Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

52  240 

Full text

(1)
(2)

Talaan ng Paggamit ng Modyul

Paaralan:

Purok:

Sangay:

Rehiyon:

Kailan natanggap sa paaralan:

Gamitin ang sumusunod na titik sa pagtatala ng kondisyon ng modyul:

A (Bago)

B (Gamit na ngunit maayos pa)

C (May kaunting sira)

D (Maraming sira) Pangalan ng

Humiram

Kailan

(3)

Mabasa na Kita

Sulundan sa Pagtudlo

sang Hiligaynon

1

HINDI IPINAGBIBILI

PAG-AARI NG PAMAHALAAN

INILAAN PARA SA

Distrito/Paaralan:

Sangay:

______

Unang Taon ng Paggamit:

(4)

Mabasa na Kita

Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon- Nahauna nga Halintang

Ortograpiya

Unang Edisyon, 2012

ISBN

Paunawa hinggil sa karapatang-sipi. Isinasaad ng Seksiyon 176 ng Ba-tas Pambansa Bilang 8293: Hindi maaring magkaroon ng karapatang sipi sa ano mang akda ng Pamahalaan ng Pilipinas. Gayon pa man, kailangan muna ang pahintulot ng pamahalaan o tanggapang kung saan ginawa ang isang akda upang magamit sa pagkakakitaan ang nasabing akda. Kabilang sa mga maaring gawin ng nasabing ahensiya o tangapan ay ang patawan ng bayad na royalty bilang kondisyon.

Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon sa ilalim ng patnugot nina Hon. Secretary Br. Armin A. Luistro FSC; Undersecretary for Programs and Pro-jects, Dr. Yolanda S. Quijano, and Assistant Secretary for Programs and Projects, Dr. Elena R. Ruiz.

Instructional Materials Council Secretariat (IMCS)

Department of Education (DepEd)

2/F, Dorm G, Philsport Complex, Meralco Avenue Pasig City, Philippines 1600

Telefax:: (02) 634-1054 or 634-1072 e-mail: imcsetd@yahoo.com

Mga Bumuo ng Ortograpiya

Coordinator: Rosalina J. Villaneza

Mga manunulat: Dymphna Leizel G. Jocson at Juvy D. Baranda

Mga tagasuri: Dr. Daisy A. Rosano at Prof. Ruth A. Lebes-Gelvezon

Gumuhit ng mga larawan: James M. Gaje, Jayson R. Gaduena at Jason O. Villena

(5)
(6)

Mga Kaundan

Pauna ... iv

Alpabeto kag Ortograpiya ... 1

Pagsulundan sa Lantipulong ... 12

Glosaryo sang mga

(7)

Alpabeto

kag

(8)

2 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon Alpa-beto Pagsulundan sang mga Dughong Tinaga

Patingog Katingog Duham-patingog

20 Mga Dughong Letra: Cc, Ff, Jj, Ññ, Qq, Vv, Xx, Zz

Ang mga dughong letra ginaayop sa mga kinaugalin-gon nga pan-galan.

Hal. Corazon Florvelle Joaquin Niño Max Ang pagpanigbato sang mga dughong tinaga wala ginaislan.

Hal. van jeep x-ray zebra

5

a - amu

e - elisi

i - igi

o - okra

u - uma

15

b - baga d - dahon g - garapon h - husay k - kalan l - lata m - mani n - nipa ng - ngipon p - pispis r -rambutan s - sulo t - tasa w - wasay y - yabi

ay - balay - husay - laway - wasay ay - baboy - kapoy - langoy aw - bayaw - tilaw - paraw - panaw iw - agiw

(9)

Aa

amu

Bb

baga

Cc

computer

Dd

(10)

4 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Ee

elisi

Ff

Filipino

Gg

garapon

Hh

(11)

Ii

igi

Jj

jeep

Kk

kalan

Ll

(12)

6 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Mm

mani

Nn

nipa

Ññ

Niña

NGng

(13)

Oo

okra

Pp

pispis

Qq

Quezon

Rr

(14)

8 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Ss

sulo

Tt

tasa

Uu

uma

Vv

(15)

Ww

wasay

Xx

x-ray

Yy

yabi

Zz

(16)

10 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Ang Katigbatuhan

Lenggwahe

Hiligaynon

Alphabet (Tigbato)

20

Vowel

5

(Patingog)

Hiligaynon

English

A

amu

monkey

E

elisi

propeller

I

igi

snail

ido

dog

O

okra

okra

U

uma

farm

uga

dried fish

ulan

rain

ulo

head

ulod

worm

Consonant

15

(katingog)

B

baso

glass

balde

pail

bao

turtle

D

dahon

leaf

dagat

sea

duta

soil/land

G

gamut

root

gata

coconut milk

guya

face

H

hagdan

stairs

habol

blanket

hal-o

pestle

hilo

thread

(17)

Consonant

20

(katingog)

