Jain Mahabharat

Jeerj %eeveesoÙe «evLeceeuee

Fme «evLeceeuee ceW efoiecyej pewve Dee<e&ceeie& keâe hees<eCe keâjves Jeeues efnvoer, mebmke=âle, Øeeke=âle, keâVeÌ[, Deb«espeer, iegpejeleer, ceje"er Deeefo Yee<eeDeeW

kesâ vÙeeÙe, efmeæevle, DeOÙeelce, Yetieesue-Keieesue, JÙeekeâjCe Deeefo efJe<eÙeeW hej ueIeg SJeb Je=nod «ebLeeW keâe cetue SJeb DevegJeeo

meefnle ØekeâeMeve neslee nw~ meceÙe-meceÙe hej Oeeefce&keâ ueeskeâesheÙeesieer ueIeg hegefmlekeâeSb Yeer

ØekeâeefMele nesleer jnleer nQ~

keâcheesefpebie-%eeveceleer vesšJeke&â, pecyetÉerhe-nefmleveehegj (cesj") G.Øe.

-: mebmLeeefhekeâe SJeb ØesjCeeœeesle

:-ieefCeveerØecegKe DeeefÙe&keâeefMejesceefCe ßeer %eeveceleer ceeleepeer

-: ceeie&oMe&ve

:-Øe%eeßeceCeer DeeefÙe&keâe ßeer Ûevoveeceleer ceeleepeer

-: efveoxMeve SJeb mecheeokeâ

:-mJeefmleßeer keâce&Ùeesieer heer"eOeerMe jJeervõkeâerefle& mJeeceer peer

-: ØeyebOe mecheeokeâ

:-peerJeve ØekeâeMe pewve meJee&efOekeâej ØekeâeMekeâeOeerve

-ØekeâeMekeâ-efoiecyej pewve ef$eueeskeâ MeesOe mebmLeeve pecyetÉerhe-nefmleveehegj (cesj") G.Øe.-250404,

heâesve veb.- (01233) 280184, 280994

Website : www.jambudweep.org E-mail : [email protected]

-: uesefKekeâe

:-ieefCeveerØecegKe DeeefÙe&keâeefMejesceefCe ßeer %eeveceleer ceeleepeer

MejohetefCe&cee ceneslmeJe, 11 Dekeäštyej 2011 keâes pecyetÉerhe-nefmleveehegj ceW hetpÙe ieefCeveerØecegKe ßeer %eeveceleer ceeleepeer Éeje Ieesef<ele ‘‘ØeLece heóeÛeeÙe& ßeer Jeerjmeeiej Je<e&’’ kesâ Devleie&le yeÇ. Gcee osJeer pewve

keâer #egefuuekeâe oer#ee meceejesn kesâ DeJemej hej ØekeâeefMele

pewve ceneYeejle

(heeC[Je hegjeCe, nefjJebMehegjeCe kesâ DeeOeej mes)

cetuÙe 20/-®. Jeerj efve. meb. 2538, Dee<eeÌ{ Meg. 10

29 petve 2012 le=leerÙe mebmkeâjCe

1100 ØeefleÙeeB

ØeLece mebmkeâjCe-meved 1989, ØeefleÙee-3300 efÉleerÙe mebmkeâjCe-meved 1999, ØeefleÙeeB-2700

HeÇkeâeMekeâerÙe

-mJeefmleßeer keâce&Ùeesieer heer"eOeerMe jJeervõkeâerefle& mJeeceer peer

DeeÅe JeòeâJÙe

-ieefCeveer DeeefÙe&keâe %eeveceleer

pewve meceepe keâer kegâÚ GÛÛekeâesefš mebmLeeDeeW ceW mes efoiecyej pewve ef$eueeskeâ MeesOe mebmLeeve Skeâ Ssmeer mebmLee nw peneB Ûeleg&cegKeer keâeÙe&-keâueeheeW keâe mebÛeeueve neslee nw~ yeÌ[s-yeÌ[s hegjeCe «ebLeeW keâes heÌ{ves keâe Deepe efkeâmeer kesâ heeme meceÙe veneR nQ, FmeefueÙes Gve hegjeCe «ebLeeW kesâ keâLeevekeâeW keâes ieeiej ceW meeiej kesâ meceeve Fme Úesšer-meer hegmlekeâ ceW meceeefnle efkeâÙee ieÙee nw~ Deepe keâer veF& heerÌ{er efJeMes<ekeâj veÙes-veÙes Deekeâ<e&keâ meeefnlÙe keâes heÌ{ves ceW ®efÛeJeeve nesleer nw~ Ùen ke=âefle Gmeer keâe Skeâ ™he nw~ ØeeÛeerve keâLeevekeâ Deewj DeeOegefvekeâ heefjJesMe ner Fmekeâer efJeMes<elee nw~

Yeejle Je<e& ceW ueieYeie meYeer Oeeefce&keâ mecØeoeÙeeW ceW ceneYeejle DelÙeeefOekeâ ®efÛe mes heÌ{er SJeb hetpeer peeleer nw~ pewve ceneYeejle ceW hetpÙe ieefCeveerØecegKe ßeer %eeveceleer ceeleepeer ves Fme ye=nod efJe<eÙe keâes Fme Úesšer-meer hegmlekeâ ceW efpeme Øekeâej meceeefJe„ efkeâÙee nw Ùen Skeâ Dee§eÙe&pevekeâ Iešvee nw~ Jewmes lees hetpÙe ceeleepeer De„menœeer, efveÙecemeej, meceÙemeej, cetueeÛeej, <ešdKeC[eiece pewmes GÛÛe keâesefš kesâ «ebLeeW keâe efnvoer DevegJeeo SJeb mebmke=âle šerkeâe keâjves ceW Dehevee DecetuÙe meceÙe JÙeleerle keâjleer nQ, efheâj Yeer nce ueesieeW kesâ efJeMes<e Dee«en hej Fme Øekeâej kesâ jesÛekeâ keâLeevekeâ keâes efueKekeâj efoÙee, Ùen Gvekeâe nceejs Thej yeÌ[e ner Ghekeâej nw~

cegPes ve kesâJeue DeeMee nw yeefukeâ hetCe& efJeÕeeme nw efkeâ hee"keâieCe Fme Úesšer-meer hegmlekeâ keâes heÌ{keâj Deheves peerJeve efvecee&Ce ceW Fmemes kegâÚ «enCe keâjWieW Ùener Fmekeâer meeLe&keâlee nesieer~

YeieJeeve vesefceveeLe kesâ ÛeeÛee JemegosJe kesâ heg$e veejeÙeCe ßeerke=â<Ce ngS nQ~ Fvekeâer yegDee kegâvleer kesâ heg$e heeC[Je Les~ Fvekeâes ngS Deepe ueieYeie meeÌ{s efÚÙeemeer npeej Je<e& ngS nQ~

Fve heeC[JeeW kesâ efhelee heeC[g Les Gvekesâ yeÌ[s YeeF& Oe=leje°^ keâer jeveer ieebOeejer mes GlheVe meew heg$e Les efpevekesâ veece ogÙeexOeve Deeefo Les~ Fve leeT-ÛeeÛee kesâ heg$eeW keâewjJeeW Deewj heeC[JeeW ceW jepÙe kesâ efveefceòe mes yengle YeÙebkeâj Ùegæ ngDee Lee~ Fvekeâe Fefleneme ‘ceneYeejle’ kesâ veece mes Øeefmeæ nw~ Ùen ceneYeejle pewmee Jewefokeâ mebØeoeÙe ceW ceevÙe nw Jewmee ner pewve mebØeoeÙe ceW Yeer ceevÙe nw~ pewve «ebLe heeC[Je-hegjeCe ceW Fvekeâe efJemle=le JeCe&ve nesves mes Fme ‘heeC[Je-hegjeCe’ keâes ner ‘pewve ceneYeejle’ keânles nQ~

Fme pewve ceneYeejle ceW ‘Meebleveg’ jepee kesâ heg$e ‘heejeMej’ jepee Les ve efkeâ $e+ef<e~ Fvekeâer jeveer efJeÅeeOej jepee ‘pevng’ keâer keâvÙee Leer Fmekeâe veece ‘iebiee’ Lee Dele: Fmekesâ heg$e keâe veece ‘ieebiesÙe’ heÌ[ ieÙee~ FvneWves otmejer Meeoer iegCeJeleer mes keâer Leer, efpemekesâ efveefceòe mes heg$e ieebiesÙe ves Deepevce yeÇÿeÛeÙe& ›ele ues efueÙee Lee, Ùes ieebiesÙe ner Yeer<ce efheleecen keânueeS nQ~ Fve heejeMej keâer iegCeJeleer jeveer mes pevces heg$e JÙeeme jepee ner Les, $e+ef<e veneR~ Fve ‘JÙeeme’ jepee keâer jeveer megYeõe mes Oe=leje°^, heeC[g Deewj efJeogj Ùes leerve heg$e ngS Les~ Dele: Ùes efJeOeJee mes GlheVe veneR Les ve ner ‘Oe=leje°^’ DebOes Les Deewj ve ner ‘efJeogj’ oemeer kesâ heg$e Les~ ØelÙegle Ùes leerveeW Skeâ ceelee mes GlheVe meies YeeF& Les~

keâer Glheefòe nes peeves mes DeheJeeo kesâ YeÙe mes Gmes hesšer ceW yebo keâj veoer ceW ÚesÌ[ osves mes leLee Ûecheehegj kesâ jepee ‘Yeeveg’ kesâ Éeje Fme heg$e keâe ueeueve heeueve nesves mes Ùen Yeeveg-metÙe&heg$e keânueeÙee Lee SJeb Yeeveg keâer jeveer keâe veece ‘jeOee’ nesve mes Fmes ‘jeOesÙe’ Yeer keânles nQ, Fmekeâe veece keâCe& jKee ieÙee Lee~ Ùen kegâvleer kesâ keâCe& mes Ùee metÙe& kesâ mebÙeesie mes GlheVe ngDee nes Ssmee ‘pewve ceneYeejle’ veneR ceevelee nw~

Fmeer Øekeâej ‘õewheoer’ Yeer jepee õgheo keâer jeveer YeesieJeleer keâer kegâef#e mes GlheVe ngF& Leer, ve efkeâ Deefive kegâC[ mes~ Fme õewheoer ves mJeÙebJej ceW cee$e Depeg&ve keâes ner Jeje Lee Deveblej Yeer cee$e Depeg&ve keâer ner helveer Leer ve efkeâ heeBÛeeW heeC[Je keâer~ pewmee efkeâ nefjJebMe hegjeCe ceW keâne Yeer

nw-‘‘õewheoer Depeg&ve keâer Œeer Leer GmeceW ÙegefOeef…j Deewj Yeerce keâer ‘heg$eJeOeg’ pewmeer yegefæ Leer Deewj menosJe, vekegâue Gmes ceelee kesâ meceeve ceeveles Les~

neB, õewheoer keâe pees og:Meemeve ves Deheceeve efkeâÙee Lee Gmemes ßeerke=â<Ce Deeefo DeJeMÙe #egefYele ngS Les efkeâvleg õewheoer ves yeej-yeej yeouee Ûegkeâeves keâer yeele veneR keâner Leer~

pewve ceneYeejle kesâ Devegmeej jepee pejemebOe ØeefleveejeÙeCe Lee, DeOe&Ûe›eâJeleea nesves mes Ûe›eâjlve keâe mJeeceer Lee Deewj ßeerke=â<Ce veejeÙeCe Les Dele: Ùegæ ceW ßeerke=â<Ce kesâ neLe ceW Fmekeâe Ûe›eâjlve DeeÙee Deewj ßeerke=â<Ce ves Gmeer Ûe›eâjlve keâes Øeehle keâj Gmekeâe JeOe keâj efoÙee Lee~

Fmeer ceneÙegæ ceW keâewjJe oue efJehe#e ceW Lee Deewj heeC[Je Deeefo jepee ßeerke=â<Ce kesâ meeLe Les~ pewve Fefleneme kesâ Devegmeej ßeerke=â<Ce veejeÙeCe Les Dele: Jes Depeg&ve kesâ meejefLe veneR yeves Les~ Fme ceneÙegæ keâer efJeYeeref<ekeâe DeefveJe&ÛeveerÙe keâner ieF& nw~

Fme ‘pewve ceneYeejle’ keâes heÌ{keâj ØelÙeskeâ ceeveJe keâes Ùen efMe#ee «enCe keâjveer ÛeeefnS efkeâ ‘pegDee JÙemeve’ meJe& DeveLeeX keâer Deewj meJe& og:KeeW keâer Keeve nw leLee peje-peje meer peceerve Deeefo kesâ yeejs ceW Deeheme ceW meecebpemÙe keâj uesvee ÛeeefnS ve efkeâ keâesš&-keâÛenjer ceW~ ÛeeÛee-leeT kesâ Yeer YeeF&-YeeF& ceW Deeheme ceW meewneõ& lees jKevee ner ÛeeefnS, DeÌ[ewmeer-heÌ[ewmeer kesâ meeLe Yeer meewneo&Ç jKevee ÛeeefnS~ Fmeer ceW megKe-Mebeefle Deewj mece=efæ nw leLee hejueeskeâ keâer efmeefæ nw~

pewve ceneYeejle kesâ Devegmeej jepee Oe=leje°^ Deewj efJeogj ves pewveÕejer oer#ee ueskeâj Dehevee-keâuÙeeCe keâj efueÙee Lee~ Yeer<ce efheleecen ÙeÅeefhe ÙegæYetefce ceW cejs Les efheâj Yeer ÛeejCe-$e+efæOeejer cegefveÙeeW kesâ Øemeeo mes meuuesKevee mes cejkeâj ueewkeâebeflekeâ osJe nes ieS Les~ ogÙeexOeve Deeefo keâewjJe meyekesâ meye Ùegæ ceW cejkeâj ›eâesOe, ceeve, ceeÙee Deewj ueesYe keâer yenguelee mes ogie&efle ceW ieÙes nQ, SJeb heeC[JeeW ves oer#ee ueskeâj lehe§eÙee& keâjkesâ Ghemeie& menve keâj leerve ves lees cees#e Øeehle keâj efueÙee nw Deewj vekegâue leLee menosJe ves meJee&Le&efmeefæ ceW Denefcebõ heo Øeehle efkeâÙee nw~

kegâvleer, õewheoer Deeefo ves Yeer DeeefÙe&keâe oer#ee ueskeâj meesuenJeW mJeie& ceW Fbõeefo heo Øeehle efkeâÙee nw~

efpelevee mebyebOe ceneYeejle ceW ßeerke=â<Ce kesâ meeLe heeC[JeeW keâe nw Glevee ner mebyebOe ßeerke=â<Ce Deeefo meYeer keâe YeieJeeve vesefceveeLe mes jne nw~ efheâj Yeer Jewefokeâ ceneYeejle ceW ßeervesefceveeLe kesâ yeejs ceW keâesF& ØekeâjCe efJeMes<e veneR DeeÙee nw~ pewve ceneYeejle ceW lees ßeerke=â<Ce, yeueosJe, JemegosJe, ceelee osJekeâer meYeer YeieJeeve vesefceveeLe kesâ meceJemejCe ceW peeles jnles Les~ heeC[JeeW ves SJeb ceelee kegâvleer Deeefo ves lees YeieJeeve kesâ meceJemejCe ceW ner oer#ee ueer Leer~ ßeerke=â<Ce ves Yeer YeieJeeve kesâ meceJemejCe ceW Deheves YeefJe<Ùe keâes Deewj Éeefjkeâe

hejcehetpÙe ieefCeveerØecegKe DeeefÙe&keâeefMejesceefCe

ßeer %eeveceleer ceeleepeer keâe mebef#ehle-heefjÛeÙe

-Øe%eeßeceCeer DeeefÙe&keâe Ûevoveeceleer

pevcemLeeve-efškewâleveiej (yeejeyebkeâer) G.Øe.

