ANA UKEUKE KIRIBATI RINAN NIMAUA
KIRIBATI
2012
BEEBWA N TITIRAKI AO N REKE
Taina 2 ½ te Aoa (n aki ikotaki ma 10 te miniti tain te wareware)
E tibwatibwaki raoi kanoan te Beebwa n Ukeuke aei nakon 5 Mwakorona ma bwina ae 160
Mwakorona Taekana Bwina Iteraniba
Mwakoro 1
Mwakoro 2
Mwakoro 3
Mwakoro 4
Mwakoro 5
Te Ota n te Wareware
Te Tua n Taetae
Te Oto Rongorongo
Karaki ni Kawai
Katei ma Rabakau
40
50
20
20
30
1-6
7-12
13-18
19-20
21-23
Ikotan Bwiia Mwakoro 1-5 160
Kaetieti
1. Te boki n titiraki ao n reke
2. Wareka baen am beba, e riai ni iai iteraniba 1 nakon 25.
3. Kaekai titiraki ma mwakuri ni kabane akana ko tuangaki n iri kaetieti. 4. Koroi am reke n nnen reeke akana a katauraoaki ibukim inanon te beebwa.
5. Korea am nambwa n Ukeuke n te bwaoki ane i eta n te maing, ao n te iteraniba 25 n te atai n te beba aei.
Total
MWAKORO 1: TE OTA N TE WAREWARE (BWINA 40)
Wareka raoi te karaki aei, ao kaekai taian titiraki
Karakin Beia ma tarina are Naubwebwe
1 E bon tabe naba teuare Naubwebwe ni kakaraoi ana mwakuri ibukin Beia, ao kanga e a reke nanoia natina akekei te kan buoka tamaia.A tuangaki irouna bwa a na uota ana bwara ao ana ati naba. Ngke a moa n roko n uota ana bwara, ao a kouta naba te nii n uakinnanakoina bwa 5 ana bwara. A manga nako n anai ati, ao a taeka naba te mwanangi ni
bwaa n uotia bwa ana ati. Iai are e tei ni karokoa boong aikai, ao arana Atinimaebo. Ngke e a bon maan te tai ao kanga e a bon tabe n ririkirake te nanomaraki i nanoia ataei aikai ibukin tamaia, ngkai bon akea tokin bwainikirinana. Ngke e a kina aia iango anne tamaia, ao e aki toki
10 ni kauringiia kamaraian Beia. Akea bwa a iangoa te teirake n nako bwa a nang kitanna. A kabwaka waaia are Teakatitirou n toka nako i aona. A bon bane aia utu n nako, ao ngke e a kakaia Beia, ao a aki reke bwa a tia ni borau nako. E a kabwaka waana Beia are Teakabeia ni kakaia iai. E moaa Maiana waaia tooa akekei. Ngke a mena iai ao akea bwa a noora 15 waan Beia ngke e nang roko, ao a manga kawaetata ni manga
kabwaka waaia ni kitana mwaaina, ao a nako Abemama. Ngke e roko Beia i Maiana, ao akea aia koraki iai, ao e a manga bwaka rimwiia. Ngke a manga noora waana bwa e nang roko, ao a manga kawaetata ni kitana mwaina. E a manga roko Beia i Abemama, ao ngke e nooriia 20 bwa akea iai ao e a manga bwaka rimwiia naba.
