De inzet van iPads in het basisonderwijs : een onderzoek naar de verwachtingen van basisschoolleerkrachten bij de inzet van iPads in de lespraktijk

103 

Loading....

Loading....

Loading....

Loading....

Loading....

Full text

(1)

 

   

DE  INZET  VAN  IPADS  IN  HET  

BASISONDERWIJS  

 

Een  onderzoek  naar  de  verwachtingen  van  basisschoolleerkrachten  

bij  de  inzet  van  iPads  in  de  lespraktijk  

     

 

 

     

         

KENNISNET  &  UNIVERSITEIT  TWENTE  

Joke  Kemps  

S0200549  

 

 

17  februari  2015  

 

 

 

(2)

 

Voorwoord  

 

In    2008  heb  ik  besloten  dat  ik  naast  mijn  werk  in  het  basisonderwijs,  mij  graag  op  een  breder  vlak   wilde   ontwikkelen   en   ben   ik   met   veel   enthousiasme   Educational   Science   and   Technology   gaan   studeren   aan   de   Universiteit   Twente.   Met   dit   afstudeeronderzoek   komt   er   een   einde   aan   deze   periode.    

 

Tijdens  mijn  werk  als  invalleerkracht  op  diverse  scholen  binnen  St.  Koe  kwam  ik  op  de  hoogte  van  het   iPad-­‐project.  Dit  sprak  me  direct  aan  en  leek  me  een  interessant  onderwerp  voor  onderzoek.  Ik  was   dan  ook  verheugd  dat  ik  in  februari  2013  kon  aansluiten  bij  het  iPad-­‐onderzoek  van  Kennisnet  en  dat   ik  als  masteropdracht  dit  pilot-­‐onderzoek  mocht  uitvoeren.    

 

Het  afgelopen  jaar  heb  ik  met  veel  plezier  aan  dit  onderzoek  gewerkt  en  ik  wil  voor  het  tot  stand   komen  van  deze  masterthesis  een  aantal  mensen  bedanken.    

 

Allereerst   mijn   begeleiders   van   de   Universiteit   Twente.   Jan   van   der   Meij,   voor   de   kans   om   deze   opdracht  uit  te  mogen  voeren  en  voor    de  begeleiding  en  ondersteuning  tijdens  het  hele  proces.  Nico   Rutten,  voor  de  begeleiding  en  de  analyse  van  de  vragenlijsten  en  Sandra  van  Aalderen-­‐Smeets  voor   de  ondersteuning  en  feedback  bij  het  schrijven  van  deze  thesis.    

 

Daarnaast  Bram  de  Jong,  voor  de  ondersteuning  en  afleiding  waar  dat  nodig  was  en  de  hulp  bij  de   tweede  codering  van  alle  interviews.    

 

(3)

Samenvatting  

Tablets,  zoals  de  iPad  hebben  in  een  razend  tempo  hun  intrede  in  het  onderwijs  gedaan.  Steeds  meer   scholen  investeren  in  de  implementatie  van  iPads  met  het  doel  hun  onderwijs  te  versterken.  De  iPad   heeft  de  potentie  om  bij  te  dragen  aan  het  leren  en  het  onderwijs,  door  bijvoorbeeld  het  onderwijs   af  te  stemmen  op  individuele  leerbehoeftes,  samenwerking  te  ondersteunen  en  bij  te  dragen  aan  de   motivatie   van   leerlingen.   Echter   is   dit   wel   afhankelijk   van   de   leerkracht.   De   leerkracht   is   immers   degene  die  de  keuze  maakt  wanneer,  in  welke  mate  en  op  welke  wijze  de  iPad  wordt  ingezet.  Zijn  of   haar   verwachtingen   spelen   daarbij   een   belangrijke   rol.   De   verwachtingen   van   leerkrachten   zijn   namelijk  van  invloed  op   de   wijze  waarop  iPads   worden   ingezet  en   de   keuzes   die   gemaakt   worden   bepalen   in   hoeverre   de   mogelijkheden   die   de   iPad   biedt   ook   optimaal   worden   benut.   Voor   een   optimale  inzet  van  iPads  in  het  onderwijs,  is  het  van  belang  dit  te  onderzoeken.    

  In   dit   onderzoek   is   binnen   Stichting   Katholiek   Onderwijs   Enschede   gekeken   naar   de   verwachtingen  van  basisschoolleerkrachten  bij  de  inzet  van  iPads  in  de  lespraktijk.  De  centrale  vraag   in  dit  onderzoek  is  welke  verwachtingen  leerkrachten  hebben  van  de  inzet  van  iPads  en  in  hoeverre   deze  tot  uiting  komen  in  hun  lespraktijk.  Daarbij  is  er  gekeken  naar  de  typering  van  de  leerkrachten   en   zijn   er   drie   deelvragen   geformuleerd:   (1)   Wat   zijn   de   verwachtingen   van   de   leerkrachten   met   betrekking  tot  de  inzet  van  iPads?  (2)  Op  welke  wijze  worden  iPads  door  leerkrachten  in  de  lessen   ingezet?  en  (3)  In  hoeverre  komen  de  verwachtingen  van  de  leerkrachten  met  betrekking  tot  de  inzet   van  iPads  tot  uiting  in  de  lespraktijk?  

  Aan   deze   meervoudige   case   studie   hebben   zeven   leerkrachten   deelgenomen,   waarbij   in   totaal  zeven  vragenlijsten  zijn  afgenomen,  zeventien  lessen  zijn  geobserveerd  met  video-­‐opnames  en   vierendertig  interviews  zijn  afgenomen  voorafgaand  en  na  afloop  van  elke  les.  Met  de  vragenlijsten  is   er  data  verzameld  over  de  typering  en  verwachtingen  van  de  leerkrachten.  Met  de  interviews  is  er   gekeken  naar  de  verwachtingen  van  de  leerkrachten  en  bij  de  lesobservaties  is  er  gekeken  naar  in   hoeverre  de  verwachtingen  van  de  leerkrachten  zijn  uitgekomen  en  hoe  de  iPads  zijn  ingezet  in  de   lespraktijk.  De  verzamelde  data  is  inductief  geanalyseerd  door  middel  van  een  bottom-­‐up  codering.       Uit  de  resultaten  bleek  dat  de  leerkrachten  overwegend  positieve  verwachtingen  hebben  ten   opzichte   van   iPads,   waarbij   vele   voordelen   genoemd   zijn   van   het   iPad-­‐gebruik,   voor   zowel   de   leerlingen  als  voor  henzelf.  Zo  verwachten  zij  dat  de  iPad  bijdraagt  aan  de  motivatie  van  leerlingen  en   aan  de  efficiëntie  van  het  leren  doordat  leerlingen  sneller  werken  en  meer  oefenen.  Daarnaast  biedt   de   iPad   de   mogelijkheid   voor   differentiatie,   werkt   de   iPad   corrigerend,   biedt   het   leerkrachten   en   leerlingen  de  mogelijkheid  om  zicht  te  krijgen  op  het  niveau  van  de  prestaties  en  draagt  het  bij  aan   het  klassenmanagement.    

  In   dit   onderzoek   zijn   in   verhouding   weinig   negatieve   verwachtingen   van   iPad-­‐gebruik   geconstateerd.  De  negatieve  verwachtingen  die  uit  dit  onderzoek  naar  voren  zijn  gekomen  hebben   voornamelijk  betrekking  op  het  klassenmanagement  doordat  bijvoorbeeld  voor  het  werken  met  de   iPad  extra  handelingen  nodig  zijn  wat  meer  tijd  vergt.    

(4)

 

Inhoudsopgave  

Voorwoord   1

 

Samenvatting   2

 

1.

 

Inleiding   5

 

1.1   Probleemstelling   5  

1.2   Rol  leerkracht   5  

1.3   Verwachtingen  van  leerkrachten   5  

1.4   De  potentie  van  tablets  voor  het  onderwijs   6  

Individuele  leerbehoeftes   6

 

Samenwerking  en  informatie  delen   8

 

Motivatie   8

 

1.5   Constructivisme   9  

1.6   Onderzoeksvragen   9  

2.

 

Methode   10

 

2.2   Context   10  

2.3   Onderzoeksopzet   10  

2.4   Deelnemers   11  

2.5   Procedure   11  

2.6   Meetinstrumenten   11  

Vragenlijst   12

 

Interviewschema’s   13

 

Draaiboek  lesopname   14

 

2.7   Data-­‐analyse   15  

Typering  leerkrachten   15

 

Verwachtingen  van  leerkrachten   15

 

Inzet  iPads  in  de  lespraktijk   16

 

Verwachtingen  tot  uiting  in  de  lespraktijk   16

 

3.

