότερες από τις καταστάσεις αυτές. Ο Οδηγός αυτός σχετίζεται άµεσα µε τον Οδηγό Ασφαλείας Χηµικών ∆εξαµενόπλοιων, που έχει εκδοθεί από το ∆ιεθνές Ναυτιλιακό Επιµελητήριο και ασχολείται κατ' αρχήν µε λειτουργικά θέµατα, χωρίς να κάνει συστάσεις για θέµατα κατασκευής ή εξοπλισµού των πλοίων. Τα θέµατα αυτά καλύπτονται ανάλογα από τις Εθνικές Αρχές και τους αρµόδιους εξουσιοδοτηµένους οργανισµούς. Ο Οδηγός δεν ασχολείται επίσης µε τα ειδικά λειτουργικά θέµατα του εξοπλισµού, µε τις επισκευές ή τα ναυτιλιακά θέµατα, παρ' όλο που και τα θέµατα αυτά πολλές φορές µνηµονεύονται σ' αυτόν. Όπου είναι αναγκαίο, σε ορισµένες περιπτώσεις, ο Οδηγός αναφέρεται και στην πιθανή ύπαρξη τοπικών κανονισµών. Επιπρόσθετα, οι χειριστές των τερµατικών εγκαταστάσεων διαθέτουν τις δικές τους διαδικασίες ασφαλείας, οι οποίες επηρεάζουν άµεσα τις εργασίες χειρισµού του φορτίου και τις διαδικασίες, που θα υιοθετηθούν σε έκτακτες περιπτώσεις. Καθήκον του πλοιάρχου είναι η γνώση και η τήρηση των πιο πάνω κανονισµών και διαδικασιών. Ο όρος χύµα αναφέρεται στη µεταφορά του φορτίου µέσα σε δεξαµενές ή σε δοχεία πιέσεως, που κατασκευάζονται σαν τµήµα του πλοίου. Το περιεχόµενο φορτοεκφορτώνεται από το εγκατ; :τηµ£ D στο πλοίο σύστηµα χειρισµού του φορτίου. Στο κυρίως κείµενο του Οδηγού περιέχονται συστάσεκ; για κατάλληλες και ασφαλείς πρακτικές, καθώς επίσης και φύλλα στοιχείων, δηλαδή πληροφορίες, για µεµονωµένα φορτία, που περιγράφουν τα κύρια χαρακτηριστικά του καθενός και τις ενέργειες, που θα αναληφθούν σε έκτακτη περίπτωση. ∆εν περιλαµβάνονται θέµατα που σχετίζονται αποκλειστικά µε τη διατήρηση της καθαρότητας µεµονωµένων φορτίων και της καταστάσεως τους κατά τη διάρκεια της µεταφοράς. Ο πιο πάνω Οδηγός θα πρέπει να ενηµερώνεται περιοδικά µε την προσθήκη τροποποιήσεων και νέων στοιχείων, λαµβανοµένων πάντοτε υπόψη των ισχυόντων κωδίκων του ΙΜΟ για την κατασκευή και τον εξαρτισµό των πλοίων, που µεταφέρουν υγροποιηµένα αέρια χύµα. Αναγνώριση προσφοράς. .-Το ∆ιεθνές Ναυτιλιακό Επιµελητήριο επιθυµεί να ευχαριστήσει εκείνους τους παραγωγούς χηµικών φορτίων που τόσο πρόθυµα το εφοδίασαν µε τα στοιχεία, τα οποία συµπεριλαµβάνονται στα φύλλα πληροφοριών, καθώς και όλες τις οργανώσεις και µεµονωµένα άτοµα που το βοήθησαν στην έκδοση αυτού του Οδηγού.

Για τους σκοπούς του Οδηγού αυτού, ισχύουν οι παρακάτω ορισµοί. Άλλοι ορισµοί που έχουν περιορισµένη εφαρµογή, παραθέτονται στο παράρτηµα 3.

Άδεια εκτελέσεως θερµής εργασίας (Hot Work Permit).