Hiligaynon

English

K

kalo

cap

kamot

hand

kan-on

cooked rice

L

lata

can

langaw

housefly

liso

seed

M

mani

peanut

manok

chicken

N

nigo

winnowing basket

niyog

coconut

NG

ngipon

tooth

P

pato

duck

pisi

rope

paka

frog

R

rosas

rose

ramay

dried banana leaves

S

sab-a

a variety of banana

sapa

brook

sigay

small snail with whorled

shell

sulo

torch

T

tubo

sugar cane

tadyaw

large earthen jar

tambo

bamboo shoot

W

wasay

ax

walo

eight

wala

zero

(18)
(19)

Lantipulong sa Hiligaynon nga Pulong

1. NOUN (PANGALAN)

A. To make a noun SINGULAR or PLURAL , a grammatical particle is added before the common noun:

When “ang” is added before a noun, it means SINGULAR. When “ang mga” is added before a noun, it means PLU-RAL.

B. Other grammatical particles that can be used in making a proper/common noun singular or plural:

C. In some common nouns referring to relationship, it can be grouped.

Singular (Isahon) Plural (Kadamuon)

ang manunudlo ang mga manunudlo

ang libro ang mga libro

ang ido ang mga ido

ang eskwelahan ang mga eskwelahan

Singular (Isahon) Plural (Kadamuon) Si

Si Lita ang nagkurit sang linya.

Sanday

Sanday Lita, Nene kag Mando ang nagkurit sang linya.

Ni

Ginsulat ni Nene ang iya ngalan sa papel.

Nanday

Ginsulat nanday Nene, Nonoy kag Toto ang ila ngalan sa papel.

Kay

Ginhatag ni Roy ang mga lapis kay Rita.

Kanday

Ginhatag ni Roy ang mga lapis kanday Roy, Rene kag Rema.

Isahon Duhaon Kadamuon

utod (brother or

sister) mag-utod (both brothers/sisters) mag-ululutod (group of broth-ers/sisters) pakaisa (first

cousin) magpakaisa (both cousins) magpalakaisa (group of cous-ins)

abyan (friend) mag-abyan

(20)

14 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

D. Gender (Sari)

2. PRONOUN (TAL-US NGA PANGALAN)

Personal Pronoun (Tal-us nga Pangalan sa Tawo)

Demonstrative Pronoun (Tal-us nga Pangalan sa Pagtudlo)

Panglalaki

Pangbabaye

Indi Pat

-

od

Wala sari

tatay nanay ginikanan bola

lolo lola apoy alat manong manang bata/puya bulak tiyo tiya paryente libro maestro maestra manunudlo lamesa pari madre katekista talahal Toto Inday hinablos/

gumangkon

lapis

Singular

(Isahon)

Plural (Kadamuon)

First Person

ako, ko,

nakon,

akon

kita, kami , naton, ta,

namon, aton, amon

Second

Person

ikaw, ka,

nimo, mo,

imo

kamo, ninyo, inyo

Third Person

siya

niya

iya

(21)

3. VERB (PANGLIHOK/LIKGA) Tenses (Panahunan):

A. Present Tense (Panahunan Subong)

Present Tense is formed by adding the prefix “naga” to a verb.

Examples (Mga halimbawa): nagasulat (is writing) nagatindog (is standing) nagapungko (is sitting) B. Past Tense (Panahunan Nagligad)

Past Tense is formed by adding the prefix “nag” to a verb.

Examples (Mga halimbawa): nagsulat (wrote)

nagtindog (stood) nagpungko (sat)

C. Future Tense (Panahunan Palaabuton)

Future Tense is formed by adding the prefix “ma” or “maga” to a verb.

Examples (Mga halimbawa): masulat o magasulat (will write) matindog o magatindog (will stand)

The speaker holds the ob-ject being re-ferred to

ini (this) Nearest to the speaker

diri (here)

The speaker points to the object that is near to the addressee

ina (that) Near to the addressee

dira (there)

The object is away from speaker and the addressee

(22)

16 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

4. ADJECTIVE (PANGSARI) Degrees of Comparison

5. PHRASES AND SENTENCES (MGA TINAGPONG KAG MGA DINALAN O HAMBALANON)

Mga Tinagpong

Pangalan nga tinagpong: gamay nga bata pula nga saya Pag-isip nga tinagpong:

lima ka lapis duha ka tuig Panglihok nga tinagpong:

madasig nga paglakat maluya nga paghulag

Mga Dinalan o Hambalanon ( Sentences)

Declarative (Nagasaysay): Examples (Mga halimbawa):

Nagluto sang tinola si Nanay. Nagluto si Nanay sang tinola.

Positive

Intense

degree

Comparative

Superla-tive

Equality

be-tween two

Non

-

equality

of the two

objects

com-pared

daku/

madaku

kadaku magkadaku mas daku pinakadaku laba/

malaba

kalaba magkalaba malaba kaysa pinaka-laba taas/

mataas

(23)

Interrogative (Pagpamangkot):

Examples (Mga halimbawa):

Sin-o ang nagluto sang tinola? Ano ang ginluto ni Nanay?