 

 Resultaten   17

 

3.1   Typering  leerkrachten   17  

Achtergrond  leerkrachten   18

 

Frequentie  iPad-­‐gebruik   18

 

TPACK   18

 

Attitude  ICT   18

 

Ervaring  met  ICT   18

 

3.2   Categorieën  codeerschema  en  observatieschema   19  

3.2   Verwachtingen  van  de  leerkrachten   20  

3.2.1  Functies  iPad   20

 

3.2.2  Instrumentele  eigenschappen  iPad   27

 

3.2.3  Overige  verwachtingen   28

 

3.2.5  Subconclusie  verwachting  van  leerkrachten   29

 

3.3   De  inzet  van  iPads  in  de  lespraktijk   29  

3.3.1  Apps  en  vakgebied   30

 

3.3.2  Werkvorm   31

 

3.3.3  Lesonderdeel   32

 

3.3.4  Handelingen  van  de  leerkracht   35

 

3.3.5  Technische  problemen   36

 

3.3.6  Deelconclusie  resultaten  Inzet  iPads   38

 

(5)

Efficiëntie   39

 

Differentiatie   39

 

Klassenmanagement   40

 

Overzicht  niveau   42

 

Bron  van  informatie   43

 

Apps  met  oefeningen   43

 

Onderlinge  hulp   44

 

Onenigheid  bij  samenwerking   44

 

Voertaal  app  storend   44

 

Subconclusie  verwachtingen  in  de  lespraktijk   44

 

4.

 

Conclusie,  discussie  en  aanbevelingen   46

 

4.1   Belangrijkste  bevindingen  en  interpretatie   46  

Typering  van  de  leerkrachten   46

 

Motivatie   47

 

Efficiëntie   49

 

Differentiatie  en  individuele  leerbehoeftes   50

 

Informatie  opzoeken   52

 

Samenwerken   52

 

4.2   Sterke  punten  en  beperkingen  van  het  huidige  onderzoek   52  

4.3   Aanbevelingen  voor  het  Kennisnetonderzoek   54  

4.4   Aanbevelingen  voor  wetenschappelijk  onderzoek  en  de  praktijk   55  

Referenties   57

 

Bijlagen   62

 

Bijlage    1   Vragenlijst   62  

Bijlage  2   Draaiboek  video-­‐opname  met  interviewschema’s   67   Bijlage  3   Overzicht  verzamelde  data  per  respondent   69  

Bijlage  4   Gemiddelden  antwoorden  vragenlijst   71  

Bijlage  5   Codeerschema  met  definities  en  voorbeelden   72  

Bijlage  6     Observatieschema  video-­‐opnames  lessen   77  

Bijlage    7   Ervaring  met  ICT  uit  interviews   78  

Bijlage  8   Antwoorden  open  vragen  vragenlijst   79  

Bijlage  9   Verwachtingen  per  les  en  per  leerkracht  uit  interviews   81  

Bijlage  10   Observaties  van  les-­‐opnamen   83  

Bijlage  11   Wijze  van  iPad-­‐inzet  per  les  en  per  leerkracht  uit  lesobservaties   97  

Bijlage  12   Toelichting  observeerbare  verwachtingen   102  

(6)

1.  

Inleiding  

 

1.1  

Probleemstelling  

Steeds   meer   basisscholen   investeren   in   de   aanschaf   en   het   gebruik   van   tablets   met   als   doel   hun   onderwijs   te   ondersteunen   en   te   versterken.   De   veronderstelling   is   dat   tablets   de   mogelijkheid   bieden   individuele   leerbehoeftes   van   leerlingen   en   samenwerking   te   ondersteunen   en   dat   tablets   kunnen  bijdragen  aan  de  betrokkenheid  en  motivatie  van  leerlingen.  Om  de  potentie  daadwerkelijk   te  benutten  is  de  rol  van  de  leerkracht  essentieel  omdat  hun  verwachtingen  bepalend  zijn  voor  de   inzet   van   tablets.   Tablets   worden   reeds   veelvuldig   door   leerkrachten   ingezet.   Daarom   is   het   opmerkelijk   dat   er   nog   weinig   bekend   is   over   de   verwachtingen   die   leerkrachten   hebben   van   het   gebruik   van   tablets   en   de   wijze   waarop   deze   worden   ingezet   in   de   lespraktijk.   Dit   onderzoek   richt   zich  dan  ook  hierop.    

 

1.2  

Rol  leerkracht  

Met  de  intrede  van  tablets  in  het  onderwijs  worden  leerkrachten  geconfronteerd  met  veranderingen   in   hun   lespraktijk   en   dienen   zij   keuzes   te   maken   betreffende   de   inzet   van   tablets.   Leerkrachten   bepalen   immers   op   welke   wijze   tablets   in   hun   lessen   worden   ingezet.   De   keuzes   die   leerkrachten   hierbij  maken  zijn  essentieel,  omdat  niet  de  tablet  op  zichzelf  een  impact  heeft  op  het  leren,  maar  de   impact  afhangt  van  de  manier  waarop  tablets  worden  gebruikt  (Clark  &  Luckin,  2013).    

  Een  tablet  is  geen  wondermiddel  dat  zodra  je  leerlingen  ermee  laat  werken,  ervoor  zorgt  dat   er  geleerd  wordt.  Integratie  van  technologie  in  de  les  komt  niet  tot  stand  door  de  aanwezigheid  van   technologie,  maar  hangt  af  van  het  effectieve  gebruik  van  technologie  door  leerkrachten  (Mandell,   Sorge   &   Russel,   2002).   Uit   onderzoek   van   Keane,   Lang   en   Pelgrim   (2012)   blijkt   tevens   dat   leerkrachten   een   belangrijke   en   grote   invloed   hebben   op   de   adoptie   van   technologie   in   de   klas.   Eveneens  geven  Mandell,  Sorge  en  Russel  (2002)  aan  dat  de  leerkracht  het  belangrijkste  ingrediënt  is   voor  succes  van  technologie  integratie.  Leerkrachten  spelen  derhalve  een  belangrijke  rol  bij  de  inzet   van   tablets.   De   keuzes   die   zij   maken   met   betrekking   tot   de   inzet   van   tablets,   zouden   moeten   resulteren  in  effectief  tablet  gebruik.  Uit  meerdere  onderzoeken  blijkt  dat  leerkrachten  in  de  praktijk   technologie   nog   niet   altijd   effectief   inzetten   (Kozma,   2003;   Mueller,   Wood,   Ross   &   Specht,   2008;   Smeets,   2005).   Leerkrachten   maken   in   hun   lespraktijk   reeds   gebruik   van   tablets.   Het   doel   is   dat   leerkrachten   deze   zo   effectief   mogelijk   gaan   inzetten.   Daarom   is   het   van   belang   eerst   inzicht   te   krijgen   op   welke   wijze   leerkrachten   tablets   inzetten   in   de   lespraktijk.   Vervolgens   kon   worden   nagegaan  in  hoeverre  de  mogelijkheden  die  de  tablet  biedt  benut  worden  en  waar  leerkrachten  nog   kunnen  worden  ondersteund.    

 

1.3  

Verwachtingen  van  leerkrachten      

(7)

lezen  en  taal.  Hierin  worden  de  ervaringen  van  de  leerkracht  en  leerlingen  geëvalueerd  door  middel   van   interviews   en   observaties.   In   dit   onderzoek   worden   de   verschillende   apps,   leerdoelen   en   leeractiviteiten   beschreven   evenals   de   bevorderende   en   belemmerende   factoren   voor   het   gebruik   van  iPads  tijdens  de  instructie.  Uit  dit  onderzoek  blijkt  dat  de  leerkracht  goed  in  staat  is  de  iPad  te   integreren  en  de  leermogelijkheden  van  leerlingen  kan  vergroten.  Dit  onderzoek  is  echter  uitgevoerd   bij  het  vak  lezen  en  taal  bij  één  leerkracht  van  een  vierde  klas  van  een  basisschool  in  Nieuw  Zeeland.   Onderzoek   naar   verwachtingen   van   leerkrachten   met   betrekking   tot   de   inzet   van   iPads   ontbreekt   nog.  

  Op   basis   van   specifieke   verwachtingen,   bepaalt   de   leerkracht   waar   de   focus   op   ligt   bij   de   inzet  van  tablets  en  dus  op  welke  wijze  deze  worden  ingezet.  Uit  onderzoek  van  Cox,  Preston  &  Cox   (1999)   blijkt   dat   leerkrachten   die   zich   niet   realiseren   wat   de   voordelen   van   technologie-­‐gebruik   in   hun  lessen  zijn,  minder  geneigd  zijn  gebruik  te  maken  van  ICT.  Wanneer  een  leerkracht  verwacht  dat   tablets  niet  bijdragen  aan  het  onderwijs,  is  het  onwaarschijnlijk  dat  de  leerkracht  de  tablets  vaak  of   effectief  zal  inzetten.  Anderzijds  kan  het  inzien  van  de  waarde  en  bruikbaarheid  van  technologie  een   positieve  invloed  hebben  op  het  gebruik  ervan  door  leerkrachten  (Davis,  Bagozzi  en  Warshaw,  1989).   Venkatesh,  Morris,  Davis  &  Davis  (2003)    beschrijven  in  hun  ‘Unified  Theory  of  Acceptance  and  Use  of   Technology’-­‐model  een  aantal  factoren  die  van  invloed  zijn  op  het  gebruik  van  technologie.  Twee  van   deze   belangrijke   factoren   vallen   onder   verwachtingen   van   technologie.   De   eerste   factor   is   ‘performance  expectancy’,  oftewel  de  mate  waarin  men  er  van  overtuigd  is  dat  een  technologische   interventie   kan   bijdragen   aan   de   werkprestaties.   De   tweede   is   ‘effort   expectancy’,   en   behelst   de   mate  waarin  men  verwacht  dat  het  gebruik  van  de  technologische  interventie  extra  inspanning  kost.   Beide  zijn    directe  voorspellers  voor  de  intentie  om  een  technologie  te  gebruiken  en  daardoor  van   invloed  op  het  daadwerkelijke  gebruik  van  technologie.  Verwachtingen  van  leerkrachten  ten  aanzien   van  tablet-­‐gebruik  zijn  dus  van  belang.  Maar  welke  verwachtingen  hebben  leerkrachten  bij  de  inzet   van  tablets?  Zien  zij  net  als  alle  voorstanders  de  voordelen  van  tablets  in  voor  hun  lespraktijk  of  zijn   zij  misschien  sceptisch  en  ervaren  ze  het  als  een  belemmering?  Dit  zijn  vragen  die  tot  dusver  in  de   literatuur   nog   geen   bevredigend   antwoord   hebben   gekregen.   Daarom   wordt   er   dit   onderzoek   getracht   hier   antwoorden   op   te   vinden.    Als   duidelijk   wordt   welke   belemmeringen   leerkrachten   verwachten  of  ervaren  bij  de  inzet  van  tablets,  kunnen  deze  mogelijk  met  de  juiste  ondersteuning   worden  beperkt  of  weggenomen.  Indien  blijkt  dat  positieve  verwachtingen  ten  aanzien  van  tablets   daadwerkelijk  tot  uiting  komen  in  de  lespraktijk,  kan  dit  worden  gebruikt  om  andere  leerkrachten  te   ondersteunen  en  te  motiveren.    