Έγγραφο χρησιµοποιούµενο από εξουσιοδοτηµένο πρόσωπο, µε το οποίο επιτρέπεται η ειδική εργασία, που πρέπει να εκτελεσθεί σε καθορισµένο χρόνο και σε προσδιορισµένη περιοχή, µε τη χρησιµοποίηση εργαλείων και εξοπλισµού που δυνατόν να προκαλέσει την ανάφλεξη εύφλεκτου αερίου (βλ. θερµή εργασία). Αδιαβατική (Adiabatic). Μεταβολή που γίνεται χωρίς τη µεταφορά θερµότητας. Αδιαβατική εκτόνωση είναι η µεταβολή του όγκου υγρού ή αερίου, χωρίς την προσθήκη ή αφαίρεση θερµότητας από αυτό (βλ. παράρτηµα 3). Αδρανές αέριο (Inert Gas). Αέριο ή ατµός που δεν προωθεί (διευκολύνει) την καύση και δεν αντιδρά µε το φορτίο. Αδρανοποίηση (Inerting). Η εισαγωγή αδρανούς αερίου σε ένα χώρο για µείωση και διατήρηση της περιεκτικότητας του οξυγόνου σε επίπεδο, στο οποίο η καύση δεν µπορεί να διευκολυνθεί. Αέριο συγκρίσεως (Span Gas). ∆είγµα ατµού γνωστής συνθέσεως και συγκεντρώσεως που χρησιµοποιείται για τη βαθµονόµηση (calibration) του εξοπλισµού ανιχνεύσεως αερίων του πλοίου. Αναχαιτιστής (Inhibitor). Ουσία που χρησιµοποιείται για την παρεµπόδιση ή επιβράδυνση της χειροτερεύσεως του φορτίου ή µιας πιθανής επικίνδυνης χηµικής αντιδράσεως.

Ανιχνευτής απορροφήσεως αερίου (Gas Absorption Detector). Βλέπε ανιχνευτής χηµικής απορροφήσεως.

Ανιχνευτής χηµικής απορροφήσεως (Chemical Absorption Detector).

Οργανο που χρησιµοποιείται για την ανίχνευση αερίων ή ατµών. Λειτουργεί µε βάση την αρχή της αντιδράσεως µεταξύ του αερίου και ενός χηµικού αντιδραστηρίου που βρίσκεται µέσα σπ| συσκευή. Το αέριο αποχρωµατίζει το αντιδραστήριο ή το αντιδραστήριο διαλύει ορισµένο από το αέριο (βλ. παράρτηµα 6).

Αντιεκρηκτικός κλειστός χώρος (Explosion Proof Enclosure).

Χώρος που αντέχει, χωρίς βλάβη, σε οποιαδήποτε έκρηξη εύφλεκτου αερίου, η οποία δυνατόν να συµβεί εντός του. Κάτω από πρακτικές συνθήκες λειτουργίας και µέσα στα όρια αξιοπιστίας των συσκευών (και των αναγνωρισµένων υπερφορτίσεων, αν υπάρχουν, που τις συνοδεύουν) παρεµπο-δίζει τη µετάδοση της φλόγας κατά τρόπο που αυτή δυνατόν να προκαλέσει την ανάφλεξη ενός εύφλεκτου αερίου, το οποίο ενδεχοµένως βρίσκεται στην γύρω ατµόσφαιρα (βλ. παράρτηµα 7). Αντισπινθηρικός κλειστός χώρος (Flame Proof Enclosure).

Βλέπε αντιεκρηκτικός κλειστός χώρος.

Ανώτερο όριο αναφλεξιµότητας (Upper Flammable Limit, UFL) Βλέπε περιοχή αναφλεξιµότητας. Ανώτερο όριο εκρηκτικότητας (UEL). Βλέπε περιοχή αναφλεξιµότητας. Απελευθέρωση αερίων (Gas-Freeing). Η εισαγωγή καθαρού αέρα σε δεξαµενή, διαµέρισµα ή δοχείο για την αποµάκρυνση τοξικού, εύφλεκτου ή αδρανούς αερίου σε επίπεδο'που απαιτείται για ένα ειδικό σκοπό (π.χ. είσοδος σε δεξαµενή, εκτέλεση θερµών εργασιών). Για τις ορθές διαδικασίες βλ. κεφάλαιο 4.

Η µάζα της µονάδας όγκου του αερίου υπό σταθερές συνθήκες θερµοκρασίας και πιέσεως. Αρχή (Administration). Η κυβέρνηση της χώρας, στην οποία είναι νηολογηµένο το πλοίο. Ασφυξία (Asphyxia). Η κατάσταση που προκύπτει, όταν το αίµα στερείται από την επάρκεια παροχής οξυγόνου, µε επακόλουθο την απώλεια των αισθήσεων. Ασφυκτικό (Asphyxiant). Αέριο ή ατµός που δεν έχει τοξικές ιδιότητες, αλλά όταν υπάρχει σε αρκετά µεγάλες συγκεντρώ-σεις (ποσότητες) εκδιώκει το οξυγόνο από το χώρο και συνεπώς προκαλεί ασφυξία. Αυτανάφλεξη (Spontaneous Ignition). Βλέπε θερµοκρασία αυταναψλέξεως. Αυτο-αντίδραση (Self-Reacting). Η τάση µιας χηµικής ουσίας να αυτοαντιδρά, µε συνήθη αποτελέσµατα τον πολυµερισµό ή την αποσύνθεση. Αυτογενής ανάφλεξη (Autogenous Ignition). Βλέπε θερµοκρασία αυτογενούς αναφλέξεως. ∆είκτης εύφλεκτου αερίου (Combustible Gas Indicator).