pevceefleefLe-Deemeespe megoer 15 (MejohetefCe&cee) efJe. meb. 1991, (22 Dekeäštyej meved 1934)

peeefle-De«eJeeue efo. pewve, iees$e-ieesÙeue, veece-kegâ. cewvee

ceelee-efhelee-ßeerceleer ceesefnveer osJeer SJeb ßeer Úesšsueeue pewve

Deepevce yeÇÿeÛeÙe& ›ele-F&. meved 1952 ceW yeejeyebkeâer ceW MejohetefCe&cee kesâ efove

#egefuuekeâe oer#ee-Ûew$e ke=â. 1, F&. meved 1953 keâes ceneJeerjpeer DeefleMeÙe #es$e (jepe.) ceW DeeÛeeÙe&jlve ßeer osMeYet<eCe peer cenejepe mes~ veece-#egefuuekeâe Jeerjceleer

DeeefÙe&keâe oer#ee-JewMeeKe ke=â. 2, F&. meved 1956 keâes ceeOeesjepehegje (jepe.) ceW Ûeeefj$eÛe›eâJeleea 108 DeeÛeeÙe& ßeer Meebeflemeeiej peer keâer hejcheje kesâ ØeLece heóeOeerMe DeeÛeeÙe& ßeer Jeerjmeeiej peer cenejepe kesâ keâjkeâceueeW mes~

meeefneflÙekeâ ke=âeflelJe-De°menœeer, meceÙemeej, efveÙecemeej, cetueeÛeej, keâeleb$e-JÙeekeâjCe, <ešdKeC[eiece Deeefo «ebLeeW kesâ DevegJeeo/šerkeâeSb SJeb 250 efJeefMe° «ebLeeW keâer uesefKekeâe~

[er.efuešd. keâer ceeveo GheeefOe-meved 1995 ceW DeJeOe efJe.efJe. (hewâpeeyeeo) Éeje SJeb leerLeËkeâj ceneJeerj efJeÕeefJeÅeeueÙe cegjeoeyeeo Éeje 8 DeØewue 2012 keâes ‘‘[er.efuešd.’’ keâer ceeveo GheeefOe mes efJeYetef<ele~

leerLe& efvecee&Ce ØesjCee-nefmleveehegj ceW pebyetÉerhe lesjnÉerhe, leerveueeskeâ Deeefo jÛeveeDeeW kesâ efvecee&Ce, MeeÕele leerLe& DeÙeesOÙee keâe efJekeâeme SJeb peerCeexæej, ØeÙeeie-Fueeneyeeo (G.Øe.) ceW leerLeËkeâj $e+<eYeosJe lehemLeueer leerLe& keâe efvecee&Ce, leerLeËkeâj

kesâ onve Deeefo keâes megvee Lee~

Fme Úesšer-meer hegefmlekeâe ceW Deefle meb#eshe ceW Fve meYeer keâe JeCe&ve efkeâÙee ieÙee nw~ Deehe meYeer hee"keâeW keâes SJeb yeeuekeâ-yeeefuekeâeDeeW keâes Fmes heÌ{keâj meb#eshe ceW pewve ceneYeejle keâes mecePevee ÛeeefnS Deewj efJeMes<e efpe%eemegDeeW keâes heeC[Je-hegjeCe, nefjJebMe hegjeCe DeJeMÙe heÌ{vee ÛeeefnS~ Ùen Úesšer-meer hegefmlekeâe Deehe meYeer kesâ mecÙeioMe&ve keâes efvece&ue yeveeJes Ùener cesjer cebieue YeeJevee nw~

pevceYetefceÙeeW keâe efJekeâeme ÙeLee-YeieJeeve ceneJeerj pevceYetefce kegâC[uehegj (veeueboe-efyenej) ceW ‘vebÅeeJele& cenue’ veecekeâ leerLe& efvecee&Ce, YeieJeeve heg<heobleveeLe keâer pevceYetefce keâekeâvoer leerLe& (efvekeâš ieesjKehegj-G.Øe.) keâe efJekeâeme, YeieJeeve heeÕe&veeLe kesâJeue%eeveYetefce DeefnÛÚ$e leerLe& hej leerme Ûeewyeermeer cebefoj, nefmleveehegj ceW pecyetÉerhe mLeue hej YeieJeeve MeebefleveeLe-kegbâLegveeLe-DejnveeLe keâer 31-31 hegâš Gòegbie Ke[dieemeve Øeeflecee, ceebieerlegbieer ceW efvecee&CeeOeerve 108 hegâš Gòebgbie YeieJeeve $e+<eYeosJe keâer efJeMeeue Øeeflecee FlÙeeefo~

ceneslmeJe ØesjCee-hebÛeJe<eeaÙe pecyetÉerhe ceneceneslmeJe, YeieJeeve $e+<eYeosJe Debleje&°^erÙe efveJee&Ce ceneceneslmeJe, DeÙeesOÙee ceW YeieJeeve $e+<eYeosJe cenekegbâYe cemlekeâeefYe<eskeâ, kegâC[uehegj ceneslmeJe, YeieJeeve heeÕe&veeLe pevcekeâuÙeeCekeâ le=leerÙe menœeeefyo ceneslmeJe, efouueer ceW keâuheõgce ceneceC[ue efJeOeeve keâe Ssefleneefmekeâ DeeÙeespeve FlÙeeefo~ efJeMes<e™he mes 21 efomecyej 2008 keâes pecyetÉerhe mLeue hej

efJeÕeMeebefle DeeEnmee meccesueve keâe DeeÙeespeve ngDee, efpemekeâe GodIeešve Yeejle keâer je°^heefle ßeerceleer ØeefleYee osJeerefmebn heešerue Éeje efkeâÙee ieÙee~

Mew#eefCekeâ ØesjCee-‘pewve ieefCele Deewj ef$eueeskeâ efJe%eeve’ hej Debleje&°^erÙe mebiees‰er, je°^erÙe kegâueheefle meccesueve, Feflenemekeâej meccesueve, vÙeeÙeeOeerMe meccesueve SJeb DevÙe Deveskeâ je°^erÙe-Debleje&°^erÙe mlej kesâ mesefceveej Deeefo~

jLe ØeJele&ve ØesjCee-pecyetÉerhe %eevepÙeesefle (1982 mes 1985), meceJemejCe ßeerefJenej (1998 mes 2002), ceneJeerj pÙeesefle (2003-2004) keâe Yeejle YeüceCe~

Fme Øekeâej efvelÙe vetleve YeeJeveeDeeW keâer peveveer hetpÙe ceeleepeer efÛejkeâeue lekeâ Fme JemegOee keâes megMeesefYele keâjleer jnW, Ùener cebieue keâecevee nw~

efoiecyej pewve ef$eueeskeâ MeesOe mebmLeeve-mebef#ehle heefjÛeÙe

efoiecyej pewve ef$eueeskeâ MeesOe mebmLeeve keâer mLeehevee hetpÙe ieefCeveerØecegKe ßeer %eeveceleer ceeleepeer keâer ØesjCee mes meved 1972 ceW jepeOeeveer efouueer ceW ngF& Leer~ mebmLeeve keâe cegKÙe keâeÙee&ueÙe meved 1974 ceW nefmleveehegj cesW ØeejbYe ngDee~ Fme mebmLeeve kesâ Devleie&le Deveskeâ ieefleefJeefOeÙeeB nefmleveehegj ceW leLee DevÙe$e Ûeue jner

nQ-1. meved 1972 mes Jeerj %eeveesoÙe «ebLeceeuee kesâ ceeOÙece mes ueeKeeW «ebLe ØekeâeefMele nes jns nQ~

2. meved 1974 mes Fme mebmLeeve kesâ cegKehe$e kesâ ™he ceW ‘mecÙei%eeve’ efnvoer ceeefmekeâ heef$ekeâe keâe efvejblej ØekeâeMeve nes jne nw~

3. meved 1974 mes 1985 lekeâ nefmleveehegj ceW pecyetÉerhe jÛevee keâe efvecee&Ce keâeÙe& ngDee~

4. meved 1974 mes Deye lekeâ pecyetÉerhe jÛevee kesâ Deefleefjòeâ Deveskeâ efpevecebefojeW keâe efvecee&Ce ngDee nw-keâceue cebefoj, leerve cetefle& cebefoj, OÙeeve cebefoj, MeebefleveeLe cebefoj, JeemeghetpÙe cebefoj, Ô cebefoj, menœeketâš cebefoj, efJeÅeceeve yeerme leerLeËkeâj cebefoj, DeeefoveeLe cebefoj, De°eheo cebefoj, $e+<eYeosJe keâerefle&mlebYe, mJeefCe&ce lesjnÉerhe jÛevee SJeb veJe«enMeebefle efpevecebefoj~

5. pecyetÉerhe hegmlekeâeueÙe efpemeceW ueieYeie 15000 «ebLe meb«enerle nQ~ 6. Ceceeskeâej ceneceb$e yeQkeâ efpemeceW YeòeâeW Éeje efueKekeâj Yespes ieÙes Ceceeskeâej ceb$e pecee efkeâÙes peeles nQ~

7. meceÙe-meceÙe hej efMe#eCe-ØeefMe#eCe efMeefJejeW leLee mebieesef‰ÙeeW kesâ DeeÙeespeve efkeâÙes peeles nQ~

8. Ùeeef$eÙeeW kesâ Megæ Yeespeve kesâ efueS jepee ßesÙeebme YeespeveeueÙe keâe mebÛeeueve~

9. Ùeeef$eÙeeW kesâ "njves kesâ efueS DeeOegefvekeâ megefJeOeeÙegòeâ [eruekeäme heäuewšdme Jeeueer keâF& Oece&MeeueeDeeW leLee keâesef"ÙeeW SJeb yebieueeW keâe efvecee&Ce efkeâÙee ieÙee nw~

10. pecyetÉerhe heefj›eâcee kesâ efueS veewkeâe efJenej, SsjeJele neLeer leLee ceveesjbpeve nsleg efceveer š^sve, Petues Deeefo nQ~

11. %eeveceleer keâuee cebefojced ceW nefmleveehegj kesâ ØeeÛeerve Fefleneme mes mebbyebefOele PeeBefkeâÙeeB nQ~

12. leerLeËkeâj pevceYetefceÙeeW keâer Jebovee mes meceefvJele nerjkeâ peÙebleer SkeämeØesme~

efouueer, cesj", cegpeheäheâjveiej, nefjÉej, PeeBmeer, eflepeeje Deeefo mes pecyetÉerhe mLeue lekeâ Deeves kesâ efueS efove Yej yemeW efceueleer jnleer nQ~

efo. pewve ef$eueeskeâ MeesOe mebmLeeve kesâ Devleie&le YeieJeeve ceneJeerj pevceYetefce kegâC[uehegj (veeueboe) efyenej ceW YeJÙe vebÅeeJele& cenue leerLe& leLee ØeÙeeie-Fueeneyeeo (G.Øe.) ceW efveefce&le YeieJeeve $e+<eYeosJe oer#ee leerLe& keâe Yeer mebÛeeueve neslee nw~

pecyetÉerhe SJeb DevÙe jÛeveeDeeW kesâ oMe&ve nsleg nefmleveehegj heOeejkeâj DeeOÙeeeflcekeâ SJeb Meejerefjkeâ megKe keâer Øeeefhle keâjW~

Jeerj %eeveesoÙe ieÇvLecee}e kesâ menÙeesieer

efoiecyej pewve ef$e}eskeâ MeesOe mebmLeeve kesâ Devleie&le ‘‘Jeerj %eeveesoÙe ieÇvLecee}e’’ keâer mLeehevee meved 1974 ceW ngF&~ leye mes Deye lekeâ }eKeeW keâer mebKÙee ceW ieÇvLeeW keâe heÇkeâeMeve nes Ûegkeâe nw Deewj efvejvlej nes jne nw~ ieÇbLecee}e mes hee"keâeW keâes ieÇvLe keâce keâercele ceW heÇehle nes mekeWâ, Fme o=eq<š mes ieÇvLecee}e ceW Skeâ mebj#ekeâ Ùeespevee Deiemle meved 1990 mes heÇejbYe keâer ieF& nw~ Fme Ùeespevee kesâ Devleie&le efvecve cenevegYeeJe Deye lekeâ mebj#ekeâ yevekeâj Dehevee menÙeesie heÇoeve keâj Ûegkesâ nQ~

efMejesceefCe mebj#ekeâ

1. ßeerceleer efvece&}e pewve Oe.he. ßeer heÇsceÛevoÇ pewve, lelheg$e heÇoerhe kegâceej pewve, Keejer yeeJe}er, efouueer~

2. ßeerceleer megceve pewve Oe.he. ßeer efoeqiJepeÙe eEmen pewve, Fboewj~ 3. ßeer ceneJeerj heÇmeeo pewve mebIeheefle, meeTLe SkeämešsvMeve, veF& efouueer~ 4. ßeer censvõ heeue njsvõ kegâceej pewve, metjpece} efJenej, efouueer~ 5. ßeerceleer ceesnveer pewve Oe.he. ßeer megveer} pewve, heÇerle efJenej, efouueer~ 6. ßeer osJesvoÇ kegâceej pewve (Oee™nsÌ[e Jee}s) iegÌ[ieeBJe (nefj.)~

7. ßeerceleer Meejoe jeveer pewve Oe.he. mJe. efjKeyeÛebo pewve, yeengyeueer SvkeäuesJe, efouueer-92~ 8. [e@. osJesvõ kegâceej pewve, Yeesheeue (ce.Øe.)

