هلجم زكرم تاعلاطم و هعسوت شزومآ يكشزپ س هرود ی ،مهدز ص ،مراهچ هرامش 383 -373 ، 5333
دربراک
یوگلا
Kirkpatrick
رد
شزرا
ی
با
ی
همانرب
شزومآ
ی
پ
ی
گش
ی
ر
ی
زا
فرصم
هنارسدوخ
اهوراد
رد
نانز
گن
ی
ن
ن
ی
ک
تاداس
1،
زانهم
حلص
ی
2،
ارهز
لج
یل
ی
3 *،
اش
ی
هتس
ش
ی
دازر
ی
4،
م
نسح
دمحم
ی
5،
اضردومحم
رهوگ
ی
6 1 . وجشناد ی رتکد ی صصخت ی اقترا و تشادهب شزومآ ی کشزپ مولع هاگشناد ،تشادهب هدکشناد ،تملاس ی هش ی د تشهب ی ، مک ی هت قحت ی تاق روانف و ی وجشناد ی ،نا ا ،نارهت ی نار . 2 . رتکد ی صصخت ی اقترا و تشادهب شزومآ ی شناد ،تملاس ی ،را اقترا و تشادهب شزومآ هورگ ی ،تملاس کشزپ مولع هاگشناد ،تشادهب هدکشناد ی ا ی ،نار ا ،نارهت ی نار 3 . رتکد ی صصخت ی اقترا و تشادهب شزومآ ی شناد ،تملاس ی ،را اقترا و تشادهب شزومآ هورگ ی کشزپ مولع هدکشناد ،تملاس ی ، قحت و مولع دحاو ی ،تاق ،نارهت دحاو دازآ هاگشناد ا ،نارهت ی نار 4 . وجشناد ی رتکد ی اقترا و تشادهب شزومآ ی لاس کشزپ مولع هاگشناد ،تشادهب هدکشناد ،تشادهب هورگ ،تم ی ربت ی ،ز ربت ی ،ز ا ی نار 5 . سدنهم دشرا سانشراک ی ا هفرح تشادهب ی ، کشزپ مولع هاگشناد ،تشادهب هدکشناد ،تشادهب هورگ ی ا ،نارهت ،نارهت ی نار 6 . رتکد ی صصخت ی ر و رامآ هورگ ،رامآ ی ضا ی ، قحت زکرم ی تاق دم ی ر ی ت ب ی ناتسرام ی ، دم هدکشناد ی ر ی ت ناسر علاطا و ی کشزپ ی ، کشزپ مولع هاگشناد ی ا ی ،نار ا ،نارهت ی نار تفایرد :هلاقم 71 / 8 / 49 نیرخآ حلاصا هلاقم : 02 / 77 / 49 شریذپ هلاقم : 71 / 7 / 49 * هدنسیون سم ؤ :لو هورگ شزومآ تشادهب و اقترا ی ،تملاس هدکشناد مولع کشزپ ی ، دحاو مولع و قحت ی ،تاق اگشناد ه دازآ دحاو ،نارهت ،نارهت ا ی نار نفلت : 00920292 -207 :ربامن 00920221 -207 Email: [email protected] هنیمز و :فده فرصم هنارسدوخ راد و زا تلاضعم داح تشادهب ی .تسا شزومآ پ ی گش ی ر ی زا نآ مها ی ت ز ی دا ی .دراد رگا شزومآ ، تارییغت مزلا ار رد تكرش ناگدننك داجیا ،دیامن شخبرثا یم دشاب . هعلاطم رضاح زا هدافتسا اب رتاپ کرك لدم ی ک ( Kirkpatrick ) هب شزرا ی با ی شزومآ همانرب ی پ ی گش ی ر ی زا ز رد اهوراد هنارسدوخ فرصم نان تخادرپ . شور :راک نیا هعلاطم عون زا رب همانرب یبایشزرا ساسا لا گ و ی Kirkpatrick دوب یور هك 88 دش ماجنا نانز زا رفن شور زا . هنومن گ ی ر ی هشوخ ا ی هدافتسا .دیدرگ رازبا عمج روآ ی شسرپ ود ،تاعلاطا و هتخاس ققحم همان DREEM (Dundee ready education environment measure
) نتبم ی رب وگلا ی Kirkpatrick اور هك دوب یی اپ و یا یی نآ هبساحم هورگ شزومآ .دش نومزآ ط ی ی ک هام تفرگ تروص . نازیم یشخبرثا شزومآ رب بسح فلاتخا نعم ی راد تارمن هطیح یاه ،شنكاو یریگدای و راتفر رد شیپ نومزآ و سپ نومزآ ود هورگ نومزآ و دهاش ماجنا دیدرگ . هداد اه اب سا هدافت زا نومزآ اه ی رامآ ی صوت ی ف ی و لحت یل ی رد مرن رازفا رامآ ی SPSS اقم ی هس و زجت ی ه لحت ی ل .دش ی فا ت ه :اه نیگنایم هرمن تیبولطم تاكاردا حطس شنكاو تروص هب کرد حم ی ط ی گدا ی ر ی 21 / 1 ± 87 / 99 ، ییاناوت ملع ی 77 / 9 ± 92 / 27 ، یارش ط عامتجا ی 99 / 2 ± 92 / 00 ، وج شزومآ 91 / 1 ± 72 / 92 و شزومآ هدنهد 02 / 9 ± 21 / 97 دمآ تسد هب . فلاتخا نعم ی راد ی ب ی ن م ی گنا ی ن رییغت هاگآ ی و ب ی ن می گنا ی ن غت یی ر شرگن دعب زا شزومآ رد حطس مود و زین ب ی ن می گنا ی ن رییغت راتفر رد حطس موس هورگ نومزآ و دهاش رب ساسا نومزآ Independent t دوجو تشاد ( 227 / 2 < P .) هجیتن یریگ : هرود آ یشزوم پ ی گش ی ر ی زا فرصم هنارسدوخ وراد رب ساسا یبایشزرا Kirkpatrick ، تارییغت رثؤم داجیا دومن و یشخبرثا بسانم .تشاد دیلک هژاو اه : وگلا ی Kirkpatrick ، شزرا ی با ی ، فرصم هنارسدوخ ،اهوراد شزومآ
همدقم
