Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τμήμα Ψυχολογίας
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τμήμα Ψυχολογίας 103 Πειραματική Ψυχολογία ΙΙ: Μάθηση –Μνήμη Εαρινό εξάμηνο 2009-’10 Ε. Μασούρα. Βασική βιβλιογραφία 1. Μάνιου-Βακάλη, Μ. (1995). Μάθηση, μνήμη, λήθη. Θεσσαλονίκη: Art of Text.
2. Atkinson, R. L., Atkinson, R. C., Smith, E. E. Bem, D. J., &
Nolen-Hoeksema, S. (2003). Εισαγωγή στην ψυχολογία του Hilgard. Τόμος Α΄. Αθήνα: Παπαζήσης. τα κεφάλαια: Μέρος Τέταρτο, Κεφάλαιο 7: Μάθηση και εξαρτημένη μάθηση (σελίδες 441-504). Μέρος Τέταρτο, Κεφάλαιο 8: Μνήμη (σελίδες 505-582). 3. Κωσταρίδου-Ευκλείδη, Α. (1984). Μάθηση μία συστηματική
Μάθηση, Μνήμη
Πειραματική ψυχολογία. Μάθηση (Θεωρίες, φαινόμενα). = μόνιμη αλλαγή συμπεριφοράς μετά από εμπειρία ή άσκηση. Εθισμός= μη ανταπόκριση σε ερέθισμα. • Κλασική εξαρτημένη μάθηση (I.Pavlov) • Συντελεστική μάθηση (E.Thordike) • Μάθηση από παρατήρηση (A.Bandura)Μάθηση
Κλασική εξαρτημένη μάθηση. = Ενίσχυση μίας σύνδεσης. Ivan Petrovitch Pavlov
Τροφή στο στόμα > έκκριση σιέλου. • Ανεξάρτητη αντίδραση Κομμάτι του βιολογικού μηχανισμού, ανεξάρτητη από την μάθηση. • Εξαρτημένη αντίδραση Αποκτιέται με την μάθηση, από την εμπειρία. • Ανεξάρτητος ερεθισμός - Ανεξάρτητη αντίδραση. • Εξαρτημένος ερεθισμός - Εξαρτημένη αντίδραση.
Κλασική εξαρτημένη μάθηση
ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
ΑΕ(τροφή στο στόμα) ΑΑ(έκκριση σιέλου)
ΕΕ (κουδούνι) καμία αντίδραση
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
ΕΕ (κουδούνι) + ΑΕ(τροφή στο στόμα)
Μάθηση
Μέτρηση της εξαρτημένης αντίδρασης (ΕΑ). • Μέγεθος αντίδρασης. • Πιθανότητα αντίδρασης. • Χρόνος αντίδρασης. Καμπύλη της μάθησης. Εξαρτημένη αντίδραση δεύτερου βαθμού.Κλασσική εξαρτημένη μάθηση
Απόσβεση • Η μάθηση δεν είναι μόνιμη! • Η ΕΑ μπορεί σταδιακά να εξαφανιστεί αν το ΕΕ είναι παρόν μόνο του χωρίς το ΑΕ. Εκ-νέου-εξάρτηση • Ούτε η απόσβεση είναι μόνιμη! • Η εκ νέου εξάρτηση συντελείται πιο γρήγορα από ότι η αρχική μάθηση.Κλασσική εξαρτημένη μάθηση
Γενίκευση του ερεθισμού • Μερικά ΕΕ μοιάζουν μεταξύ τους. • ΕΑ σε ένα αριθμό παρόμοιων ερεθισμάτων. • Η καμπύλη της γενίκευσης. Διάκριση ερεθισμού • Δεν είναι ίδια όλα τα ΕΕ.Κλασσική εξαρτημένη μάθηση
Σχέση μεταξύ ΕΑ και ΑΑ. • ΕΑ= κατάσταση ετοιμότητας/ προετοιμασία. Εξαρτημένη μάθηση και χρήση ουσιών. • π.χ. ινσουλίνη Αντιστάθμιση Εξαρτημένη μάθηση και χρήση ναρκωτικών ουσιών.Εξαρτημένη μάθηση και χρήση ναρκωτικών
ουσιών.
Ενεργητική ή συντελεστική μάθηση
• Απλή μάθηση (εθισμός ).