 

1.4  

De  potentie  van  tablets  voor  het  onderwijs  

Tablets  hebben  de  potentie  bij  te  dragen  aan  het  leren  in  verschillende  vakgebieden  (Keane,  Lang  &   Pilgrim,  2012),  bijvoorbeeld    lezen  (Hutchison,  Beschorner  &  Schmidt-­‐Crawford,  2012),  rekenen    en   wiskunde  (Attard  &  Curry,  2012)  en    muziekonderwijs  (Riley,  2013).  Leerkrachten  dienen  in  de  lessen   tablets  op  een  zodanige  manier  in  te  zetten,  dat  de  potenties  van  de  tablet  voor  het  onderwijs  zoveel   mogelijk   wordt   benut.   Zo   hebben   tablets   de   potentie   om   het   onderwijs   af   te   stemmen   op     individuele   leerbehoeftes,   om   samenwerking   tussen   leerlingen   te   ondersteunen,     om   informatie   tussen  leerlingen  te  delen  en  om  bij  te  dragen  aan  de  motivatie  van  leerlingen.    

 

Individuele  leerbehoeftes  

(8)

  Pantazis   (2002)   geeft   aan   dat   technologie   steeds   meer   een   integraal   onderdeel   van   het   leerproces  uitmaakt,  omdat  technologie  ervoor  kan  zorgen  dat  er  afgeweken  wordt  van  de    ‘one-­‐size   fits   all’   aanpak   doordat   technologie   inhoud   aan   kan   passen   aan   de   individuele   behoeftes   en  

leerstijlen  van  leerlingen.  Cuban,  Kirkpatrick  en  Peck  (2012)  geven  eveneens  aan  dat  technologie  een  

leerling-­‐gecentreerde  instructie  kan  ondersteunen  en  zij  veronderstellen  dat  dit  de  meest  effectieve   wijze   is   om   het   leren   van   leerlingen   mogelijk   te   maken.  Daarnaast   geeft   Shuler   (2009)   aan   dat   mobiele   apparaten   de   mogelijkheid   bieden   om   gedifferentieerd   en   geïndividualiseerd   leren   te   versterken,  doordat  mobiele  apparaten  de  medialeeromgeving  van  leerlingen  kunnen  personaliseren   en   leerlingen   hierdoor   passies   en   interesses   verder   kunnen   ontwikkelen   (Shuler,   2009).   Uit   onderzoek   van   Watts,   Brennan   en   Phelps   (2012)   blijkt   dat   tablets   kunnen   worden   ingezet   om   het   leren   van   individuele   leerlingen   met   leer-­‐   en   gedragsproblemen   te   bevorderen   door   apps   af   te   stemmen   op   de   behoeftes   en   interesses   van   individuele   leerlingen.   Daarnaast   blijkt   uit   onderzoek   van  Heinrich  (2012)  naar  de  perceptie  van  studenten  ten  aanzien  van  tablets,  dat  het  één-­‐op-­‐één-­‐   bezit  van  een  tablet  studenten  de  mogelijkheid  biedt  gemakkelijk  toegang  tot  bronnen  en  apps  te   verkrijgen,  wat  bijdraagt  aan  het  verbeteren  van  de  productiviteit  van  studenten.    

  Er   zijn   voor   tablets   tal   van   educatieve   apps   beschikbaar   met   diverse   functies,   hetgeen   nieuwe   mogelijkheden   voor   het   onderwijs   creëert   (Murray,   Olcese,   2011).   Zo   zijn   er   bijvoorbeeld   apps  die  uitleg  geven  over  bepaalde  leerstof,  apps  waarin  leerlingen  beslissingen  kunnen  maken  over   de   informatie   die   ze   verkrijgen,   apps   waarmee   gecommuniceerd   kan   worden   en   apps   waarmee   leerlingen  kunnen  samenwerken  (Murray  &  Olcese,  2011).  Daarnaast  zijn  er  apps  die  niet  expliciet   ontworpen  zijn  voor  het  onderwijs,  maar  wel  kunnen  worden  gebruikt  voor  educatieve  doeleinden,   zoals  een  app  om  foto’s  en  video’s  mee  te  maken  en  te  bewerken  en  een  app  om  geluid  mee  in  te   spreken   en   af   te   spelen.   De   tablet   kan   derhalve   toegang   verlenen   tot   diverse   en   veelzijdige   apps,   hetgeen   leerkrachten   de   mogelijkheid   geeft   apps   te   selecteren   die   aansluiten   bij   individuele   leerbehoeftes,  lesdoelen  en  werkwijzen.    

  Daarnaast   bieden   mobiele   apparaten   de   mogelijkheid   om   leerlingen   van   informatie   te   voorzien  wanneer  en  waar  zij  dat  willen  (Johnson,  Levine,  Smith  &  Stone,  2010).  Met  een  tablet  kan   via  het  internet  direct  en  eenvoudig  informatie  worden  opgezocht,  uit  zowel  verbale,  auditieve  als   visuele   bronnen.   Hierdoor   kunnen   leerlingen   informatie   opzoeken   die   zowel   qua   inhoud   als   qua   vorm   aansluit   bij   hun   leerbehoeftes   op   dat   moment.   Ook   kunnen   leerlingen   direct   vertalingen   en   betekenissen  van  woorden  opzoeken.  Met  het  gebruik  van  tablets  zijn  leerlingen  dus  niet  enkel  meer   afhankelijk  van  de  informatie  die  de  leerkracht  of  het  lesmateriaal  verstrekt.  Zo  bieden  tablets  tevens   de  mogelijkheid  om  de  leerbehoeftes  van  leerlingen  tegemoet  te  komen.    

   Hoewel   tablets   potentie   bieden   om   onderwijs   aan   te   laten   sluiten   bij   individuele   leerbehoeftes   blijkt   uit   onderzoek   van   Cuban,   Kirkpatrick   en   Peck   (2012)   dat   technologie   door   leerkrachten   meestal   niet   op   een   wijze   wordt   ingezet   dat   het   leerling-­‐gecentreerde   instructie   ondersteunt.   Daarnaast   blijkt   uit   onderzoek   van   Watts,   Brennan   &   Phelps   (2012)   dat   iPads   de   mogelijkheid   bieden   om   individuele   leerlingen   met   leer-­‐   en   gedragsproblemen   te   ondersteunen,   maar   dat   dit   succes   afhankelijk   is   van   het   enthousiasme,   de   creativiteit   en   de   pedagogische   vaardigheden   van     leerkrachten.   Zij   moeten   in   staat   zijn   om   te   bepalen   hoe   de   iPad   productief   gebruikt  kan  worden  om  het  individuele  leren  van  leerlingen  te  ondersteunen.  Indien  leerkrachten   deze  vaardigheden  missen,  wordt  het  potentieel  van  de  iPads  voor  het  onderwijs  niet  benut.  

  Leerkrachten   dienen   bij   de   inzet   van   tablets   dus   rekening   te   houden   met   de   verschillende   leerbehoeftes   van   leerlingen   en   de   mogelijkheden   die   tablets   bieden   om   hier   op   in   te   spelen.   Onbekend  is  op  welke  wijze  basisschoolleerkrachten  tablets  inzetten  en  of  dit  daadwerkelijk  op  een   dergelijke   manier   gebeurt   dat   constructivistisch   leren   tot   stand   komt.   Daarom   is   het   belangrijk   te   achterhalen   of   leerkrachten   met   de   inzet   van   tablets   hun   onderwijs   afstemmen   op   individuele   leerbehoeftes   van   leerlingen   en   of   ze   leerlingen   de   mogelijkheid   bieden   om   zelf   kennis   te   construeren.      