فرصم یب هیور و هنارسدوخ ،اهوراد یکی زا گرزب نیرت تلاکشم هطیح تملاس یاهروشك فلتخم زا هلمج ناریا هب رامش یم دیآ ( 7 .) نیا زا ور ، راعش زور یناهج تشادهب لاس 0277 ، « تمواقم هب یاهوراد دض یبورکیم ، کی دیدهت یناهج » دوب ( 0 ). هیهت و فرصم اهوراد نودب هیصوت و زیوجت کشزپ تهج صیخشت ای مرد ،نا هب ناونع فرصم هنارسدوخ وراد یقلت یم دوش ( 2 .) یتنآ کیتویب ،اه نکسم اه و نیماتیو یاه یقیرزت زا هلمج یاهوراد عیاش فرصم سدوخ هنار یم شاب د ( 9 .) عویش فرصم هنارسدوخ اهوراد رد طاقن فلتخم ناهج عونت یدایز دراد هك یروط هب ؛ فرصم هنارسدوخ اهوراد رد دودح 1 / 70 دصرد مدرم ایناپسا ات 2 / 19 دصرد مدرم بونج یبرغ یلیش ( 9 ) ، زا 0 / 09 دصرد ناكدوك و ناناوجون یناملآ ( 1 ) ات 0 / 84 شناد نازومآ یناتسریبد ما تارا ( 1 ) ، 8 / 91 دصرد نایوجشناد ینیچ ( 8 ) و 9 / 97 دصرد نارامیب یناتسهل ( 4 ) شرازگ دش تسا ه . نینچمه ، Shaghaghi ناراکمه و فرصم هنارسدوخ اهوراد رد ار هعلاطم یرورم دوخ دودح 9 / 8 ات 2 / 48 دصرد ( 9 ) و Shehnaz و ناراکمه رد هعلاطم یرورم رب دوخ یور ناناوجون ، 2 / 0 ات 2 / 40 صرد د ( 72 ) دندومن نایب . نامزاس ناهج ی تشادهب ( WHO ایWord Health Organization
) دروآرب درك هك ات 92 دصرد هنیزه یاه ینامرد فرص دیرخ هنارسدوخ اهوراد یم درگ د ( 77 .) فرصم وراد رد ناریا زین ، هب ور شیازفا تسا ؛ هب یروط هك نیا رادقم زا ظاحل هنیزه یا رد لاس 7282 هب 292 م درایلی لایر دیسر . هیرشن Script مه رد لاس 7441 ملاعا دومن هك نیلوا یوراد شورفرپ ناریا ، یسكومآ نیلیس ب ه شزرا 72 نویلیم رلاد و سپس یپمآ نیلیس ب ه شزرا 1 نویلیم رلاد دوب ( 70 .) نیمخت هدز دش هك دودح 82 دصرد یناریا اه هب تروص هنارسدوخ وراد فرصم یم دنیامن ( 72 .) اد یور نودب هضراع دوجو درادن و فرصم یب هیور و هنارسدوخ اهوراد هب ضراوع نآ اه یم دیازفا ( 79 ) . تلع یرایسب زا یرامیب یاه دبك و هیلك ، فرصم اهوراد یم دشاب ( 77 ). تاعلاطم ناشن دنداد هك فرصم بسانمان وراد اه رد هطیح یاهراتفر رطخرپ یم رارق دریگ ( 79 .) نیا هدیدپ ( فرصم دوخ هنارس اهوراد ) رد لاح رضاح ثعاب هدش تسا هك یلماوع م دننا تمواقم ییایرتكاب ، مدع نامرد هنیهب ، تیمومسم یاه هتساوخان و یتح یدمع ، راثآ یبناج و ضراوع هتساوخان شیازفا ادیپ دنك ( 71 ) . لماوع یددعتم رب فرصم هنارسدوخ وراد اه یم ریثأت دراذگ ( 71 .) Shehnaz ناراکمه و رد کی ب یسرر یرورم یسرتسد ناسآ و تلوهس دیرخ ،اهوراد نتشادن تصرف ، هنیزه لااب و مدع یسرتسد هب تامدخ تملاس ، هبرجت یلبق فرصم اهوراد و زورب یرامیب یاه عیاش و فیفخ هب ناونع مهم نیرت للع لیامت فرصم هنارسدوخ اهوراد مان درب دن . ،نینچمه راتفر هداوناخ و تیعقوم یداصتقا -عامتجا ی لماع مهم یرگید رد نیا هطبار دش ناونع . دردرس ، بت و یژرلآ زین مهم نیرت لاع ی م کرحم فرصم هنارسدوخ وراد دیدرگ نایب ( 72 .) یریگشیپ زا فرصم هنارسدوخ اهوراد طسوت نانز هب لیلد شقن نآ اه رد تبقارم زا نادنزرف و نینچمه ، ییورایور اب تلاکشم ددعتم یکشزپ و تملاس یاراد ها تیم تسا ( 70 ) . زا فرط رگید ظفح ییایوپ و اقترا ی همانرب یاه یتشادهب ، مزلتسم یبایشزرا موادم نیا همانرب اه یم دشاب ؛ هب ترابع ،رگید یبایشزرا ءزج یرورض یارجا ره همانرب یشزومآ رامش هب یم دیآ و زا قیرط هیارا دروخزاب مزلا هب مامت سم وؤ نیل و تسد ناراكردنا ،همانرب نآ ه ا ار رد تهج میمصت یریگ یاه مزلا یرای یم دناسر . هب کمك کی یبایشزرا عماج و لماك یم ناوت یدروخزاب ار تفایرد درك هك هب کمك نآ ، زا شخبرثا ندوب جیاتن شزومآ یاه هداد هدش رد ندیسر هب فادها دروم ،رظن نانیمطا لصاح دومن ( 78 ) . یوگلا ( کیرتاپ کرك Kirkpatrick ) ، ییوگلا م ؤ رث یارب یبایشزرا همانرب یاه یشزومآ یم دشاب . Kirk Patrick یبایشزرا ار هب ناونع نییعت یشخبرثا کی همانرب شزومآ فیرعت درك و دنیارف یبایشزرا ار هب 9 حطس شنكاو شجنس(
شنكاو و سکع لمعلا ناریگارف تبسن هب هرود رازگرب هدش ،) یریگدای یبایزرا( نازیم یریگارف تراهم اه و قیاقح یط هرود یشزومآ ،) راتفر یسررب( یگنوگچ و نازیم تارییغت داجیا هدش راتفر ناریگارف رد رثا تكرش رد هرود یشزومآ و ) هجیتن ( هزادنا یریگ نازیم ققحت فادها ینامزاس ) میسقت دومن ( 74 ، 78 ) . رامش یكدنا زا همانرب یاه یشزومآ هب روط عماج دروم یبایشزرا یم رارق دنریگ . مه ،نینچ علاطم ه یا هك زا یوگلا Kirkpatrick یارب یبایشزرا همانرب یاه یشزومآ رد صوصخ یریگشیپ زا فرصم هنارسدوخ اهوراد هدافتسا درك شاب ه د ، .تسین دوجوم نیا زا هب هجوت اب ،ور عویش یلااب نیا راتفر و موزل هرهب یریگ زا همانرب یزیر یشزومآ تهج یریگشیپ زا نآ ، شهوژپ رضاح ب ا فده دربراك لدم Kirkpatrick تهج یبایشزرا همانرب یشزومآ یریگشیپ زا فرصم هنارسدوخ اهوراد رد نانز تحت ششوپ هناخ یاه تملاس هقطنم 2 نارهت تروص تفرگ .