9. ßeerceleer mebieerlee pewve Oe.he. ßeer mebpeerJe kegâceej pewve, Mesjkeâesš (efyepeveewj) G.Øe. 10. ßeer Deefveue kegâceej pewve, oefjÙeeiebpe, efouueer

11. ßeer yeer.[er. ceoveeFkeâ, cegcyeF&

12. ßeer Oevekegâceej pewve, yeengyeueer SvkeäuesJe, efouueer

13. ßeer efpelesvõ kegâceej pewve SJeb ßeerceleer megveerlee pewve keâesšefÌ[Ùee, heäueesefj[e, Ùet.Sme.S. 14. ßeerceleer efJeceuee osJeer pewve Oe.he. ßeer DeesceØekeâeMe pewve, mJeeefuekeâ veiej, nefjÉej (GòejeKeb[)~ 15. ßeer Deefcele pewve SJeb mebYeJe pewve megheg$e ßeerceleer Deveerlee pewve Oe.he. ßeer cetueÛebo pewve

heešveer, efomehegj (keâece™he) Deemeece~

16. ßeerceleer Deefpele kegâceejer pewve Oe.he. ßeer censvõ kegâceej pewve, Deesyesoguueeiebpe (jeÙemesve) ce.Øe.~ 17. ßeer veeefYekegâceej pewve, pewve yegkeâ ef[hees, meer-4, heer.Jeer.Deej. hueepee kesâ heerÚs, keâvee@š

huesme, veF& efouueer~

hejce mebj#ekeâ

1. ßeer ceeBieer}e} yeeyet}e} pewve heneÌ[s, nwojeyeeo (DeevOeÇ heÇosMe)~

2. [e@. heÇkeâeMeÛevoÇ pewve, 792 efJeJeskeâevebohegjer, efmeefJe} }eFve, meerleehegj (G.heÇ.)~ 3. ßeer megcele heÇkeâeMe pewve, ieppet keâšje, Meenoje, efouueer~

4. ßeer megveer} kegâceej pewve, Éeje-megveer} šwkeämešeF&ume, mejOevee (cesj") G.heÇ.~ 5. ßeer heÇkeâeMe Ûebo Decees}keâ Ûebo pewve meje&Heâ, meveeJeo (ce.heÇ.)~

6. ßeer heÇÅegcve kegâceej peJesjer, jeskeâefÌ[Ùee}sve, yeesjerJe}er (Jesmš) cegbyeF&~ 7. ßeerceleer Ge|ce}e osJeer Oe.he. ßeer keâevleer heÇmeeo pewve, $e+<eYe efJenej, efouueer~ 8. ßeerceleer G<ee pewve Oe.he. ßeer efJece} heÇmeeo pewve, $e+<eYe efJenej, efouueer~ 9. ßeer Deevevo heÇkeâeMe pewve (meewjce Jee}s), ieebOeerveiej, efouueer~ 10. ßeerceleer meefjlee pewve Oe.he. ßeer jepekegâceej pewve, efkeâoJeF& veiej, keâevehegj~ 11. mJe. ßeerceleer kewâ}eMeJeleer Oe.he. ßeer kewâ}eMe Ûevõ pewve , leesheKeevee yeepeej, cesj"~ 12. ßeer Yeevesvõ kegâceej pewve, Éeje-ßeer efJeÅee pewve, Yeiele eEmen ceeie&, peÙehegj~ 13. ßeer heÇoerhe kegâceej Meeeqvle}e} efye}e}e, Devetheveiej, Fboewj (ce.heÇ.)~ 14. ßeer megjsMeÛebo heJeve kegâceej pewve, yeejeyebkeâer (G.Øe.)~

15. ßeer veLeceue heejmeceue pewve, keâuekeâòee-7~

16. ßeerceleer mJe. MeebleeyeeF& Oe.he. ßeer keâceueÛebo pewve, meveeJeo (ce.Øe.)~ 17. ßeer ™heÛebo pewve keâšeefjÙee, efouueer

18. ßeer DeeMeg pewve, keâeuekeâe peer, veF& efouueer

19. ßeer ØeÅegcve kegâceej pewve Úesšer mee., DecejÛebo pewve meje&heâ, ueKeveT (G.Øe.)

mebj#ekeâ

1. mJe. ßeer DevevleJeerÙe& pewve SJeb mJe. ßeerceleer DeeoMe& pewve kesâ megheg$e ßeer ceveespe kegâceej pewve, cesj"~ 2. ßeerceleer jepetyeeF& ceelesMJejer ßeer efMeKej Ûevo YeeF& osJesvoÇ kegâceej }Keceer Ûevo pewve, meveeJeo (ce.heÇ.)~ 3. ßeer efÛeceve}e} Ûegvveer}e} oesMeer, keâerkeâe mš^erš, cegcyeF&~

4. ßeerceleer De®Ceeyesve cevvetYeeF& keâesšefÌ[Ùee, meer.heer. šQkeâ jes[, cegcyeF&~ 5. ßeerceleer leejeyesve Ûevot}e} oesMeer, HeÇsâvÛe efyeÇpe, cegcyeF&~ 6. ßeer jefle}e} Ûegvveer}e} oesMeer, cegcyeF&~

7. mJe. ßeerceleer ceLegjeyeeF& KegMee} ÛevoÇ pewve, Éeje-ßeer jleve Ûevo KegMee} Ûevo ieeBOeer kesâ megheg$e ßeer OevÙe kegâceej, DeMeeskeâ kegâceej, efMejerMe kegâceej, Oece&jepe ieeBOeer Heâ}šve (cene.)~

8. ßeer Meebefle}e} KegMee} Ûevo ieeBOeer, Heâ}šve (meeleeje) cene.~ 9. ßeer Devevle }e} Hetâ}Ûevo HeâÌ[s, Dekeâ}tpe (mees}ehegj) cene.~ 10. ßeer nerje}e} ceeefCekeâ}e} ieeBOeer, Dekeâ}tpe (mees}ehegj) cene.~

11. ßeer peÙekegâceej KegMee}Ûebo ieeBOeer, Dekeâ}tpe (mees}ehegj) cene.~

12. ßeerceleer yeoeceer osJeer ceelesMJejer ßeer heoce kegâceej pewve iebieJee}, keâevehegj (G.heÇ.)~

13. ßeerceleer keâce}eosJeer Oe.he. mJe. ßeer censvoÇ kegâceej pewve, IeCšs Jee}s n}JeeF&, oefjÙeeiebpe, veF& efouueer~ 14. ßeerceleer G<eeosJeer Oe.he. ßeer ßeJeCe kegâceej pewve, ÛeeJeÌ[er yeepeej, efouueer~

15. ßeer cegkesâMe kegâceej pewve, keâšje MenbMeener, ÛeeBoveer Ûeewkeâ, efouueer~ 16. ßeer ngkeâceerÛebo ceebieer}e} Meen, Oeeveceb[er, GoÙehegj (jepe.) 17. ßeer efkeâjCe ÛevoÇ pewve, keâšje Oetef}Ùeeve, ÛeeBoveer Ûeewkeâ, efouueer~

18. ßeerceleer efJece}eosJeer Oe.he. ßeer ceneJeerj heÇmeeo pewve Fbpeer. efJeJeskeâ efJenej, efouueer 19. ßeerceleer G<eeosJeer Oe.he. ßeer DeMeeskeâ kegâceej pewve (KeskeâÌ[e efveJeemeer), yenjeFÛe (G.heÇ.)~ 20. ßeerceleer }er}eJeleer Oe.he. ßeer njerMe ÛevoÇ pewve, Mekeâjhegj, efouueer~

21. ßeer og}erÛevo pewve, yeengye}er SvkeâuesJe, efouueer~

22. ßeer jefle}e} kesâJe}Ûevo ieeBOeer keâer hegCÙe mce=efle ceW, heeheg}j heefjJeej, metjle (iegpe.)~ 23. ßeerceleer YebJejerosJeer Oe.he. ßeer meoemegKe pewve heeb[dÙee keâer mece=efle ceW Fvoj Ûevo megcesjce} pewve heeb[dÙee

efMe}ebie (cesIee}Ùe)~

24. ßeerceleer meesnveerosJeer Oe.he. ßeer levemegKejeÙe mes"er, Hewâvmeer yeepeej, ieewnešer (Deemeece)~ 25. ßeerceleer OeehetyeeF& Oe.he. ßeer keâmletj Ûevo pewve, jeceiebpe ceC[er (jepe.)~ 26. ßeer efcešd"ve}e} ÛevõYeeve pewve, keâefJeveiej ieeefpeÙeeyeeo (G.heÇ.)~

27. ßeerceleer Mekegâvle}eosJeer Oe.he. ßeer megjsMeÛebo pewve (yele&ve Jee}s), KegÌ[yegÌ[e ceesnuuekeâe, osnjeotve (G.heÇ.)~ 28. ßeer osJesvoÇ kegâceej iegCeJevle kegâceej šeWiÙee, yeÌ[veiej (ce.heÇ.)~

29. ßeer efoiecyej pewve meceepe, lenmeer} Heâlesnhegj (yeejeyebkeâer) G.heÇ.~ 30. ßeer cevvee}e} jece}e} pewve [tbiejJee}e, Yeevehegje (cevomeewj) ce.heÇ.~ 31. ßeer Fvoj Ûevo kewâ}eMe Ûebo ÛeewOejer, meveeJeo (ce.heÇ.)~

32. ßeer heÇkeâeMe Ûevo Decees}keâ Ûevo pewve meje&Heâ, meveeJeo (ce.heÇ.)~ 33. mJe. ßeer efJece} Ûevo pewve, jKeyeÛevo omejLe mee, meveeJeo (ce.heÇ.)~ 34. ßeer Deepeeo kegâceej pewve Meen (meveeJeo Jee}s), Fvoewj (ce.heÇ.)~ 35. ßeerceleer meg<ecee osJeer Oe.he. ßeer jekesâMe kegâceej pewve, ceJeevee (cesj") G.heÇ.~ 36. ßeerceleer kegâmegce pewve Oe.he. ßeer jcesMeÛevo pewve, efkeâMevehegjer, yeeiehele jes[, cesj"~ 37. ßeerceleer efkeâjCe pewve Oe.he. ßeer heoce heÇmeeo pewve S[Jeeskesâš, cesj" (G.heÇ.)~ 38. ßeerceleer efJece}eosJeer Oe.he. ßeer efpevesvoÇheÇmeeo pewve "sskesâoej, šes[jce} jes[, veF& efouueer~ 39. ßeerceleer #eceeosJeer pewve, ceOegyeve, efouueer~

40. ßeerceleer keâce}eosJeer Oe.he. ßeer jepesvoÇ kegâceej pewve šes[jkeâe, "eCes (cene.)~ 41. ßeer Deefpele heÇmeeo pewve yeyyespeer, ßeer jepekegâceej ßeJeCe kegâceej pewve, }KeveT~ 42. ßeer heÇYee Ûevo ieesOee, 45 Yeiele Jeeefškeâe, efmeefJe} }eFve, peÙehegj-6 (jepe.)~

43. ßeer ieesheerÛevo efJeefheve kegâceej pewve, mejOevee šwvš neGme, iebpeceb[er, mejOevee~ 44. ßeerceleer jlevemegvojer osJeer Oe.he. ßeer JeerjÛevo pewve, ÛetÌ[erJee}er ie}er, Ûeewkeâ yeepeej, }KeveT~ 45. [e@. megYee<eÛevo pewve, jeleeveeÌ[e keäueerefvekeâ, jeleeveeÌ[e yeepeej, peesOehegj (jepe.)~

46. ßeer heÇceeso kegâceej pewve (cegpeHeäHeâjveiej Jee}s) 35 SÛe.Jeer.jes[, vÙet ceekexâš, Lejhekeâvee, jebÛeer (efyenej)~ 47. ßeer efJepesvoÇ kegâceej pewve, kesâ.-1/20 cee@[} šeGve, efouueer~

48. ßeer kewâ}eMe Ûebo pewve, 45 Yeiele Jeeefškeâe, efmeefJe} }eFve, peÙehegj (jepe.)~ 49. ßeer megYee<eÛebo pewve, ßeer efo. pewve heeMJe&veeLe ÛewlÙee}Ùe, 405 [e@. cegKepeea veiej, efouueer~ 50. ßeer megYee<e Ûevo pewve meje&Heâ, efškewâleveiej (yeejeyebkeâer) G.heÇ.~

51. ßeer ÛevoÇmesve pewve, Éeje-megcesjÛevo, ÛevoÇmesve pewve, meypeer ceC[er, venšewj (efyepeveewj)~ 52. ßeer megOeerj kegâceej pewve pes.F&., vevo efkeâMeesj pewve, Meejoe venj KeC[, MeenpeneBhegj~ 53. ßeer megkegâcee}Ûebo pewve, ceesleer š^seE[ie keâcheveer, šer.Deej. Hegâkeâve jes[, Hewâvmeer yeepeej, ieewnešer~ 54. ßeer Deefve} hegueefkeâle mes"er, yeer 1/122, hesâpe-2, DeMeeskeâ efJenej, efouueer-110052~ 55. ßeer ÛevoÇceesnve yebme}, 11, hetmee jes[, keâjes}yeeie, veF& efouueer-5~