(9)

Samenwerking  en  informatie  delen  

Doordat   de   tablet   een   kleine   computer   is,   die   in   de   hand   kan   worden   gebruikt,   is   het   apparaat   gemakkelijk  beet  te  pakken,  te  verplaatsen  en  mee  te  nemen.  Daarnaast  kan  het  scherm  eenvoudig   met  de  vingers  (touch-­‐screen)  worden  bediend  door  aanraking,  slepen  en  tikken.  Dit  draagt  bij  aan   het  gebruiksgemak.  Agostini,  Di  Biase  en  Loregian  (2010)  beschrijven  dat  de  multi-­‐touch  het  mogelijk   maakt  om  leerlingen  samen  met  het  scherm  te  laten  werken.  Uit  onderzoek  van  Henderson  en  Yeow   (2012)     naar   de   adoptie   van   iPads   in   het   basisonderwijs   blijkt   dat   de   draagbaarheid   en   het   gebruiksgemak  van  de  iPad  de  mogelijkheid  bieden  om  samenwerking  te  ondersteunen.  Daarbij  kan   het  beeldscherm  worden  weergegeven  in  staande  en  liggende  stand,  waardoor  tablets  gemakkelijk   kunnen  worden  bekeken  vanuit  verschillende  hoeken,  wat  ideaal  is  voor  het  werken  op  de  tablet  met   meerdere   personen.   Daarnaast   biedt   de   opkomst   van   sociale   applicaties   en   software   meer   mogelijkheden   voor   samenwerking   (Henderson   en   Yeow,   2012).   Samenwerken   is   belangrijk   omdat   leerlingen  van  elkaar  kunnen  leren.  In  effectieve  leeromgevingen  werken  leerlingen  samen  en  leren   ze  van  elkaar  (Mercer,  1996).  

  Tablets   bieden   ook   de   mogelijkheid   om   leerlingen   te   laten   samenwerken   waarbij   zij   niet   fysiek  samen  hoeven  te  zijn.  Tablets  bieden  namelijk  diverse  communicatiemogelijkheden.  Ook  zijn   er   apps   waarbij,   wanneer   de   iPad   verbonden   is   met   internet,     meerdere   gebruikers   tegelijkertijd   documenten   met   elkaar   kunnen   delen   of   samen   aan   een   document   kunnen   werken   (Murray   en   Olcese,   2011).   Leerlingen   kunnen   dus   tevens   van   elkaar   leren   indien   ze   via  tablets   informatie   met   elkaar   delen.   Voordelig   is   dan   ook   dat   informatie   via   de   tablet,   door   middel   van   een   internetverbinding,   direct   kan   worden   gedeeld,   bijvoorbeeld   via   e-­‐mail,   Dropbox   of   iCloud   of   specifieke  apps.  Uit  onderzoek  van  Mang  &  Wardley  (2012)  waarin  studenten  gedurende  drie  zomer   cursussen  met  iPads  hebben  gewerkt,  blijkt  dat  door  het  delen  van  resultaten  via  tablets,  de  dialoog   in   de   lessen   is   vergroot   en   oefeningen   in   de   praktijk   meer   efficiënt   zijn   geweest.     Het   delen   van   informatie  via  de  tablet  kan  dus  voordelig  zijn  voor  het  onderwijs.  De  vraag  is  of  deze  potentie  van  de   tablet  ook  geschikt  is  voor  het  basisonderwijs  en  of  hier  in  de  lespraktijk  gebruik  van  wordt  gemaakt.    

Motivatie  

Een  ander  potentieel  voordeel  van  tablets  is,  dat  de  inzet  van  tablets  bij  kan  dragen  aan  de  motivatie   en   betrokkenheid   van   leerlingen.   (Burden,   Hopkins,   Male,   Martin   &   Trala,     2012;   Clark   &   Luckin,   2013;  Keane,  Lang  &  Pilgrim,  2012;  Mang  &  Wardley,  2012)  

Ryan   en   Deci   (2000)   beschrijven   twee   vormen   van   motivatie,   intrinsieke   en   extrinsieke   motivatie.   Intrinsieke   motivatie   verwijst   naar   autonome   motivatie,   waarbij   iemand   het   vanuit   zichzelf   interessant   of   plezierig   vindt   om   bepaalde   dingen   te   doen.   Extrinsieke   motivatie   verwijst   naar   motivatie   die   ontstaat   vanuit   een   externe   bron,   dus   vanuit   andere   drijfveren,   bijvoorbeeld   het   uitvoeren   van   een   opdracht   voor   een   beloning.   (Ryan   &   Deci,   2000;   Woolfolk,   Hughes   &   Walkup,   2008).     Beide   vormen   van   motivatie   hebben   een   significante   impact   op   de   leerprestaties   van   leerlingen  (Rau,  Gao  &  Wu,  2008)    

  De  iPads  zijn  voor  leerlingen  aantrekkelijk  en  gemakkelijk  in  gebruik  (Clark  &  Luckin,  2013).   Mobiele  apparaten  worden  buiten  de  onderwijscontext  voornamelijk  gebruikt  voor  entertainment,   waardoor  het  apparaat  reeds  geïdentificeerd  kan  worden  als  plezierig  (Jones  &  Issroff,  2007).    Dit  kan   ertoe   leiden   dat   leerlingen   mobiele   apparaten   tevens   als   plezierig   identificeren   wanneer   zij   deze   kunnen   gebruiken   binnen   het   onderwijs.   Indien   leerlingen   plezierige   ervaring   met   tablets   hebben,   zijn  ze  mogelijk  al  gemotiveerd  om  tablets  in  de  klas  te  gebruiken.    

  Indien  de  inzet  van  tablets  aansluit  bij  de  leerbehoeftes  van  leerlingen,  draagt  dit  bij  aan  de   motivatie   van   leerlingen.   Deci   en   Ryan   (1985)   veronderstellen   dat   motivatie   toeneemt   wanneer   onderwijsprogramma’s   worden   afgestemd   op   de   unieke   individuele   behoeftes   van   leerlingen.   Dit   blijkt   ook   uit   onderzoek   van   Alfassi   (2004)     waarbij   een   leerling-­‐gecentreerde   omgeving   betere   prestaties  oplevert  en  meer  intrinsieke  motivatie  van  leerlingen.  

(10)

leerlingen   meer   afhankelijk   is   van   het   enthousiasme   van   de   leerkracht,   dan   van   de   iPads.   Dit   bevestigt  hoe  essentieel  de  rol  van  de  leerkracht  is.    

 

1.5  

Constructivisme  

Onderwijs   waarbij   ingespeeld   wordt   op   individuele   leerbehoeftes   van   leerlingen   sluit   aan   bij   een   constructivistische   onderwijsopvatting.   Constructivisme   is   gebaseerd   op   het   idee   dat   kennis   geen   afgebakende   leerstof   is   die   van   leerkrachten   op   leerlingen   overgebracht   wordt,   maar   dat   kennis   geconstrueerd   wordt   door   leerlingen   zelf,   wanneer   zij   in   contact   komen   met   objecten   in   hun   omgeving  (Tangdhanakanond,  Pitiyanuwat  &  Archwamety,  2006).  Oftewel,  reeds  aanwezige  kennis   van  leerlingen  verandert  en  wordt  uitgebreid  indien  leerlingen  geconfronteerd  worden  met  andere   kennis   door   middel   van   ervaringen,   ideeën   en   informatie   uit   hun   omgeving.   Er   zijn   verschillende   onderzoeken  die  uitwijzen  dat  technologie  de  mogelijkheid  biedt  om  constructivistische  principes  te   operationaliseren  en  effectieve  constructivistische  leeromgevingen  te  creëren  (Bellefeuille,  2006).  In   een   constructivistische   leeromgeving   krijgen   leerlingen   de   mogelijkheid   hun   denkbeelden   en   bestaande   kennis   te   vergelijken   met   andere   kennis   en   denkbeelden   om   zo   nieuwe   kennis   te   construeren.   Aangezien   de   kennis,   vaardigheden   en   denkbeelden   van   leerlingen   onderling   verschillen,  zijn  er  voor  het  construeren  van  nieuwe  kennis  ook  verschillende  leerbehoeftes.  Duffy  en   Jonassen  (1992)  geven  aan  dat  er  een  sterke  correlatie  is  tussen  ICT  gebruik  en  de  constructivistisch   opvatting  van  leerkrachten.  

  Bij   sociaal   constructivisme   is   sociale   participatie   één   van   de   belangrijkste   activiteiten   waardoor  leerlingen  leren  (Vosniadou,  2001).  Leerlingen  construeren  kennis  door  hun  interactie  en   betrokkenheid  met  elkaar,  waarbij  ze  gedeelde  meningen  creëren.    

Tablets  kunnen  zo  worden  ingezet  dat  ze  constructivistisch  leren  ondersteunen.  De  potentie  die  iPad   biedt  voor  samenwerking  maakt  het  mogelijk  dat  sociaal  constructivistisch  leren  plaats  kan  vinden.   Dit   is   tevens   afhankelijk   van   de   wijze   waarop   leerkrachten   de   tablets   inzetten.   Hun   onderwijsopvatting   speelt   hierin   een   rol.   Daarom   wordt   voor   de   typering   van   de   leerkrachten,   de   constructivistische  onderwijsopvatting  van  leerkrachten  meegenomen  in  dit  onderzoek.    

