e Drejta e Punes

OBJEKTI I TE DREJTES SE PUNES OBJEKTI I TE DREJTES SE PUNES

Objekt i te drejtes se punes jane Objekt i te drejtes se punes jane mar

maredheniet e edheniet e varura te punes.E drejtavarura te punes.E drejta e punespercaktohet si e drejte qe

e punespercaktohet si e drejte qe

rregullon,administron maredheniet qe rregullon,administron maredheniet qe lindin nga kryerja e nje pune te

lindin nga kryerja e nje pune te

varur,kryerja e nje pune per llogari te varur,kryerja e nje pune per llogari te tjetrit.Ne Republik

tjetrit.Ne Republiken e en e Shqiperise eShqiperise e dr

drejta e ejta e punes percaktohet si teresia epunes percaktohet si teresia e normave juridike qe ne kushtet e

normave juridike qe ne kushtet e

shoqerise sone demokratike,rregullon shoqerise sone demokratike,rregullon mar

E DREJTA PER PUNE E DREJTA PER PUNE

-NEN!"#ON #E $RE%#EN NE &'R'NE -NEN!"#ON #E $RE%#EN NE &'R'NE

$(E ")*)RES'NE E R+ER%ES SE $(E ")*)RES'NE E R+ER%ES SE

"!NE*E #E )#!)R) ,!S(#R''N "!NE*E #E )#!)R) ,!S(#R''N E "ROES'ON'# #E )#!)R. E "ROES'ON'# #E )#!)R. -NE !"#''N E /%ERE + ")R' -NE !"#''N E /%ERE + ")R'

'NOR"ORON E$(E &'R'N E "!NES. 'NOR"ORON E$(E &'R'N E "!NES. -ES(#E N%E N/) #E $RE%#)#

-ES(#E N%E N/) #E $RE%#)#  #(EE&

 #(EE&ORE S' #ORE S' #E "!NE#OR'E "!NE#OR'##

)S(#! E$(E #E "!NE$(ENES'#. )S(#! E$(E #E "!NE$(ENES'#.

MBROJTJA NE PUNE MBROJTJA NE PUNE

•

• brojtja ne pune per0aqesonbrojtja ne pune per0aqeson

teresine e masave teresine e masave

teknike,shendetesore,organi1ative teknike,shendetesore,organi1ative dhe shoqerore qe synojne

dhe shoqerore qe synojne

sigurimin e kushteve sa me te sigurimin e kushteve sa me te pershtatshme ne parandalimin e pershtatshme ne parandalimin e aksidenteve ne pune,te aksidenteve ne pune,te

semundjeve pro0esionale dhe te semundjeve pro0esionale dhe te semundjeve te

semundjeve te

pergjithshme.brojtjen ne pune e pergjithshme.brojtjen ne pune e

PERSONAT JASHTË

MARRËDHËNIES SË PUNËS

•  Janë:- Deputetet e parlamentit !e të

"u#ene#e "$munale%

• - Per&$nat 'ë "r(e)në punë të ra&tit%

të !erëpa&ë!er&!me !e

m$mentale% në mën(rë #ullnetare ap$ $*li+ati#e% me ap$ pa

"$mpen,im p&! pen&i$ni&tët% ë&!mitarët et)% !e

• Per&$nat 'ë u&!tr$)në #eprimtari të

pa#arur: a#$"atet% ,e)tarët%  arti&tët% ta"&i&tët et)

• KOHË./JATJA E KONTRATËS SË PUNËS

- ). oh2 t2 caktuar dhe

• - 3. oh2 t2 pacaktuar.

KOHA E PUNES

-E O(E4/%)#%E #E "!NES !"#O(E# O() /%)#E SE '&ES "!NE)RRES' ES(#E NE $'S"O4''ON #E "!NE$(ENES'# NE "ER3!S(%E #E $E#+R'E*E 5E 3!RO%NE N/) )R$(EN')  %!R'$'E E "!NES.&E/%'S&)'ON' +NE ' "!NES N/) "'E")%)

E O(E4/%)#%ES $)&&ON 6 &&O%E O(E "!NE 7 8.O() NOR)&E E "!NES

9.O() E S(!R#ER E "!NES 6.O() E 4/%)#!R E "!NES.