Όργανο για την ανίχνευση καύσιµου µίγµατος αερίου/αέρα που συνήθως µετρά τη συγκέντρωση του, σε σχέση µε το κατώτερο όριο αναφλέξεως (LFL). Ένα απλό όργανο δεν είναι αξιόπιστο για όλους τους εύφλεκτους ατµούς (βλ. παράρτηµα 6). ∆εξαµενή φορτίου (Cargo Tank). Το στεγανό κέλυφος που σχεδιάζεται να είναι το πρωτεύον δοχείο που περιέχει το φορτίο, καθώς και άλλα στεγανά δοχεία, αν συνδέονται ή όχι µε µόνωση και/ή δευτερεύοντα διαφράγµατα. ∆ευτερεύον διάφραγµα (Secondary Barrier). Το ανθεκτικό στο υγρό εξωτερικό στοιχείο ενός συστήµατος που περιέχει το φορτίο, σχεδιοαµένο να συγκρατεί παροδικά οποιαδήποτε διαρροή υγρού φορτίου που θα γίνει δια - ~ου του πρωτεύοντος διαφράγµατος και να παρεµποδίζει την πτώση της θερµοκρασίας στην κατασκευή του πλοίου σε µη ασφαλές επίπεδο. Οι τύποι του δευτερεύοντος διαφράγµατος ορίζονται πληρέστβρα στο κεφάλαιο IV των κωδίκων του ΙΜΟ. ∆ράση ελεύθερων επιφανειών (Sloshing). Σχηµατισµοί κυµάτων που δυνατόν να δηµιουργηθούν στην επιφάνεια ενός υγρού στη δεξαµενή φορτίου ως συνέπεια της επιδράσεως των κινήσεων του πλοίου. Εγκεκριµένος εξοπλισµός (Approved Equipment). Εξοπλισµός του οποίου η σχεδίαση δοκιµάσθηκε και εγκρίθηκε από αρµόδια υπηρεσία, όπως η Αρχή ή ο Νηογνώµονας. Η υπηρεσία αυτή θα πιστοποιεί τον επί µέρους εξοπλισµό, για χρησιµοποίηση του µε ασφάλεια σε προσδιορισµένες επικίνδυνες ατµόσφαιρες (βλ. παράρτηµα 7). Ειδική πυκνότητα (Specific Gravity). Ο λόγος του βάρους προς τον όγκο µιας ουσίας σε µια θερµοκρασία t1 προς το βάρος ίσου όγκου αποσταγµένου νερού σε µια θερµοκρασία t2, όπου t1 δεν είναι απαραίτητο να είναι ίσο µε το t2. Η θερµοκρασία επηρεάζει τον όγκο και συνεπώς η θερµοκρασία στην οποία έγινε η σύγκριση πρέπει να δηλώνεται σε κάθε φύλο στοιχείων µετά την αναλογία. π.χ. SG = 0,662 -33°C/15°C -33°C παραπέµπει στη θερµοκρασία της ουσίας = t1 15°C παραπέµπει στη θερµοκρασία του νερού = t2