 

1.6  

Onderzoeksvragen  

Het  doel  van  dit  onderzoek  is  om  inzicht  te  krijgen  in  de  verwachtingen  van  basisschoolleerkrachten   met  betrekking  tot  iPads  in  de  klas  en  een  beeld  te  krijgen  van  de  inzet  van  iPads  in  de  lespraktijk.   Door  de  verwachtingen  van  leerkrachten  in  kaart  te  brengen  kan  derhalve  geanalyseerd  worden  in   hoeverre   de   potentiele   bijdrage     van   tablets   daadwerkelijk   wordt   ingezien.   Met   behulp   van   deze   kennis  zouden  leerkrachten  bijgeschoold  kunnen  worden  door  bepaalde  voordelen  meer  inzichtelijk   te  maken.  Door  naast  de  verwachtingen  ook  de  lespraktijk  in  kaart  te  brengen  kan  tevens  gekeken   worden   of   leerkrachten   de   juiste   methodes   vinden   om   beoogde   verwachtingen   waar   te   maken.   Indien  dit  lukt  kan  dit  dienen  als  voorbeeld  voor  anderen.  Daar  waar  verwachtingen  niet  tot  uiting   komen  in  de  lespraktijk  of  negatief  zijn  kan  geanalyseerd  worden  welke  factoren  hierin  een  rol  spelen   en  daar  waar  mogelijk  de  ondersteuning  hierop  woorden  afgestemd.  Zodoende  staan  de  volgende   onderzoeksvragen  in  dit  onderzoek  centraal:  

 

1. Wat  zijn  de  verwachtingen  van  de  leerkrachten  met  betrekking  tot  de  inzet  van  iPads?   2. Op  welke  wijze  worden  iPads  door  leerkrachten  in  de  lessen  ingezet?  

3. In  hoeverre  komen  de  verwachtingen  van  de  leerkrachten  met  betrekking  tot  de  inzet  van   iPads  tot  uiting  in  de  lespraktijk?  

 

(11)

2.  

Methode  

 

2.2  

Context  

Kennisnet  heeft  de  Universiteit  Twente  gevraagd  om  onderzoek  uit  te  voeren  naar  de  verwachtingen   van  basisschool  leerkrachten  bij  de  inzet  van  iPads  in  hun  lessen.  Dit  gebeurt  in  samenwerking  met   Stichting  Katholiek  Onderwijs  Enschede  (St.  KOE)  en  Hogeschool  Saxion.  In  opdracht  van  Kennisnet   wordt  er  eerst  een  pilot  van  dit  onderzoek  uitgevoerd.  Daarna  wordt  er  gekeken  hoe  dit  onderzoek   kan   worden   voortgezet.   Als   masteropdracht   wordt   in   dit   onderzoek   de   pilot   voor   het   Kennisnet-­‐ onderzoek   uitgevoerd.   Dit   maakt   deel   uit   van   een   groter   onderzoek   van   Kennisnet   waarbij   ook   in   andere  vormen  van  onderwijs  gekeken  wordt  naar  de  inzet  van  iPads.  

  Dit  onderzoek  is  uitgevoerd  bij  St.  KOE,  die  begin  schooljaar  2013-­‐2014  voor  alle  zeventien   basisscholen   binnen   deze   stichting   dertig   iPads   heeft   aangeschaft   met   als   doel   het   onderwijs   te   versterken.  Ter  voorbereiding  op  het  project  hebben  alle  leerkrachten  en  directies  een  dag  scholing   gekregen  door  trainers  van  Move.nu.  Op  elke  school  is  een  leerkracht  aangesteld  als  voorloper,  die   ernaar  streeft  dagelijks  één  les  met  de  iPads  te  verzorgen.  Leerkrachten  konden  hierbij  zelf  aangeven   een    rol  als  voorloper  op  zich  te  willen  nemen.  Er  is  bewust  gekozen  niet  de  leerkrachten  die  ICT-­‐ coördinator  zijn,  aan  te  wijzen  als  voorloper.  Dit  met  de  reden  dat  de  voorloper  als  voorbeeld  dient   voor  de  andere  leerkrachten  en  de  inzet  van  de  tablet  voor  elke  leerkracht  mogelijk  moet  zijn,  los  van   het  aantal  jaren  leservaring,  de  jaargroep  en  ervaring  met  ICT.  De  voorlopers  hebben  de  training  van   Move.nu  eerder  gevolgd  dan  de  andere  leerkrachten  en  staan  bovenschools  in  contact  met  elkaar  via   Klasbord   en   hebben   een   aantal   keer   per   jaar   overleg.   St.   KOE   heeft   zich   als   doel   gesteld   dat   de   voorloper   zich   specialiseert   tot   ‘iPad-­‐deskundige’   en   gedurende   het   schooljaar   intensief   ervaring   opdoet   met   het   gebruik   van   de   iPad   waarbij   alle   leerlingen   uit   de   groep   de   iPad   gebruiken.   De   overige   leerkrachten   op   de   basisscholen   van   St.   KOE   worden   getypeerd   als   volgers.   De   volgers   kunnen  in  de  resterende  tijd  ook  werken  met  de  iPads,  maar  zij  hoeven  dit  niet  zoals  de  voorloper,   dagelijks  te  doen.  De  mate  waarin  zij  lessen  met  iPads  verzorgen,  is  afhankelijk  van  de  organisatie   van   de   inzet   van   de   iPads   op   de   verschillende   scholen.   St.   KOE   heeft   zich   als   doel   gesteld   dat   alle   leerkrachten  en  alle  groepen  in  het  schooljaar  2013-­‐2014  ervaring  op  doen  met  het  gebruik  van  de   iPads.   De   ICT’ers   van   de   scholen   ondersteunen   de   leerkrachten   bij   de   inzet   van   iPads.   De   leerkrachten  kiezen  zelf  bij  welke  lessen  en  in  welk  vakgebied  zij  de  iPads  inzetten  en  op  welke  wijze.   Bij   de   dataverzameling   vond   plaats   vanaf   mei   2014   tot   aan   het   eind   van   het   schooljaar.   De   leerkrachten  hebben  voor  aanvang  van  het  onderzoek  gedurende  acht  maanden  van  dat  schooljaar   al  geëxperimenteerd  en  lesgegeven  met  de  iPad.        

 

2.3  

Onderzoeksopzet  

(12)

exploratief   case   studie   onderzoek   wordt   getracht   om   kenmerken   of   factoren   of   kwesties   te   ontdekken  die  ook  van  toepassing  kunnen  zijn  op  gelijke  situaties  (Meyers,  2009).    

 

2.4  

Deelnemers  

In   totaal   hebben   er   7   leerkrachten   (4   vrouwen   en   3   mannen)   van   de   St.   KOE   meegewerkt   aan   dit   onderzoek.  De  gemiddelde  leeftijd  van  de  leerkrachten  was  39  jaar.  De  jongste  deelnemer  is  23  jaar   oud,   de   oudste   62.   De   gemiddelde   jaren   onderwijservaring   van   de   leerkrachten   is   18   jaar,   uiteenlopend   van   4   voor   de   jongste   deelnemer   tot   39   jaar   voor   de   oudste   deelnemer.   Drie   leerkrachten  zijn  werkzaam  in  de  middenbouw  (groep  3  t/m  5)  en  vier  leerkrachten  zijn  werkzaam  in   de  bovenbouw  (groep  6  t/m  8).  Drie  leerkrachten  zijn  voorloper  en  vier  leerkrachten  volger.  Twee   van  de  deelnemende  mannen  zijn  voorloper  en  één  man  is  volger.  Twee  voorlopers  en  twee  volgers   geven   les   in   de   bovenbouw.   De   voorlopers   hebben   gemiddeld   een   hogere   leeftijd   en   meer   onderwijservaring   dan   de   volgers.   De   leerkrachten   zijn   via   St.   KOE   benaderd   met   de   vraag   of   ze   belangstelling   hadden   om   mee   te   werken   aan   het   onderzoek   en   hebben   vervolgens   vrijwillig   deelgenomen  aan  dit  onderzoek.  Twee  leerkrachten  zijn  bij  dit  onderzoek  vroegtijdig  afgehaakt  en   gaven   na   het   eerste   contactmoment   aan   niet   meer   mee   te   willen   werken   aan   het   onderzoek.   De   reden   die   ze   hierbij   hebben   aangegeven   was   tijdgebrek.   De   mogelijkheid   bestaat   dat   onzekerheid   hierbij   een   rol   heeft   gespeeld,   aangezien   beide   leerkrachten   aangaven   de   video-­‐opname   als   onprettig  te  ervaren.  

 

2.5  

Procedure  

Pabostudenten  van  de  Hogeschool  Saxion  hebben  geholpen  met  het  verzamelen  van  de  data  met  als   doel  zich  als  didactisch  ICT-­‐bekwame  leerkrachten  te  ontwikkelen.    

  De   deelnemende   leerkrachten   zijn   telefonisch   of   per   mail   benaderd   en   ingelicht   over   de   opzet,   doelen   en   duur   van   het   onderzoek.   Voor   aanvang   van   het   onderzoek   is   bij   de   leerkrachten   aangegeven  dat  de  interviews  en  lessen  op  video  worden  opgenomen  en  dat  deze  in  verband  met  de   privacy   van   de   leerkrachten   vertrouwelijk   worden   behandeld   en   alleen   worden   gebruikt   door   onderzoekers   binnen   de   Universiteit   Twente.   Met   elke   leerkracht   zijn   drie   contactmomenten   ingepland.   Elk   contactmoment   bestond   uit   een   lesobservatie,   een   interview   voorafgaand   en   een   interview  na  afloop  van  de  les.    