شور
راک
شهوژپ رضاح زا عون یبایشزرا همانرب رب ساسا لدم Kirkpatrick دوب هك یبایشزرا همانرب یشزومآ یریگشیپ زا صم فر هنارسدوخ وراد رب یور 88 رفن زا نانز تحت ششوپ هناخ یاه تملاس هقطنم 2 رهش نارهت ماجنا دش . مجح هنومن مزلا رب ساسا لومرف نییعت مجح هنومن اب ریداقم 29 / 2 = ، ناوت 82 دصرد ، 77 = d و فارحنا رایعم تدش کرد هدش 82 / 71 ( 79 ،) دادعت 82 رفن دمآ تسد هب . ر شو هنومن یریگ رد هعلاطم رضاح هشوخ یا دنچ هلحرم یا دوب . اب هجوت هب زاین ماجنا هلخادم و تلاکشم ییارجا رد نیا هطبار ، یکی زا قطانم یرهش نارهت هك ققحم ا ن ناکما لرتنك ، یسرتسد و ماجنا هلخادم رد نآ ار دنتشاد ، هب ناونع هنومن باختنا .دیدرگ سپس 9 هناخ تملاس زا نیب اخ هن یاه تملاس نیا هقطنم هب تروص یفداصت باختنا دش باختنا نیا . ات ییاج تفای همادا هك مجح هنومن هبساحم هدش لیمکت دیدرگ . لك دارفا هنومن ( 88 )رفن زین یفداصت هب ود هورگ نومزآ و دهاش ( ره هورگ 99 رفن ) میسقت دندش ؛ نیدب تروص هك ود هناخ تملاس هورگ نومزآ و ود هناخ ملاس ت هورگ دهاش هعلاطم ار لیکشت دنداد و دارفا هناخ یاه تملاس هورگ دهاش و نومزآ اب رگیدکی رد طابترا بن دندو . رایعم دورو لماش نانز تحت ششوپ هناخ یاه تملاس هقطنم 2 نارهت هك یارب تكرش رد هعلاطم لیامت دنتشاد و یاهرایعم جورخ زین لماش مدع لیامت درف یارب همادا تكرش د ر هعلاطم و دادخر ره یرامیب صاخ یارب درف هنومن یط هعلاطم دوب . قلاخا یشهوژپ اب بسك تیاضر همان یبتك زا تكرش ناگدننك ، بانتجا زا حرط س ؤ لا یاه یصوصخ و هنامرحم رد نیودت شسرپ همان ، نیمضت هنامرحم ندنام تاعلاطا تفایرد هدش و ت أ نیم تیاضر دارفا رد دروم تاعاس و تاسلج رب یرازگ سلاك اه تیاعر دش . رازبا عمج یروآ تاعلاطا رد حوطس فلتخم لماش ود شسرپ همان و کچ تسیل صاخ لدم Kirkpatrick .دوب یارب عمج یروآ تاعلاطا رد حطس شنكاو زا شسرپ همان DREEM (Dundee ready education environment measure
) ( 02 ) و رد حطس یریگدای و راتفر زا شسرپ همان ققحم هتخاس هدافتسا دیدرگ . شسرپ همان سپ زا یسررب هناخباتك یا و یرورم رب تاعلاطم هیهت .دش رابتعا نآ زا قیرط نومزآ اوتحم بسك( تارظن ناصصختم و تسا نادا ) و ییایاپ نآ زا قیرط نومزآ ددجم و بیرض Cronbach's alpha یسررب دیدرگ . نازیم یشخبرثا شزومآ رب یریگدای و راتفر اب یسررب فلاتخا ینعم راد تارمن ،یهاگآ( شرگن و )راتفر شیپ نومزآ و سپ نومزآ ود هورگ نومزآ و دهاش .دمآ تسد هب حطس تیبولطم هرود یشزومآ زین حطس( تیاضر زا هرود )یشزومآ اب هدافتسا زا هبساحم نیگنایم تارمن نازیم تیبولطم حطس شنكاو هورگ نومزآ سپ زا هلخادم یشزومآ احم هبس و شرازگ دش .