56. ßeer efiejOej heÇmeeo Deeceeso heÇmeeo pewve, pewve Jem$ee}Ùe, keâe}er ceekexâš, efmeJeeve (efyenej)~ 57. ßeer meleerMe Ûevo pewve, 31 efmeefJe} }eFve, ce.veb.-10, meskeäšj-2, šeFhe-5 Peebmeer~ 58. ßeer mJe™he Ûevo keâeme}erJee}, veÙee yeepeej, Depecesj (jepe.)~

59. ßeer ng}eme Ûevo mes"er, DeÙeesOÙee Megiej efceume, jepee keâe menmehegj, efye}ejer (G.heÇ.)~ 60. ßeerceleer efkeâjCe osJeer pewve Oe.he. ßeer vejsvoÇ kegâceej pewve, efmeefJe} }eFve,meerleehegj (G.heÇ.)b~ 61. ßeerceleer meblees<e pewve Oe.he. ßeer heÇJeerCe kegâceej pewve, yeejeyebkeâer (G.heÇ.)~

62. ßeer metjpece} heg$e ßeer efJeveerle kegâceej pewve, ceesnuuee iebpekeâšje hetjCešje hetjCepeeš, pewve efJe}e, cegjeoeyeeo (G.heÇ.)~

63. mJe. ßeer efMeKej Ûevo pewve, ‘efšcyej keâceerMeve Spesvš’, Mebkeâjiebpe, nehegÌ[ (G.heÇ.)~ 64. ßeerceleer jepesMJejer pewve ceelesMJejer ßeer jekesâMe pewve 31, efmeefJe} }eF&ve, meerleehegj~ 65. ßeer jepekegâceej pewve, cewmeme& jefJeolle heÇsceÛevo pewve yeejoeves Jee}s, MÙeeceiebpe, yejs}er~ 66. ßeer ye}Jeerj pewve, Éeje-peevekeâer SkeämešWMeve efjHeâeFvejer, ieeBOeeriebpe, MeenpeneBhegj~ 67. ßeer hevvee}e} mes"er, [erceehegj (veeiee}Q[)~

68. ßeer JeerjsvoÇ kegâceej pewve, F&oieen keâe}esveer, Deeieje (G.heÇ.)~

69. ßeer heesKehee} pewve, Éeje-veeJesušer cessšue Fbef[Ùee, ceeveeEmen iesš, De}erieÌ{ (G.heÇ.)~ 70. ßeerceleer jeqMce pewve Oe.he. ßeer efJepeÙe kegâceej pewve, oefjÙeeiebpe, veF& efouueer~ 71. ßeerceleer efJece}e osJeer Oe.he. ßeer heÇceeso kegâceej pewve Fbpeer., MeenpeneBhegj (G.heÇ.)~ 72. mJe. ßeerceleer kewâ}eMeJeleer pewve Oe.he. ßeer kewâ}eMe Ûevo pewve Fbpeer., leesheKeevee yeepeej, cesj"~ 73. ßeerceleer De®Ce kegâceej veeboÇskeâj Oe.he. YeeT meensye veeboÇsskeâj, ceg}gv[ (Jesmš) cegcyeF&~ 74. ßeer YeeieÛevo ceveer<e kegâceej "esef}Ùee, Éeje-efkeâjve SpeWmeer, heess. yegjnevehegj, (ce.heÇ.)~

75. ßeer kewâ}eMeÛevo jepekegâceej pewve jeJebkeâe, hees. efyemeJeeb (meerleehegj) G.heÇ.~ 76. ßeerceleer efJeÅeeJeleer pewve, jepeewjer iee[&ve, veF& efouueer~

77. ßeer Deevevo heÇkeâeMe pewve (meewjce Jee}s) SJeb megheg$e ßeer ceove kegâceej, heÇoerhe kegâceej SJeb heÇJeerCe kegâceej pewve, Oece&hegje, ieeBOeerveiej, efouueer~

78. ßeerceleer De®Cee pewve, Oe.he. heÇJeervoÇ kegâceej pewve, heÇerlecehegje, efouueer~ 79. ßeerceleer heg<heeosJeer, Oe.he. censvoÇ kegâceej pewve, heg<heebpe}er SvkeäuesJe, efouueer~ 80. ßeer yeeyet}e} leesleejece pewve, YegmeeJe} (cene.)~

81. [e@. Deveghece pewve, megoecee veiej, Fboewj (ce.heÇ.)~ 82. ßeer efJeveÙe kegâceej pewve, pJew}me&, ojeryeekeâ}eb, efouueer~

83. mJe. ßeer Deevevo heÇkeâeMe pewve ‘MeeeqvleefheÇÙe’, pecyetÉerhe-neqmleveehegj (cesj") G.heÇ.~ 84. ßeerceleer jepeg}yeeF& Oe.he. ßeer vesceerÛevo pewve }esneÌ[s, hees. keâeshejieeBJe (cene.)~ 85. ßeer Oevvee}e} ieesOee, ceunejiebpe, Fboewj (ce.heÇ.)~

86. ßeer megveer} kegâceej ceveespe kegâceej pewve, efPe}efce} keâe}esveer, efouueer~ 87. ßeerceleer DeeMee pewve Oe.he. ßeer jepesMe kegâceej pewve ye®Dee meeiej (G.heÇ.)~ 88. ßeer heejmece} [tbiejce} peer heešveer hees. cesÌ[leeefmešer, veeieewj (jepemLeeve)~ 89. ßeer Deefve} kegâceej pewve (iegÌ[ieebJe Jee}s) efheÇÙeoMe&veer efJenej, efouueer-92~ 90. ßeerceleer ke=â<Cee yeeF& vesceerveeLe pewve, heer. Jee}s, nwojeyeeo (DeevOeÇ heÇosMe)~ 91. ßeerceleer cebpet}lee pewve Oe.he. ßeer heÇYeele Ûevo ieesOee, veÙee yeepeej, Depecesj (jepe.)~ 92. ßeer heÇceeso kegâceej pewve, heejme efheÇvšme&, Meenoje-efouueer~

93. ßeer Ûeeboce} Deefve} kegâceej mejeJeieer, efkeâMeveiebpe (efyenej)~ 94. kegâceejer Deefoleer megheg$eer ßeer Dehees}es peer pewve meewieeveer, Fboewj~ 95. ßeerceleer cebpet}lee Oe.he. heÇYeeÛevo ieesOee-veÙee yeepeej, Depecesj~ 96. ßeer megÛesõ kegâceej Mewuesvõ kegâceej pewve, [eušveiebpe (PeejKeb[)~ 97. ßeerceleer peleveosJeer ue#ceerÛebo pewve, ÛesVeF& (leefceuevee[g)~ 98. ßeerceleer meKeeF& pewve Oe.he. ßeer peerleceue pewve, ceÌ[evee (keâesše) jepe.~

99. ßeer ceesefnle pewve heg$e cegkesâMe pewve, peieVeeLe pewve heneefÌ[Ùee, heâlesnhegj (MesKeeJešer) jepe.~ 100. ßeer vejsMe pewve yebmeue, iegÌ[ieeBJee (nefj.)~

101. ßeerceleer jleveyeeF& Oe.he. jepesvõ ØekeâeMe keâesef"Ùee, keâesše (jepe.)~ 102. ßeerceleer meblees<e pewve Oe.he. ßeer Depeerle kegâceej pewve, efYeJeeÌ[er (jepe.)~ 103. ßeerceleer Øesceuelee pewve Oe.he. ßeer megMeerue kegâceej pewve, ceueeÌ[ (cegcyeF&)~ 104. ßeer jepesvõ kegâceej heÛeewefueÙee, Fboewj (ce.Øe.)~

105. mJe. ßeer ceesnveueeue nsceÛebo ieebOeer, meleeje (cene.)~

106. ßeerceleer Deejleer pewve Oe.he. ßeer ØekeâeMeÛebo pewve ‘MeerMes Jeeues’, Fueeneyeeo (G.Øe.) 107. [e@. efJeceuee pewve ‘‘efJeceue’’ Oe.he. ßeer ØekeâeMeÛebo pewve, efheâjespeeyeeo (G.Øe.)

pewve ceneYeejle

(1) kegâ®JebMe hejcheje Š

kegâ®peebieue osMe kesâ nefmleveehegj veiej ceW hejchejeiele kegâ®JebefMeÙeeW keâe jepÙe Ûeuee Dee jne Lee~ GvneR ceW Meevleveg veece kesâ jepee ngS~ Gvekeâer ‘‘meyekeâer’’ veece keâer jeveer mes ‘heejeMej’ veece keâe Skeâ heg$e ngDee~ jlvehegj veiej kesâ ‘‘pevng’’ veecekeâ efJeÅeeOej jepee keâer ‘‘iebiee’’ veecekeâer keâvÙee Leer~ efJeÅeeOej jepee ves heejeMej kesâ meeLe iebiee keâe efJeJeen keâj efoÙee~ Fve oesveeW kesâ ieebiesÙe-Yeer<ceeÛeeÙe& veece keâe heg$e ngDee~ peye ieebiesÙe le®Ce ngDee leye heejeMej jepee ves Gmes ÙegJejepe heo os efoÙee~

efkeâmeer meceÙe jepee heejeMej ves Ùecegvee veoer kesâ efkeâveejs ›eâerÌ[e keâjles meceÙe veeJe ceW yew"er megvoj keâvÙee osKeer Deewj Gme hej Deemeòeâ neskeâj OeerJej mes Gmekeâer ÙeeÛevee keâer, efkeâvleg Gme OeerJej ves keâne efkeâ Deehekesâ heg$e ieebiesÙe keâes jepÙe heo efceuesiee leye cesjer keâvÙee keâe heg$e Gmekesâ Deeefßele jnsiee Dele:

G

ceQ keâvÙee keâes veneR otBiee~ jepee Jeeheme Iej Deekeâj efÛebeflele jnves ueies~ efkeâmeer lejn ieebiesÙe keâes efhelee keâer efÛeblee keâe helee Ûeuee~ leye Jes OeerJej kesâ heeme peekeâj yeesues efkeâ legce Deheveer keâvÙee keâes cesjs efhelee keâes yÙeen oes ceQ JeÛeve oslee ntB efkeâ Deehekeâer heg$eer keâe heg$e ner jepÙe keâjsiee efheâj Yeer OeerJej ves keâne efkeâ Deehekesâ heg$e, heew$e keâye Ûewve uesves oWies leye ieebiesÙe ves Gmeer meceÙe Deepevce yeÇÿeÛeÙe& keâe ›ele ues efueÙee Deewj OeerJej keâes mebleg„ keâj efoÙee~

OeerJej ves keâne efkeâ ns kegâceej! ceQ efkeâmeer meceÙe Ùecegvee kesâ efkeâveejs ieÙee Deewj Skeâ megvoj keâvÙee osKeer~ efve:mebleeve ceQves Gme keâvÙee keâes G"e efueÙee Gmeer meceÙe DeekeâeMeJeeCeer ngF& efkeâ ‘‘keâuÙeeCeceÙe jlvehegj veiej ceW jlveebieo jepee keâer jlveeJeleer jeveer kesâ Ùen keâvÙee GlheVe ngF& nw, Gmekesâ efkeâmeer efJeÅeeOej Me$eg ves Fme keâvÙee keâe njCe keâj ÙeneB ÚesÌ[ efoÙee nw’’ Fme Øekeâej keâer JeeCeer megvekeâj ceQ Gmes ues DeeÙee, Gmekeâe iegCeJeleer veece jKee Deewj heeueve efkeâÙee nw~ ieebiesÙe Gmekeâer kegâueMegefæ megvekeâj ØemeVe nes ieÙes Deewj heejeMej mes Gmekeâe yÙeen nes ieÙee~ Gmekeâe otmeje veece ‘‘ÙeespeveiebOee’’ Lee keäÙeeWefkeâ Gmekesâ Mejerj keâer megbieOe otj lekeâ hewâueleer Leer~ heejeMej keâer iegCeJeleer jeveer mes ‘‘JÙeeme’’ veece keâe heg$e GlheVe ngDee~ JÙeeme keâer jeveer megYeõe Leer, Fve oesveeW mes Oe=leje„^, heeC[g Deewj efJegoj Ùes leerve heg$e GlheVe ngS~

nefjJebMe hejcheje Š

Ûecheehegjer kesâ jepee efmebnkesâleg keâer JebMe hejcheje ceW nefjefieefj, nsceefieefj Deeefo Deveskeâ jepee ngS~ Deveblej Fme JebMe ceW Skeâ ‘Ùeog’ veece kesâ jepee ngS nQ~ Fmeer hejcheje ceW Metj Deewj Jeerj Ùes oes jepee ngS~ Metj jepee Meewjerhegj ceW jepÙe keâjles Les Deewj Jeerj jepee ceLegje ceW jnles Les~ Metj jepee keâer jeveer keâe veece megjmegvojer Lee~ Gmekesâ DebOekeâJe=ef„ veece keâe heg$e ngDee~