Ngaia a nako Nonouti, ao ngke a tuai n roko iai, bwa tao a bwaka i nuuka ao akea be a bung naba te aariki, a buritakinakon te airio. A bora n taka, aingaia are a iangoa aroia n roko i eta. E a reke aia iango bwa ana tewearake uninwaaia te ngea nako aonteaba, bwa a na katikia 25 man waaia bwa a aonga n waetata n roko i eta. E a teirake teuare te
karimoa ni bakarereia nakon te aba, ma e aki roko. E a manga teirake teuare te karinuuka, ma bon arona naba ao ai uan naba teuare te bina. E a taetae ngkanne mwaneia are Nei Nibure, bwa e na kataia ao ngaia a bane n tiringnga man kakanikoa ngkai bon te aine ao e nang kona 30 aoia, ao ngaia e taku bwa e na bon kataia. Aingaia are e a
bakarereiarake ao e a iria nako naba antiia are Auriaria n unikia i aonteaba are i aan Bareatau, ao a katikarake roon waia ao a roko i eta. Iai temanna te aomata i mwaaia bwa Tabaka, ao buuna Nei Teweia ae ainen Beru. A tiringa teuarei ao a buuna neierei. Ngke a bon maan teutana ao e a manga ria waan Beia. Ngke a nooria, ao e kangai
A TE RINOREKE (BWINA 10)
Rinea ao Raainia aan te reke
1. E reke nanoia natin Naubwebwe akekei te kan buoka tamaia
a. n kouta te nii ao n taeka te mwanangi ni bwa e. n uota ana bwara
i. n uota ana ati
o. n karaoi ana mwakuri ibukin Beia
bwiina ………
2. A kouta te nii n uakinna nakon tamaia
a. bwa ana bwara e. bwa ana aati
i. bwa e tuangiia tinaia o. bwa a un iroun Beia
bwiina ………
3. Kanga e a bon tabe n ririkirake te____________________________ataei aikai ibukin aki tokin bwainikirinan tamaia iroun Beia.
a. kukurei i nanoia e. nano n un irouia i. nanomaraki i nanoia o. nano rawawata irouia
bwiina ………
4. ____________________kauringiia natina teuare Naubwebwe aron kamaraian Beia
a. E tataneiai n e. E aki toki n i. E bon o. E tabe n
bwiina ………
5. Aran waaia natin Naubwebwe bon
a. Taekakatirou e. Teakatitirou i. Teangabeia o. Teakabeia
bwiina ………
6. Teakabeia bon aran waan
a. Beia
e. Naubwebwe i. Nibure o. Auriaria
bwiina ………
7. Ngke e nooria Beia bwa akea Naubwebwe ma ana koraki i Abemama ao e a manga _______________ rimwiia naba.
a. biri e. bwaka i. tao o. kaeiia
bwiina ………
8. ____________________________ kawaia nako Nonouti ngke e a bung naba te aariki.
a. Tao ai tibwa nuukan e. A bwakanako ma nuukan i. I aon
o. A tibwa toutoua
bwiina ………
9. Te airio bon butin te aira n
a. nako aiaki. e. nako iaang. i. borio. o. borake.
bwiina ………
10. _______________ bon unin waaia Beia ma ana koraki
a. Tengea e. Te ngea i. tengea o. te ngea
bwiina ………
E. TAIAN TITIRAKI (BWINA 10)
Kaekai titiraki man te karaki ao koroi rekeia iaon tanetane akana a katauraoaki.
1. E a kanga naba n reke nanoia natin Naubwebwe bwa a na buokia n karaoi ana mwakuri ibukin Beia?
………...
………
2. Tera aron uotakin ana bwara Naubwebwe irouia natina?
………...
………
3. Maanra bwainikirinan Naubwebwe ngke e a rikirake te nanomaraki irouia natina?
………...
………
4. Bukin tera ngke a iangoa te teirake n nako ni kitana Beia, natin Naubwebwe?
………...
………
5. Antai kaain ana utu Naubwebwe ake a toka nako n waaia ?
………...
………
I. TAEKA MA NANOIA (BWINA 5)
Katoatoai Rinan (A) ma nanoia n Rinan (E).
Koroi rekeia ni nnen reeke akana a katauraoaki.
A E Rekeia Bwina
1. tanewe a. roon te waa _______ ...
2. bung te aariki e. kabubura _______ ...
3. e a kan bo te bakarube i. atoatonga _______ ...
4. kamaraian o. akea te ang _______ ...
5. unin u. kamamaten _______ ...
m. e a kan bo te atu _______ ...
O. KAITARAN TAEKA (BWINA 5)
Taeka Te reke/Kaitaraia Rain Bwina
1. kokokia _________________ 4 ………
2. te nano raoi _________________ 8 ………
3. nabeakina _________________ 9 ………
4. mwaarara _________________ 20 ………
5. katuanakoa _________________ 27 ………
Botan Bwina 5
U. NANON BOTAN TAEKA (BWINA 10)
Taeka Te Reke Bwina
1. mwananga n rimwiia ____________________ ………
2. te kaunga ____________________ ………
3. atibun kanan Beia ____________________ ………
4. unin nanoia ataei akekei ____________________ ………
5. uotakin ana bwara irouia natin ____________________ ………
BOTAN BWIIN MWAKORO 1
1.A 10
1. E 10
1. I 5
1. O 5
1. U 10
Botan Bwina 40
MWAKORO 2: TE TUA N TAETAE (BWINA 50)
2A Te Utuntaeka (Bwina 5)
Koroi aia utuntaeka taeka akana a rainiaki aaia.