Ngaa nagluto si Nanay sang tinola? Paano lutuon ang tinola?

Command (Pagsugo):

Examples (Mga halimbawa): Luto ka na.

Ibutang sa yahong ang tinola.

Request (Paglihog):

Examples (Mga halimbawa): Pakiluto sang tinola.

Pakibutang sang tinola sa yahong. Palinog kihad sang kamatis.

Exclamatory (Pagpanuaw):

Examples (Mga halimbawa): Ay! Naula ang sabaw sang tinola. Aguy! Natapakan mo ang tiil ko. Baw! Kanamit sang sabaw!

Rules of Spelling

(Mga Pagsulundan sa Pagpanigbato sang Hiligaynon)

Rule 1. Spelling should be in accordance with the phonetic sound of the word.

(Ang pagpanigbato dapat nga magsunod sa tunog sang tinaga.)

Examples (Mga halimbawa): ngaa

sia - means boy /girl siya- means chair

tyan- means stomach( not tiyan) buas- means tomorrow

(24)

18 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Rule 2: Use GI instead of GUI or GUE except in proper nouns.

(Gamita nga GI sa baylo sang GUI or GUE luas sa kinaugalingon nga pangalan.)

Examples (Mga halimbawa): sugilanon

Haligi—(not haligue) gid - (not guid)

Rule 3. Use of O and U ( Paggamit sang O kag U)

a. If the first syllable of the word has O or U sound, U is usually used.

(Kon ang nahauna nga kunla sang tinaga may tunog nga O ukon U, kinaan dan U ang ginagamit.)

Examples (Mga halimbawa):

duna suman

guba sulay

hulat suga

b. If the last syllable of the word has O or U sound, O is usually used except when it precedes M and when the word has a grave or circumflex accent.

(Kon ang katapusan nga kunla sang tinaga may tunog nga O ukon U, kinaan dan O ang ginagamit luas lang kon ini ginasun dan sang M kag kon ang tinaga may sunok ukon tungli nga dagmit.)

Example s (Mga halimbawa):

tapos matahum bayu kamot idalum daku

c. If a word has two O or U sound, usually the first is U and the next is O.

(Kon ang tinaga may duha ka O ukon U nga tunog, kinaandan ang nauna U kag ang masunod O.)

Example s (Mga halimbawa):

pulo kuno

butkon ulo

Exception (Pagkatuhay):

solo otot yuhum

d. If a word has three O or U sound, the first and the second shall be U and the

last shall be O.

(25)

e. If the word has four O or U sound, the first three shall be U and the fourth shall be O.

(Kon ang tinaga may apat ka O ukon U nga tunog, ang na hauna tubtob

ikatatlo dapat U kag ang ikaapat O.)

Examples (Mga halimbawa): bumulutho

pumuluyo

f. The terminal letter O is changed to U when a suffix is added to the word.

(Ang katapusan nga tigbato nga O ginaislan sang U kon idugang ang ulipik sa

tinaga.)

Examples (Mga halimbawa): luto - lutu-a; lutuon bato - batuha; batuhon

Rule 4. When a root word is repeated, the spelling is not changed.

(Kon ang tinagang gamut ginasulit, ang iya pagpanigbato wala ginaislan.)

Examples (Mga halimbawa): huyahuya

tungatunga

Rule 5: Use or non-use of hyphen (-)

(Paggamit ukon indi paggamit sang gitling)

a. There should be a hyphen between a consonant and a vowel , only if it is to

avoid confusion.

(Dapat may gitling sa igutlan sang katingog kag patingog kon kinahanglan

lang sa paglikaw sa pagsalangisag.)

Examples (Mga halimbawa): matam-is

luy-a sin-o

b. A hyphen is necessary between a prefix ending in a consonant and a verb

beginning with a vowel.

(26)

naga-20 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

c. A hyphen is necessary between two repeated words if they tell either similarity or likeness, or repeated action. (Ang gitling ki nahanglanon sa igutlan sang duha ka ginasulitsulit nga mga tinaga kon nagasugid sang pagkadiutay, pagkapareho ukon pagkaanggid, ukon pasulitsulit nga lihok.)

Examples (Mga halimbawa): gamay-gamay

ulo-ulo tawo-tawo

d. A hyphen is necessary between the prefix TAGA, MAPA, or MAKI and proper noun. ( Ang gitling kinahang lan sa igutlan sang unapik nga TAGA, MAPA, ukon MAKI kag sa kinaugalingon nga pangalan.)

Examples (Mga halimbawa): taga-Capiz

mapa-Iloilo maki-Dios

e. A hyphen is used as a replacement for a vowel that is deleted. (Ang gitling ginagamit bilang salili sa isa ka patingog nga ginkuha.)

Examples (Mga halimbawa): kaon - kan-a

tuon - tun-an

f. A hyphen is not used between the prefixes TAGA or MAKI and a common noun. (Ang gitling kinahanglan sa igutl an sang unapik nga TAGA ukon MAKI kag sa kinaandan nga pangalan.)