PUSHIMET

-5$O "!NE)RRES ) #E $RE%#EN E "!S(''# ")S "!NES .

&E/%'S&)'ON' %ONE ' "!NES /)R)N#ON O(EN E "!S(''# '$'S ORE*E #E "!NES ,"!S('' '$'S $+ $'#E*E "!NE, "!S(''N E "ER%)*S(E $(E *%E#OR "ER #E /%'#(E "!NE)RRES'#.

-&&O%E# E "!S(''# -E ")/ESE

INSPEKTORATI I PUNES

• 'nspektorati i "un2s 2sht2 trup2 ek1ekutive

n2 kuad2r t2 "S detyr2 e s2 cilit 2sht2 mbik2qyrja e 1batimit t2 Rregullores p2r &igjin #hemelor t2 "un2s dhe akteve tjera primare ligjore e n2nligjore t2 k2saj 0ushe. -'nspektorati i "un2s udh2hiqet nga

ryeinspektori i "un2s.

ryeinspektori p2r pun2n e tij dhe t2

institucionit t2 tij i raporton drejtp2rdrejt2 ministrit t2 "S. ryeinspektori ka edhe tre 12vend2s t2 tij t2 cil2t jan2 p2rgjegj2s p2r 0usha t2 ndryshme.

MBROJTJA E TË DREJTA0E TË

PUNËTORË0E

•

In&pe"t$rati i punë&% përme&

m*i"'(r)e& li+)$re% m*r$n të re)tat

e punët$rë#e n+a marrë!ëniet e

punë&

•

Ai m*i"'(rë ,*atimin e le+)i&la1i$nit

të punë&: li+)et e punë&% "$ntratat

"$le"ti#e%a"tet t)era të &2erë& &ë

punë& !e "$ntratë& &ë punë&

M*i"'(r)a ë&!të e!e $*)e"t i

n$rmati#ë& nër"$m*ëtare !e )$

#etëm a&a) "$m*ëtare

PARIMET E SISTEMIT TE PUNES

DHE MARDHENIE0E TE PUNES 3

-")R'' ' &'R'SE SE "!NES

-")R'' ' #E $RE%#ES "ER "!NE -")R'' ' N$)&''# #E "!NES SE $(!NS(E

-")R'' ' N$)&''# #E

$'SR''N''# NE "!NES' -")R'' ' &'R'SE S'N$')&E.

PUNES 3

• -")R'' ' &'R'SE SE "!NES ES(#E '

&'$(!R N/!S(#E E #E $RE%#)# $(E &'R'#E E #%ER) #E N%ER'!#

.&'R') E "!NES ES(#E E

$E#ER'N!)R N/) RRE#()N)#

EONO'E S(O5ERORE, "O&'#'E ,!&#!RORE,S' $(E N/) !S(#E# NEN #E '&)# RE)&'4O(E#

S#)N$)R#' %E#ESOR ' 'N$'*'$'# E E E#E &'R') E "!NES.

K$ntrata e Punë& mun të li!et për:

•

5 n)ë periu!ë të

pa1a"tuar6

7 n)ë periu!ë të

1a"tuar6!e

8 për punë !e et(ra

&pe1i9"e

• -44OJET E /RE0A0E -te ligjshme dhe te

kunderligjshme , paralajmruese

dhe grevat be0asuese, qarkore, strukturale dhe gjenerale, grevat politike,greva e solidaritetit.

• /re#a eshte 0orme e organi1aur e nderprejes se

punes.5ellimi ' organi1mit te greves nga ana e sindikates qendron ne reali1imin e te drejtave dhe interesave ekonomike dhe sociale per

punetoret ne rastet kur keto te drejta nuk mund te reali1ohen me mjete paqesore.