Utuntaeka T e Reke Bwina
1. A urakiben nakon te bata ……… ………
2. E ngare ao e tang ……… ………
3. Ko kamwa te were ……… ………
4. Ti birikaue ngkoananoa ……… ………
5. N na nako Bwairiki ……… ………
2E. TE URUKIBUNTAEKA (Bwina 10)
Urui kibuntaeka aika i nano nakon bwaoki akana a katauraoaki
1. N na kukana te katairiki ngkana i oki n reirei.
2. Te bwati ae bubura e buti i nanon te kawai ngkoananoa.
OI MWAKURIANA
MWAKURI KAKOROANA RAON MWAKURI
Botan Bwina 5
2.I TE IKOTANTAEKA (BWINA 5)
Kamataatai nanon ikotantaeka aikai ma ni kaoti iai aia Boto n Taeka ma nanoia.
a. Matawarebwe = te mata ae bubura
Boto n Taeka = ………..
= ………..
= ………..
e. Umwantakataka = te auti ae kakawakinaki iai te takataka
Boto n taeka = ……….
= ……….
= ……….
2.O BOTA N TAEKA (BWINA 10)
a. Rainia aan te Bota n Taeka n Mwakuri ni kibuntaeka aikai: (Bwina 4)
Bwina
1. E tang n tatakarua te ataei. ……….
2. A taetae ni kimarimari ibukiia natiia ……….
e. Rainia aan te Bota n taeka n Nauna: (Bwina 4)
Bwina
1. I kabooa te kunikai ae matamata ……….
2. E butimwaaka te bwati ae boou ………. Botan
i. Rainia aan te Bota n Taeka n Nauna ma Te Tia Koto (Bwina 2)
Bwina
1. E roko te aine aei mai Tiabaan ……….
2.U Taeka aika titebo koreaia ma a kaokoro nanoia (Bwina 10)
Koroi kaka uoua kibuntaeka ni kamataatai kakaokoron nanon taeka aikai:
Taeka Kabwarabwaran nanoia Bwina
a. Te kai ……….. ……….
………... ……….
e. mara ………... ……….
……… ……….
i. Te kara ……… ……….
……… ……….
o. uti ……… ……….
……… ……….
u. Te bare ……… ……….
……… ……….
Botan
Bwina 10
Botan
2.M Taeka ni Kabinano (Bwina 10)
Korei nanon taeka aika a rainiiaki aaia ni kibuntaeka aikai.
1. E a karaoaki te amwarake ni bakaborau ibukiia te koraki ake a mwaimwai rarikiia.
………...
……….
Bwina………….
2. E raoiroi te taerawata imwaain te mwamwananga.
………...
……….. Bwina………….
3. Ti a roko n taona taobon inaaimi bwa ti kan natina natimi ae Nei Kun.
………
………. Bwina…………
4. E bon aki riai n onimakinaki te aomata ae baiananau ibukin taraaruaan bwain te titooa.
………
……….. Bwina………….
5. E kakaraoaki rairan te kairababa iroun te tia mwananga i marawa ngkana e a roko i nuukan kawaina ibukin katekeraoan mwanangaia.
………
……… Bwina…………..
Botan
BOTAN BWIIN MWAKORO 2
2.A 5
2. E 10
2. I 5
2. O 10
2. U 10
2. M 10
MWAKORO 3: TE OTO RONGORONGO (BWINA 20)
A. Te Koroboki ni kamatata (Bwina 10)
Rinea te Boto n iango teuana mai i buakon aika a koreaki i nano. Korea nambwan te Boto n iango n te bwaoki n reke ane e katauraoaki.
Korea am kamatata iaon te Boto n iango ao tibwatibwaia inanon nimaua (5) Bwarakirabu. Koroboki iaon te raain ane e a tia ni katauraoaki.