Οι ατµοί που παράγονται πάνω από την επιφάνεια ενός υγρού φορτίου, οι οποίοι οφείλονται στην εξάτµιση που προκαλείται από την εισαγωγή θερµότητας. Έκπλυση µε αέριο (Purging). Η εισαγωγή αζώτου ή κατάλληλου αδρανούς αερίου ή ατµού φορτίου για την εκτόπιση µιας µη αποδεκτής ατµόσφαιρας δεξαµενής. Εκρηξιόµετρο (Explosimeter). Βλέπε δείκτης εύφλεκτων αερίων. Ελεύθερος αερίων (χώρος) (Gas-Free). Ελεύθερη από αέρια σηµαίνει ότι δεξαµενή, διαµέρισµα ή δοχείο δοκιµάστηκε µε τη χρησιµοποίηση κατάλληλης συσκευής ανιχνεύσεως αερίων και βρέθηκε επαρκώς ελεύθερη κατά το χρόνο της δοκιµής από τοξικά ή εκρηκτικά αέρια. Εµπρηστικός σπινθήρας (Incendive Spark). Σπινθήρας επαρκούς θερµοκρασίας και ενέργειας, ικανός να προκαλέσει την ανάφλεξη ενός εύφλεκτου αερίου. Ενδόθερµη (Endothermic). Η διαδικασία που συνοδεύεται µε απορρόφηση θερµότητας. · Εξαερισµός (Venting). Η απελευθέρωση ατµών φορτίου ή αδρανούς αερίου από τις δεξαµενές φορτίου και τα συνδεµένα συστήµατα. Εξώθερµη (Exothermic). Η διαδικασία που συνοδεύεται µε έκλυση θερµότητας. Επανυγροποίηση (συµπύκνωση) (Reliquefaction). Η εκ νέου µετατροπή σε υγρό (µε ψύξη) του ατµού φορτίου που εξατµίζεται (βλ. παράρτηµα 3). Εργασίες φορτίου (Cargo Operations). Κάθε εργασία στο υγραεριοφόρο πλοίο που περιλαµβάνει χειρισµό του φορτίου, υγρού ή ατµού, και η οποία περιλαµβάνει ακόµη τη µεταφορά του φορτίου, την επανυγροποίηση, τον εξαερισµό κλπ. Εσωτερικά ασφαλής (Intrinsically Safe). Εσωτερικά ασφαλής εξοπλισµός, όργανα ή καλωδιώσεις. Τα όργανα ή οι καλωδιώσεις που δεν είναι ικανές να απελευθερώσουν επαρκή ηλεκτρική ή θερµική ενέργεια κάτω από οµαλές ή ανώµαλες συνθήκες, προκειµένου να προκαλέσουν την ανάφλεξη ενός ειδικά επικίνδυνου ατµοσφαιρικού µίγµατος στην πιο εύκολη συγκέντρωση αναφλέξεως (βλ. παράρτηµα 7). Ευθραυστότητα (Brittle Fracture). Η θραύση ενός υλικού που προκαλείται από την έλλειψη ευκαµψίας στην κρυσταλλική δοµή του, η οποία είναι αποτέλεσµα της χαµηλής θερµοκρασίας. Εύφλεκτο (Flammable). Αυτό που είναι ικανό να αναφλέγεται και να καίεται στον αέρα. Ο όρος εύφλεκτο αέριο χρησιµοποιείται, για να περιγραφεί µίγµα ατµού αέρα εντός της περιοχής αναφλεξιµότητας. Ζώνη µε επικίνδυνα αέρια. Βλέπε χώρος µε επικίνδυνα αέρια. Ηλεκτρική σύνδεση. Βλέπε σύνδεση (ηλεκτρική). Θερµή εργασία (Hot Work). Εργασία που περιλαµβάνει φλόγες ή θερµοκρασίες ενδεχοµένως αρκετά υψηλές, ώστε να

χρησιµοποίηση συγκολλήσεως, καύσεως, ή εξοπλισµό συγκολλήσεως, πυρσούς, εργαλεία µηχανο-κίνητα, µη αντιεκρηκτικό ηλεκτρολογικό εξοπλισµό, εξοπλισµό αµµοβολής και εξοπλισµό που περιλαµβάνει µηχανές εσωτερικής καύσεως.

Θερµοκρασία αυταναφλέξεως (θερµοκρασία αυτογενούς αναφλέξεως) (Auto-Ignition Temperature, Autogenous Ignition Temperature).

Η χαµηλότερη θερµοκρασία που απαιτεί ένα στερεό, υγρό ή αέριο, προκειµένου να προκληθεί σ' αυτό αυτανάφλεξη χωρίς την παρουσία σπινθήρα ή φλόγας. Θόλος δεξαµενής (Tank Dome). Η προς τα πάνω προεξοχή ενός τµήµατος της δεξαµενής φορτίου. Για κάτω του καταστρώµατος συστήµατα που περιέχουν το φορτίο, ο θόλος της δεξαµενής προεξέχει από το ανοικτό κατάστρωµα ή το κάλυµµα της δεξαµενής. ΙΜΟ. ∆ιεθνής Ναυτιλιακός Οργανισµός. Το εξειδικευµένο όργανο των Ηνωµένων Εθνών για το χειρισµό των ναυτιλιακών θεµάτων. Κάλυµµα δεξαµενής (Tank Cover). Η κατασκευή που προορίζεται να προστατεύει το σύστηµα που περιέχει το φορτίο έναντι βλάβης όπου αυτό προεξέχει του ανοικτού καταστρώµατος και/ή να εξασφαλίζει τη συνέχεια και ακεραιότητα της κατασκευής του καταστρώµατος.