• -K$!a e pune& -koha e plote dhe jo e plote e

punes, koha apo orari ' shkurtuar ' punes, puna me e gjate se koha e plote e punes :puna

THEME4IMI I MARDHENIES SE PUNES

- Si edhe ne vendet e tjera ,edhe te ne per vendosjen e mardhenies se punes eshte e domosdoshme qe te ek1istojn se paku dy ba1a

vullnetare, ne lidhje

juridiko-0unksionale ne raport me objektin e punes juridike dhe duhet te ek1istoj interesi objektiv-shoqrore i cili i lidhe

per ate pune juridike."alet e mardhenies se punes jane7

Ku&!tet per t!emelimin e mar!enie& &e pune&

• ushte e pergjitheshme7 1akonisht jane

minimale dhe keto duhet tiplotesoj cdo person qe deshiron te themeloj mardhenien e punes.

• ushtet e pergjitheshme jane 7 mosha e

caktuar dhe a0tesia

shendetesore<konsiderohet qe personat nen moshen 8= vjet nuk mund te punesohen,

kushti ' dyte ' re0erohet a0tesive shendetesore dhe a0tesive psikike te cilat personit te caktuar ia mundesojn qe ne kushtet normale mundet te punoje ne vendin e caktuar te punes.

SISTEMI IMARDHENIE0E TE PUNES NE KOSO0E

• >eshtja e punes dhe mardhenieve te punes

ne osove rregullohet me rregulloren per ligjin themelor te punes ne osove

9??8@9A.jo rregullore nuk ' permbush kriteret elementare per rregullimi e

mardhenieve te punes, sepse ka shume

mangesi dhe nuk o0ron ndonje perspektive per punetoret.Ne kete rregullore nuk eshte parapare mekani1mi ' mbrojtjes se te

drejtve te punetoreve ne 0ormen dhe

menyren sic parashihet ne legjislacionin e vendeve tjera.

Elementet e mar!enie& 2a"ti"e

te pune&

• mardhenia 0aktike e punes nuk ka

ba1e juridike, te mardheia 0aktike e punes nuk ka u1urpim, mashtrim, apo lajthim, mardhenia 0aktike e punes ' ka te gjitha elementet e mardhenies juridke te punes dhe punen e kryen vet punetori.

Per&$nat )a&!te mar!enie& &e pune&

• 8. deputetet e parlamentit te osoves si dhe ata te

kuvendeve komunale,keta persona obligimet e tyre i kryejn jo si pro0esion te tyre te rregullt, por

perkohesisht dhe keto obligime rrjedhin nga vota e 1gjedhesve te tyre.

• -In"$rp$rimi:hyrja ne procesin e punes;-eshte

element ' cili tregon se punetorin ne punen e

organi1uar dhe te rregulluar te punedhenesi ose ne ndermarrje eshte ne vendin e caktuar te punes.Ne

aspektin e hyrjes ne procesin e punes apo inkorporimit,

• personi ' pranuar duhet tB' kryej punet dhe detyrat e

caktuara qe jane te lidhura per vendin e caktuar te punes dhe ate ne pajtim me a0ari1min e brendshem, disiplinen e punes dhe obligimeve te tjera qe

• E4EMENTET E MARDHENIE0E TE PUNES

• *ullnetari1mi, lidhja perosnale-0unksionale, inkorporimi

apo hyrja ne procesin e punes, paga.

• *ullnetari1mi-mardhenia e punes lind nga vullneti

perkatesisht deshira e lire e subjekteve qe e vendosin kete mardhenie ne pajtim me parimet e pergjitheshme dhe universale.

• -N$1i$ni i mar!enie#e te pune& ne te$ri-teoria

kontraktuese, institucionale :0rance1e;, teoria gjermane : e lojalitetit;.

• N$1i$ni i mar!enie#e te pune&-Cllimisht mardheniet

e punes ishin te identiCkuara me kontraten e punes,

ndersa eshte e njohur qe deCnicionet per mardheniet e punes jane vullnetare te rregulluar me ligj, ne te cilat

punemarresi inkorporohet tek punedhenesi ne ndermarje apo institucion, lidhet per vendin e caktuar te punes,

personalisht kryen punen e caktuar dhe per punen qe kryen e merr shperblimin Dpagen.