Bij   in   totaal   vijf   lessen   was   het   in   verband   met   tijdsplanning   van   de   leerkrachten   niet   mogelijk   de   leerkrachten  voorafgaand  aan  de  les  te  interviewen.  In  deze  gevallen  zijn  deze  interviews  achteraf   afgenomen,  waarbij  gevraagd  is  naar  de  verwachting  die  de  leerkracht  voorafgaand  aan  de  les  had.     Bij   het   eerste   contactmoment   hebben   de   leerkrachten   de   vragenlijst   gekregen   met   het   verzoek  deze  bij  het  volgende  contactmoment  ingevuld  te  retourneren.    

   De   leerkrachten   waren   vrij   om   zelf   te   bepalen   bij   welke   les   de   iPads   werden   ingezet   en   hebben   zelf   bepaald   bij   welke   lessen   de   contactmomenten   met   bijbehorende   interviews   en   lesopnames  zijn  ingepland.      

 

2.6  

Meetinstrumenten  

In  het  onderzoek  zijn  drie  verschillende  instrumenten  gebruikt  om  de  onderzoeksvragen  te  kunnen   beantwoorden,   namelijk   een   vragenlijst,   een   interviewschema   en   lesobservaties.   In   Tabel   1   is   aangegeven  welke  instrumenten  zijn  gebruikt  bij  de  verschillende  deelvragen  en  welke  instrumenten   om  de  typering  van  de  leerkrachten  te  kunnen  bepalen.    

 

Tabel  1  Instrumenten  per  onderzoeksvraag  

Wat  is  er  onderzocht?   Instrument  

Typering  leerkrachten   Vragenlijst    

(13)

Wat  zijn  de  verwachtingen  van  de   leerkrachten  met  betrekking  tot  de   inzet  van  iPads?  

Vragenlijst     Interviews    

Op  welke  wijze  worden  iPads  door   leerkrachten  in  de  lessen  ingezet?  

Lesobservaties  

In  hoeverre  komen  de  verwachtingen   van  de  leerkrachten  met  betrekking  tot   de  inzet  van  iPads  tot  uiting  in  de   lespraktijk?  

Vragenlijst   Interviews   Lesobservaties  

 

Vragenlijst  

Om   een   beeld   te   schetsen   van   de   deelnemende   leerkracht   is   per   leerkracht   een   vragenlijst   afgenomen  (zie  Bijlage  1).  De  vragenlijst  is  een  samenstelling  van  diverse  vragenlijstcomponenten  en   heeft  zes  verschillende  onderdelen  (zie  Tabel  2).  Het  laatste  onderdeel  is  gebruikt  om  een  algemeen   beeld   te   krijgen   van   de   verwachtingen   van   leerkrachten   met   betrekking   tot   de   meerwaarde   van   iPads.      

 

Tabel  2  Toelichting  onderdelen  vragenlijst  

1. Achtergrond   Dit   onderdeel   bevat   zeven   algemene   vragen   die   betrekking   hebben   op   een   aantal   persoonlijke   eigenschappen   van   leerkrachten,   zoals   naam,   leeftijd,  groep,  aantal  jaren  onderwijservaring,  aantal  lesuren  per  week   en   over   het   zelf   samenstellen   en   verzamelen   van   lesmateriaal.     De   leerkrachten   hebben   hierbij   een   open   antwoord   ingevuld   of   een   antwoord  aangekruist.    

2.  TPACK   In   dit   onderdeel   is   de   Nederlandse   versie   van   de   TPACK-­‐vragenlijst   (Mishra  &  Koehler,  2006)  gebruikt,  waarbij  de  leerkrachten  23  stellingen   hebben   gekregen   over   hun   technologische,   didactische   en   vakinhoudelijke   kennis   en   combinaties   tussen   deze   verschillende   kennisdomijnen.   Bij   deze   stellingen   hebben   de   leerkrachten   op   een   schaal   van   vijf   (1=helemaal   oneens,   5=helemaal   eens)   aangegeven   hoe   ze   zichzelf   in   hebben   geschat   op   de   volgende   TPACK-­‐onderdelen:   TK,   technological   knowledge,   PCK,   pedagogical   content   knowledge,   TCK,   technological   content   knowledge,   TPK,   technological   pedagogical   knowledge  en  TPACK,  technological  pedagogical  content  knowledge.    

3. Attitude  ICT   Dit   onderdeel   bevat   negen   stellingen   die   betrekking   hebben   op   de   attitude   ten   opzichte   van   ICT.   Dit   betreft   5   stellingen   over   angst   en   nervositeit   bij   ICT   gebruik   en   4   stellingen   over   de   mate   van   relevantie   van  ICT  voor  het  onderwijs.  De  leerkrachten  hebben  op  een  schaal  van   vijf  (1=helemaal  oneens,  5=  helemaal  eens)  aangegeven  in  hoeverre  ze   het  wel  of  niet  eens  waren  met  de  stellingen.    

4. Frequentie    iPad-­‐

(14)

opdracht  op  de  iPad  uitvoeren  en  leerlingen  zelfstandig  op  de  iPad  laten   werken.   Voor   de   gewenste   frequentie   van   het   iPad-­‐gebruik   is   er   één   stelling   opgenomen   waarbij   de   leerkrachten   aan   hebben   gegeven   hoeveel  uur  per  week  ze  de  iPad  zouden  willen  gebruiken  op  een  schaal   van  vijf  (1=  nooit,  5=  altijd).  

5. Leerkrachtgedrag   Dit   onderdeel   is   gebaseerd   op   de   WCQ   vragenlijst   (de   Putter-­‐Smits,   Taconis  &  Jochems,  2013)  en  bevat  vragen  over  verschillende  aspecten   van   docentengedrag   zoals   dat   past   bij   een   constructivistische   onderwijsopvatting.   Deze   vragen   zijn   ontleend   aan   internationaal   bekende   instrumenten   zoals   CLES   (Constructivist   Learning   Environment   Scale).  Concreet  gaat  het  in  de  WCQ  om  de  (sub)schalen:  

Leerling-­‐onderhandeling:   mate   waarin   leerlingen   de   controle   voor   het   invullen  en  het  managen  van  de  leeractiviteiten,  opdrachten,  criteria  en   sociale  normen  van  de  klas  delen  met  de  docent.  

Onderzoek:   de   mate   waarin   er   in   het   onderwijs   nadruk   ligt   op   vaardigheden   en   onderzoek   in   het   oplossen   van   problemen   en   vraagstukken  in  de  klas.    

Onzekerheid:  de  mate  waarin  leerlingen  in  het  onderwijs  de  kans  krijgen   om   te   beleven   dat   wetenschappelijke   kennis   evolueert   en   cultureel   en   sociaal  beïnvloed  wordt.    

Persoonlijke   relevantie:   de   mate   waarin   het   onderwijs   aansluit   bij   de   alledaagse  buitenschoolse  ervaringen.    

Losse,   gedeeltelijke   of   sterke   regulatie:   de   mate   waarin   leerlingen   verantwoordelijkheden   delen   met   de   leerkracht   en   de   mate   waarin   studenten  hun  eigen  beslissingen  maken  tijdens  leeractiviteiten.  

In   totaal   bevat   dit   onderdeel   19   stellingen   waarbij   de   leerkrachten   op   een  schaal  van  vijf  (1=nooit,  5=altijd)  hebben  aangeven  in  welke  mate  ze   specifiek  leerkrachtgedrag  toepassen  in  hun  lessen.    

6. Meerwaarde   Het   laatste   onderdeel   bevat   een   open   vraag   waarin   de   leerkrachten   hebben  kunnen  opschrijven  wat  zij  de  meerwaarde  van  het  gebruik  van   de  iPad  vinden.    

 

Onderdeel  1  tot  en  met  5  zijn  gebruikt  om  de  typering  van  de  leerkracht  te  bepalen  en  onderdeel  6  is   gebruikt  om  de  verwachtingen  van  leerkrachten  te  bepalen.    

 

Interviewschema’s  

Om   inzicht   te   krijgen   in   de   verwachtingen   van   de   leerkrachten   zijn   er   semi-­‐gestructureerde   interviews  afgenomen.  Hierdoor  was  het  mogelijk  om  de  nadruk  te  leggen  op  het  iPad  gebruik  in  de   les  en  was  er  tevens  ruimte  voor  leerkrachten  om  hun  ervaringen  met  de  iPads  aan  te  dragen.      

Voor  het  afnemen  van  de  interviews  zijn  twee  interviewschema’s  opgesteld  (zie  Bijlage  2)  waarbij  het   ene  interview  voorafgaand  aan  de  les  en  het  andere  interview  na  afloop  van  de  les  is  afgenomen  (zie   Bijlage  2).  Dit  met  als  doel  een  breed  beeld  te  verkrijgen  van  de  verwachtingen  van  leerkrachten  met   betrekking  tot  de  iPads  in  hun  les.  

(15)

wat   de   leerkrachten   verwachten   dat   de   iPad   bij   zal   dragen   in   de   les.   In   dit   schema   zijn   vragen   opgenomen  zoals:  “Welke  rol  vervult  het  gebruik  van  de  iPad?”  en  “Welk  effect  probeer  je  met  het   gebruik  van  de  iPad  te  bereiken  en  waarom?”    