حطس تسخن )شنكاو( لماش تیاضر نانز زا شزومآ یاه هیارا هدش رد صوصخ یریگشیپ زا فرصم هنارسدوخ وراد ، بسانم و لوقعم ندوب نیا شزومآ اه و نازیم تیاضر زا شزومآ ناگدنهد دوب هك اب هدافتسا زا شسرپ همان DREEM رارق یسررب دروم شسرپ نیا .تفرگ همان لماش 92 س لاؤ رد هطیح یاه کرد یریگدای ( 72 لاؤس دننام شزومآ هب هعسوت ییاناوت یاه نم کمك )درك ، کرد وجشناد زا ییاناوت یملع دوخ ( 8 لاؤس دننام رد نیا هاگراك تراهم یاه لح هلأسم ما هب یبوخ دشر )تفای ، کرد طیارش یعامتجا ( 1 لاؤس دننام یارب یناریگارف هك یسرتسا دندوب ، متسیس امح یتی یبسانم دوجو )تشاد ، کرد وج شزومآ ( 77 لاؤس دننام رد لوط ،ینارنخس اضف مارآ و نودب شنت )دوب و کرد ریگارف زا شزومآ هدنهد ( 77 لاؤس دننام هیارا هدنهد زا یگدامآ یفاك یارب سیردت رادروخرب )دوب .دوب 092 زایتما یارب عومجم لاؤس اه ی شسرپ همان DREEM رد رظن هتفرگ دش . زا سایقم جنپ هجرد یا ترکیل ًلاماك( :قفاوم زایتما 9 ، :قفاوم زایتما 9 ، یرظن :مرادن زایتما 2 ، :فلاخم زایتما 0 و ًلاماك :فلاخم زایتما 7 ) ناگدننك تكرش تارظن یسررب رد هدافتسا دیدرگ . هرمن یهد سکعرب یارب یدادعت زا لاؤس اه هیوگ دننام « رب یفاك یگدامآ زا هدنهد شزومآ دوبن رادروخ » و دش ماجنا هرمن یهد هب نیا لکش ًلاماك( :قفاوم زایتما 7 ، :قفاوم زایتما 0 ، یرظن :مرادن زایتما 2 ، :فلاخم زایتما 9 و ًلاماك :فلاخم زایتما 9 ) .دوب نیا مرف سپ زا نایاپ هرود رد رایتخا تكرش ناگدننك رارق تفرگ و نیگنایم هرمن ذخا هدش لاؤس یاه ره هطیح هب ناونع ددع تیبولطم ره کی زا لماوع روكذم شرازگ دیدرگ . حطس مود ( یریگدای ) زا هسیاقم رییغت شناد و شرگن یندومزآ اه لبق و کی هام دعب شزومآ اب هدافتسا زا شسرپ همان ققحم هتخاس هبساحم دش . شسرپ ود ره رایتخا رد همان هورگ شیامزآ و دهاش یارب یریگولج لخادت زا یاهریغتم زم محا تفرگ رارق نآ طسوت و دش لیمکت اه . هسیاقم نیگنایم هرمن شناد و شرگن لخاد ره هورگ اب هدافتسا زا نومزآ یرامآ Paired t و نیب هورگ اه اب هدافتسا زا نومزآ Independent t ماجنا دیدرگ . لاؤس اه لماش تاصخشم کیفارگومد 9 لاؤس ، یهاگآ رد دروم فرصم هنارسدوخ اهوراد 8 اؤس ل هب( تروص 0 و 9 هنیزگ یا ) و شرگن نانز رد نیا هنیمز 22 لاؤس هب تروص سایقم ترکیل جنپ هنیزگ یا دوب . یهدرمن شسرپ همان رد شخب یهاگآ تروص هب خساپ حیحص زایتما 7 و خساپ طلغ زایتما 2 شخب نیا هك دش هداد عومجم رد 02 هرمن تشاد . رادقم ییایاپ نیا تمسق هب شور نومزآ ددجم ، 40 / 2 دمآ تسد هب . هنماد تازایتما لاؤس یاه شرگن زین رب بسح سایقم جنپ هنیزگ یا ترکیل زا 7 ات 9 ریغتم دوب ؛ یارب زایتما نیرتلااب هك یروط هب ًلاماك شیارگ ًلاماك شیارگ یارب زایتما نیرتمك و قفاوم فلاخم دش هتفرگ رظن رد عومجم رد و 792 هرمن .تشاد بیرض Cronbach's alpha یارب ،شخب نیا 87 / 2 .دمآ تسد هب لاؤس زا یخرب اه یارب یریگشیپ زا یاقلا خساپ ،اه رد تهج سکع یحارط .دش لاؤس یهدزایتما اه رد نیا هنوگ دراوم زین سوکعم تفرگ تروص . یراگزاس ینورد لك شسرپ همان زین اب رادقم Cronbach's alpha 81 / 2 ت أ دیی دیدرگ . حطس موس )راتفر( زا ط قیر ود لاؤس راتفر رد بلاق کچ تسیل یریگشیپ زا فرصم هنارسدوخ وراد هب( تروص 0 هنیزگ )یا یسررب نیا .دش یسررب لبق و کی هام سپ زا شزومآ و اب هجوت هب زورب طیارش دروم زاین تهج یبایشزرا رییغت راتفر یندومزآ اه تفرگ تروص . درف رد نیا تمسق رب بسح نیا هك یط 7 هام هتشذگ مادقا هب فرصم هنارسدوخ هدرك تسا ای ریخ ، زایتما 2 ای 7 رد ره کی زا ترابع یاه کچ تسیل درکلمع تفایرد یم ك ر د و عومجم تازایتما نیا شخب نیب 2 ات 27 ریغتم دوب . رادقم ییایاپ نآ زین هب شور نومزآ ددجم ، 48 / 2 هبساحم .دش تاعلاطا ره ود هورگ نومزآ و دهاش ادم ماجنا زا لبق هلخ یشزومآ زا قیرط شسرپ همان و کچ تسیل ققحم هتخاس هب دمآ تسد . همانرب یشزومآ رب ساسا فده یلك قیقحت ، لاؤس یاه شیپ نومزآ و زین نیودت حرط سرد رد 2 هطیح
یتخانش ، یشرگن و یدرکلمع .دیدرگ هیهت هلخادم یشزومآ بسانتم اب زاین دارفا یارب هورگ نومزآ یط کی هام و رد بلاق 2 هسلج یشزومآ 42 هقیقد یا اب شور ینارنخس ، شسرپ و خساپ ، ثحب یهورگ ، شیامن ملیف و دیلاسا رازگرب دش . بلاطم رد یشزومآ تاسلج نایاپ هب تروص تلفمپ و یس ید رد رایتخا نانز دروم هعلاطم تفرگ رارق . هرود یبایشزرا یشزومآ رد لوط نامز ارجا و نایاپ نآ رب ساسا یوگلا Kirkpatrick ماجنا دیدرگ . ود ره تاعلاطا دهاش و نومزآ هورگ کی هام سپ زا هلخادم یشزومآ هرابود هب هلیسو نامه شسرپ همان عمج یروآ .دش نینچمه ، تیاضر زا شزومآ هورگ نومزآ هب هلیسو شسرپ همان DREEM دروم جنس .تفرگ رارق ش فیصوت هداد یارب اه یبایتسد هب فادها شهوژپ و یمك و یفیك وب ند ،اهریغتم هب تروص لوادج یناوارف و یاهرادومن بسانم زا هدافتسا اب نومزآ یاه یرامآ فلتخم نومزآ( Paired t ، بیرض یگتسبمه Pearson ، زیلانآ ،سنایراو 0 )...و رد مرن رازفا یرامآ SPSS هخسن 71 ( version 16, SPSS Inc., Chicago, IL ) اجنا م .دش حطس ینعم یراد فلاتخا اه 29 / 2 > P دوب .