Examples (Mga halimbawa): tagadahu

makipilak tagabanwa

g. A hyphen is used between a root word and a vowel suffix in words of order or request. (Ang gitling kinahanglan sa igutlan sang tinagang gamut kag sang ulipik nga may isa ka patingog sa mga tinaga sang pa sugo ukon pagpangabay.)

Examples (Mga halimbawa): himu-a

(27)

Glosaryo sang mga

Kinaandan nga Tinaga

(28)

22 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

HILIGAYNON NGA BOKABULARYO

MGA KINAANDAN NGA PAGTAMYAW KAG HALAMBALANON

Hiligaynon

Filipino

English

Kamusta?

Kamusta ka?

How are you?

Maayong adlaw.

Magandang araw.

Good day.

Maayong aga.

Magandang

um-aga.

Good

morn-ing.

Maayong gab-i.

Magandang gabi.

Good

even-ing.

Maayong hapon.

Magandang

hapon.

Good after-

noon.

Maayong udto.

Magandang

tanghali.

Good noon.

Adios/ Babay/

Ma-lakat na ako.

Paalam.

Goodbye.

Bisa ko.

Mano po.

Kaluoyan ka sang

Dios.

Kaawaan ka ng

Dios.

God bless

you.

Maagi anay/

Tabi-tabi

Makikiraan po

May I pass.

Palihog…/Pwede

Paki…

Please …

Pakidahu/Palihog

dahu.

Pakiabot

Please pass.

Pasensya gid, indi

ko hungod.

Ipagpaumanhin,

hindi ko po

sinasadya.

I’m sorry, I

don’t mean it.

Pasensyaha ako.

Ipagpaumanhin

mo.

I’m sorry.

(29)

MGA BAHIN SANG LAWAS

Hiligaynon

Paglubad sa

Filipino

English

abaga balikat shoulder

apdo apdo bile

baba bunganga mouth

baga baga lung

bag-ang bagang molar tooth

balikawang balakang hip

batiis binti leg

bato bato kidney

bibig labi lip

buhok buhok hair

buli puwit buttocks

bungot gumi beard

buol/tikod bukung-bukongan ankle

butkon bisig/braso arm

dahi / agtang noo forehead

dapadapa tapakan sole

dughan dibdib chest

dulunggan/

da-lunggan tainga ear

gusok tadyang rib

hawak baywang waist

ilok kilikili armpit

ilong ilong nose

(30)

24 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Hiligaynon

Paglubad sa

Filipino

English

kamot kamay hand kilay kilay eyebrow

kuko kuko fingernail/toenail lasi gilagid gums

likod likod back liog leeg neck milok pilikmata eyelashes nawong, gawi guya,

hitsura

mukha face ngipon, unto ngipin tooth/teeth paa hita thigh palad palad palm panit balat skin pusod pusod navel sag-ang baba chin siko siko elbow tagipusuon,

kasingkas-ing , korason

puso heart talapakan talampakan sole tangkugo batok nape tinai, kasudlan bituka intestine titi, suso dibdib breast

tyan, busong tiyan abdomen/stomach tudlo sang kamot daliri ng kamay finger

(31)

25

Hiligaynon

Filipino

English

ugat

ugat

blood vessels

ulo

ulo

head

utok

utak

brain

MGA KATAPO SANG PAMILYA

Hiligaynon

Paglubad sa

Thesaurus

Filipino

English

agot bunso youngest hinipo

apo apo grandchild

asawa asawa wife

bana asawa husband

bayaw bayaw sister/brother –in-law

bilas bilas brother/sister by

affinity

hinablos pamangkin niece/nephew gumangkon

ihada inaanak na

babae goddaughter

ihado inaanak na lalaki godson

ugangan biyenan

father/mother-in-law

lola lola grandmother

lolo lolo grandfather

manak manak stepdaughter/son

manding madrasta stepmother

manding madrasto stepfather

maninay ninang godmother

maninoy ninong godfather

nanay/iloy nanay mother

pakaisa pinsan first cousin

sinagod ampon adopted son/

daughter

subang panganay eldest

tatay/amay tatay father

(32)

26 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Hiligaynon

Paglubad sa

Thesaurus

Filipino

English

tiyo tiyo/tito uncle tiyoy

umagad manugang daughter/son-in-law

utod nga

ba-baye kapatid na ba-bae sister

utod nga lalaki kapatid na lalaki brother

MGA MAMUMUGON SA KOMUNIDAD

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

abogado abogado/ manananggol

lawyer mananabang bangkero bangkero banker

bantay gwardiya; bantay guard

bumbero bumbero fireman/fire fighter

pugonero dentista dentist dentist

doktor doktor doctor manug- bulong/ mediko

dyanitor dyanitor janitor manugpaninlo elektrisista elektrisyan electrician

inhinyero inhinyero engineer

kargador kargador porter

mangangani taga-ani harvester

mangangaway soldado soldier

mangingisda mangingisda fisherman mananagat/ mamumunit mangunguma magsasaka farmer manananum manugbaligya tindera vendor

manugdumala tagapamahala manager

(33)