MARDHENIET E PUNES

• "araqiten midis njere1ve si pjesemarres

te procesit te punes ne te cilen individi ne 0ormen e caktuar ushtron nje

aktivitet personal.#e gjitha mardheniet e punes i karakteri1on lidhshmeria ne nje sistem te perbashket

shoqerore."araqitja dhe 1hvillimi i

mardhenieve te ndryshme shoqerore ne nje shkall te caktuar te 1hvillimit te tyre kerkon rregullativen perkatese juridike ose krijimin e dispo1itave juridike, te cilat i uniCkojn mardheniet e caktuara

• E DREJTA KO4EKTI0E E PUNES

• E drejta kolektive e punes paraqet pjesen me te pasur dhe me

origjinale te se drejtes se punes me te cilen ne menyre te

drejtperdrejte aCrmohen spaciCkat e saj, por njeherit ushtrohet ndikimi ne te drejtat tjera juridike.Ne kete kontest e drejta e punes ndahet ne te drejten individuale te punes dhe ne te drejten kolektive te punes.

 4l$)et e "$ntrata#e "$le"ti#e-kontratat e pergjitheshme kolektive, te vecanta,

• kontratat kolektive te lidhura ne nivel te ndermarrjes.

• ontratat e pergjitheshme kolektive-jane ato kontrata te cilat

kane te bejne me

kushtet e punes dhe te punesimit.$ispo1itat e kontrates se ketij lloji vlejn per te

gjithe punonjesit dhe punedhenesit brenda nje shteti.eto kontrata lidhen midis sindikates me authoritative dhe

organi1ates se punedhenesve, me pjesemarrjen edhe te per0aqesuesve te pushteti politik.

• K$ntr$lli I ,*atimit te "$n#enta#e !e re"$manime#e

• B(r$)a ner"$m*etare e pune&-eshte organ ek1ekutiv,

administraiv, teknik i ON"-se.

• 3N" ia siguron kushtet per pune on0erences se pergjitheshme,

keshillit administrtiv dhe organeve te tjera ndihmese te ON"-se.

• Kara"teri&ti"at e ONP-&e 'e e all$)ne n+a $r+ani,atat

t)era7

-per!er&!meria, uni#er&aliteti !e tripariteti :ne kuader te ON"-se jane te anetaresuara 8A shtete;.

• Stru"tura $r+ani,ati#e e ONP-&e-kon0erenca e pergjitheshme e

per0aqesuesve te shteteve anetare :organi me i larte;, keshilli administrative :=F anetar; dhe byroja nderkombetare e punes :eshte organ administrative, ek1ekutiv, teknik;.

• OR/ANI.ATA NDERKOMBETARE E PUNES ONP;

• Eshte themeluar ne vitin 8G8G ne kon0erencen e "aqes ne "aris.

3ene pjese ne grupin e organi1atave me te vjetra

nderkombetare.ON"-ja ka statusin e personit juridik dhe autonomi te plote si ne aspektin Cnanciar ashtu edhe ne ate

administrative.ON"-ja eshte unike dhe eshte themeluar me qellim qe ne menyre permanente tBi trajtoj problemet nga 0usha e punes dhe 0usha sociale.

Burimet e te re)te& &e pune& mun te na!en &i #i)$n7

• aktet :dispo1itat; shteterore, aktet e pergjitheshme

te ndermarrjes, institucioneve organi1atave te tjera dhe punedhenesve, interpretimi i obliguar, e drejta 1akonore, politika gjyqesore, kontratat kolektive, burimet nderkombetare te se drejtes se punes.