هتفای
اه
نیگنایم نس یارب رضاح هعلاطم رد هورگ نومزآ 07 / 77 ± 09 / 99 لاس و هورگ دهاش 19 / 72 ± 29 / 92 لاس دمآ تسد هب . رثكا دارفا ره ود هورگ زا ظاحل تاصخشم کیفارگومد رد( هدودحم 89 -12 دصرد ) ، هناخ راد ، تم أ له ، تحت ششوپ همیب ، رد حطس ملپید و یاراد رد ا دم نیب 1 ات 72 نویلیم لایر دندوب و فلاتخا ینعم یراد زا رظن یرامآ نیب نآ اه دوجو تشادن ( 29 / 2 < P .) جیاتن ره کی زا حوطس هناگراهچ لدم Kirkpatrick هب حرش ریز دمآ تسد هب . حطس لوا )شنكاو( : نیگنایم و فارحنا رایعم هرمن تیبولطم نیا هطیح هب کیکفت یازجا نآ رد لودج 7 اشن ن هداد .دش لودج 7 : نیگنایم و فارحنا رایعم هرمن تیبولطم حطس لوا )شنكاو( هب کیکفت یازجا نآ یازجا حطس لوا )شنكاو( نیگنایم ± فارحنا رایعم لك هرمن کرد طیحم یریگدای 21 / 1 ± 87 / 99 19 کرد یملع 77 / 9 ± 92 / 27 92 کرد یعامتجا 99 / 2 ± 92 / 00 29 کرد وج شزومآ 91 / 1 ± 72 / 92 99 کاردا ریگارف زا شزومآ هدنهد 02 / 9 ± 21 / 97 99 حطس مود )یریگدای( و حطس موس )راتفر( : فلاتخا ینعم یراد دعب زا هلخادم یشزومآ نیب نیگنایم رییغت یهاگآ و نیب نیگنایم رییغت شرگن رد حطس مود و زین نیب نیگنایم رییغت راتفر رد حطس موس ود هورگ نومزآ و دهاش رب ساسا نومزآ Independent t دوجو تشاد ( 227 / 2 P < ) دج( ا لو 0 و 2 ) . نینچمه ، نیگنایم تارمن هورگ نومزآ رب فلاخ هورگ دهاش رد یمامت دراوم قوف دعب زا هلخادم تبسن هب لبق زا نآ رب نومزآ ساسا Paired t ، هب روط ینعم یراد شیازفا تفای ( 292 / 2 > P .)لودج 0 : نیگنایم و فارحنا رایعم تارییغت هرمن تیبولطم رد حطس یریگدای نانز دروم یسررب لبق و دعب زا هلخادم هورگ ریغتم نومزآ دهاش P نیگنایم ± فارحنا رایعم نیگنایم ± فارحنا رایعم یهاگآ 49 / 0 ± 9 / 9 11 / 2 ± 72 / 2 -227 / 2 > شرگن 42 / 77 ± 8 / 79 82 / 7 ± 01 / 2 227 / 2 > لودج 2 : نیگنایم و فارحنا رایعم تارییغت هرمن تیبولطم رد حطس راتفر نانز دروم یسررب لبق و دعب زا هلخادم هورگ ریغتم نومزآ دهاش P نیگنایم ± فارحنا رایعم نیگنایم ± فارحنا رایعم راتفر 11 / 2 ± 09 / 9 82 / 2 ± 20 / 2 -227 / 2 > هطبار ینعم راد ی نیب شرگن رد صوصخ یریگشیپ زا فرصم هنارسدوخ اهوراد اب ریغتم کیفارگومد نس رب ساسا نومزآ Pearson هدهاشم دش ( 27 / 2 = P .)