Hiligaynon

Paglubad sa

Thesaurus

Filipino

English

manuglukit manlililok sculptor eskultor

manugluto tagaluto cook

manugsulda welder

manunudlo guro teacher maestra

marinero mandaragat sailor marino,

man-daragat

mekaniko mekaniko machinist

nars nars nurse

paltera hilot/kumadrona midwife manughilot/

kumadrona

panadero panadero baker manughur-no

panday karpintero carpenter

pari pari priest

piloto piloto/abyador pilot abyador

manugkarga kargador porter

pulitiko pulitiko politician

pulis pulis police

sapatero sapatero/

magsasapatos shoemaker

sastre mananahi sewer/

dressmak-er/

manugtahi

tailor

taga-maneho/ tsuper

tagamaneho/

tsuper/drayber driver drayber

(34)

28 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon MGA KINAANDAN NGA BUTANG, SAPAT KAG TANUM

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

ahos bawang garlic

alibangbang paruparo butterfly

alimatok linta leech

amu matsing monkey

anay anay termite

antipara salamin eyeglasses antyuhos

apan baling locust

aritos hikaw earring

babana guyabano guyabano

baboy baboy pig

bagsat surot bed bug

baka baka cow

balagon baging vine

balde balde pail

balinghoy kamoteng kahoy cassava balingka

bandehado bandehado platter

bandi basket basket alat

bagangan bagungan beetle

bangko upuan/

salumpuwit chair siya

bao pagong turtle

baroto bangka boat

baso baso glass

bayu damit dress biste,bistida

botilya bote bottle

(35)

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

dapay agila eagle

dulot handog gift regalo

espada espada sword

espongha espongha sponge

gansa gansa goose

garangan balimbing star fruit

garapon garapon jar

habol kumot blanket

habon sabon soap

haligi haligi post

halo bayawak crocodile

lizard ibid

himbis kaliskis scale

humay palay rice plant

husay suklay comb

huyahuya makahiya sensitive plant

iba kamias camias

ido aso dog ayam

igi suso edible snail

ilaga daga rat

iras higad caterpillar

isda isda fish

iwiiwi alakdan scorpion

kabo tabo dipper

kabugaw pomelo pomelo

kahita pitaka wallet

kalaha kawali frying pan karwagan

kaldero kaldero casserole kaserola

kamonsil kamatsile

kanding kambing goat

karabaw kalabaw carabao

(36)

30 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

kulintas kuwintas necklace

koneho kuneho rabbit

kuring pusa cat

kurtina kurtina curtain

kutsara kutsara spoon

kutsarita kutsarita teaspoon

labador palanggana basin

palangga-na

lago bulate earthworm

lamesa mesa table

lamok lamok mosquito

langgaw langgaw housefly

lapis lapis pencil

libro aklat book

lumboy duhat blue berry

manok manok chicken

manwit palaka toad

bayabas bayabas guava mayabas

medyas medyas sock

munga inahin hen

niyog niyog coconut lubi

paha sinturon belt wagkos

paka palaka frog

pamanas pambura eraser

pangduag krayola crayon krayola

panyo panyo handkerchief

papel papel paper

pato/bibi pato/bibe duck

payong payong umbrella

pinggan pinggan plate plato

pisu inakay/sisiw chicks

(37)

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

pitsel pitsel pitcher

platito platito saucer

pulseras pulseras bracelet

punda punda pillow case

relo relos wristwatch

rosas rosas rose

saging saging banana

pating kalapati dove salampati

sambag sampalok tamarind tamarindo/

samalagi

sandiya pakwan watermelon

sapatos sapatos shoes

saya saya gown

silhig nga bukog walis tingting broom from co-conut midribs

silhig nga paypay walis tambo soft broom

singsing singsing ring

subay langgam ant

sulog tandang rooster

puyo bayong/supot bag

tagataga mandadangkal praying mantis

takuri takuri kettle

inugtahal pantasa sharpener

tanga ipis cockroach

tapulanga gumamela gumamela

tasa tasa cup

tibakla tipaklong grasshopper apan

tiki butiki lizard

tinidor tinidor fork

tsinelas tsinelas slippers

tuko tuko gecko

tumbaktumbak tutubi dragonfly

(38)

32 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

uling uling charcoal

ulod uod worm

ulunan unan pillow unlan

utang utang debt

yahong mangkok bowl malukong

MGA KINAANDAN NGA LUGAR SA BALAY, EKSWELAHAN KAG KOMUNIDAD

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

balkon terasa/

balkonahe/ beranda

terrace asotea

bangko bangko bank

banwa bayan town

bintana bintana window

bubon balon well

bukid bundok mountain

bulangan sabungan cockpit

dingding dingding wall

dululugan sang

salakyan paradahan parking area

dungkaan daungan port pantalan

entablado entablado/

tanghalan

stage

ermita ermita chapel

eskwelahan paaralan school buluthuan

ganhaan tarangkahan gate gawang,

sulud-lan, pwerta

garahe garahe garage

(39)