• .!#illimi i mete)me I te re)te& &e pune&

ndryshoj edhe pikepamjet lidhur me vendin e te

drejtes se punes ne sistemin juridik.eto ndryshime ishin si re1ultat ' intervenimit te shtetit ne 0ushen e mardhenieve te punes.Shtimi gjithnje e me ' madh ' legjislacionit mbrojtes te punes nHori ne pah

elementet e karakterit juridiko-publik e nga ana tjeter

• Rap$rti I te re)te& &e pune& me te re)ten

e"$n$mi"e D e drejta e punes ka nje raport te

ngusht me te drejten ekonomike.E drejta e punes eshte studiuar ne kuader te se drejtes ekonomike, ende ne disa 0akultete studiohet si lende e

perbashket, e drejta ekonomike dhe e drejta e punes.

• Rap$rti I &e re)te& &e pune& me te re)ten

amini&trati#e- e drejta e punes dhe e drejta

administrative jane dy dege te vecanta juridike dhe dallojn si per nga objekti ' trajtimit ashtu edhe per nga menyra se si trajtohen. E drejta e punes rregullon mardheniet nga 0usha e

punes.Objekt ' te drejtes se punes kryesisht jane mardheniet juridike te punes te cilat paraqiten ne mes te punetoreve dhe punedhenesve.

• E re)ta e pune& "a rap$rt p$&a'eri&!t me te

re)ten "u&!tetue&e% 1i#ile% amini&trati#e% e"$n$mi"e et)

• Rap$rti I te re)te& &e pune& me te re)ten

"u&!tetue&e De drejta e punes eshte ne raport te drejtperdrejte me te drejten kushtetutese. e

kushtetute vehen parimet nga 0usha e

mardhenieve te punes dhe ato 1akonisht jane ba1e per legjislacionin e punes, si dhe per

rregullativen nenligjore dhe ate autonome.e dispo1itat kushtetuese 1akonisht

institucionali1ohen keto parime7 e drejta per pune, liria e punes, liria sindikale bara1ia e personave ne mardhenie te punes, e drejta ne sigurim social etj.

• EMERTIMET PER 4ENDEN E TE DREJTES SE

PUNES

• E drejta e 0abrikes :legjislacionit industrial;

legjislacion ' punetoreve, e drejta sociale, e drejta sindikale dhe ne kohet me te reja e

drejta e punes.

• <un"&i$net e in&pe"t$ratit te pune&7 a;

ben mbikeqyrjen e 1batimit te legjislacionit te punes, kushtet e punes dhe mbrojtjen ne pune, b; iu siguron in0omacione teknike dhe keshilla punedhenesve dhe punetoreve per heshtjet me te e0ektshme te 1batimit te dispo1itave

ligjore, njo0ton inistrin e punes dhe irqenies Sociale per ndonje mungese apo shperdorim te ligjit te aplikueshem etj.

• Te re)tat e!e et(rimet e in&pe"t$rit te

pune&7-a; te hyje lirishte ne seline e

punedhenesit me qellim te inspektimit te punes dhe ate pa paralajmrim , b; te bej ek1aminime, inspektime dhe hulumtime te cilat

konsiderohen te domosdoshme

per tBu siguruar 1batimi ' ligjit, c;te beje kontrollimin e te gjitha librave dhe

dokumenteve te cilat duhet tB' mbaje

punedhenesi ne pajtim me dispo1ita ligjore etj.

• Pu&!imet-&ipa& 4THP punet$ri "a te re)te

ne7 pushim gjate dites se punes, pushim ditor, pushim javor, pushim vjetor, pushim gjate

• A"tet &!teter$re-kushtetuta,ligji,dispo1itat

apo aktet nenligjore.

• A"tet nenli+)$re-urdheresat, direktivat

dhe vendimet.

Burimet aut$n$me e &e re)te& &e pune& -aktet e pergjithshme te ndermarrjes,

institucioneve, organi1atave te tjera dhe punedhenesve.