DebOekeâJe=ef„ keâer jeveer keâe veece Yeõe Lee~ Fve oesveeW kesâ mecegõefJepeÙe, mleefcelemeeiej, efnceJeeve, efJepeÙe, DeÛeue, OeejCe, hetjCe, megcegKe, DeefYevebove Deewj JemegosJe Ssmes oMeOece& kesâ meÂMe oMe heg$e ngS leLee kegâvleer Deewj ceeõer veece keâer oes hegef$eÙeeB ngFË~ FveceW mes mecegõefJepeÙe yeeF&meJeW leerLeËkeâj ßeer vesefceveeLe kesâ efhelee Les Deewj JemegosJe yeueYeõ SJeb ßeerke=â<Ce kesâ efhelee Les DeLee&led vesefceveeLe Deewj ßeerke=â<Ce keâer Ùes kegâvleer Deewj ceeõer yegDee LeeR~ ceLegje veiejer ceW megJeerj (Jeerj) jepee jnlee Lee Gmekeâer helveer keâe veece he©eeJeleer Lee~ Fve oesveeW kesâ YeespekeâJe=ef„ veece keâe heg$e ngDee, le®Ce nesves hej Fvekeâ yÙeen ngDee, jeveer keâe veece megceefle Lee~ Fve oesveeW kesâ G«emesve, cenemesve Deewj osJemesve Ùes leerve heg$e ngS Deewj ieebOeejer veece keâer keâvÙee ngF&~

nefjJebMe Deewj kegâ®JebMe keâe mebyebOe Š

kegâ®JebMeer JÙeeme kesâ heg$e Oe=leje°^ keâe efJeJeen YeespekeâJe=ef„ keâer heg$eer ieebOeejer kesâ meeLe mecheVe ngDee~ Oe=leje°^ ves efkeâmeer meceÙe heeC[g kesâ meeLe kegâvleer keâe efJeJeen keâjves kesâ efueS DebOekeâJe=ef„ mes keâne, efkeâvleg kegâvleer kesâ efhelee ves heeC[g keâes heeC[g jesie kesâ keâejCe keâvÙee veneR oer~

efkeâmeer meceÙe Je»eceeueer veece keâe efJeÅeeOej nefmleveehegj kesâ Jeve ceW ›eâerÌ[e keâjves DeeÙee Deewj Gmekeâer DeBiet"er JeneR efiej ieF&~ FOej heeC[g jepee Yeer Gme Jeve ceW Ietce jns Les~ GvneWves Jen DeBiet"er osKeer Deewj G"e ueer~ peye efJeÅeeOej Jeeheme Deekeâj Keespeves ueiee, leye heeC[g ves Jen DeBiet"er Gmes efoKeeF& Deewj hetÚe efce$e Fmemes keäÙee keâece neslee nw? Gòej ceW efJeÅeeOej ves keâne efce$e! Ùen FÛÚevegmeej ™he yeveeves Jeeueer nw~ heeC[g ves keâne efce$e! kegâÚ efove Ùen DeBiet"er cesjs neLe ceW jnves oes, Gmeves Ùen yeele ceeve ueer~

keâCe& keâe pevce Š

FOej heeC[g kegâvleer kesâ ™he hej Deemeòeâ nes DeÂMÙe ™he mes kegâvleer kesâ cenue ceW Ûeuee ieÙee Deewj Gmes Deheves JeMe ceW keâjkesâ Øeefleefove DeÂMÙe™he mes peeves ieuee~ heeC[g kesâ meceeiece mes kegâvleer keâes ieYe& jn ieÙee Deewj heg$e keâe pevce ngDee~ leye ieghle jKeles ngS Yeer Øekeâš nes peeves mes jepee DebOekeâJe=ef„ ves Gme yeeuekeâ keâes kegâC[ue Deeefo mes Deuebke=âle keâj mebotkeâÛeer ceW yebo keâj Ùecegvee veoer ceW ÚesÌ[ efoÙee~

Ûecheehegj kesâ Yeeveg jepee keâes Jen hesšer Øeehle ngF&, GvneWves Deheveer helveer jeOee keâes heg$e os efoÙee~ Gme meceÙe jeOee ves keâeve KegpeeÙee FmeefueS Yeeveg jepee ves heg$e keâe veece ‘‘keâCe&’’ jKe efoÙee~ Deveblej jepee DebOekeâJe=ef„ ves heeC[g jepee kesâ meeLe kegâvleer Deewj ceeõer oesveeW hegef$eÙeeW keâe mebyebOe keâj efoÙee~

heeC[JeeW keâe pevce Š

efJeJeen kesâ kegâÚ efove yeeo kegâvleer ves ›eâce mes ÙegefOeeq…j, Yeerce Deewj Depeg&ve Ssmes leerve heg$eeW keâes pevce efoÙee~ ceeõer mes vekegâue Deewj menosJe Ssmes oes heg$e ngS~ Ùes heeBÛeeW YeeF& heeC[Je keânueeves ueies~ ueesie keâCe& keâes kegâvleer kesâ keâeve mes GlheVe ngDee ceeveles nQ Ùee metÙe& kesâ mesJeve mes kegâvleer keâes keâCe& veece keâe heg$e ngDee ‘‘Ssmee keânles nQ’’ Ùen keâLeve Ùegefòeâ mebiele veneR nw~ heeC[g kesâ Úesšs YeeF& efJeogj keâe efJeJeen osJekeâ jepee keâer keâvÙee kegâcegoJeleer kesâ meeLe ngDee Lee~

ogÙeexOeve Deeefo keâe pevce Š

Oe=leje°^ Deewj ieebOeejer kesâ ogÙeexOeve Deeefo keâes ueskeâj ›eâceMe: meew heg$e GlheVe ngS pees kegâ®JebMeer nesves mes keâewjJe keânueeÙes~ keâewjJe-heeC[Je kesâ efhelee Oe=leje°^ Deewj heeC[g Les, Fvekesâ efhelee JÙeeme Les~ ieebiesÙe Fve JÙeeme kesâ yeÌ[s

YeeF& nesves mes Fve keâewjJeeW-heeC[JeeW kesâ efheleecen Les~ GvneWves Fve keâewjJe-heeC[JeeW keâe j#eCe efkeâÙee Deewj ÙeLeesefÛele efMe#eCe efoÙee~ õesCeeÛeeÙe& veecekeâ efkeâvneR efÉpe ßes… ves Fve meye heg$eeW keâes OevegJexo efJeÅee efmeKeeF&~ Fve meYeer ceW mes Degpe&ve ceW efJeMes<e efJeveÙe nesves mes ieg® keâer ke=âhee Yeer Gme hej DeefOekeâ nes ieF& Deewj efJeMes<e ÙeesiÙelee mes Depeg&ve ves ieg® mes MeyoYesoer ceneefJeÅee meerKe ueer~

heeC[g keâe JewjeiÙe Š

efkeâmeer meceÙe jepee heeC[g ves Jeve ceW nefjCeer mes Deemeòeâ Skeâ nefjCe keâes Deheves yeeCe mes ceej efoÙee Gme meceÙe DeekeâeMe mes OJeefve ngF& ‘‘jepeved’’! Ùeefo Jeve ceW efvejhejeOeer pevleg keâes jepee ner ceejWies lees Gvekeâe j#ekeâ keâewve nesiee ? Fme JeeCeer keâes megvekeâj jepee kesâ ceve ceW he§eeleehe mes meeLe JewjeiÙe GlheVe nes ieÙee~ Deveblej GvneWves meg›elecegefve kesâ heeme peekeâj GheosMe megvee Deew cegefve kesâ cegKe mes Deheveer DeeÙeg lesjn efove keâer mecePekeâj Oe=leje°^ Deeefo keâes Deheves Iej ceW ÙeLeesefÛele Oece& efMe#ee oskeâj meye heefj«en keâe lÙeeie keâj iebiee kesâ efkeâveejs ieÙes~ JeneB Deepevce Deenej keâe lÙeeiekeâj meuuesKevee mes cejCe efkeâÙee Deewj meewOece& mJeie& ceW osJe nes ieÙes~ jeveer ceeõer efJejòeâ neskeâj vekegâue Deewj menosJe heg$eeW keâes kegâvleer keâes meeQhekeâj meuuesKevee mes cejkeâj henues mJeie& ceW GlheVe ngFË~

Oe=leje°^ keâe JewjeiÙe Š

efkeâmeer meceÙe Oe=leje°^ jepee ves Jeve ceW cegefvejepe mes Oece& ßeJeCe keâj ØeMve efkeâÙee YeieJeved! Fme keâewjJe jepÙe kesâ Yeesòeâe cesjs heg$e ogÙeexOeve neWies Ùee heeC[g heg$e? Gòej ceW meg›elecegefve ves keâne jepeved! jepÙe kesâ efveefceòe mes lesjs heg$e ogÙeexOeve Deeefo Deewj heeC[JeeW kesâ yeerÛe ceneÙegæ nesiee~ GmeceW lesjs heg$e ceejs peeÙeWies Deewj heeC[Je jepÙe ceW Øeefleef…le neWies~ Ùen megvekeâj efÛeefvlele ngS

Oe=leje„ nefmleveehegj Jeeheme DeeÙes Deewj ieebiesÙe keâes yegueekeâj Dehevee DeefYeØeeÙe Øekeâš keâj Gvekesâ leLee õesCeeÛeeÙe& kesâ mece#e Deheves heg$eeW Je heeb[JeeW keâes jepÙe mecehe&Ce keâj efoÙee~ Deveblej Deheveer ceelee megYeõe kesâ meeLe Jeve ceW peekeâj oer#ee «enCe keâj ueer~

jepÙe efJeYeepeve Š

Deveblej efkeâmeer meceÙe ßeer ieebiesÙe ves Deeheme ceW keâewjJe-heeC[JeeW keâe kegâÚ efJejesOe osKekeâj yewj ve„ keâjves kesâ efueS Ùegefòeâ mes DeeOee-DeeOee jepÙe efJeYeòeâ keâj keâewjJe Deewj heeC[JeeW keâes os efoÙee~ mJeYeeJele: keâewjJe ùoÙe ceW og„ Deewj JeeCeer ceW efce„ Les~ Jes ›eâesOe mes heeC[JeeW kesâ ØeeCe uesves keâer FÛÚe jKeles Les~ ›eâerÌ[eDeeW ceW Deveskeâ yeej keâewjJeeW ves Yeerce keâes ceejves keâe ØeÙelve efkeâÙee efkeâvleg Jes hegCÙeesoÙe mes Yeerce keâe kegâÚ Yeer ve efyeieeÌ[ mekesâ ØelÙegle mJeÙeb ner Deheceeefvele nesles jns ÙeneB lekeâ efkeâ GvneWves Skeâ yeej Yeerce keâes Yeespeve ceW efJe<e Yeer efouee efoÙee efkeâvleg owJeÙeesie mes Gmekesâ efueS Jen ceneefJe<e Yeer Dece=le leguÙe nes ieÙee~

õesCeeÛeeÙe& Éeje efMe<Ùe hejer#eCe Š

efkeâmeer meceÙe ieg® õesCeeÛeeÙe& keâewjJe-heeC[JeeW keâes meeLe ueskeâj Jeve ceW ieÙes JeneB GvneWves GVele MeeKee hej yew"s ngS keâekeâ keâes osKekeâj keâne pees Fme keâekeâ keâer oef#eCe DeeBKe keâes ue#Ùe keâj yesefOele keâjsiee Jen OevegOe&jeW ceW ßes… mecePee peeÙesiee, meye DemeceLe& jns, Deble ceW Depeg&ve ves Deheveer pebIee keâes nmle mes leeefÌ[le efkeâÙee Gmes megvekeâj pewmes ner keâewJes ves veerÛes osKee Jewmes ner Depeg&ve ves yeeCe mes Gmekeâer oeefnveer DeeBKe keâes yesOe efoÙee leye Depeg&ve keâer Ketye ØeMebmee ngF&~

Yeerue keâer ieg® Yeefòeâ Š

efkeâmeer meceÙe Jeve ceW Depeg&ve ves Skeâ kegâòes keâes osKee Gmekeâe cegKe yeeCe Øenej mes meb®æ Lee~ Gmes osKe Depeg&ve ves meesÛee Ùen MeyoyesOeer OevegefJe&Åee ieg® ves cegPes ner oer nw Fmekeâe peevekeâej ÙeneB Deewj keâewve nw ? Keespeles-Keespeles Skeâ Yeerue efceuee, Gmemes Jeelee&ueehe nesves mes Gmeves keâne-cesjs ieg® õesCeeÛeeÙe& nQ, ceQves GvneR mes Ùen efJeÅee meerKeer nw~ Depeg&ve kesâ Dee§eÙe& keâe heej veneR jne, leye Yeerue ves Jeve ceW yeveeÙes ngS mlethe kesâ heeme peekeâj Depeg&ve keâes efoKeeÙee Deewj keâne cesjs ieg® Ùes ner nQ, ceQves FvneR ceW õesCeeÛeeÙe& keâer keâuhevee keâj jKeer nw~ ceQ Fmeer mlethe keâes ieg® ceevekeâj Gheemevee keâjkesâ MeyoYesoer OevegefJe&Åee ceW efvehegCe ngDee ntB~

Depeg&ve ves nefmleveehegj Jeeheme Deekeâj ieg® mes meejer yeele yelee oer Deewj keâne efkeâ Jen heeheer Yeerue efvejhejeOe pevlegDeeW keâes ceejkeâj heehe keâce& keâj jne nw~ Deehekeâes Fmes jeskeâvee ÛeeefnÙes~ õesCeeÛeeÙe& Depeg&ve kesâ meeLe JeneB ieÙes Deewj Gme Yeerue ves GvnW mee#eeled õesCeeÛeeÙe& peevekeâj mee„ebie vecemkeâej efkeâÙee, yengle ner Yeefòeâ ØeoefMe&le keâer leye õesCeeÛeeÙe& ves keâne- ‘‘ceQ Skeâ Jemleg legcemes ceeBiet, legce oesies’’, Gòej ceW Gmeves men<e& mJeerkeâej efkeâÙee, leye ieg® ves keâne ‘‘oeefnves neLe keâe DeBiet"e cegPes os oes~’’ Gme Yeerue ves Gmeer meceÙe DeBiet"e keâeškeâj os efoÙee~ Deye Jen yeeCe Ûeueeves ceW DemeceLe& nes ieÙee Deewj peerJe eEnmee mes yeÛe ieÙee~

keâewjJe-heeC[Je efJejesOe Š

keâewjJe Deewj heeC[Je DeeOee-DeeOee jepÙe Yeesieles ngS Øeefleefove meYee ceW Deekeâj Skeâ$e neskeâj yew"les Les~ og„ keâewjJe Deye mhe„ yeesueves ueies Les efkeâ

‘‘nce meew nQ Deewj Ùes heeBÛe ner nQ hejvleg DeeOee-DeeOee jepÙe nce oesveeW keâes efceuee nw, Ùen DevÙeeÙe ngDee nw~ JeemleJe ceW Fme jepÙe ceW Skeâ meew heeBÛe efJeYeeie keâjkesâ Gòece meeceüepÙe keâe GheYeesie nce ueesie keâjWies~ keâYeer-keâYeer Yeerce, Depeg&ve Deeefo #egefYele nes G"les Les, lees DeefleMeÙe Meeble Oece&efØeÙe ÙegefOeef…j Fve ueesieeW keâes Meeble keâj uesles Les~