Κατώτερο όριο αναφλεξιµότητας (Lower Flammable Limit, LFL). Βλέπε περιοχή αναφλεξιµότητας. Κατώτερο όριο εκρηκτικότητας (LEL). Βλέπε περιοχή αναφλεξιµότητας. Κατώφλι (TVL). Βλέπε όριο τιµής. Κενός χώρος (Void Space). Ο κλειστός χώρος στην περιοχή φορτίου εξωτερικά του συστήµατος που περιέχει το φορτίο που δεν είναι χώρος συγκρατήσεως, έρµατος, δεξαµενής καυσίµων, αντλιών φορτίου, συµπιεστών ή οποιοσδήποτε χώρος σε κανονική χρήση του πληρώµατος.

Κλειστό σύστηµα ενδείξεως (κλειστός ελεύθερος χώρος) (Closed Gauging System, Closed Maging). Σύστηµα µε το οποίο µπορεί να µετρηθεί το περιεχόµενο µιας δεξαµενής, µε τη βοήθεια ενός µηχανισµού που τη διαπερνά, ο οποίος όµως είναι τµήµα κλειστού συστήµατος που διαφυλάσσει το περιεχόµενο της δεξαµενής από το να διαφύγει. Παραδείγµατα αποτελούν πλωτού τύπου συστήµατα, ηλεκτρονικά αισθητήρια, µαγνητικά αισθητήρια και σωλήνες φυσαλίδων (βλ. παράρτη-µα 6). Κρίσιµη θερµοκρασία (Critical Temperature). Η θερµοκρασία πάνω από την οποία ένα αέριο δεν είναι δυνατό να υγροποιηθεί όση πίεση και αν ασκηθεί σ' αυτό (βλ. παράρτηµα 3). Κρίσιµη πίεση (Critical Pressure). Η ελάχιστη πίεση που απαιτείται, για να υγροποιηθεί ένα αέριο στην κρίσιµη θερµοκρασία (βλ. κρίσιµη θερµοκρασία). Κώδικες του ΙΜΟ (ΙΜΟ Codes). Οι κώδικες του ΙΜΟ για τη σχεδίαση, κατασκευή και εξοπλισµό των πλοίων που µεταφέρουν υγροποιηµένα αέρια χύµα. Υπάρχουν δυο κώδικες. Ο ένας εφαρµόζεται στα πλοία που ναυπηγήθη-καν και παραλήφθηναυπηγήθη-καν πριν από την 31-10-1976 (Κώδικας υπαρχόντων πλοίων), ενώ ο άλλος εφαρµόζεται σε πλοία που ναυπηγήθηκαν ή παραλήφθηκαν µετά από την πιο πάνω ηµεροµηνία (Κώδικας νέων πλοίων).

Βλέπε µηχανισµός συγκρατήσεως φλογών. LNG. Υγροποιηµένο φυσικό αέριο. Το κύριο συοτατικό του LNG είναι το µεθάνιο. LPG. Υγροποιηµένα αέρια πετρελαίου (κυρίως είναι προπάνιο και βουτάνιο, φορτωµένα χωριστά ή σε µίγµατα). Ίσως είναι υποπροϊόντα της διυλίσεως ή παράγονται ενδεχοµένως σε συνδυασµό µε το αργό πετρέλαιο ή το φυσικό αέριο. MARVS. Η µέγιστη επιτρεπόµενη ρύθµιση του ανακουφιστικού επιστοµίου µιας δεξαµενής φορτίου. Μετάγγιση φορτίου (Cargo Transfer). Η µεταφορά υγρού ή ατµού φορτίου προς ή από το πλοίο.

Μηχανισµοί συγκρατήσεως φλόγας (πλέγµατα συγκρατήσεως φλόγας). (Cause Screen, Flame Screen). Φορητός συνδεµένος µηχανισµός που ενσωµατώνει ένα ή περισσότερα συρµάτινα πλέγµατα, ανθεκτικά στη διάβρωση, τα οποία χρησιµοποιούνται για την παρεµπόδιση της εισόδου σπινθήρων σε µια ανοικτή θυρίδα του καταστρώµατος ή για τη βραχυχρόνια παρεµπόδιση διόδου φλόγας, έστω και αν επιτρέπει τη δίοδο του αερίου. Μηχανισµός συγκρατήσεως φλογών (Flame Arrester). Μηχανισµός που χρησιµοποιείται στις σωληνώσεις εξαερισµού του αερίου για τη συγκράτηση της εισόδου φλογών σε κλειστούς χώρους. Μονωτική φλάντζα (Insulating Flange). Μηχανισµός µονώσεως που τοποθετείται µεταξύ των µεταλλικών φλαντζών, των κοχλιών και δακτυλίων για την παρεµπόδιση της ηλεκτρικής συνέχειας µεταξύ σωληνώσεων, τµηµάτων σωληνώσεων, σπάγγων εύκαµπτων σωλήνων και βραχιόνων φορτώσεως ή εξοπλισµού/συσκευών. Μοριακό βάρος (Mole). Το ποσό µιας ουσίας σε οποιοδήποτε συµβατικό σύστηµα µετρήσεως του βάρους, το οποίο αντιστοιχεί στην αριθµητική τιµή του µοριακού βάρους της ουσίας (π.χ. για το προπάνιο, το µοριακό βάρος είναι 44,1 γραµµοµόρια σε γραµµάρια ή 44,1 Pounds σε Pounds (µόρια). Μοριακό κλάσµα (Mole Fraction). Ο αριθµός των µορίων οποιουδήποτε συστατικού σε ένα µίγµα, διαιρεµένος δια του συνολικού αριθµού των µορίων καθενός συστατικού. Νέφος νερού (Water Fog). Πολύ µικρά σταγονίδια νερού που κανονικά σχηµατίζονται σε µία υψηλή πίεση δια µέσου ειδικού ακροφυσίου. Όρια αναφλεξιµότητας (Flammable Limits). Βλέπε περιοχή αναφλεξιµότητας.