  Met  het  tweede  interviewschema  is  er  eveneens  gevraagd  naar  (1)  de  doelen  van  de  les  en   de  (6)  meerwaarde  van  de  iPads,  maar  is  er  daarnaast  gevraagd  naar  (2)  de  didactiek,  (3)  de  rol  van   de  leerkracht  (4)  de  technische  vaardigheden  en  (5)  vakinhoudelijke  kennis.  Met  deze  vragen  is  er   gekeken  naar  welke  verwachtingen  leerkrachten  achteraf  hebben  over  de  voor-­‐  en  nadelen  van  de   inzet   van   iPads   in   de   lespraktijk.   Hierbij   zijn   vragen   opgenomen   zoals:  “Kun   je   aangeven   wat   de   bijdrage   van   de   iPads   was?”  en   “In   hoeverre   heeft   het   gebruik   van   de   iPad   de   les   minder   aantrekkelijk,   efficiënt   of   effectief   gemaakt?”   en   “Hoe   zou   je   deze   les   hebben   gegeven   zonder   het   gebruik  van  de  iPad?”  

 

Draaiboek  lesopname    

Om   de   wijze   waarop   tablets   door   leerkrachten   worden   ingezet   te   achterhalen,   zijn   de   lessen   opgenomen  op  video.  Voorafgaand  aan  de  les  is  met  de  leerkracht  besproken  wat  de  leerlingen  en   de   leerkracht   in   de   les   zouden   gaan   doen,   zodat   hier   bij   het   filmen   rekening   mee   kon   worden   gehouden.   De   volgende   onderdelen   zijn   in   deze   video-­‐opnamen   in   beeld   gebracht:   1.   de   iPad-­‐ toepassing,  2.  de  didactiek,  3.  de  rol  van  de  leerkracht  en  4.  de  rol  van  de  leerlingen.  Het  draaiboek   van  de  video-­‐opnamen  is  bijgevoegd  als  Bijlage  2.  

  Tevens   is   er   bij   elke   les   bijgehouden   welke   app(s)   zijn   gebruikt,   bij   welk   vak   de   iPads   zijn   ingezet   en   welke   lesmethode   hierbij   gebruikt   is.   Dit   is   gebruikt   om   de   inzet   van   de   iPads   beter   te   kunnen  beschrijven.  Een  overzicht  van  deze  notities  is  bijgevoegd  als  Bijlage  3.    

      De  lesopnames  en  bijbehorende  notities  zijn  gebruikt  om  te  achterhalen  op  welke  wijze  de   leerkrachten  de  iPads  hebben  ingezet  in  hun  lessen  en  in  hoeverre  de  observeerbare  verwachtingen   van   leerkrachten   tot   uiting   kwamen   in   de   lespraktijk.   In   Tabel   3   wordt   weergegeven   wat   er   is   onderzocht  en  met  welke  onderdelen  van  de  instrumenten  dit  is  gedaan.  

 

Tabel  3  Onderdeel  meetinstrument  per  onderzoeksvraag  

Wat  is  er  onderzocht?   Instrument   Onderdeel  

Typering  leerkrachten   Vragenlijst        

Interview  vooraf  

1.  Achtergrond,  2.  TPACK,  3.  Attitude  ICT,                                         4.  Frequentie  iPad-­‐gebruik  en    5.  Leerkrachtgedrag   1.  Achtergrond  en  ervaring  ICT  

Wat  zijn  de  verwachtingen   van  de  leerkrachten  met   betrekking  tot  de  inzet  van   iPads?  

Vragenlijst     Interview  vooraf      

Interview  achteraf      

6.  Meerwaarde  iPad  

2.  Doel  van  de  les  3.  Voorkennis  leerlingen  4.   Meerwaarde  iPad  

1.  Doel  van  de  les,  2.  Didactiek,  3.  Rol  van  de   leerkracht,  4.  Technologische  vaardigheden,  5.   Vakinhoudelijke  kennis,  5.  Bijdrage  iPad   Op  welke  wijze  worden  

iPads  door  leerkrachten  in   de  lessen  ingezet?  

Lesobservaties   1.  iPad  toepassing,  2.  Didactiek,  3.  Rol  van  de   leerkracht,  4.  Rol  van  de  leerling  en  Notities  

In  hoeverre  komen  de   verwachtingen  van  de   leerkrachten  met  

betrekking  tot  de  inzet  van   iPads  tot  uiting  in  de   lespraktijk?  

Vragenlijst   Interviews  vooraf    

Interview  achteraf    

 

Lesobservaties  

6.  Meerwaarde  iPad  

2.  Doel  van  de  les  3.  Voorkennis  leerlingen  4.   Meerwaarde  iPad  

(16)

2.7  

Data-­‐analyse

 

Om  inzicht  te  krijgen  in  de  verwachtingen  van  leerkrachten  ten  aanzien  van  iPads  en  de  wijze  waarop   iPads  worden  ingezet,  zijn  in  dit  onderzoek  inductieve  analysemethode  toegepast.  Dat  wil  zeggen  dat   de  data  wordt  geanalyseerd  aan  de  hand  van  categorieën  die  aan  de  hand  van  de  data  naar  voren   komen.  Voor  de  typering  van  leerkrachten  zijn  echter  de  categorieën  uit  de  vragenlijst  aangehouden.      

Typering  leerkrachten  

Om  de  typering  van  de  leerkrachten  te  bepalen,  zijn  de  kwantitatieve  onderdelen  uit  de  vragenlijst   ingevoerd   in   SPSS   en   is   er   bij   elke   leerkracht   per   (sub)onderdeel   van   alle   items   een   gemiddelde   berekend.  Dit  geldt  voor  de  onderdelen  1.achtergrond,  2.  TPACK,  3.  attitude  ten  opzichte  van  ICT,  4.   frequentie   iPad   gebruik   en   5.   leerkrachtgedrag.   Om   een   duidelijk   overzicht   te   krijgen   zijn   de   gemiddelden  in  een  tabel  gezet.  Om  eventuele  verschillen  tussen  volgers  en  voorlopers  te  kunnen   ontdekken   zijn   er   in   deze   tabel   ook   twee   kolommen   toegevoegd   met   de   gemiddelden   van   elk   onderdeel   van   de   voorlopers   en   de   volgers.   Dit   overzicht   is   uiteindelijk   gebruikt   om   een   beeld   te   schetsen   van   de   deelnemende   leerkrachten.   Daarnaast   zijn   uit   de   interviews   de   antwoorden   van   leerkrachten  die  gegeven  zijn  bij  de  vragen  over  hun  achtergrond  en  ervaring  met  ICT,  geanalyseerd   en  hierbij  gebruikt.      

 

Verwachtingen  van  leerkrachten  

De  verwachtingen  van  de  leerkrachten  zijn  verkregen  met  behulp  van  de  interviews.  Alle  interviews   zijn   getranscribeerd   en   vervolgens   inductief   geanalyseerd.   De   analyse   van   de   interviews   is   met   behulp  van  het  programma  Atlas.ti  versie  1.0.9.  uitgevoerd.  Op  basis  hiervan  is  door  middel  van  een   bottom-­‐up   benadering   een   codeerschema   opgesteld   waarin   codes   geclusterd   en   gecategoriseerd   zijn.   Per   code   is   er   een   toelichting   en   voorbeeld   beschreven   (zie   Bijlage   5).   Voorafgaand   aan   dit   onderzoek   was   het   onbekend   welke   mogelijke   verwachtingen   leerkrachten   zouden   hebben   ten   aanzien   van   de   inzet   van   iPads.   Vandaar   dat   de   categorieën   pas   achteraf,   bij   de   analyse   zijn   opgesteld.    De  categorieën  die  uit  de  analyse  naar  voren  zijn  gekomen  zullen  in  de  resultaten  nader   worden  toegelicht.  Er  is  voor  een  bottom-­‐up  analyse  gekozen,  omdat  dit  onderzoek  exploratief  van   aard  is.  De  interviews  die  voor  en  na  elke  les  zijn  afgenomen,  zijn  bij  het  analyseren  samengevoegd   om  na  te  gaan  wat  de  verwachtingen  van  leerkrachten  zijn.  Er  is  gekozen  om  deze  interviews  samen   te   analyseren,   omdat   in   beide   interviews   leerkrachten   bepaalde   voor-­‐   en   nadelen   noemen   met   betrekking  tot  de  inzet  van  iPads.  Deze  voor-­‐  en  nadelen  zijn  niet  slechts  een  reflectie  op  de  les,  maar   kunnen  worden  geïnterpreteerd  als  verwachtingen  van  de  inzet  van  iPads  voor  de  toekomst.    

  Om  de  interbeoordelaarsbetrouwbaarheid  te  berekenen,  is  er  bij  de  interviews  een  tweede   codering  gedaan.  Hierbij  zijn  van  drie  leerkrachten  de  beide  interviews  die  bij  één  les  zijn  afgenomen,   gecodeerd,  waardoor  de  tweede  codering  is  uitgevoerd  met  18%  van  alle  interviews.  De  interviews   zijn   ingedeeld   in   fragmenten,   waarbij   de   tweede   codeerder   met   behulp   van   het   codeerschema   (Bijlage  4)  per  fragment  een  code  heeft  toegekend.  Vervolgens  zijn  deze  fragmenten  genummerd  en   zijn   beide   coderingen   naast   elkaar   in   SPPS   versie   21   ingevoerd.   In   SPSS   is   de   interbeoordelaarsbetrouwbaarheid  berekend  met  behulp  van  Cohen’s  kappa.    