}e#eeie=n oen Š

efkeâmeer meceÙe nefmleveehegj ceW keâhešer ogÙeexOeve ves ueeKe keâe Skeâ efoJÙe YeJeve yeveJeeÙee Deewj efheleecen mes keâne efkeâ Skeâ meeLe jnves mes DeMeebefle nesleer nw Dele: heeC[JeeW keâes Gme ie=n ceW Yespe oes~ mejue heefjCeeceer ieebiesÙe ves GvnW Yespe efoÙee~ heeBÛeeW heeC[Je efve<keâheš Je=efòe mes ceelee kegâvleer kesâ meeLe JeneB uee#eeie=n ceW jnves ueies~

oÙeeueg efJeogj ves (ÛeeÛee ves) Ùen keâheš peeve efueÙee Deewj ÙegeqOeef…j Deeefo keâes DeeosMe efoÙee efkeâ helee veneR Jen ueeKe keâe cekeâeve keäÙeeW yeveJeeÙee nw ? legcnW Fve ogÙeexOeve Deeefo hej efJeÕeeme veneR keâjvee ÛeeefnS~ Deveblej Jes Jeve ceW Ûeues ieÙes JeneB efmLej efÛeòe keâj yengle osj lekeâ GheeÙe meesÛee Deewj uee#eeie=n mes Jeve lekeâ Skeâ megjbie KegoJee oer~ efheâj Jen ietÌ{ megjbie {keâ oer~ efJeogj jepee ves mJeÙeb Yeer Jen megjbie veneR osKeer Deewj heeC[JeeW keâes Yeer metÛevee veneR oer Leer~ efkeâmeer meceÙe jeef$e ceW ogÙeexOeve ves efkeâmeer og„ yeÇeÿeCe mes Gme YeJeve ceW Deeie ueieJee oer~ JeneB meesles ngS heeC[Je peeie ieÙes~ ÛeejeW lejheâ Deeie keâer uehešeW keâes osKe efkebâkeâòe&JÙeefJecetÌ{ nes ieÙes~ ceneceb$e keâe peehe keâjves ueies, Fleves ceW FOej-GOej Ietceles ngS GvnW {keâer ngF& megjbie efceue ieF& Deewj hegCÙeesoÙe mes Jes ceelee meefnle megjbie mes yeenj Dee ieÙes~ MceMeeve mes Ún

cegox ueekeâj GmeceW [euekeâj Jes ueesie DevÙe$e Ûeues ieÙes~ Øeele: keâeue ogÙeexOeve ves keâheš mes jesvee-Oeesvee ØeejbYe efkeâÙee efkeâvleg ieebiesÙe Deeefo ves keân efoÙee efkeâ yeme! Ùen legcnejer ner ketâšveerefle nw~ Fme Iešvee mes Øepee Yeer ogÙeexOeve Deeefo mes iueeefve keâjves ueieer~

Deheves YeevepeeW keâer uee#eeie=n oen mes cejCe megvekeâj mecegõefJepeÙe, JemegosJe Deeefo ogÙeexOeve hej yengle kegâefhele nesles ngS Ùegæ kesâ efueS meVeæ nes ieÙes efkeâvleg efkeâmeer efJeÉeve ves GvnW Gme meceÙe jeskeâ efoÙee~

heeC[JeeW keâes osMeešve Š

GOej heeC[Je Jeve ceW mes peeles ngS iebiee veoer kesâ efkeâveejs hengBÛes Deewj Gmes heej keâjves kesâ efueS veeJe ceW pee yew"s~ veeJe Ûeuekeâj menmee veoer kesâ yeerÛe ceW veece ®keâ ieF&~ ceuueen mes hetÚves hej GvnW ceeuetce ngDee efkeâ ÙeneB legefC[keâe veecekeâ peue osJeer jnleer nw pees vejyeefue Ûeenleer nw, Fmemes meye efÛebeflele nes ieÙes~ Deeheme ceW yengle kegâÚ hejeceMe& keâjves kesâ yeeo Deble ceW ‘‘Yeerce’’ veoer ceW ketâo heÌ[s Deewj Ùegæ ceW legefC[keâe keâes hejemle keâj DeLeen peue ceW lewjles ngS efkeâveejs pee hengBÛes~ lelhe§eeled Jes yeÇeÿeCe JesMe ceW Ûeuekeâj keâewefMekeâhegjer hen@gbÛes JeneB hej JeCe& jepee kesâ Éeje Deeoj-melkeâej Deeefo keâes Øeehle ngS~ Deeies DeveskeâeW osMeeW ceW heefjYeüceCe keâjles ngS Fve ueesieeW kesâ meeLe DeveskeâeW keâvÙeeDeeW kesâ heeefCe«enCe Yeer nes ieÙes~

yekeâ jepee keâe ceo&ve Š

Ûeueles-Ûeueles Jes heeC[Je ßeglehegj veiej ceW ieÙes, JeneB GvneWves efpeve-cebefoj ceW Deveskeâ efpeve ØeefleceeDeeW keâe hetpeve efkeâÙee~ jeef$e ceW Skeâ JewMÙe kesâ Iej ceW "nj ieÙes, Fleves ceW ner JewMÙe keâer helveer jesves ueieer~ kegâvleer kesâ ØeMve

keâjves hej JewMÙe keâer helveer ves keâne efkeâ Fme veiej keâe ‘‘yekeâ’’ veece keâe jepee nw, Jen ceebmeenejer nesves mes Deye lees ceveg<Ùe keâe ceebme Keeves ueiee nw~ peye veiej kesâ yeeuekeâ keâce nes ieÙes leye jmeesFÙes mes meeje Yeso Kegue peeves mes ØepeepeveeW ves efceuekeâj jepee keâes «eece mes efvekeâeue efoÙee Deewj ueesieeW ves Ssmeer JÙeJemLee yeveeF& efkeâ Øeefleefove Skeâ Iej mes Skeâ ceveg<Ùe efoÙee peeÙes~ Deepe yeejn Je<e& nes ieÙes nQ Jen jepee je#eme kesâ meceeve YeÙebkeâj nes ieÙee nw, Deepe cesjs heg$e keâer yeejer nw Deewj cesje Skeâ ner heg$e nw~ Ssmee keânkeâj jesves ueieer~ Fme Iešvee keâes megvekeâj Yeerce ves yekeâjepe kesâ heeme peekeâj Deheveer yeengDeeW mes Gmekesâ meeLe YeÙebkeâj Ùegæ keâjkesâ yekeâ jepee keâes meceehle keâj efoÙee~ leye meejs meceepe ves Yeerce keâe peÙe-peÙekeâej efkeâÙee~ DeveskeâeW Oece& GlmeJe keâjles ngS Ùes heeC[Je Je<ee&keâeue JÙeleerle keâj ÙeneB mes efvekeâue ieÙes~

ßeer JemegosJe (2)

JemegosJe keâe osMeešve Š

jepee mecegõefJepeÙe ves Deheves Dee"eW YeeFÙeeW keâe efJeJeen keâj efoÙee Lee, cee$e JemegosJe DeefJeJeeefnle Les~ keâeceosJe kesâ ™he mes megvoj JemegosJe yeeue›eâerÌ[e mes Ùegòeâ nes MeewÙe&hegjer veiejer ceW FÛÚevegmeej ›eâerÌ[e efkeâÙee keâjles Les~ leye kegâceej JemegosJe keâes osKeves keâer FÛÚe mes veiej keâer efŒeÙeeW keâer yengle yeÌ[er YeerÌ[ Fkeâªer nes peeleer Leer~ Gme meceÙe efŒeÙeeB Iej kesâ keâece-keâepe lees keäÙee yeeuekeâeW keâes Yeer DeJÙeJeefmLele ÚesÌ[keâj Yeeie efvekeâueleer LeeR~

leye ceelmeÙe&yegefæ Jeeues kegâÚ ueesie jepee mecegõefJepeÙe kesâ heeme Deekeâj yeesues-ns veeLe! nce ueesieeW keâes DeYeÙeoeve oskeâj nceejer ØeeLe&vee

megefveÙes! Deehekesâ jepÙe ceW nce ueesie meye Øekeâej megKeer nQ efkeâvleg peye kegâceej JemegosJe Menj ceW Ietceves efvekeâueles nQ leye DeÛÚs-DeÛÚs IejeveeW keâer efŒeÙeeB Yeer heeieue meer nes peeleer nQ, keâesF& yeeuekeâ keâes otOe efheueeles ngS Gmes ÚesÌ[keâj ner yeenj Dee peeleer nw, keâesF& hewjeW kesâ vethegj ieues ceW [eue keâj Deewj ieues keâe nej hewjeW ceW uehesškeâj Yeeieleer nw~ ÙeÅeefhe kegâceej keâe ùoÙe efveefJe&keâej nw, Deefle mJeÛÚ nw, efheâj Yeer ceefnueeDeeW keâer Fme GefÉivelee kesâ yeejs ceW Deehekeâes kegâÚ GheeÙe meesÛevee ner nesiee~

jepee mecegõefJepeÙe ves GvnW meevlJevee oskeâj efJeoekeâj, DeÛÚer lejn meesÛekeâj GheeÙe efvekeâeuee Deewj peye JemegosJe ves Deekeâj GvnW ØeCeece efkeâÙee leye Jes GvnW ieeso ceW efye"ekeâj yeÌ[s hÙeej mes yeesues-Jelme! legce GÅeeve ceWs Deewj Menj ceW ›eâerÌ[e keâjkesâ Lekeâ ieÙes nes, osKees legcnejs cegKe keâer keâebefle Yeer heâerkeâer heÌ[ ieF& nw~... Deye Deepe mes legce yeenj ve YeüceCe keâj nceejs Devle:hegj kesâ yeieerÛes ceW ner ›eâerÌ[e keâjes, osKees JeneB ke=âef$ece heJe&le, veefoÙeeB, mejesJej, heg<heJeeefškeâe Deeefo Deveskeâ ceveesnj mLeue nQ~

Fme Øekeâej mecePee-yegPeekeâj cenejepe kegâceej JemegosJe keâes neLe hekeâÌ[keâj GvnW Deheves cenue ceW ues DeeÙes~ meeLe ner mveeve Deeefo keâjkesâ Yeespeve efkeâÙee~ ÙegJejepe JemegosJe Yeer leye mes cenejeveer efMeJee osJeer kesâ yeieerÛeeW ceW veešŸe-mebieerle Deeefo efJeveesoeW mes Deheves efce$eeW kesâ meeLe ›eâerÌ[e keâjves ueies~ Skeâ efove kegâypeeoemeer cenejeveer efMeJeeosJeer kesâ efueS efJeuesheve ueskeâj pee jner Leer mees kegâceej ves Gmes lebie keâj Gmemes Jen Úerve efueÙee~ Fmemes ®„ neskeâj kegâypee ves keâne, kegâceej! Ssmeer ner Ûes„eDeeW mes lees legce Fme yebOeveeieej keâes Øeehle ngS nes, leye JemegosJe ves Dee§eÙe& mes hetÚe! kegâypes lesjs keânves keâe keäÙee leelheÙe& nw ? leye Gmeves jepee kesâ Deblejbie meueen keâer meejer yeele yelee oer~

kegâceej Ùen megvekeâj kegâÚ efKeVe nes ceb$e-efmeefæ keâe yenevee keâj Skeâ veewkeâj keâes meeLe ueskeâj Iej mes leLee veiej mes otj MceMeeve ceW Ûeues ieÙes~ JeneB jeef$e ceW otj mes Skeâ cegox keâes peueekeâj peesj mes yeesues-ns veiejJeemeer peveeW! Deewj cenejepee mecegõefJepeÙe! Deehe meye megKehetJe&keâ jnes, ceQ MceMeeve ceW Deefive cesb ØeJesMe keâj ieÙee ntB~ Ssmee keânkeâj DevÙe efoMee ceW Ûeues ieÙes~

efkebâkeâj ves kegâceej kesâ peue peeves keâer yeele mecePekeâj Iej Deekeâj cenejepe mes efveJesove keâj oer~ Fme Iešvee mes og:Keer nes Ùes ueesie MceMeeve ceW DeeÙes Deewj YeeF& kesâ JeŒeeuebkeâej Deeefo Ùe$e-le$e osKekeâj ‘‘ÙegJejepe JemegosJe ves DeelceIeele keâj efueÙee nw’’ Ssmee mecePekeâj yengle ner ®ove keâjves ueies~

FOej JemegosJe yeÇeÿeCe keâe JesMe jKekeâj efJepeÙeKesš Deeefo veiejeW ceW YeüceCe keâjves ueies~ Fme YeüceCe keâeue ceW GvneWves keâvÙeeDeeW kesâ meeLe efJeJeen efkeâÙes nQ~ mJeÙebJej ceW JeerCee-Jeeove ceW peerlekeâj iebOeJe&mesvee kesâ meeLe efJeJeen efkeâÙee nw~ Fme ØeJeemekeâeue ceW Deveskeâ jepeeDeeW ves FvnW Deheveer keâvÙee oskeâj yengle kegâÚ Deeoj-melkeâej efkeâÙee nw~

yeueosJe keâe pevce Š

Skeâ meceÙe JemegosJe ves Deheves keâuee keâewMeue Éeje Deefj„hegj veecekeâ veiej ceW jepee ®efOej keâer keâvÙee jesefnCeer kesâ mJeÙebJej ceC[he ceW peekeâj Gmekeâe JejCe efkeâÙee Deewj oechelÙe peerJeve megKehetJe&keâ JÙeleerle keâjves ueies~ efkeâmeer meceÙe jesefnCeer Deheves heefle JemegosJe kesâ meeLe keâesceue MeÙÙee hej MeÙeve keâj jner Leer~ jeef$e kesâ efheÚues Øenj ceW Ûeej MegYe mJehve osKes-mehesâo neLeer, meceõ, hetCe& Ûebõ Deewj Deheves cegKe ceW ØeJesMe keâjlee ngDee mehesâo efmebn osKee~

Øeele:keâeue heefleosJe mes mJehveeW keâe heâue %eele ngDee efkeâ legcnW MeerIeÇ ner DeefÉleerÙe Jeerjheg$e Øeehle nesiee~ heâuemJe™he veew ceen hetCe& nesves hej jesefnCeer ves MegYe ve#e$eeW ceW megvoj heg$e GlheVe efkeâÙee~ efpemekeâe veece jKee ieÙee ‘‘jece’’ FvneR keâes Deeies Ûeuekeâj ‘yeuejece’ kesâ veece mes peevee ieÙee nw~