ثحب
و
هجیتن
یریگ
هب روط یلك جیاتن لصاح زا شهوژپ رضاح رگنایب نآ دوب هك ناریگارف هرود یاه یشزومآ رد ،عومجم نازیم یشخبرثا نآ ار رد حطس بوخ یبایزرا دندومن . ا هچرگ هرود یاه یشزومآ رازگرب هدش زا یشخبرثا دص رد دص رادروخرب دوبن ، یلو اب هجوت هب تابساحم یرامآ ماجنا هدش یم ناوت اعدا درك هك یشخبرثا شزومآ اه ی هعلاطم رضاح ، نیگنایم ییلااب ار ب ه روط ینعم راد دومن بسك . نیا هعلاطم ینتبم رب لدم یبایشزرا تیعقوم یاه یشزومآ Kirkpatrick دوب و نازیم یشخبرثا ای هب یترابع هسیاقم نازیم توافت لبق و دعب زا کی همانرب یشزومآ قباطم اب نیا لدم فیرعت دش . رف ا دنی یبایشزرا رد نیا لدم هب 9 حطس ای ماگ میسقت یم دیدرگ هك هعلاطم رضاح هب هس حطس نآ .تخادرپ تأ ریث شزومآ رد 2 حطس یوگلا یبایشزرا Kirkpatrick بولطم دش هدهاشم ؛ هب یروط هك حطس شنكاو ناریگارف هب هرود یشزومآ لماش کرد طیحم ،یریگدای ،یملع یعامتجا و وج شزومآ و کاردا ریگارف زا شزومآ هدنهد همه بولطم هب دمآ تسد و ناریگارف رد لك شنكاو یبولطم تبسن هب هرود یشزومآ روكذم ناشن دنداد . حطس مود ، تارییغت بولطم ار رد یریگدای ناریگارف داجیا دومن . توافت یرامآ ینعم یراد رد حطس مود و موس و هب صوصخ نیگنایم تارمن یهاگآ ، شرگن و راتفر لبق زا هلخادم یشزومآ نیب ود هورگ نومزآ و دهاش دوجو تشادن ، اما جیاتن دعب زا هلخادم یشزومآ رب ساسا نومزآ یاه 0 χ و Independent t ، رگنایب فلاتخا ینعم راد نیب نیگنایم ییغت تار تارمن روكذم ود هورگ ،نینچمه .دوب فلاتخا ینعم راد ی نیب نیگنایم تارمن یهاگآ ، شرگن و راتفر هورگ نومزآ لبق و دعب زا همانرب یشزومآ ؛دش هدهاشم هب یروط هك تارییغت یریگدای ( حطس مود ) لبق و دعب زا شزومآ هورگ نومزآ ، نعم ی راد هب دمآ تسد . جیاتن رد حطس موس ای راتفر ناشن داد هك هرود یشزومآ هتسناوت دوب رد راتفر ناریگارف تارییغت یبولطم داجیا دیامن و یریگدای و راتفر یندومزآ اه ار دوبهب دشخب . یبایشزرا یاه هرود یشزومآ رثكا تاعلاطم هب صوصخ رد ،ناریا بلغا هب تروص هداس و رد حطس لوا ای رثكادح حطس مود نیا لدم و رتشیب رد شخب عنص ت یم دشاب . زا دودحم یتاعلاطم هك رد نآ یبایشزرا هرود یشزومآ اب هدافتسا زا لدم Kirkpatrick تفرگ تروص تسا ه ، هعلاطم Omar و ناراکمه رد زكرم شزومآ نامزاس یناهج تشادهب رهش زیربت دوب . نیا هعلاطم اب هدافتسا زا لدم Kirkpatrick ، تیبولطم هرودشزومآ ار رد 9 حطس ایشزرا یب دومن و یشخبرثا هرود ار دروآرب درك . هتفای یاه نیا هعلاطم رد حطس لوا و مود کرك کیرتاپ اب قیقحت رضاح یناوخمه تشاد . جیاتن یبایشزرا ناشن داد هك نیرتشیب رثا شزومآ رد حوطس لوا و مود لدم Kirkpatrick دوب ، یلو زا تیبولطم رثا شزومآ هب بیترت رد حطس موس و دعب زا نآ حطس مراهچ هتساك دش ( 07 ) ؛ رد یلاح هك جیاتن یبایشزرا رد حطس موس هعلاطم رضاح ، نانچمه بولطم دمآ تسد هب . هعلاطم یشخبرثا هرود یاه یشزومآ راك اب هاگتسد کوشورتکلا رد شخب یراتسرپ زكرم یشزومآ ینامرد ناتسرامیب همطاف ارهزلا ( س ) رهشوب زین رب ساسا لدم Kirkpatrick اجنا دیدرگ م ( 78 ). نیا شزومآ رد ره هس حطس هباشم اب جیاتن هعلاطم رضاح ، بولطم یبایزرا دیدرگ ؛ هب یروط هك نیگنایم تارییغت هرمن یهاگآ لبق و دعب زا رد شزومآ حطس مود یریگدای تكرش ناگدننك هرود یشزومآ نعم ی راد دوب . نیگنایم هرمن رد حطس راتفر موس تكرش ناگدننك زین دعب زا آ شزوم تبسن هب لبق زا نآ ، هب روط نعم ی یراد شیازفا .تفای نیگنایم هرمن مامت لماوع اوتحم ، سردم و تاناکما رد حطس لوا شنكاو زین بولطم یبایزرا دش ( 78 .) یلیلج و یور ییابحص زین یبایشزرا ار طقف رد حطس لوا یوگلا Kirkpatrick ینعی حطس شنكاو و اب هدافتسا زا شسرپ همان DREEM ماجنا دنداد . نیگنایم و فارحنا رایعم تازایتما کاردا نایوجشناد رد هطیح یاه جنپ هناگ لماش یریگدای 90 / 72 ± 44 / 92 ، ناداتسا 11 / 72 ± 21 / 21 ، ییاناوت یملع 84 / 8 ± 19 / 02 ، وج یشزومآ 19 / 79 ± 71 / 24 و کاردا نایوجشناد زا طیارش یعامتجا 18 / 8 ± 02 / 00 دمآ تسد هب . جیاتن طم هعلا رضاح رد هطیح ییاناوت یملع و شزومآ هدنهد )داتسا( ، نیگنایم تیبولطم یرتلااب تشاد ، اما رد ریاس هطیح اه هباشم هعلاطم نیا ب دو . ،نینچمه توافت یرامآ ینعم یراد نیب نیگنایم زایتما طیحم یشزومآ هاگشناد زا هاگدید نایوجشناد و تاعلاطا کیفارگومد ،نس( لهأت و لاس لیصحت )ی نیا رد هعلاطم هدهاشم دشن ( 00 ). هعلاطم یا یبایشزرا هرود پیشولف شزومآ یکشزپ ار اب فده یزاسدنمناوت یاضعا تأیه یملع هاگشناد مولع یکشزپ زاریش هب شور Kirkpatrick داد رارق یسررب دروم . 89 دصرد زا تكرش ناگدننك نیا هعلاطم زا یاوتحم ،یملع هوحن سیردت و تاناکما انرب هم تیاضر دنتشاد حطس( لوا لدم Kirkpatrick .) 