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

hardin hardin/

hala-manan

garden kabulakan

higad sang

bay-bay dalampasigan seashore baybayon

hulot-balasahan silid-aklatan library

hulugpaan sang eroplano

paliparan airport

hulot-klasehan silid-aralan classroom

hulot-tulugan silid-tulugan bedroom

humayan palayan ricefield

kagulangan kagubatan forest

kalan-an silid-kainan dining room komedor

kantina kantina canteen

karinderya karinderya restaurant kalan-an,

palamaha-wan

kasilyas palikuran toilet

kisami kisame ceiling

klinika klinika clinic

kudal bakod fence

kusina kusina kitchen

munisipyo munisipyo municipal hall

opisina opisina office

ospital ospital hospital

palabuaran narseri nursery

plasa parke park

probinsya probinsiya province

(40)

34 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

salas sala living room

sapa sapa brook

simbahan simbahan church

suba ilog river

syudad lungsod city dakbanwa

talamnan palayan ricefield uyapad,

humayan talamnan sang

tubo pataniman ng tubo sugar cane plantation kampo

taytay tulay bridge

tiangge tindahan store

tindahan palengke/

pamilihan

market merkado

uma bukid/bukirin/

sakahan farm

MGA DUAG

Hiligaynon Paglubad sa

Filipino English

asul asul blue

berde berde green

dalag/kanaryo dilaw yellow

kahel dalandan orange

ube ube violet

itum itim black

kaki kaki brown

pula pula red

puti puti white

(41)

MGA KURTE

PANIMAHU, PANABOR KAG IBAN PA NGA MAY KAANGTANAN NGA

Hiligaynon Paglubad sa

Filipino English

bilog/timbulog bilog circle

kwadrado kuwadrado square

oblong biluhaba oblong

obalo habilog oval

bituon bituin/ tala star

dyamante diamante diamond

porma tagipusuon hugis puso heart-shaped

rektanggulo/apat ka

pamusod parihaba rectangle

trianggulo/tatlong pamusod

tatsulok triangle

Hiligaynon Paglubad sa

Filipino English

amyon bango fragrance; aroma

anta angi odor of burnt rice

baho amoy odor

lang-og bantot fetor; fetidness

langsa lansa odor or taste of fish or

blood

maalat maalat salty

maaplod mapakla tart

maaslum maasim sour

mabaho mabaho foul odor

mahamot mabango fragrant

makahang maanghang spicy

malas-ay mapakla bland

manamit masarap delicious

mapait mapait bitter

mapangsot mapanghi urine smell

masum-od nakakaumay

(42)

36 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon MGA TI-ON

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

Abril Abril April

adlaw araw morning

adlawon oras pagkaraan

ng bukang li-wayway hag-gang tanghali

Late morning

Agosto Agosto August

binulan buwanan monthly

Biyernes Biyernes Friday

buas bukas tomorrow

bulan buwan month

Disyembre Disyembre December

Domingo Domingo Sunday

Enero Enero January

gab-i gabi night

hanagub late evening

hapon hapon afternoon

Hulyo Hulyo July

Hunyo Hunyo June

Huwebes Huwebes Thursday

kaagahon madaling araw dawn

kon kaisa kung minsan sometimes

sirum/silum takip-silim/

agaw-dilim dusk

Lunes Lunes Monday

Marso Marso March

Martes Martes Tuesday

Mayo Mayo May

Miyerkules Miyerkules Wenesday

subong ngayon now nian

Nobyembre Nobyembre November

(43)

37 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

pamanagbanag bukang

liway-way break of dawn

Pebrero Pebrero February

Sabado Sabado Saturday

sa iban nga

adlaw sa darating na panahon someday

semana isang lingo week

Setyembre Setyembre September

sinemana lingguhan weekly

tuig taon year

tuigan taunan yearly

tungang gab-i hating-gabi midnight

udto tanghali noon

udtong adlaw tanghaling tapat noontime

MGA KAHIMTANGAN SANG PANAHON

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

bugnaw lamig cold

gal-um dagim rain clouds

kagin-ot banas sultriness and

humidity of weather

magal-um maulap cloudy

mahangin mahangin windy

mainit mainit sunny

mapaang maalinsangan warm magin-ot

matun-og mahamog foggy

(44)

38 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

MGA BALATYAGON

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

akig galit angry

balatyagon damdamin feeling

gaisahanon nag-iisa alone

gangutngot makirot aching

gugma mahal/sinta love

hirihiri hagikhik giggle

kagha pagdurusa suffering

kahadlok takot fear

kalisud kalungkutan sorrow

kaluoy habag compassion

kaluoy awa pity

kamingaw galimgim loneliness

kapoy pagod fatigue;

tired-ness

kasubo dalamhati extreme

sorrow

kibot gulantang;

gulat state of being startled

kulba kaba afraid

lalaw pagluluksa mourning

mahapdi mahapdi aching

maluluy-on maawain

tenderheart-ed

nabusog busog full

nagutom nagugutom hungry

(45)