Ùes yeuejece ßeerke=â<Ce kesâ yeÌ[s YeeF& Les~

jesefnCeer kesâ heefle jepee JemegosJe DevÙe Deveskeâ ßes… jepe heg$eeW keâes MeŒe efJeÅee keâe GheosMe osves nsleg metÙe&hegj veiej ceW jnves ueies~ efkeâmeer efove kegâceej JemegosJe OevegefJe&Åee ceW ØeJeerCe Deheves kebâme Deeefo efMe<ÙeeW kesâ meeLe jepee pejemevOe keâes osKeves keâer FÛÚe mes jepeie=n veiej ieS JeneB pejemebOe ves Iees<eCee keâj jKeer Leer efkeâ cesjs Me$eg efmebnhegj kesâ jepee efmebnjLe keâes yeboer yeveekeâj pees cesjs meeceves ueeJesiee Gme hejceJeerj keâes ceQ Deheveer peerJeÅeMee veece keâer heg$eer leLee FefÛÚle jepÙe meceefhe&le keâ™Biee~

JemegosJe Fme Iees<eCee keâes megvekeâj kebâme kesâ meeLe ÙegæmLeue ceW hengBÛe ieS Gmeer meceÙe kebâme ves ieg® keâer Dee%ee mes GÚue keâj Me$eg keâes yeeBOe efueÙee~ kebâme keâer ÛelegjeF& mes ØemeVe neskeâj JemegosJe ves Gmemes keâne efkeâ Jelme! Jej ceeBie! kebâme ves Gòej efoÙee efkeâ ns DeeÙe&! DeYeer Jej Oejesnj ceW jefKeS, meceÙe heÌ[ves hej ceeBie uetBiee~ JemegosJe ves Me$eg keâes ues peekeâj jepee pejemebOe keâes os efoÙee~

jepee pejemebOe ØemeVe neskeâj JemegosJe mes yeesues efkeâ legce cesjer heg$eer peerJeÅeMee kesâ meeLe efJeJeen keâjes~ Fmemes Gòej ceW JemegosJe ves keân efoÙee efkeâ Me$eg keâes kebâme ves hekeâÌ[e nw, ceQves veneR~

kebâme keâe heefjÛeÙe Š

jepee ves Gmes legjvle Deheveer keâvÙee veneR os oer, yeefukeâ meyemes henues GvneWves kebâme keâer peeefle hetÚer~

kebâme ves keâne efkeâ ns jepeved! cesjer ceelee cebpeesojer keâewMeecyeer ceW jnleer nw Deewj ceefoje yeveeves keâe keâeÙe& keâjleer nw~

kebâme keâer Deeke=âefle osKekeâj pejemebOe keâes efJeÕeeme veneR ngDee efkeâ ceefoje yeveeves Jeeueer keâe heg$e nw Dele: GvneWves Deeoceer Yespekeâj MeerIeÇ ner keâewMeecyeer mes cebpeesojer keâes yegueJeeÙe~ cebpeesojer kegâÚ meceÙe ieF& Leer Dele: meeLe ceW Skeâ cebpet<ee SJeb kebâme kesâ veece keâer cegefõkeâe ueskeâj JeneB pee hengBÛeer~

jepee ves Gmemes kebâme keâe heefjÛeÙe hetÚe lees Jen keânves ueieer-ns jepeved! ceQves Ùecegvee kesâ ØeJeen ceW Fmes cebpet<ee kesâ Deboj heeÙee Lee cegPes Fme efMeMeg hej oÙee DeeF& Dele: ceQves npeejeW Gueenves megvekeâj Yeer Fmekeâe heeueve-hees<eCe efkeâÙee nw~ ceQ Fmekeâer ceelee veneR ntB Ùen ueerefpeÙes cebpet<ee efpemeceW ceQves Fmes heeÙee Lee~

jepee ves cebpet<ee Keesueer lees GmeceW kebâme kesâ veece keâer cegefõkeâe efoKeer~ pejemebOe Gmes ueskeâj yeebÛeves ueiee~ GmeceW efueKee

Lee-Ùen ceLegje kesâ jepee G«emesve Deewj jeveer he©eeJeleer keâe heg$e nw peye Lee-Ùen ieYe& ceW efmLele Lee leYeer mes DelÙeble G«e Lee~ Fmekeâer G«elee mes YeÙeYeerle neskeâj ner Fmes ÚesÌ[e ieÙee nw, Ùen peerefJele jns leLee Fmekesâ keâce& ner Fmekeâer j#ee keâjW~

cegefõkeâe keâes heÌ{keâj jepee mecePe ieS efkeâ Ùen lees cesje Yeevepee nw Dele: Gmeves nef<e&le neskeâj Deheveer keâvÙee peerJeÅeMee kesâ meeLe efJeJeen keâj efoÙee~

kebâme keâe hetJe&YeJe Š

kebâme Deheves hetJe&YeJe ceW JeefMe… veece kesâ cene lehemJeer efoiecyej cegefvejepe Les~ Skeâ yeej Jes efJenej keâjles ngS ceLegje DeeS leye jepee leLee

Øepee ves Gvekeâer Ketye hetpee keâer~

Jes cegefvejepe Skeâ ceeme kesâ GheJeeme keâe efveÙece ueskeâj lehemÙee keâj jns Les~ meejer Øepee GvnW heejCee keâjeves keâer FÛÚgkeâ Leer, hejvleg jepee G«emesve ves meejs veiejJeeefmeÙeeW mes ÙeeÛevee keâer efkeâ ceemeesheJeemeer cegefvejepe keâes heejCee ceQ ner keâjeTieeB Deewj Fmeer YeeJevee mes Gmeves ceLegje ceW jnves Jeeues meye ßeeJekeâeW keâes Deenej osves mes jeskeâ efoÙee~ cegefvejepe leerve yeej Skeâ-Skeâ ceeme keâe GheJeeme keâjkesâ heejCee kesâ efueS Menj ceW DeeS efkeâvleg jepekeâepe ceW mebueive jepee leerveeW yeej Deenej osvee ner Yetue ieÙee~ Deble ceW cegefvejepe ßece mes heerefÌ[le nes Jeve ceW peekeâj efJeßeece keâjves ueies~

GvnW Jeeheme peeles osKekeâj efkeâmeer veiej efveJeemeer ves keâne efkeâ yeÌ[s og:Ke keâer yeele nw efkeâ jepee mJeÙeb cegefve keâes Deenej oslee veneR nw leLee otmejeW keâes cevee keâj jKee nw~ Ùen yeele megvekeâj cegefvejepe keâes jepee kesâ Øeefle Skeâoce ›eâesOe Dee ieÙee Dele: GvneWves efveoeve efkeâÙee efkeâ ceQ Fme jepee G«emesve keâe heg$e neskeâj Fmekeâe yeouee ÛegkeâeTB~ efveoeve kesâ keâejCe Jes cegefveheo mes Yeü„ ness efceLÙeeÂef„ yeve ieS Deewj Gmeer meceÙe cejkeâj jepee G«emesve keâer jeveer he©eeJeleer kesâ ieYe& ceW Dee ieS~

peye kebâme keâe peerJe he©eeJeleer kesâ ieYe& ceW Lee leye Jen metKekeâj keâebše ngF& pee jner Leer~ Skeâ efove G«emesve ves Gmemes keâne-efØeÙes! legcneje oesnuee keäÙee nw ? cegPes yeleeDees legce Fleveer keâcepeesj keäÙeeW nesleer pee jner nes? leye he©eeJeleer ves yeÌ[s og:KehetJe&keâ yeleeÙee efkeâ ns veeLe! ieYe& kesâ oes<e mes cegPes DelÙeble DeMeesYeve oesnuee ngDee nw, cesjer FÛÚe nw efkeâ ceQ Deehekeâe hesš heâeÌ[keâj Deehekeâe Ketve heerTB~

efkeâvleg FmeceW ceelee keâe keäÙee oes<e ? pewmee hegCÙekeâceea Ùee heehekeâceea yeeuekeâ ieYe& ceW Deelee nw Gmeer kesâ Devegmeej ceelee keâes oesnuee neslee nw~ ÛetBefkeâ Jen yeeuekeâ ieYe& mes ner DelÙeble jewõ Lee FmeefueS jeveer he©eeJeleer ves heg$e pevce kesâ yeeo YeÙe mes Gmes keâeBmes keâer cebpet<ee ceW yebo keâj Skeâeble ceW Ùecegvee ceW ÚgÌ[Jee efoÙee~

FOej peye kebâme keâes Ùen meye ceeuetce ngDee lees Gmes yeÌ[e ›eâesOe DeeÙee~ Gmeves efJeJeen kesâ yeeo henues lees pejemebOe mes ceLegje keâe jepÙe ceeBie efueÙee Deewj pejemebOe ves os Yeer efoÙee~ Jes DeOe&Ûe›eâer lees Les ner leerve KeC[ keâer he=LJeer hej Gvekeâe Meemeve Lee~ yeme efheâj keäÙee Lee, kebâme keâes lees efhelee mes yeouee uesves keâe mJeCe& DeJemej efceue ieÙee~ Jen peerJeÅeMee helveer keâes meeLe ueskeâj ceLegje Dee ieÙee~ efveo&Ùeer lees Jen mJeYeeJe mes ner Lee JeneB peekeâj Gmeves efhelee G«emesve kesâ meeLe Ùegæ "eve efoÙee leLee Gmes yeeBOekeâj veiej kesâ cegKÙe Éej kesâ Thej kewâo keâj efoÙee Deewj mJeÙeb jepeefmebnemeve keâe DeefOekeâejer yeve ieÙee~

cegefve keâer YeefJe<ÙeJeeCeer Š

Deye Jen ›etâj mJeYeeJeer kebâme Deheves {bie mes jepÙe mebÛeeueve keâjves ueiee Lee efkeâvleg Jen Deheves ieg® JemegosJe kesâ Ghekeâej keâes Yetuee veneR Lee~ Dele: Skeâ efove Jen JemegosJe keâes Dee«enhetJe&keâ ceLegje ues DeeÙee~ Gmeves JemegosJe keâes ieg® oef#eCee mJe™he Deheveer efØeÙe yenve osJekeâer keâer Meeoer Gvekesâ meeLe keâj oer~ JemegosJe Yeer mecemle kegâšgefcyeÙeeW kesâ DeefleMeÙe mvesnJeMe Deheveer Oece&helveer osJekeâer kesâ meeLe DeYeer ceLegje ceW ner jn jns Les efkeâ Skeâ

Deenej kesâ efueS jepecenue Dee ieS~ leye kebâme keâer helveer peerJeÅeMee ves GvnW vecemkeâej efkeâÙee Deewj nBmeleer ngF& ›eâerÌ[e YeeJe mes keâesF& JeŒe efoKeekeâj keânves ueieer efkeâ ns osJej! Ùen Deehekeâer yenve osJekeâer keâe Deevebo JeŒe nw, Fmes osefKeS~ mebmeej mes efJejòeâ cegefvejepe Deheves DeJeefOe%eeve mes YeefJe<Ùe peevekeâj ceewve keâes leesÌ[keâj yeesues-Denes! let Fme Øekeâej keäÙeeW Deevebefole nes jner nw~ yesšer! Ùen efveef§ele mecePe efkeâ Fme osJekeâer kesâ ieYe& mes pees heg$e nesiee Jen lesjs heefle Deewj efhelee keâes ceejves Jeeuee nesiee~ Ùen Ssmeer ner nesvenej nw-Fmes keâesF& šeue veneR mekeâlee~

cegefve kesâ JeÛeve megvekeâj peerJeÅeMee keâeBhe G"er, Gmekesâ ves$eeW mes DeeBmet yenves ueies~ Jen Gmeer meceÙe cegefvejepe keâes ÚesÌ[keâj heefle kesâ heeme ieF& Deewj meeje meceeÛeej megveekeâj yeesueer-ns DeeÙe&! ‘‘efoiecyej cegefve kesâ JeÛeve melÙe ner efvekeâueles nQ’’ Fmekeâe kegâÚ GheeÙe meesefÛeÙes~

kebâme ves legjble ner kegâÚ efÛevleve efkeâÙee Deewj JemegosJe kesâ heeme hengBÛe ieÙee leLee Gmekesâ ÛejCeeW ceW veceüerYetle neskeâj hetJe& keâer Oejesnj ™he ceW pees Jej Lee ceeBieves ueiee~ JemegosJe keâe ùoÙe efyeukegâue efveMÚue Lee Dele: GvneWves kebâme mes FefÛÚle Jej ceeBieves keâes keâne~ leye kebâme ves

keâne-‘‘ØelÙeskeâ Øemetefle kesâ meceÙe yenve osJekeâer keâe efveJeeme cesjs Iej ceW ner nes~’’ JemegosJe ves neB keâj oer~ YeeF& kesâ Iej yenve keâes keâesF& Deeheefòe Dee mekeâleer nw Ùen Mebkeâe Yeer keâYeer JemegosJe keâes veneR nes mekeâleer Leer~

pewve hegjeCe Ùener yeleueeles nQ efkeâ JemegosJe Deewj osJekeâer keâejeie=n ceW veneR kebâme kesâ Iej ceW jnles Les~ heerÚs peye JemegosJe keâes Fme yeele keâe %eeve ngDee lees GvnW yengle og:Ke ngDee, Jes meesÛeves ueies efkeâ Ùen kewâmee efJeefOe keâe efJeOeeve nw ? JemegosJe kegâceej osJekeâer kesâ meeLe DeeceüJeve kesâ ceOÙe efJejepeceeve ÛeejCe