80 دصرد زا نانآ نیا همانرب ار رد شزومآ شور یاه دیدج یلمع سیردت و هدروآرب ندومن یاهزاین یریگدای قفوم دنتسناد حطس( مود لدم Kirkpatrick .) ،نینچمه هسیاقم نیب ود هورگ تكرش ناگدننك رد همانرب و هورگ دهاش یارب یبایزرا یغت تاری یراتفر و هب یریگراك نآ رد طیحم راك حطس( موس و مراهچ لدم Kirkpatrick ) تروص تفرگ . جیاتن یكاح زا نآ دوب هك هوحن شزومآ هب نایوجشناد هورگ یاضعا تأیه یملع تكرش هدننك رد پیشولف شزومآ ،یکشزپ هب روط ینعم یراد تشاد دوبهب ( 02 ) . نازیم یشخبرثا هرود یاه یشزومآ لاطم هع یا رد ره کی زا هطیح اه « بوخ » و « طسوتم » دش شرازگ و شیازفا نازیم شرگن هب رجنم شیازفا نعم ی راد همه یاهریغتم ،یهاگآ یدنمتیاضر ، ،راتفر دادعت سلاك یاه تكرش ،هدش نس و هقباس راك دیدرگ ( 74 ) . تاعلاطم هباشم یجراخ زین یبایشزرا دارفا شزومآ هدید ار رد حوطس موس و راهچ م لدم Kirkpatrick دنداد ماجنا ( 72 .) رد عومجم ، 29 هلاقم یارب کی هعلاطم زیلانآاتم رد هطبار اب یبایشزرا هرود یاه یشزومآ رب ساسا لدم کرك کیرتاپ باختنا و هیزجت و لیلحت دش . رب ساسا نیا ،زیلانآاتم طابترا لباق یهجوت نیب 9 حطس یبایشزرا هرود یاه یشزومآ همه تاعلاطم ب دو و ییارگمه نیب حوطس نییاپ و رتلااب همه تاعلاطم دیدرگ هدهاشم . هب روط ،هنومن شنكاو هب تدش اب یریگدای و ای تارییغت درکلمع یلغش طابترا تشاد ( 78 ). نیا هتفای ، شلات یاه ریخا ار رد دروم هدافتسا زا جیاتن یبایشزرا شنكاو رد شیپ ینیب یاقترا شزومآ همه حوطس رگید یامح ت دومن .
یسمش و ناراکمه زین هب شجنس ،یهاگآ شرگن و راتفر نانز هباشم یبایشزرا رد حطس مود و موس یوگلا Kirkpatrick ینعم هب حطس یریگدای و راتفر تخادرپ دن . فلاتخا ینعم یراد رد همه یاهریغتم ركذ هدش سپ زا هلخادم یشزومآ نیب ود هورگ هدهاشم دش و درکلمع یفنم ناردام زین رد هنیمز ینامرددوخ شهاك ادیپ درك ( 71 ) . تیدودحم یاه شهوژپ رضاح شرازگدوخ یهد دارفا ، یگنهامه اب نآ اه تهج تكرش رمتسم رد سلاك اه و لیمکت شسرپ همان ، دوبمك تاناکما و لیاسو کمك یشزومآ و دوبمك نامز یفاك هعلاطم یارب یارجا حطس مراهچ یبایشزرا یوگلا Kirkpatrick دوب . ن هجیت یریگ تسا ف هدا زا لدم Kirkpatrick ناشن داد هك شزومآ یریگشیپ زا فرصم هنارسدوخ اهوراد ، تیبولطم و یشخبرثا لباق یلوبق تشاد . نیا زا ،ور یحارط تلاخادم یشزومآ رب یانبم نیا وگلا رد صوصخ یریگشیپ فرصم هنارسدوخ اهوراد رد ریاس هورگ اه داهنشیپ یم دوش . نینچمه ، هیصوت یم ددرگ هك هاگراك یاه یشزومآ یبایشزرا هرود یاه یشزومآ اب شور کرك کیرتاپ رد زكارم شزومآ یکشزپ هاگشناد یاه مولع یکشزپ روشك رازگرب ش و د و یارجا نآ دروم هجوت رارق دریگ .
یرازگساپس
ناگدنسیون زا یراکمه سم ؤ نلاو هناخ تملاس هقطنم 2 یرادرهش و نانز تكرش هدننك رد لاطم هع رضاح یرازگساپس یم .دننك References:1. Karimy M, Heidarnia AR, Ghofranipour F.
Factors influencing self-medication among elderly urban centers in Zarandieh based on Health Belief Model. Arak Med Univ J. 2011;14(5): 70-8. [In Persian]
2. World Health Organization. World Health Day.
[cited 7 Apr 2011]. Available From:
http://www.who.int/world-health-day/2011/en/ 3. Yousef AM, Al-Bakri AG, Bustanji Y, Wazaify
M. Self-medication patterns in Amman, Jordan. Pharm World Sci. 2008;30(1):24-30.
4. Padilla LK. Self Prescription of Antibiotics by Latin Americans in a Clinical Setting. Northern Nevada: University of Nevada, Reno; 2010.[cited
10 Nov 2010]. Available From:
https://apha.confex.com/apha/138am/webprogram /Paper214343.html
5. Shaghaghi A, Asadi M, Allahverdipour H.
Predictors of Self-Medication Behavior: A Systematic Review. Iran J Public Health. 2014;43(2):136-46.
6. Du Y, Knopf H. Self-medication among children and adolescents in Germany: results of the National Health Survey for Children and Adolescents (KiGGS). Br J Clin Pharmacol. 2009;68(4):599-608.
7. Shehnaz SI, Khan N, Sreedharan J, Issa KJ, Arifulla M. Self-medication and related health complaints among expatriate high school students in the United Arab Emirates. Pharm Pract (Granada). 2013;11(4):211-8.
8. Pan H, Cui B, Zhang D, Farrar J, Law F, Ba-Thein W. Prior knowledge, older age, and higher allowance are risk factors for self-medication with antibiotics among university students in southern China. PLoS One. 2012;7(7):e41314.
9. Muras M, Krajewski J, Nocun M, Godycki-Cwirko M. A survey of patient behaviours and beliefs regarding antibiotic self-medication for respiratory tract infections in Poland. Arch Med Sci. 2013;9(5):854-7.