1. Kakawakin ao bonganan te reirei
2. Kateimatoan ara Katei ao Rabakau ni Kiribati
3.E riai ni katamaroaki riki te bao ni mwamwananga ibukia ataei n te reirei
Te Boto n Iango
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
MWAKORO 3 E. TE KORO RETA (BWINA 10)
Korea am reta man teuana te boto ni iango akana a oti i nano
1. Te Reta ni karinerine.
Korea am reta nakon te Kamitina ni Bureitiman i Betio, Tarawa. Bubuti bwa ko na ira te kataneiai ibukin te nakoa ae te Bureitiman ae e na teirake ni Beberuare 2013
2. Te Reta ni iraorao.
Korea am reta nakon raraom ae maeka I Kiritimati , Kaongoraea rongorongon te kaabo n te butiboro imarenaia Kauarinan n reirei imwain te Kainaomata.
Am atureti:- Maungan Ota High School Tanrio Mwaitoro.
Ngkana te mwane , aram Teng Kunkun Tiro
Ngkana te aine,aram Nei Kun Tiro
Mwatin taekana 100-150
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
BOTAN BWIN MWAKORO 3
3.A 10
MWAKORO 4: TUOAN MWIN TE WAREWARE (BWINA 20)
A boboto titiraki aikai man te wareware n te Boki ae “Taraan Karakin Kiribati” e atunaki n ae kangai “Te Mwamwananga “ mai Tamoa ao e raroa riki. Iteraniba 10-18.
Anga am kaeka n te kibuntaeka ae bwanin n rain akana a katauraoaki.
A. Kaekai titiraki aikai: 1-10 No 1-5 (kaka 1 bwiia) (10 bwina) No 6 (bwina 5)
1. Antai kaain te aroka ae te Kaintikuaba ? Anga araia uoman (2)
_______________________________________________________________ _______________________________________________________________
2. Tera nanon te taeka ae kaintikuaba?
_______________________________________________________________ _______________________________________________________________
3. Te moan anti ni kitana Kaintikuaba bon Baretoka,Tera uotana ao e bo nakea?
_______________________________________________________________ _______________________________________________________________
4. Antai aika a korea te rongorongo ae te Mwamwananga?
_______________________________________________________________ _______________________________________________________________
5. N aia karaki kain Butaritari ao a taku bwa te kai ae Kaintikuaba e a kaman riki i abaia, tera aran te kai aei irouia?
_______________________________________________________________ _______________________________________________________________
Bwina
Bwina
Bwina
Bwina
6. Korea tamnein te aroka ae Tekaintikuaba ma araia kaain mwangana ake aua (4).(Nnen tamneina n te bwaoki ae oti inano.
Bwina
Botan
4.E Te Karin Taeka ( Bwina 10)
Rinea teuana te taeka ae eti man te bwaoki ane i nano . Korea am reke i aon te rain ane katauraoaki.
Kamwataua buraburan katetekea Marakei tanatanari
Tetabwakea kiikinaa tataneiai kauekea terongnga uarokoa nenebo
Bwina
1. A nako aba n ________________ nakoia te koraki ake tiringaki aia utu
irouia tabemang ………
2. Raon Bunatao ni buaka bon kaain _________________________. ………
3. E na tiringa tarina are i Butaritari bwa a __________________ Tetabwakea. ………
4. A roko I Butaritari , ao a ___________________an Nakiroro. ………
5. A boni ______________________ taraana kain ana taanga Kakiaba. ………
6. A bon tabe ni __________________ ao akea bwa a bon kina. ………
7. Taraia ngkai e kare,Kanga ai ___________________ Bunatao! ………
8. E kanakoia natina aine, teuare ___________________ bwa a ana weteia
nakon Kakikaba. ………
9. Ngke e nang kare teuare Tetabo ao e a karaoa moa te mwakuri
n _____________________ i mwaain kanakoan ana kai akekei. ………
10. A __________________________ ara bakatibu ngkoa ni boborau i marenan
aban nako Kiribati. ………
BOTAN BWIIN MWAKORO 4
4.A 10
4.E 10
Botan
MWAKORO 5 TE KATEI/RABAKU NI KIRIBATI (BWINA 30)
5. A Katei/Rabakau ma kabwarabwaraia (Bwina 10)
Korea aran Te Katei/ Te Rabakau ni Kiribati are e kaineti ma nanon te kibuntaeka ane i nano. Korea am reke n te raain ane I rarikina.