$e+efæOeejer Deeflecegkeälekeâ cegefvejepe kesâ heeme ieÙes Deewj GvnW vecemkeâej keâj meceerhe ceW yew" ieÙes~ Deveblej GvneWves cegefvejepe mes Fme meboYe& ceW ØeMve

efkeâÙee-ieg®osJe! cesje heg$e Fme heeheer kebâme keâe Ieele keâjves Jeeuee kewâmes nesiee ? Ùen ceQ peevevee Ûeenlee ntB mees ke=âhee keâj keâefnS, leLe cesjs efkeâleves heg$e neWies ? Jes kewâmes peerefJele jnWies ? FlÙeeefo~

cegefvejepe ves kegâÚ YeJe-YeJeevlej yeleeÙes efpevekeâe nefjJebMehegjeCe ceW efJemle=le JeCe&ve nw~ Deble ceW GvneWsves yeleeÙee

efkeâ-osJekeâer keâe meeleJeeB heg$e Mebkeâ, Ûe›eâ, ieoe leLee Ke[die Deeefo Gòece efÛevneW keâes OeejCe keâjves Jeeuee nesiee Deewj Jen kebâme Deeefo Me$egDeeW keâes ceejkeâj mecemle he=LJeer keâe heeueve keâjsiee~ Mes<e ÚneW heg$e ÛejceMejerjer neWies~ Gvekeâer Dehece=lÙeg veneR nesieer, Dele: ns JemegosJe! legce efÛevlee keâe lÙeeie keâjes~ legcnejs Ún heg$e lees leerve yeej ceW ÙegieefueÙeeB ™he ceW pevce ueWies Deewj Jes DelÙeble heje›eâceer neWies~ Fvõ keâe Dee%eekeâejer nejer (vewiece) veecekeâ osJe Gve heg$eeW kesâ GlheVe nesles ner Deuekeâe veece keâer mes"eveer kesâ heeme hengBÛee osiee, JeneR Jes ÙeewJeve keâes Øeehle keâjWies~ Gve heg$eeW ceW yeÌ[e heg$e ve=heoòe, otmeje osJeheeue, leermeje Deveerkeâoòe, ÛeewLee Deveerkeâheeue, heeBÛeJeeB Me$egIve Deewj Ú"e efpeleMe$eg veece mes Øeefmeæ nesiee~ legcnejs Ùes meYeer heg$e meceeve ™he kesâ Oeejkeâ neWies~ Ùes meYeer kegâceej nefjJebMe kesâ Ûebõcee, leerve peieled kesâ ieg® leerLeËkeâj ßeer vesefceveeLe YeieJeeve keâer efMe<Ùelee keâes Øeehle keâj cees#e peeJeWies~

ns osJekeâer! legcnejs ieYe& mes pees meeleJeeB heg$e nesiee Jen DelÙeble Jeerj nesiee leLee Fme Yejle #es$e ceW veewJeeB veejeÙeCe nesiee~ JemegosJe Deewj osJekeâer cegefvejepe kesâ cegKeejefyevo mes meeje Je=òeevle megvekeâj nef<e&le ngS Deewj YeeiÙe hej efJeÕeeme keâjkesâ peerJeve kesâ YeeJeer #eCeeW keâe Fblepeej keâjves ueies~

osJekeâer kesâ heg$eeW keâe pevce Š

osJekeâer Deewj JemegosJe Deye kebâme kesâ ÙeneB lees jnves ner ueies Les, peye osJekeâer kesâ ieYe& mes ØeLece yeej Ùegieue heg$eeW ves pevce efueÙee legjble vewiece osJe Gve oesveeW heg$eeW keâes G"ekeâj megYeefõue veiej kesâ mes" megÂef„ keâer Œeer Deuekeâe kesâ ÙeneB hengBÛee DeeÙee leLee Gmeer meceÙe Deuekeâe mes"eveer kesâ Yeer ÙegieefueÙee heg$e ngS Les pees efkeâ ogYee&iÙeJeMe GlheVe nessles ner cej ieÙes Les, Gve oesveeW ce=le heg$eeW keâes ueekeâj osJekeâer kesâ Øemetefleie=n ceW jKe DeeÙee~

osJeeW kesâ Éeje efkeâÙee peeves Jeeuee keâeÙe& yeme efcevešeW ceW nes ieÙee, efkeâmeer keâes helee Yeer ve ueiee~ pÙeeW ner kebâme keâes %eele ngDee efkeâ osJekeâer ves oes heg$eeW keâes pevce efoÙee nw Jen efveo&ÙeleehetJe&keâ Øemetefleie=n mes ce=lekeâ heg$eeW keâes ner Iemeerš ueeÙee Deewj GvnW efMeuee leue hej heÚeÌ[ efoÙee~ Fmekesâ he§eeled osJekeâer ves oes yeej oes-oes heg$eeW keâes Deewj pevce efoÙee Jes Yeer Deuekeâe mes"eveer kesâ heeme hen@gbÛeeÙes ieS Deewj Deuekeâe kesâ ce=lekeâ heg$eeW keâes ÙeneB ueeÙee ieÙee efpevnW kebâme ves heÚeÌ[ keâj ceej efoÙee~ Ùen lees meye hetJe& pevce kesâ hegCÙe keâer yeele nw efpevekeâer osJelee Deekeâj j#ee keâjles nQ~ kebâme Deheves yeÛeeJe keâe GheeÙe keâj jne Lee uesefkeâve Yeuee efJeefOe keâe efJeOeeve keâewve šeue mekeâlee nw ? yeme Skeâ efove peye Gmekeâe Demeueer Me$eg he=LJeer leue hej Deeves ner Jeeuee Lee~

ßeerke=â<Ce keâe pevce Š

osJekeâer Deheves MeÙevekeâ#e ceW megKeefveõe ceW ceive Leer leYeer jeef$e kesâ Deefvlece Øenj ceW Gmeves meele mJehve osKes~

henues mJehve ceW Gmeves DebOekeâej keâes ve„ keâjves Jeeuee Gielee ngDee metÙe& osKee, otmejs mJehve ceW hetCe& Ûebõcee, leermejs ceW ue#ceer, ÛeewLes ceW DeekeâeMe

mes veerÛes Glejlee ngDee efJeceeve, heeBÛeJes mJehve ceW yeÌ[er-yeÌ[er pJeeuee Jeeueer Deefive osKeer leLee Ú"s mJehve ceW TBÛes DeekeâeMe ceW jlveeW keâer efkeâjCeeW mes Ùegòeâ osJeeW keâer OJepee osKeer Deewj meebleJeW mJehve ceW Deheves cegKe ceW ØeJesMe keâjlee ngDee Skeâ efmebn osKee, leYeer osJekeâer efJemceÙehetJe&keâ G" yew"er~

efvelÙe ef›eâÙeeDeeW mes efveJe=òe nes Gmeves heefleosJe mes Deheves mJehve yeleueeS~ JemegosJe ves mecePe efueÙee efkeâ Deye osJekeâer kesâ ieYe& ceW ßeerke=â<Ce veejeÙeCe keâe DeJeleej nes Ûegkeâe nw, osJekeâer Yeer mJehveeW keâe heâue peevekeâj DeefleMeÙe ØemeVe ngF&~ FOej kebâme osJekeâer kesâ meeleJeW heg$e keâer ner Øeleer#ee keâj jne Lee Dele: yenve kesâ ieYe& keâer j#ee keâjlee ngDee hetjer efveiejeveer jKelee Lee~ efkeâvleg Jen heg$e lees DepesÙe Lee Dele: Gmeves lees meceÙe mes hetJe& meeleJeW ceeme ceW ner pevce ues efueÙee~ Gmekesâ pevce uesles ner meejs Øemetefleie=n ceW ØekeâeMe Yej ieÙee~ Gme meceÙe meele efoveeW mes IeveIeesj Je<ee& nes jner Leer efheâj Yeer GlheVe nesles ner yeeuekeâ keâes jesefnCeer heg$e yeuejece ves G"e efueÙee Deewj efhelee JemegosJe ves Thej Úelee leeve efoÙee SJeb jeef$e kesâ meceÙe ner oesveeW MeerIeÇ ner Iej mes yeenj efvekeâue heÌ[s~ Gme meceÙe mecemle veiejJeemeer mees jns Les leLee kebâme kesâ megYeš Yeer ienjer veeRo ceW efveceive Les FmeefueS keâesF& Yeer GvnW osKe veneR mekeâe~

ieeshegjÉej hej DeeS lees efkeâJeeÌ[ yevo Les hejvleg ßeerke=â<Ce kesâ ÛejCeÙegieue keâe mheMe& nesles ner GveceW efvekeâueves ÙeesiÙe meefvOe nes ieF& efpememes meye yeenj efvekeâue DeeÙes~

Ùecegvee veoer kesâ efkeâveejs hengBÛeles ner ßeerke=â<Ce kesâ ØeYeeJe mes Gmekeâe Øeyeue ØeJeen Skeâoce Meeble nes ieÙee Deewj veoer ves oes YeeieeW ceW efJeYeòeâ neskeâj jemlee os efoÙee efpememes Jes ueesie MeerIeÇ ner Je=voeJeve hengBÛe ieS~ JeneB ieebJe kesâ yeenj Fvekeâe Deefle efJeÕemle veboieeshe Deheveer ÙeMeesoe Œeer kesâ meeLe jnlee Lee~

veboieeshe kesâ Iej henBgÛekeâj oesveeW ves Gme heg$e keâes vebo kesâ neLeeW ceW meeQhekeâj meeje Je=leevle yeleeles ngS keâne efkeâ Deehe Fmes Dehevee heg$e mecePekeâj heeueve-hees<eCe keâjW Deewj Ùen jnmÙe efkeâmeer kesâ meeceves Øekeâš ve nes mekesâ Fme yeele keâe OÙeeve jKeW~

ÙeneB Yeer osKees, Gmeer meceÙe ÙeMeesoe ves Skeâ heg$eer keâes pevce efoÙee Lee, Gmes ueskeâj yeuejece Deewj JemegosJe MeerIeÇ ner Jeeefheme Dee ieS~

Øeele:keâeue %eele ngDee efkeâ osJekeâer ves keâvÙee keâes pevce efoÙee nw leye Gme kebâme keâe ›eâesOe kegâÚ keâce nes ieÙee Lee~ efkeâvleg oerIe&oMeea nesves kesâ keâejCe Gmeves efJeÛeej efkeâÙee efkeâ keâoeefÛeled Fmekeâe heefle cesje Me$eg nes mekeâlee nw Fme Mebkeâe mes Deekegâefuele neskeâj Gmeves keâvÙee keâes G"ekeâj Gmes cemeuekeâj veekeâ Ûehešer keâj oer~

Fme Øekeâej kebâme ves peye peeve efueÙee efkeâ osJekeâer kesâ Deye mebleeve nesvee yebo nes ieÙee nw leye Jen mebleg„ neskeâj jepÙekeâepe ceW efveceive nes ieÙee~ FOej vebo kesâ DeeBieve ceW ßeerke=â<Ce keâer ceveesnj yeeue ueerueeDeeW mes ceevees mJeie& ner Oejleer hej Glej DeeÙee Lee~ ke=â<Ce-keâvnwÙee pÙeeW-pÙeeW yeÌ[s nes jns Les Gvekesâ Mejerj ceW MebKe, Ûe›eâ Deeefo efÛevn mhe„ nesles pee jns Les~

ßeerkeâ<Ce keâes cejJeeves keâe ØeÙeeme Š

FOej efkeâmeer efove kebâme kesâ Skeâ efnlew<eer efveefceòe%eeveer ves Gmemes keâne efkeâ ns jepeved! ÙeneB keâneR efkeâmeer veiej DeLeJee Jeve ceW legcneje Me$eg yeÌ{ jne nw Gmekeâer Keespe keâjveer ÛeeefnS~ leYeer kebâme ves Deheves hetJe&YeJe ceW efmeæ keâer ieF& osefJeÙeeW keâe mcejCe efkeâÙee, lel#eCe ner Jes Øeieš nes ieFË Deewj kebâme mes keânves ueieeR-Dee%ee oerefpeS~ kebâme ves keâne efkeâ nceeje keâesF& yewjer ieghle™he mes keâneR yeÌ{ jne nw mees legce ueesie MeerIeÇ ner Gmekeâe helee ueieekeâj Gmes ceej [euees~

kebâme keâer yeele keâes mJeerke=âle keâj Jes osefJeÙeeB peekeâj Me$eg keâer Keespe keâjves ueieeR~ GvnW MeerIeÇ ner ke=â<Ce kesâ yeejs ceW %eele nes ieÙee Deewj Jes Deekeâj Dehevee-Dehevee keâece keâjves ceW ueie ieFË~ GveceW mes Skeâ osJeer YeÙebkeâj he#eer keâe ™he yeveekeâj yeeuekeâ ke=â<Ce kesâ Thej ÛeeWÛe mes Øenej keâjves ueieer lees ke=â<Ce ves Gmekeâer ÛeeWÛe Fleveer peesj mes oyeeF& efkeâ Jen [jkeâj Yeeie ieF&~ otmejer osJeer hetlevee je#emeveer yevekeâj Deheves efJe<eÙegòeâ mleve GvnW efheueeves ueieer~ hejvleg ke=â<Ce ves Fmekeâe mleve Fveleer peesj mes Ûetmee efkeâ yesÛeejer efÛeuueeves ueieer Deewj MeerIeÇ heueeefÙele nes ieF&~

DeeefKej lees ßeerke=â<Ce veejeÙeCe Les~ Ùes meye efheMeeÛeveer GvnW kewâmes ceej mekeâleer LeeR ?

peye ÙeMeesoe ceelee ves Deheves keâvnwÙee kesâ heeme DeefOekeâ GheõJe osKee lees GvneWves Skeâ efove ke=â<Ce keâe hewj keâmekeâj KecYes mes yeeBOe efoÙee Gme meceÙe oes osefJeÙeeB peceue Deewj Depeg&ve Je=#e keâe ™he jKekeâj GvnW heerÌ[e hengBÛeeves ueieeR hejvleg ke=â<Ce ves Gme oMee ceW Yeer oesveeW osefJeÙeeW keâes ceej YeieeÙee~ Fme Øekeâej ßeerke=â<Ce ves yeeuÙekeâeue ceW ner yeÌ[s-yeÌ[s Me$egDeeW keâes peerlekeâj Dehevee heje›eâce efoKeeÙee Lee~

ieesJeOe&ve heJe&le keâe G"evee Š

Skeâ yeej kebâme kesâ Éeje Yespeer ieF& Skeâ osJeer ves hee<eeCeceÙeer leer›e Je<ee& mes ke=â<Ce keâes ceejvee Ûeene hejvleg Jes Gme Je<ee& mes jÛebcee$e Yeer IeyejeÙes veneR ØelÙegle JÙeekegâue ngS ieeskegâue keâer j#ee keâjves kesâ efueS GvnesWves Deheveer oesveeW YegpeeDeeW mes ieesJeOe&ve heJe&le keâes yengle TBÛee G"e efueÙee Deewj Gmekesâ veerÛes meyekeâer j#ee keâer~