Ενεργητική μάθηση= αντίδραση που οδηγεί στην επίτευξη στόχου (π.χ. ζώα).
Διαφορές-ομοιότητες
Κλασική μάθηση
• Το ΑΕ δεν εξαρτάται
από την αντίδραση.
• Πάντα ακολουθεί
τροφή είτε υπάρξει
αντίδραση είτε όχι.
Ενεργητική μάθηση
• Η ενίσχυση εξαρτάται
από την αντίδραση.
• Ενίσχυση
(επιβράβευση)
μόνο για τη σωστή
αντίδραση.
Ενεργητική ή συντελεστική μάθηση
Δαρβίνος-έχουμε κοινούς προγόνους με τα ζώα. Σκέφτονται τα ζώα? Edward Thordike Πεινασμένες γάτες σε Puzzle box. Μάθηση. Κατανόηση???? ΟΧΙ. Τί μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα μία τυχαία αντίδραση να επαναληφθεί? Μία συνέπεια, μία επιβράβευση, μία ενίσχυση!Η καμπύλη της μάθησης
για μία από τις γάτες
του Thordike.
Ο νόμος του αποτελέσματος
Ο νόμος του αποτελέσματος είναι συμβατός με τη θεωρία για την εξέλιξη των ειδών. Skinner Skinner’s box. Ενίσχυση (τροφή). Τιμωρία (ηλεκτρισμός).Συντελεστική μάθηση
Συντελεστική μάθηση Θετική ενίσχυση = το ζώο επιζητά το ερέθισμα. Αρνητική ενίσχυση = το ζώο αποφεύγει το ερέθισμα. • Διάκριση του ερεθίσματος. • Μορφοποίηση της συμπεριφοράς. • Βαθμιαίες προσεγγίσεις. • Εξαρτημένος ενισχυτής.Θετική και αρνητική ενίσχυση
Τί αποτελεί ενισχυτή? Ότι καλύπτει τις Βιολογικές ανάγκες. Εσωτερικά / εξωτερικά κίνητρα. Πόσο σημαντική είναι η ενίσχυση για τη συμπεριφορά? Τιμωρία και νόμος του αποτελέσματος.Προγράμματα ενίσχυσης
Μερική ενίσχυση • Αμετάβλητο αναλογικά (ΑΑ1, ΑΑ2, ΑΑ3) π.χ. στο εργαστήριο. • Μεταβλητό αναλογικά (ΜΑ5,ΜΑ15, ΜΑ20) π.χ. στο καζίνο. • Αμετάβλητο χρονικά (ΑΧ24). • Μεταβλητό χρονικά (ΜΧ24, ΜΧ48, ΜΧ72).Μάθηση και απόκτηση γνώσης
• Πώς γίνεται η σύνδεση ανάμεσα σε ΑΕ και ΕΕ στην κλασική εξαρτημένη μάθηση? – Χρονική συνάφεια. – Το ανεξάρτητο ερέθισμα μπορεί να ακολουθεί ή να προηγείται. – Ενδεχόμενη σχέση. – Παρουσία ή απουσία τροφής (πιθανότητα).Ανάσχεση (Kamin, 1969)
Ανάσχεση (Kamin, 1969)Φόβος
φως Θόρυβος-φως-σοκΙΙ
Όχι φόβος
Φως Θόρυβος-φως-σοκ Θόρυβος-σοκΙ
Αποτελέσματα Τεστ Στάδιο 2 Στάδιο 1Λανθάνουσα μάθηση (Toman, 1930)
• Επίκτητη αίσθηση αδυναμίας • Έλεγχος του περιβάλλοντος • Μάθηση με μία μόνο δοκιμή!
Ενδεχόμενη σχέση
Πώς γίνεται η σύνδεση ανάμεσα σε ΑΕ και ΕΕ? • Ενδεχόμενη σχέση και συνάφεια. • Ανάσχεση (Kamin, 1969). • Λανθάνουσα μάθηση • Απόκτηση γνώσης χωρίς αλλαγή συμπεριφοράς (Rescola, 1985).Μαθημένη μη αναζήτηση βοήθειας (Επίκτητη
αίσθηση αδυναμίας).