  Nadat   geanalyseerd   is   welke   categorieën   uit   de   interviews   naar   voren   zijn   gekomen,   is   gekeken  welke  van  deze  categorieën  verwachtingen  bevatten.  Vervolgens  is  bijgehouden  bij   welke   lessen  de  leerkracht  deze  verwachting  heeft  uitgesproken.  Als  bij  een  interview  diverse  uitspraken   van   de   leerkracht   onder   dezelfde   code   vielen,   is   deze   verwachting   één   keer   geteld   per   les.   De   verschillende  verwachtingen,  zijn  met  frequenties  en  percentages  in  tabellen  verwerkt.    

(17)

leerdoelen  en  de  activiteiten  die  zij  in  de  les  uitvoeren.  Leerkrachten  kunnen  dus  in  het  algemeen   een   verwachting   hebben   en   deze   hebben   aangegeven   bij   de   vragenlijst,   terwijl   deze   verwachting   slechts  bij  een  enkele  les  naar  voren  komt.  Vandaar  dat  bij  de  resultaten  een  onderscheid  is  gemaakt   tussen  het  aantal  lessen  waarbij  de  verwachting  van  iPads  voor  de  les  is  uitgesproken  en  het  aantal   leerkrachten  dat  in  de  vragenlijst  deze  algemene  verwachting  van  iPads  heeft  benoemd.    

 

Inzet  iPads  in  de  lespraktijk  

Om  een  algemeen  beeld  te  krijgen  van  de  inzet  van  iPads  in  het  basisonderwijs,  is  er  allereerst  bij   elke  les  op  een  notitieschema  genoteerd  welke  apps  er  zijn  gebruikt  en  bij  welk  vakgebied  de  iPad  is   ingezet.   Om   de   wijze   waarop   de   iPads   worden   ingezet   gedetailleerd   te   kunnen   beschrijven,   zijn   video-­‐opnames  gemaakt  waarbij  met  de  opnames  is  gelet  op  de  iPad-­‐toepassing,  de  didactiek,  de  rol   van   de   leerkracht   en   de   rol   van   de   leerlingen.

 

Voor   het   analyseren   van   de   video-­‐opname   is   een   observatieschema  opgesteld.  Omdat  vooraf  niet  bekend  was  op  welke  wijze  de  leerkrachten  de  iPads   zouden  gaan  inzetten,  is  het  observatieschema  deels  gebaseerd  op  onderdelen  die  uit  de  interviews   naar   voren   zijn   gekomen.   Daarnaast   is   er   met   behulp   van   de   video-­‐opnames   gekeken   welke   onderdelen   opvallen   bij   de   wijze   waarop   de   iPads   worden   ingezet.   Het   observatieschema   is   dus   opgesteld   op   basis   van   onderdelen   die   uit   de   interviews   en   uit   de   video-­‐opnames   naar   voren   zijn   gekomen.  Het  observatieschema  voor  de  video-­‐opnames  is  bijgevoegd  als  Bijlage  6.  De  onderdelen   van  het  observatieschema  worden  in  de  resultaten  nader  toegelicht.  

 

  Alle   video-­‐opnamen   zijn   bekeken   met   VLC   Media   Player   2.1.5,   waarbij   de   opname   indien   nodig  is  stop  gezet  en  delen  vertraagd  zijn  afgespeeld  en/of  herbekeken.  Tijdens  deze  observaties  is   per  les  het  observatieschema  ingevuld  en  beschreven  in  een  Word-­‐document.    

  Vervolgens  is  dit  Word-­‐document  geanalyseerd  en  is  er  per  categorie  bijgehouden  in  hoeveel   lessen  de  iPad  op  deze  wijze  wordt  ingezet  en  zijn  de  bijbehorende  percentages  berekend.           Tevens  zijn  er  in  VLC  Media  Player  momentopnames  gemaakt  van  videofragmenten  die  deze   resultaten   hebben   ondersteund.   Deze   momentopnames   zijn   als   afbeeldingen   toegevoegd   bij   de   resultaten.  Vanwege  de  privacy  van  de  leerkrachten  en  leerlingen  is  erop  gelet  dat  er  geen  leerlingen   of  leerkrachten  zichtbaar  waren  op  de  afbeeldingen.    

 

Verwachtingen  tot  uiting  in  de  lespraktijk  

Om   te   kunnen   bepalen   in   hoeverre   de   verwachtingen   van   leerkrachten   tot   uiting   komen   in   de   lespraktijk,  is  gekeken  welke  van  de  verwachtingen  die  uit  de  interviews  en  vragenlijst  zijn  gebleken   mogelijkerwijs   te   observeren   zijn   in   de   lespraktijk.   Deze   zijn   als   onderdeel   opgenomen   in   het   observatieschema.  Vervolgens  is  per  verwachting  beschreven  of  deze  tot  uiting  komt  in  de  lespraktijk   en  bij  hoeveel  lessen.  Tevens  zijn  hierbij  de  percentages  berekend.    

 

Figure

Tabel 
  1 
  Instrumenten 
  per 
  onderzoeksvraag 
  
Tabel 1 Instrumenten per onderzoeksvraag . View in document p.12
Tabel 
  2 
  Toelichting 
  onderdelen 
  vragenlijst 
  
Tabel 2 Toelichting onderdelen vragenlijst . View in document p.13
Tabel 
  3 
  Onderdeel 
  meetinstrument 
  per 
  onderzoeksvraag 
  
Tabel 3 Onderdeel meetinstrument per onderzoeksvraag . View in document p.15
Tabel 
  4 
  Typering 
  leerkrachten 
  
Tabel 4 Typering leerkrachten . View in document p.18
Tabel 
  6 
  Verwachtingen 
  functies 
  iPad 
  leerkrachten 
  
Tabel 6 Verwachtingen functies iPad leerkrachten . View in document p.22
Tabel 
  5 
  Verwachtingen 
  functies 
  iPad 
  lessen 
  
Tabel 5 Verwachtingen functies iPad lessen . View in document p.22
Tabel 
  7 
  Instrumentele 
  eigenschappen 
  van 
  de 
  iPad 
  aantal 
  lessen 
  uit 
  interviews 
   
  
Tabel 7 Instrumentele eigenschappen van de iPad aantal lessen uit interviews . View in document p.28
Tabel 
  8 
  Instrumentele 
  eigenschappen 
  van 
  de 
  iPad 
  aantal 
  leerkrachten 
  uit 
  vragenlijst 
  
Tabel 8 Instrumentele eigenschappen van de iPad aantal leerkrachten uit vragenlijst . View in document p.28
Tabel 
  9 
   Vakken 
  waarbij 
  de 
  iPads 
  wordt 
  ingezet 
  
Tabel 9 Vakken waarbij de iPads wordt ingezet . View in document p.31
Tabel 
  10 
  Apps 
  met 
  aantallen 
  en 
  percentages 
  
Tabel 10 Apps met aantallen en percentages . View in document p.31
Tabel 
  11 
  Werkvormen 
  iPad-­‐inzet 
  
Tabel 11 Werkvormen iPad inzet . View in document p.32
Tabel 
  12 
  Lesonderdelen 
  in 
  percentages 
  
Tabel 12 Lesonderdelen in percentages . View in document p.33
Tabel 
  13 
  Activiteiten 
  verwerking 
  
Tabel 13 Activiteiten verwerking . View in document p.34
Tabel 
  4 
  Handelingen 
  in 
  percentages 
  
Tabel 4 Handelingen in percentages . View in document p.37
Tabel 
  16 
  Aantal 
  lessen 
  waarbij 
  de 
  verwachting 
  is 
  uitgekomen 
   
  
Tabel 16 Aantal lessen waarbij de verwachting is uitgekomen . View in document p.39
Tabel 
  17 
  Differentiëren 
  
Tabel 17 Differenti ren . View in document p.40
Tabel 
  Functies 
  iPad 
  positief 
   
  
Tabel Functies iPad positief . View in document p.82
Tabel 
  Functies 
  iPad 
  negatief 
  
Tabel Functies iPad negatief . View in document p.83
Tabel 
  Apps 
  en 
  vakgebied 
  
Tabel Apps en vakgebied . View in document p.98
Tabel 
  Werkvorm 
  inzet 
  iPads 
  
Tabel Werkvorm inzet iPads . View in document p.98
Tabel 
  Lesonderdelen 
  inzet 
  iPads 
   
  
Tabel Lesonderdelen inzet iPads . View in document p.99
Tabel 
  Lesonderdeel 
  verwerking 
  
Tabel Lesonderdeel verwerking . View in document p.99
Tabel 
  Handelingen 
  van 
  de 
  leerkracht 
   
  
Tabel Handelingen van de leerkracht . View in document p.100
Tabel 
  Technische 
  problemen 
  met 
  iPad 
  
Tabel Technische problemen met iPad . View in document p.100
Tabel 
  Geobserveerde 
  verwachtingen 
  iPad 
  
Tabel Geobserveerde verwachtingen iPad . View in document p.101

References

Updating...