Όριο πληρώσεως (Filling Limit or Ratio).

Ο όγκος µιας δεξαµενής που εκφράζεται ως επί τοις εκατό ποσοστό του ολικού όγκου, ο οποίος µπορεί ασφαλώς να πληρωθεί λαµβανοµένης υπόψη της πιθανής διαστολής (και της αλλαγής της πυκνότητας) του υγρού.

Όριο τιµής (κατώφλι, TLV) (Threshold Limit Value).

To TLV αναφέρεται στη µέγιστη συγκέντρωση αερίων, ατµών, σκόνης ή σταγονιδίων, κοντά στην οποία πιστεύεται ότι όλα τα άτοµα που βρίσκονται στο πλοίο µπορούν επανειληµµένα να εκτίθενται κάθε ηµέρα, χωρίς δυσµενή επίδραση, µε την προϋπόθεση ότι εκτίθενται 8 ώρες την ηµέρα ή 40 ώρες την εβδοµάδα.

Περιορισµένο σύστηµα ενδείξεως (Restricted Ganging System, Restricted Ullage System). Σύστηµα που χρησιµοποιεί ένα µηχανισµό, ο οποίος διαπερνά τη δεξαµενή, και που όταν βρίσκεται σε χρήση, επιτρέπει σε µια µικρή ποσότητα φορτίου υγρού ή ατµού να εκτίθεται στην ατµόσφαιρα. Όταν δεν χρησιµοποιείται, ο µηχανισµός κλείεται πλήρως (βλ. παράρτηµα 6). Περιοχή αναφλεξιµότητας (Flammable Range). Περιοχή αναφλεξιµότητας (εκρήξεως) είναι η περιοχή, µεταξύ της ελάχιστης και της µέγιστης συγκεντρώσεως του ατµού στον αέρα, η οποία σχηµατίζει εύφλεκτα (εκρητικά) µίγµατα. Συνήθως οι συγκεντρώσεις αυτές αναγράφονται συντετµηµένα ως FLF (Lower Flammable Limit - Κατώτερο Όριο Αναφλεξιµότητας) και UFL (Upper Flammable Limit - Ανώτερο Όριο Αναφλεξιµότητας). Αυτά είναι συνώνυµα µε το Κατώτερο Όριο Εκρηκτικότητας (LEL) και το Ανώτερο Όριο Εκρηκτικότητας (UEL). Περιοχή φορτίου (Cargo Area). Το τµήµα του πλοίου που περιέχει το σύστηµα µέσα στο οποίο βρίσκεται το φορτίο, το αντλιοστάσιο και τους χώρους των συµπιεστών του φορτίου. Περιλαµβάνει επίσης την περιοχή του καταστρώµα-τος σε όλο το µήκος και πλάκαταστρώµα-τος του πλοίου πάνω από τους χώρους που προαναφέρθηκαν. Αν υπάρχουν στεγανά χωρίσµατα ή κενοί χώροι στο πρυµναίο άκρο του πιο πρυµναίου χώρου συγκρατήσεως ή στο πρωραίο άκρο του πιο πρωραίου χώρου συγκρατήσεως, εξαιρούνται από την περιοχή φορτίου. Πίεση (Pressure). Η δύναµη ανά µονάδα επιφάνειας.