• Κατάθλιψη. • Αποστροφή σε μία γεύση. • Μάθηση με μία μόνο δοκιμή! • Αποστροφή σε μία γεύση στους ανθρώπους.Γενικοί και ειδικοί κανόνες μάθησης
• Η μάθηση στις πλανάριες • Ενόραση • W. Kohler • D. Premack • Κοινωνική μάθησηΚοινωνική μάθηση (Bandura, 1965)
Μάθηση από παρατήρηση/ μίμηση προτύπου.
-μάθηση αλτρουιστικής συμπεριφοράς (Schroeder et al., 1995).
-μάθηση φοβίας (Cook & Mineka, 1987). Η παρακολούθηση βίας στην TV
-μελέτη περιπτώσεων.
-συντελεστές συσχέτισης. -πειράματα στο εργαστήριο.
Μάθηση
Δεοντολογικοί περιορισμοί. Μάθηση και διδασκαλία. Μηχανές μάθησης. Μάθηση στα ζώα. Ενόραση. Βιολογικές βάσεις της μάθησης.Μνήμη: εισαγωγή
• Τι είναι η μνήμη?
Η γνωστική διαδικασία απόκτησης και συγκράτησης πληροφοριών και το γνωστικό σύστημα που είναι υπεύθυνο για την αποθήκευση αυτών των πληροφοριών. Ο τρόπος με το οποίο καταγράφουμε τα γεγονότα της ζωής μας καθώς και η γνώση και οι δεξιότητες που αποκτούμε από αυτά τα γεγονότα.. Πως είναι η ζωή χωρίς μνήμη? Βραχύχρονη Μακρόχρονη Σημασιολογική (έννοιες) επεισοδίων (Γεγονότα)Μνήμη: μελετώντας την μνήμη
Βραχύχρονη και μακρόχρονη Διαφορές στην χωρητικότητα: βραχύχρονη=7+2 μακρόχρονη= απεριόριστη. το μεγαλύτερο μέρος των πληροφοριών χάνεται απ΄την βραχύχρονη μνήμη. πώς? εξασθένηση (παθητική φθορά) ή παρεμβολή.Μνήμη: τα στάδια
εκμάθηση μνημονικό ίχνος προσπάθεια να θυμηθώ κωδικοποίηση αποθήκευση Ανάκτηση/ ανάπλαση ανάκληση αναγνώρισηΜνήμη: κωδικοποίηση 1
Οι πληροφορίες περνάνε από την βραχύχρονη μνήμη στην μακρόχρονη μνήμη πώς? αυτομάτως? Είναι θέμα χρόνου ή πώς χρησιμοποιείται ο χρόνος? 1. Η «μεταφορά» εξαρτάται από το πόσο χρόνο η πληροφορία συγκρατείται στην βραχύχρονη μνήμη. 2. Από το βάθος της επεξεργασίας. Ρηχή και βαθύτερη επεξεργασία. (Craik and Lockhart, 1972).3. Από τον τρόπο οργάνωσης. (Ericsson, Chase and Falcon, 1980).Το κομμάτιασμα της πληροφορίας σε σύνολα καλυτερεύει την
Μνήμη: κωδικοποίηση 2
ΟΜΩΣ:
1.
Η επανάληψη συντήρησης (ή διατήρησης) δεν έχει
καμία αξία.
(Craik and Watkins, 1973; Nickerson and Adams, 1979)2.
Όσο περισσότερο προσέχουμε τόσο περισσότερο
θυμόμαστε.
(Baddeley, 1978).3.
Μνημονική.
Πώς οι νοερές εικόνες μπορούν να
Μνήμη: κωδικοποίηση 3
Μνημονική /μνημονικά μέσα /μνημονική βοήθεια • Μνημονική βοήθεια με λεκτική οργάνωση. π.χ. Τα Ομηρικά έπη • Μνημονική βοήθεια βασισμένη σε νοερές εικόνες. π.χ. Η μέθοδος loci • Τα μνημονικά μέσα είναι χρήσιμα στην καθημερινή ζωή.Μνήμη: ανάκτηση 1
Η ανάκτηση εξαρτάται από την κωδικοποίηση
το φαινόμενο του γενικού πλαισίου (Golden and Baddely, 1975). επανάληψη επεξεργασίας (ή εμπλουτισμού)(Craik and Tulving, 1975).