10. Shehnaz SI, Agarwal AK, Khan N. A systematic review of self-medication practices among adolescents. J Adolesc Health. 2014;55(4):467-83.
11. Baghiani Moghadam M, Ehrampoush M.
Evaluation of attitude and practice of students of Yazd University of Medical Sciences to self-medication. TABIB-E-SHARGH. 2006; 8(2): 111-9. [In Persian]
12. Tajic R, Shamsi M, Mohammadbeygee A.
Knowledge, attitude and practice about self-medication among mothers in Arak city. Payesh. 2011;10(2):197-204. [In Persian]
13. Burke LA, Hutchins HM. Training transfer: An integrative literature review. Human Resource Development Review. 2007;6(3):263-96.
14. Sharifirad GhR, Pirzad A, Azadbakht L.
Knowledge and practice in association with self-medication of nutrient supplements, herbal and chemical pills among women based on Health Belief Model. J Res Med Sci. 2011; 16(6): 852– 853.
15. Westerlund M, Brånstad JO, Westerlund T. Medicine-taking behaviour and drug-related problems in adolescents of a Swedish high school. Pharm World Sci. 2008;30(3):243-50.
16. Shamsi M, Bayati A, Mohammadbeygi A, tajic R. The effect of education on knowledge, attitude and practice of pregnant woman referring to health centers about self-medication in Arak city. Horizon Med Sci. 2009;15(3): 27-35. [In Persian]
17. Coffman MJ, Shobe MA, O'Connell B.
Self‐Prescription Practices in Recent Latino Immigrants. Public Health Nurs. 2008;25(3):203-11.
18. Pourjahromi N, Nezamian Z, Ghafarian Shirazi H, Ghaedi H, Momeninejad M. Mohamadi Baghmolaee M, et al. The Effectiveness of Training Courses on “How to Work with DC Shock Device” for Nurses, Based on Kirkpatrick Model. Iran J Med Educ. 2012;11(8):896-902. [In Persian]
19. Mazloomy M, Mirzaei M, Mirzaei M. Evaluation of effectiveness guilds health education courses based on Kirkpatrick Model. J Toloo-e-behdasht. 2013;12(3): 33-43. [In Persian]
20. Ömer Tontuş H. DREEM; dreams of the
educational environment as its effect on education result of 11 Medical Faculties of Turkey. J Experimental & Clinical Medicine. 2010; 27(3):104-8.
21. Omar M, Gerein N, Tarin E, Butcher C, Pearson S, Heidari G. Training evaluation: a case study of training Iranian health managers. Hum Resour Health. 2009; 7: 20.
22. Jalili Z, Sahbaei-Rooy F. An Evaluation of Educational Environment from the View of Students of Islamic Azad University Based on Dundee Ready Educational Environment Measure (DREEM) Model. Strides Dev Med Educ. 2015; 11(4): 464-70. [In Persian]
23. Amini M, Doostkam A, Kjoori J. An evaluation study of Virtual Master of Public Health in family Medicine in Shiraz University of Medical Sciences, Iran. Strides Dev Med Educ. 2013; 10(3): 322-7. [In Persian]
Journal of Medical Education Development Center
2016; 13(4): 375- 383
Application of the Kirkpatrick Model in Evaluation of the Educational
Prevention Program of Self-Medication in Women
Negin Niksadat1, Mahnaz Solhi2, Zahra Jalili3*, Shayesteh Shirzadi4, Mohsen Mohammadi5
Mahmod Reza Gohari6
1.PhD Student in Health Education and Health Promotion, School of Public Health, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Student Research Committee, Tehran, Iran
2.PhD in Health Education and Health Promotion, Associate Professor, Department of Health Education and Health Promotion, School of Public Health, Iran University of Medical Sciences and Health Services, Tehran, Iran
3.PhD in Health Education and Health Promotion, Associate Professor, Department of Health Education and Health Promotion, School of Medicine, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
4.PhD Student in Health Promotion and Health Education, Department of Health, School of Public Health, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran
5.MSc in Occupational Health Engineering, Department of Health, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran 6.PhD in Statistics, Department of Statistics and Mathematics, Hospital Management Research Center, School of Management and Medical Information,
Iran University of Medical Sciences and Health Services, Tehran, Iran
Received: 8 Nov, 2015 Received Corrected Version: 9 Feb, 2016 Accepted: 4 Apr, 2016
٭Correspondence: Department of Health Education and Health Promotion, School of Medicine, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
Tel: (+98) 21 2243 2040 Fax: (+98) 21 2243 2036 Email:[email protected]
Background & Objective: Self-medication is one of the chief health problems and educational programs on its prevention are very important. An educational program can be considered effective, if it can make the necessary changes in participants’ knowledge and behavior. The aim of this study was to evaluate the educational prevention program of self-medication in women using the Kirkpatrick model.
Methods: This evaluation study was carried out on 88 women. The cluster sampling method was used. The data collection tools consisted of the Dundee Ready Educational Environment Measure (DREEM) and a researcher-made questionnaire based on the Kirkpatrick model, the validity and reliability of which were measured. The experimental group attended the educational program for 1 month. The effectiveness rate of the course was calculated based on significant differences in learning, reaction, and behavior scores of the case and control groups during the pre-test and post-test. The collected data were analyzed in SPSS statistical software using descriptive and analytical statistical tests.
Results: The mean scores of desirability rate of participants’ reactions in terms of students’ perception of learning environment, students’ academic perception, students’ social self-perception, students’ perception of atmosphere, and students’ perception of teachers were 44.81 ± 7.06, 31.50 ± 4.11, 22.50 ± 3.54, 43.10 ± 7.46, and 41.37 ± 5.20, respectively. After the educational intervention, t-test results showed a significant difference between the experimental and control groups in mean score of knowledge change and attitude change in the second evaluation level, and also between mean score of behavior change in the third level (P < 0.001).
Conclusion: According to the Kirkpatrick model, the educational prevention program of self-medication resulted in favorable outcomes in the three evaluated levels of reaction, learning, and behavior, and showed satisfactory efficiency.