Πιστοποιηµένα ασφαλής ηλεκτρολογικός εξοπλισµός (Certified Safe Electrical Equipment). Βλέπε εγκεκριµένος εξοπλισµός. Πιστοποιηµένα ελεύθερος αερίων χώρος (Certified Gas-Free). Πιστοποιηµένα ελεύθερος αερίων είναι ένας χώρος, µια δεξαµενή, ένα διαµέρισµα ή δοχείο που δοκιµάστηκε, µε τη χρησιµοποίηση ενός εγκεκριµένου οργάνου δοκιµής και βρέθηκε επαρκώς ελεύθερος κατά το χρόνο της δοκιµής, από τοξικά ή εκρηκτικά ή αδρανή για ένα συγκεκριµένο σκοπό αέριο, όπως για την εκτέλεση θερµής εργασίας. Η δοκιµή έγινε από εξουσιοδοτηµένο πρόσωπο (συνήθως χηµικό από την ξηρά). Εκδόθηκε και ισχύει ένα σχετικό πιστοποιητικό. Πλέγµα φλόγας (Flame Screen). Βλέπε λεπτό πλέγµα. Πολυµερισµός (Polymerisation). Το φαινόµενο κατά το οποίο τα µόρια µιας συγκεκριµένης ουσίας δυνατόν να αναπτύξουν δεσµούς µεταξύ τους, σχηµατίζοντας µια µεγαλύτερη µονάδα που περιέχει από δυο µέχρι χιλιάδες µόρια. Η νέα µονάδα ονοµάζεται πολυµερές. Μια ουσία δυνατόν µε τη µεταβολή αυτή να µετατραπεί από ελεύθερα ρέον υγρό σε πολύ ιξώδες υγρό ή ακόµη και στερεό σώµα. Κατά τον πολυµερισµό είναι δυνατόν να λάβει χώρα έκλυση θερµότητας. Ο πολυµερισµός δυνατόν να συντελεσθεί αυτόµατα και χωρίς εξωτερική επίδραση. Αυτό δυνατόν να πραγµατοποιηθεί, αν η ουσία θερµαίνεται, αν προστίθεται ένας καταλύτης ή ακαθαρσία. Κάτω από ορισµένες συνθήκες ο πολυµερισµός δυνατόν να είναι επικίνδυνος. Πρωτεύον διάφραγµα (Primary Barrier). Το εσωτερικό στοιχείο που προορίζεται να περιέχει το φορτίο, όταν το άύστηραΤµέσα στο οποίο περιέχεται το φορτίο, περιλαµβάνει δυο στρώµατα. Πυκνότητα ατµών (Vapour Density). Βλέπε απόλυτη πυκνότητα ατµών και σχετική πυκνότητα ατµών. Σηµείο αναφλέξεως (Flash Point). Η κατώτερη θερµοκρασία στην οποία ένα υγρό εκλύει επαρκή ποσότητα ατµών, για να σχηµατίσει ένα εύφλεκτο µίγµα µε τον αέρα κοντά στην επιφάνεια του υγρού ή µέσα στη συσκευή που χρησιµοποιείται. Το σηµείο αναφλέξεως προσδιορίζεται µε εργαστηριακή δοκιµή σε µία προδιαγε-γραµµένη συσκευή.

Η θερµοκρασία κατά την οποία η τάση ατµών ενός υγρού εξισώνεται µε εκείνη της ατµόσφαιρας πάνω από την επιφάνεια του. Η θερµοκρασία αυτή διαφέρει ανάλογα µε την πίεση (βλ. φύλλα στοιχείων). Σπηλαίωση (Cavitation). Η ανώµαλη ροή που προκαλείται από θύλακες ατµού µέσα στο υγρό. Αυτή µπορεί να συµβεί ακόµη και αν Κατακλύζεται η αναρρόφηση µιας αντλίας. Στατικός ηλεκτρισµός (Static Electricity). Η ηλέκτριση ανόµοιων υλικών µε φυσική επαφή και διαχωρισµό. Στεγανό χώρισµα (Cofferdam). Ο αποµονωµένος χώρος µεταξύ δυο γειτονικών χαλύβδινων φρακτών ή καταστρωµάτων. Ο χώρος αυτός δυνατόν να είναι κενός ή χώρος έρµατος. Σύνδεση (ηλεκτρική) [Bonding (Electrical)]. Η µεταξύ των τµηµάτων µεταλλικών ηλεκτρικών αγωγών σύνδεση, για την εξασφάλιση ηλεκτρικής συνέχειας.

Συντελεστής κυβικής διαστολής (Coefficient of Cubical Expansion).

Η αύξηση του όγκου που αντιστοιχεί στην κατά 1°C ανύψωση της θερµοκρασίας. Η αύξηση είναι τα 5/9 της προηγούµενης για ανύψωση της θερµοκρασίας κατά 1°F.

Σύστηµα µέσα στο οποίο περιέχεται το φορτίο (Cargo Contaiment System).