Te katei/Te Rabakau ni Kiribati Te Reke Bwina
1. Unikan te aroka bwa e na maiu raoi ma n
kangkang uaana ke bukina. __________________ ______
2. Te aomata are e aranaki bwa mataniwin
te kaainga. __________________ ______
3. Kateakin te bannii i rarikin te mwaneaba
n tain te botaki __________________ ______
4. Te nati te aine ae e a tia ni kabaeaki bwa
buun te nati te mwaane __________________ ______
5. Tera te ruoia ke takakaron te kai ae karaoaki
n tekateka? __________________ ______
6. Taanga aika a maan n iein ma aki kakariki
aranaki bwa __________________ ______
7. Aran te kabanea ni bwaintangira inanon te mwaneaba ________________ ______
8. Taeka aika Bwaroko ke Iabatera ti tebo ma te taeka ae ________________ ______
9. Bwai ni katamaroa ake a bane n toka iaon te bai n tain
te mwaie aranaki bwa ___________________ ______
10. Te taeka ae bwatere e nako man te taeka n
Tuvalu ae ___________________ ______
Botan
5. E Kabwarabwarai Katei aikai (Bwina 10)
Korei am reke iaon rain akana a katauraoaki i nano
Katei ni Kiribati/Te Mwaie ni Kiribati
1. Tera te mwaie ae te kawawa ?
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
2. Kabwarabwara te mwaie ae te wanibwanga.
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
3. Bukin tera ngkai te mwaie ae te kakibanako e aranaki bwa te rawarawa?
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
4. Kabwarabwara nanon te taeka ae Ruoia.
__________________________________________________________________
__________________________________________________________________
5. Ekanga moan kaerekean kain mwaie ake a ruoianaki ? Korei uoua mai buakona.
__________________________________________________________________
_________________________________________________________________
Bwina
Bwina
Bwina
Bwina
Bwina
Botan
5. I Te Katomatoma (Bwina 5)
Korea manin te reke ni nnen te reke
Taeka Tomaia Te Reke Bwina
1. Te banuri A te aba are e anga te utu teuana bwa te bwai ni kaiooki ibukin te kaikoaki ke te tiritiri
2. Te abannati E te aba are e anganaki te nati mai irouia oin ana karo bwa irian maiuna irouia ana karo ake a tabekia
3. Te
abanikuakua
I te aba are e reke mai iroun te aomata are akea natina
4. Te nenebo O te aba are e anganaki te ataei irouia te koraki ake a natinna ke a tobwaia
5. Te mwiiniiti U te aba are e anganako te aomata (te unimwaane ke te unnaine) nakon te ianena bwa boon mwiin ana tangira ma ana akoi
M Te aba are e anganaki te teei iroun tibuna
Botan
5.U Nanon Taeka n te Waa (Bwina 5)
Koroi taeka aika a oti i nano ikai n rain akana a katauraoaki
karetaba, tooto, kiaromoti, raibuaka, tunga, katea
Bwina 1. E aranaki te kai are e bae man te kiaro nakon
te rama bwa te ____________________ _______
2. Te ____________ bon nnen te ran n otinako man te waa. _______
3. E atongaki iteran te waa are akea te rama iai bwa _________________ _______
4. _____________ bon aran kaai ake a toka iai bwaon te wa. _______
5. Aran te moan rai i aon te kabi, _______________________ _______
Botan Bwin Mwakoro 5
A 10
E 10
I 5
O 5
Botan
bwina 30
Botan
Te Kiribati
2012
Ibukia Taan Kaetibwai
Mwakorona Kanoana Bwii Botan Bwii
Mwakoro 1 A E I O U 10 10 5 5 10 40 Mwakoro 2 A
E I O U M 5 10 5 10 10 10 50 Mwakoro 3 A
E
10 10
20 Mwakoro 4 A
E
10 10
20 Mwakoro 5 A
E I O 10 10 5 5 30
BOTAN BWII
160