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

nakapoy napapagod tired

nakibot nagulat surprise

nasadyahan nasisiyahan glad; happy nalipay

nasubuan nalulungkot lonesome

natuyo naaantok sleepy

pangaluyag panliligaw courting

panghakroy panaghoy lamentation

paslaw bigo frustrated

pin-ot mahirap na

paghinga hard breathing

pisngo hikbi sob

pugait sumigaw nang

malakas to shout in a shrill tone

singki mainitin ang ulo easily gets

an-gry

tangis iyak cry

tingala mangha surprise

MGA NUMERO HALIN SA 0 TUBTOB 100

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

siro siro zero siro/wala

isa isa one uno

duha dalawa two dos

tatlo tatlo three tres

apat apat four kwatro

lima lima five singko

anum anim six sais

pito pito seven siete

walo walo eight otso

siam siyam nine nuebe

(46)

40 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

napulo kag isa labing isa eleven onse napulo kag duha labing dalawa twelve dose

napulo kag tatlo labintatlo thirteen trese napulo kag apat labin-apat fourteen katorse napulo kag lima labinlima fifteen kinse napulo kag anum labinanim sixteen disisais

napulo kag pito labimpito seventeen disisiete napulo kag walo labinwalo eighteen disiotso napulo kag siam labinsiyam nineteen disinuebe

duha ka napulo dalawampu twenty beinte duha ka napulo kag

isa

dalawampu’t

isa

twenty-one beinte uno

duha ka napulo kag

duha dalawampu’t dalawa twenty-two beinte dos duha ka napulo kag

tatlo

dalawampu’t

tatlo

twenty- three beinte tres

duha ka napulo kag apat

dalawampu’t

apat

twenty-four beinte kwa-tro

duha ka napulo kag lima

dalawampu’t

lima

twenty-five beinte singko

duha ka napulo kag anum

dalawampu’t

anim

twenty-six beinte sais

duha ka napulo kag

pito dalawampu’t pito twenty-seven beinte siete duha ka napulo kag

walo dalawampu’t walo twenty-eight beinte otso duha ka napulo kag

siam

dalawampu’t

siyam twenty-nine

beinte nue-be

tatlo ka napulo tatlumpu thirty trenta tatlo ka napulo kag

isa

tatlumpu’t isa thirty-one trenta y uno

tatlo ka napulo kag duha

tatlumpu’t

da-lawa

(47)

Hiligaynon Paglubad sa

Thesaurus Filipino English

tatlo ka napulo kag tatlo

Tatlumpu’t tatlo

thirty-three trenta y tres

tatlo ka napulo

kag apat tatlumpu’t ap-at thirty-four trenta y kwa-tro tatlo ka napulo

kag lima tatlumpu’t li-ma thirty-five trenta y sing-ko tatlo ka napulo

kag anum tatlumpu’t anim thirty-six trenta y sais tatlo ka napulo

kag pito tatlumpu’t pito thirty-seven trenta y siete tatlo ka napulo

kag walo

tatlumpu’t wa-lo

thirty-eight trenta y otso

tatlo ka napulo kag siam

tatlumpu’t siyam

thirty-nine trenta y nue-be

apat ka napulo apatnapu forty kwarenta

apat ka napulo

kag isa apatnapu’t isa forty-one kwarenta y uno apat ka napulo

kag duha apatnapu’t dalawa forty-two kwarenta y dos apat ka napulo

kag tatlo apatnapu’t tatlo

forty-three kwarenta y tres

apat ka napulo

kag apat apatnapu’t apat forty-four kwarenta y kwatro apat ka napulo

kag lima apatnapu’t lima forty-five kwarenta y singko apat ka napulo

kag anum apatnapu’t anim

forty-six kwarenta y

sais apat ka napulo

kag pito apatnapu’t pito forty-seven kwarenta y siete apat ka napulo

kag walo apatnapu’t walo forty-eight kwarenta y otso apat ka napulo

kag siam apatnapu’t siyam forty-nine kwarenta y nuebe

lima ka napulo limampu fifty singkwenta/

(48)

42 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Hiligaynon

Paglubad sa

Thesaurus

Filipino

English

lima ka napulo kag

isa

limampu’t isa fifty-one singkwenta y uno

lima ka napulo kag duha

limampu’t dalawa fifty-two singkwenta y dos

lima ka napulo kag tatlo

limampu’t tatlo fifty-three singkwenta y tres

lima ka napulo kag apat

limampu’t apat fifty-four singkwenta y kwatro lima ka napulo kag

lima

limampu’t lima fifty-five singkwenta y singko lima ka napulo kag

anum

limampu’t anim fifty-six singkwenta y sais

lima ka napulo kag pito

limampu’t pito fifty- seven singkwenta y siete

lima ka napulo kag walo

limampu’t walo fifty-eight singkwenta y otso

lima ka napulo kag siam

limampu’t siyam fifty- nine singkwenta y nuebe anum ka napulo animnapu sixty sesenta anum ka napulo