Η διάταξη για τον περιορισµό του φορτίου που περιλαµβάνει, αν υπάρχουν, ένα πρωτεύον και ένα δευτερεύον διάφραγµα, την τοποθετηµένη µόνωση και κάθε ενδιάµεσο χώρο και παραπλήσια κατασκευή, αν είναι αναγκαία, για την υποστήριξη των στοιχείων αυτών. Αν το δευτερεύον διάφραγµα είναι µέρος της κατασκευής του σκάφους, αυτό δυνατόν να είναι το όριο του χώρου συγκρατήσεως.

Σχετική πυκνότητα ατµού (Relative Vapour Density).

Το βάρος του ατµού σε σχέση µε το βάρος ίσου όγκου αέρα που και τα δυο βρίσκονται σε πρότυπες συνθήκες θερµοκρασίας και πιέσεως. Έτσι ατµός πυκνότητας 2,9 σηµαίνει ότι ο ατµός είναι 2,9 φορές βαρύτερος από ίσο όγκο αέρα κάτω από τις ίδιες φυσικές συνθήκες. Τάση ατµών (Vapour Pressure). Η πίεση που εξασκείται από τον ατµό που βρίσκεται πάνω από το υγρό σε µια δεδοµένη θερµοκρασία (βλ. παράρτηµα 3). Υγροποιηµένο αέριο (Liquified Gas). Υγρό που έχει απόλυτη τάση ατµών, η οποία υπερβαίνει τα 2,8 kg/cm στους 37,8°C, και ορισµένες άλλες ουσίες που προδιαγράφονται στους κώδικες του ΙΜΟ. Υδρίτες (Hyarates). Οι ενώσεις που σχηµατίζονται σε ορισµένες πιέσεις και θερµοκρασίες και που οφείλονται στην αντίδραση του νερού και των υδρογονανθράκων. Υπεροξείδιο (Peroxide). Ουσία που σχηµατίζεται µε χηµική ένωση του υγρού φορτίου ή ατµού µε το ατµοφαιρικό οξυγόνο ή µε οξυγόνο από άλλη πηγή. Οι ουσίες αυτές δυνατόν σε ορισµένες περιπτώσεις να είναι πολύ δραστικές ή ασταθείς και να συνιστούν πιθανό κίνδυνο.

Υπεύθυνος αντιπρόσωπος εγκαταστάσεως (Responsible Terminal Representative).

Ο επόπτης της ξηράς που εκτελεί φυλακή και όλοι οι χειριστές της εγκαταστάσεως που σχετίζονται µε τις εργασίες χειρισµού των προϊόντων, ή ο υπεύθυνος αντιπρόσωπος του.

Ο πλοίαρχος ή οποιοσδήποτε άλλος αξιωµατικός στον οποίο ο πλοίαρχος αναθέτει κάθε εργασία η αποστολή. Φορτίο που έχει υποστεί αναχαίτηση (της δραστικότητας roi/XInhibited Cargo). Φορτίο που περιέχει ένα αναχαιτιστή. Χώρος ασφαλής αερίων (Gas-Safe Space). Χώρος που δεν καθορίζεται ως επικίνδυνος λόγω υπάρξεως αερίων. Χώρος ή ζώνη µε επικίνδυνα αέρια (Gas-Dangerous Space or Zone).

Χώρος ή ζώνη στην περιοχή φορτίου που θεωρείται ότι πιθανόν περιέχει εύφλεκτους ατµούς και που δεν εφοδιάζεται µε εγκεκριµένες διατάξεις, για να διασφαλισθεί ότι η ατµόσφαιρα του διατηρείται πάντοτε σε ασφαλή κατάσταση. Χώρος µεταξύ διαφραγµάτων (Interbarrier Space). Ο χώρος µεταξύ ενός πρωτεύοντος και ενός δευτερεύοντος διαφράγµατος, αν πλήρως ή µερικώς καταλαµβάνεται ή όχι από µόνωση ή άλλο υλικό. Χώρος µονώσεως (Insulation Space). Ο χώρος που είναι ή δεν είναι δυνατόν να είναι µεταξύ δυο διαφραγµάτων, ο οποίος καταλαµβάνεται πλήρως ή µερικώς από µόνωση. Χώρος συγκρατήσεως (Hold Space). Ο χώρος που περικλείεται από την κατασκευή του σκάφους, στον οποίο τοποθετείται το σύστηµα που περιέχεται το φορτίο (βλ. σύστηµα µέσα στο οποίο περιέχεται το φορτίο). Ψεκασµός νερού. Νερό που διαχέεται σε λεπτότατα σταγονίδια µετά τη διέλευση του από ειδικά ακροφύσια.