• Burimet e &e re)te& &e pune& me

$ri+)ine ner"$m*tare-burimet

universale, burime regjionale, marreveshjet apo kontratat nderkombetare dhe

instrumentet apo aktet e miratuara nga

•

.!#illimi I te re)te& &e

pune&

periu!a e pare

periu!a e (te

periu!a e trete

periu!a e "atert

SINDIKATAT

• Sindikatat dhe organi1atat e

punedhenesve jane organi1ata

pro0esionale shoqerore te pavarura qe krijohen si bashkime vullnetare te

punemarresve ose

punedhenesve.5ellimi i tyre eshte

per0aqesimi dhe mbrojtja e te drejtave dhe interesave ekonomike ,pro0esionale dhe shoqerore te antarve te tyre.

Or+ani,ata Ner"$m*etare e

Pune& ONP;

• - Organi1ata Nderkombetare e punes eshte e

themeluare ne vitin 8G8G ne on0erencen e "aqes ne "aris, si e tille ON"-ja ek1iston me shume se tete decenie dhe bene pjese ne grupin e

organi1atave me te vjetera nderkombetare.

• - "as lu0tes se dyte boterore ON"-ja me 8 dhjetore

8GF behet agjenci e pare e speciali1uare e O3-se me qellime dhe detyra te caktaura.

• - ON"-ja ka statusin e personit juridik dhe

autonomi te plote si ne aspektin Cnanciare ashtu edhe ne ate administrativ.

• =ilat )ane Kara"teri&ti"at e ONP-&e 'e e all$)ne n+a $r+ani,atat e

t)era ner"$m*etare3

• - arakteristikat e ON"-se qe e dallojne nga organi1atat e tjera

nderkombetare jane7

• 5."2rhershm2ria, • 7.!niversaliteti dhe • 8 #ripartiteti

• 5Për!er&!mëria > si karakteristike e kesaj organi1ate rrjedh nga vete

karakteri i saj si Organi1ate e perhershme nderkombetare e punes.jo organi1ate edhe sot ushtron aktivitetin e saj dhe ka nje shtrirje mja0t te gjere.

• 7Uni#er&aliteti > eshte karakteristike e dyte e ON"-se, eshte themeluare

me qellim qe te jete organi1te universale.!niversaliteti eshte si rrjedhoje e vete misionit qe ka ON"-ja , ajo shprehimisht ka obligime sociale te cilat nuk ka mundesi qe mos te jete universale.

• - #endenca per universitetin e ON"-se eshte paraqiture, sidomos pas lu0tes

se dyte boterore , ne kuader te ON"-se sot jane te anetaresuara 8A shtete.

• 8Tripartiteti D sipas ushtetutes se ON"-se te vitit 8G8G, ON"-ja ne te

gjitha 0ormat e saj perveq per0aqesueseve te qeverise ne menyre te barabarte i per0aqeson edhe per0aqesuesit e punedhenesve dhe te punemarresve.

•

Stru"tuara $r+ani,ati#e e ONP-&ë3

aktivitetin dhe veprimtarine e saj e

ushtron nepermjet 6 organeve kryesore7

•

5

per0aqesueseve te shteteve anetare :e ashtuquajtuara on0erenca

Nderkombetare e punes;,

•

7

• - Ne te$rine e &e re)te& &e pune& &i

$r+ani,ata te para &ini"ale permenen6

• 5.Ne )ngli sindikata e punetoreve mekanik e

vitit 8I=8,

• 7.Ne )ustri 0ormimi i lidhjes se punetoreve

tripograCk i vitit 8IF?,

• 8.Ne /jermani sindikata e punetoreve per

perpunimin e duhanit e vititi 8IFF etj.

 Kri)imi i &ini"ata#e ne K$&$#e eshte me i

ngadalshem konsiderohet se organi1atat e para sindikale ne osove jane 0ormuare ne vitin 8G?F. egjithate sindikatat me aktive ne osove jane ato ne vitet 8G6F,8G6A,8G6I, dhe 8G6G.eto

sindikata ishin te organi1uara kryesishte ne nivel te degeve :veprimtarive te caktuara;.

•

Elementet e Marr!enie#e te

pune&3

• - Elementet e marrdhenieve te punes

 jane7

•

5

•

7

•

8

punes dhe