kag isa

animnapu’t isa sixty- one sesenta y uno anum ka napulo

kag duha

animnapu’t dala-wa

sixty-two sesenta y dos anum ka napulo

kag tatlo

animnapu’t tatlo sixty-three sesenta y tres anum ka napulo

kag apat

animnapu’t apat sixty-four sesenta y kwa-tro

anum ka napulo kag lima

animnapu’t lima sixty-five sesenta y sing-ko

anum ka napulo kag anum

animnapu’t anim sixty-six sesenta y sais anum ka napulo

kag pito

animnapu’t pito sixty-seven sesenta y siete anum ka napulo

kag walo

(49)

Hiligaynon

Paglubad sa

Thesaurus

Filipino

English

anum ka

na-pulo kag siam animnapu’t siyam sixty-nine sesenta y nuebe

pito ka napulo pitumpu seventy setenta

pito ka napulo

kag isa pitumpu’t isa seventy- one setenta y uno pito ka napulo

kag duha pitumpu’t da-lawa seventy-two setenta y dos pito ka napulo

kag tatlo

pitumpu’t tatlo seventy-three

setenta y tres

pito ka napulo

kag apat pitumpu’t apat seventy-four setenta y kwatro pito ka napulo

kag lima pitumpu’t lima seventy-five setenta y singko pito ka napulo

kag anum

pitumpu’t anim seventy-six

setenta y sais

pito ka napulo kag pito

pitumpu’t pito seventy-seven

setenta y si-ete

pito ka napulo

kag walo pitumpu’t walo seventy-eight setenta y ot-so pito ka napulo

kag siam pitumpu’t siyam seventy-nine setenta y nuebe

walo ka napulo walumpu eighty otsenta

walo ka napulo kag isa

walumpu’t isa eighty- one

otsenta y uno walo ka napulo

kag duha walumpu’ t dalawa eighty- two otsenta y dos walo ka napulo

kag tatlo walumpu’t tat-lo eighty- three otsenta y tres walo ka napulo

kag apat walumpu’t ap-at eighty- four otsenta y kwatro walo ka napulo

kag lima

walumpu’t li-ma

eighty- five

otsenta y singko walo ka napulo

kag anum walumpu’t anim eighty- six otsenta y sais walo ka napulo

(50)

44 Sulundan sa Pagtudlo sang Hiligaynon

Hiligaynon

PAGLUBAD SA

Thesaurus

FILIPINO

ENGLISH

walo ka napulo

kag walo walumpu’t wa-lo eighty- eight otsenta y otso

walo ka napulo kag siam

walumpu’t siyam

eighty- nine

otsenta y nuebe

siam ka napulo siyamnapu ninety nobenta

siam ka napulo

kag isa siyamnapu’t isa ninety- one nobenta y uno

siam ka napulo kag duha siyamnapu’t dalawa ninety-two nobenta y dos

siam ka napulo

kag tatlo siyamnapu’t tatlo ninety-three nobenta y tres

siam ka napulo kag apat siyamnapu’t apat ninety-four nobenta y kwatro

siam ka napulo

kag lima siyamnapu’t lima ninety-five nobenta y singko

siam ka napulo kag anum

siyamnapu’t anim

ninety-six nobenta y sais

siam ka napulo

kag pito siyamnapu’t pito ninety-seven nobenta y siete

siam ka napulo

kag walo siyamnapu’t walo ninety-eight nobenta y osto

siam ka napulo

kag siam siyamnapu’t siyam ninety-nine nobenta y nuebe

isa ka gatos isang daan one

hun-dred

syen

lima ka gatos limang daan five

(51)

MGA TINAGA KAG HALAMBALANON SA PAGTAKUS

Hiligaynon

Paglubad sa

Thesaurus

Filipino

English

bug-at bigat weight

bugkos bigkis bundle

damo marami many

dangaw dangkal hand span

diutay konti few

duha ka pilo doble double

dupa dipa arm’s length

gatos isang daan hundred

guray hiwa slice

kilometro kilometro kilometer

laba haba length kalawigon

madamol makapal thick

malaba mahaba long

makitid makitid narrow

malapad malapad wide

malip-ot maiksi short

manipis manipis thin

mataas mataas tall/high

metro metro meter

pareho nga ka-damuon

magkasing-dami

as many as

pulgada pulgada inch

sampihak kalahati one- half katunga

tangkas tangkas pile

tapak talampakan foot

tungatunga nangangala-hati

midway

(52)

For inquiries or feedback, please contact:

Curriculum Development Division, Bureau of Elementary Education (BEE)

Department of Education (DepEd)

Room 204, Bonifacio Bldg. DepEd Complex (ULTRA), Meralco Avenue, Pasig City, Philippines 1600 Telefax:(632) 638-4799/637-4347

Figure

Updating...

References

Updating...

Related subjects :