Έκδηλη μνήμη Άδηλη μνήμη Ανάκληση/αναγνώριση Ανάκληση/αναγνώριση χωρίς συναίσθηση σ συναίσθηση Εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του Ερεθίσματος. Δεν εξαρτάται. Καλυτερεύει με εξάσκηση. Δεν καλυτερεύει με εξάσκηση Συνειδητή. Ασυνείδητη
Μνήμη: λήθη 1
Γιατί ξεχνάμε?? Η καμπύλη της λήθης. » Φθορά του μνημονικού ίχνους » παρεμβολή » Αποτυχία ανάπλασης (παιδική αμνησία) » Μνήμη μαρτύρων (καταθέσεις στην αστυνομία) • Διαταραχές της μνήμης » Εμπροσθοδρομική αμνησία (korsakof’sΜνήμη
• Η νοητική διαδικασία της απόκτησης και διατήρησης πληροφοριών, που μπορούν να αποθηκευτούν για μετέπειτα ανάκληση και το γνωστικό σύστημα που επιτρέπει αυτή τη διαδικασία. Αισθητηριακή μνήμη Βραχύχρονη μνήμη Μακρόχρονη μνήμηΜνήμη
Βραχύχρονη Μακρόχρονη Έκδηλη /άδηλη Επεισοδίων, αυτοβιογραφική/ σημασιολογική Βραχύχρονη μνήμη Το φαινόμενο του πρόσφατου και της προτεραιότητας. Τα μνημονευτικά κομμάτια.Μνήμη
Τα στάδια της μνήμης • κωδικοποίηση • αποθήκευση • ανάκτηση (ανάκληση, αναγνώριση) Η θεωρία των επιπέδων επεξεργασίας • επανάληψη συντήρησης • επανάληψη εμπλουτισμού • μνήμη εξαρτώμενη από το περιβαλλοντολογικό (γενικό) πλαίσιο Μνημονικά τεχνάσματαΗ λειτουργία της μνήμης
Ερέθισμα επανάληψη Αισθητηριακή καταγραφή Βραχύχρονη μνήμη Μακρόχρονη μνήμηΕπανάληψη συντήρησης-επανάληψη
εμπλουτισμού
Το φαινόμενο της πρώτης και της τελευταίας
θέσης
Κεντρικός επεξεργαστής Οπτικο-χωρικό σημειωματάριο Φωνολογικό κύκλωμα
Το μοντέλο της εργαζόμενης μνήμης
(Brooks, 1968)
"
No, yes,
no, no, yes,
no, no, no,
no yes
."
"
The bird
in
the hand
is
not in the
(Brooks, 1968)
"
No, yes,
no, no, yes,
no, no, no,
no yes
."
"
The bird
in
the hand
is
not in the
(Brooks, 1968)
" Yes, yes,
yes, no, no,
no, no, no,
Μακρόχρονη μνήμη
Είδη μακρόχρονης μνήμης
• Μνήμη επεισοδίων
Μακρόχρονη μνήμη
Δεν πρόκειται για ένα ενιαίο σύστημα αλλά για περισσότερα μνημονικά συστήματα. Δεδομένα από αμνησίκακους ασθενείς Περίπτωση του K.C. Αδυναμία να θυμηθεί προσωπικά του δεδομένα (Tulving, 1972)Μακρόχρονη μνήμη
Μνήμη επεισοδίων= αυτοβιογραφικές εμπειρίες των γεγονότων της ζωής /θυμάμαι (Tulving, 1972). Σημασιολογική μνήμη= γενικές γνώσεις για τον κόσμο /ξέρω (λεξιλόγιο, κανόνες της γλώσσας) (Tulving, 1989). Μεταμνήμη= γνώση για την λειτουργία της μνήμης, πώς δουλεύει πότε αποτυχαίνει. Μνημονική= τεχνάσματα, μέθοδοι και στρατηγικές. Λήθη (Ebbinghaus, 1885).Η οργάνωση της γνώσης στη μακρόχρονη μνήμη
Μνήμη επεισοδίων Επανάληψη>οργάνωση>νοητικές εικόνες Επανάληψη: η εσκεμμένη ανακύκλωση των πληροφοριών της βραχύχρονης μνήμης για καλύτερη συγκράτηση Επανάληψη διατήρησηςΗ οργάνωση της γνώσης στη μακρόχρονη μνήμη
Οργάνωση:δόμηση των πληροφοριών καθώς εγγράφονται στη μνήμη. Όταν οι πληροφορίες είναι καλά οργανωμένες η ανάκληση είναι καλύτερη. Οι οργάνωση των πληροφοριών είναι μνημονική τεχνική? (Bower et al., 1969; Tulving, 1962).Ανάκτηση πληροφοριών και μνήμη επεισοδίων
Φθορά του μνημονικού ίχνους (McGeoch, 1932) Παρεμβολή. Αυτοβιογραφικές μνήμες (Bahrick, 1975). Πόσο περιορισμένη είναι η ανθρώπινη μνήμη; (Conway, 1991).Λήθη
“Η στιγμή που συνειδητοποιούμε πιο ξεκάθαρα τη λειτουργία της μνήμης μας είναι όταν αυτή αποτυχαίνει’’ • Η καμπύλη της λήθης (Ebbinghaus) • Ξεχνώντας μία ξένη γλώσσα Γιατί ξεχνάμε? • Η φθορά του μνημονικού ίχνους • Ύπνος και λήθη (αποκρυστάλλωση ή αποτροπήΑμνησία
• Μελετώντας τις διαταραχές της μνήμης • οπισθοδρομική # εμπροσθοδρομική αμνησία • Το αμνησίκακο σύνδρομο:λειτουργικά χαρακτηριστικά » Εργαζόμενη μνήμη =ανέπαφη » Μακρόχρονη μνήμη = δυσκολίες στην αποτύπωση καινούργιων επεισοδίων. » Σημασιολογική μνήμη = αμείωτη » Αυτοβιογραφική = φτωχήΜακρόχρονη μνήμη
Η αποθήκευση της γνώσης στην μνήμη. Πόσες πληροφορίες μπορούμε να συγκρατήσουμε στην μακρόχρονη μνήμη. Η σημασιολογική μνήμη. Πώς οργανώνουμε τις έννοιες.Το ιεραρχικό κύκλωμα (Collins & Cuillian, 1969). Τί αποθηκεύουμε λέξεις ή έννοιες?
Η θεωρία της εξάπλωσης της δραστηριοποίησης. Διαταραχές της σημασιολογικής μνήμης.
Η σημασιολογική μνήμη.
έχει δέρμα ζώο κινείται τρώει αναπνέει έχει φτερά έχει λέπια πουλί πετάει ψάρι κολυμπάει έχει πούπουλα έχει βράγχια καναρίνι κελαηδάει στρουθοκάμηλος είναι ψηλή καρχαρίας δαγκώνει σολομόςΑθώος ή ένοχος?
Η μνήμη των αυτόπτων μαρτύρων Η υπόθεση George Davis Αναγνωρίστηκε από έναν αυτόπτη μάρτυρα που τον είχε δει από μακριά 11 μήνες πριν. Ο αυτόπτης μάρτυρας είχε δει φωτογραφία του Davis πριν τον αναγνωρίσει. Καταδικάστηκε-η οικογένειά του διαμαρτυρήθηκε έντονα και το δικαστήριο επανεξέταση την κατάθεση του μάρτυρα (την βρήκε ανεπαρκή)-αθωώθηκε-αμέσως μετά συλλήφθηκε για άλλο έγκλημα και καταδικάστηκε-κανείς δεν διαμαρτυρήθηκε.Μνήμη μαρτύρων
Αθώος ή ένοχος? Η υπόθεση George Davis Αναγνωρίστηκε από έναν αυτόπτη μάρτυρα που τον είχε δει από μακριά 11 μήνες πριν. Ο αυτόπτης μάρτυρας είχε δει φωτογραφία του Davis πριν τον αναγνωρίσει. Καταδικάστηκε -η οικογένειά του διαμαρτυρήθηκε έντονα και το δικαστήριο επανεξέταση την κατάθεση του μάρτυρα (τηνΜνήμη μαρτύρων
Η υπόθεση Sandy και Lonnie Sawyer 1965 ληστεία στο Νότια Καρολίνα Το θύμα περιέγραψε τους ληστές (οδηγούσαν άσπρο αυτοκίνητο, ο ένας έμοιαζε Μεξικάνος και ο άλλος είχε ζητήσει δουλειά στο μαγαζί πριν από καιρό. Το θύμα ανανώρισε τους ληστές στα πρόσωπα των Sawyers (δεν έμοιαζαν με την περιγραφή και είχαν άλλοθι). 10 χρόνια μετά ένας κατάδικος των φυλακών ο Robert
