TÜRK STANDARDI
TURKISH STANDARD
TS EN 10025-1
Nisan 2006
ICS 77.140.10; 77.140.50
SICAK HADDELENMİŞ YAPI ÇELİKLERİ - BÖLÜM 1:
GENEL TEKNİK TESLİM ŞARTLARI
Hot rolled products of structural steels – Part 1: General
technical delivery conditions
TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ
− Bugünkü teknik ve uygulamaya dayanılarak hazırlanmış olan bu standardın, zamanla ortaya çıkacak gelişme ve değişikliklere uydurulması mümkün olduğundan ilgililerin yayınları izlemelerini ve standardın uygulanmasında karşılaştıkları aksaklıkları Enstitümüze iletmelerini rica ederiz.
− Bu standardı oluşturan Hazırlık Grubu üyesi değerli uzmanların emeklerini; tasarılar üzerinde görüşlerini bildirmek suretiyle yardımcı olan bilim, kamu ve özel sektör kuruluşları ile kişilerin değerli katkılarını şükranla anarız.
Kalite Sistem Belgesi
İmalât ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların sistemlerini TS EN ISO 9000 Kalite Standardlarına uygun olarak kurmaları durumunda TSE tarafından verilen belgedir.
Türk Standardlarına Uygunluk Markası (TSE Markası)
TSE Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin ilgili Türk Standardına uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü’nün garantisi altında olduğunu ifade eder.
TSEK
Kalite Uygunluk Markası (TSEK Markası)
TSEK Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin henüz Türk Standardı olmadığından ilgili milletlerarası veya diğer ülkelerin standardlarına veya Enstitü tarafından kabul edilen teknik özelliklere uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü’nün garantisi altında olduğunu ifade eder.
DİKKAT!
TS işareti ve yanında yer alan sayı tek başına iken (TS 4600 gibi), mamulün Türk Standardına uygun üretildiğine dair üreticinin beyanını ifade eder. Türk Standardları Enstitüsü tarafından herhangi bir garanti söz konusu değildir.
Standardlar ve standardizasyon konusunda daha geniş bilgi Enstitümüzden sağlanabilir.
Ön söz
− Bu standard, CEN tarafından kabul edilen EN 10025-1: 2004 standardı esas alınarak TSE Metalurji İhtisas Grubu’nca TS 2162 EN 10025 (1996)’in revizyonu olarak hazırlanmış ve TSE Teknik Kurulu’nun 20 Nisan 2006 tarihli toplantısında Türk Standardı olarak kabul edilerek yayımına karar verilmiştir.
− Bu standardın daha önce yayımlanmış bulunan baskıları geçersizdir.
− Bu standardın kabulü ile TS 2162 EN 10025 :1996, TS EN 10113-1:1996 ,TS EN 10137-1:1998, TS EN 10155 :2002iptal edilmiştir.
− Bu standardda kullanılan bazı kelime ve/veya ifadeler patent haklarına konu olabilir. Böyle bir patent hakkının belirlenmesi durumunda TSE sorumlu tutulamaz.
İçindekiler
1 Kapsam...1
2 Atıf yapılan standard ve/veya dokümanlar ...1
2.1 Genel standardlar...1
2.2 Boyut ve tolerans standardları (bk. Madde 7.7.1) ...2
2.3 Deney standardları ...3
3 Terimler ve tarifler ...4
4 Sınıflandırma ve kısa gösteriliş...4
4.1 Sınıflandırma ...4
4.2 Kısa gösteriliş ...4
5 Müşterinin vermesi gereken bilgiler...4
5.1 Zorunlu bilgi ...4
5.2 Tercihler...5
6 İmalat yöntemi ...5
6.1 Çelik üretim yöntemi...5
6.2 Oksit giderme yöntemi ve tane boyutu...5
6.3 Teslim şartları ...5 7 Gerekler ...5 7.1 Genel ...5 7.2 Kimyasal bileşim...5 7.3 Mekanik özellikler ...5 7.4 Teknolojik özellikler ...6 7.5 Yüzey özellikleri...7 7.6 İç sağlamlık...7
7.7 Boyutlar, boyut ve şekil toleransları, kütle...7
8 Muayene ...7
8.1 Genel ...7
8.2 Muayene tipi ve muayene belgeleri...7
8.3 Deneylerin sıklığı...7
8.4 Özel muayeneler için yapılması gereken deneyler ...8
9 Numunelerin ve deney parçalarının hazırlanması...8
9.1 Numunelerin kimyasal analiz için seçilmesi ve hazırlanması...8
9.2 Mekanik deneyler için numunelerin ve deney parçalarının yönü ve yeri...8
9.3 Numunelerin ve deney parçalarının tanıtılması...9
10 Deney metotları...9
10.1 Kimyasal analiz...9
10.2 Mekanik deneyler ...9
10.3 Ultrasonik deneyler...10
10.4 Deneylerin tekrarı ...10
11 İşaretleme, etiketleme, ambalajlama...10
12 Şikâyetler ...10
13 Tercihler (bk. Madde 5.2)...10
14 Uygunluğun değerlendirilmesi ...10
Ek A - Numunelerin ve deney parçalarının alınma yeri...11
Ek B - Uygunluğun değerlendirilmesi...14
Ek C (Bilgi için) - Atıf yapılan EURONORM’lara karşılık gelen ulusal standardların listesi ...17
Ek ZA (Bilgi için) - Bu standardın AB Yapı Malzemeleri Yönetmeliği ile ilgili maddelerine atıf yapan hükümleri...18
Sıcak haddelenmiş yapı çelikleri –
Bölüm 1: Genel teknik teslim şartları
1 Kapsam
1.1
Bu standard, yapılarda kullanılan borular ve içi boş profiller hariç, yapı çeliğinden sıcak haddelenmiş yassı ve uzun mamullerin özelliklerini (bk. Madde 13). ve genel teslim şartlarını kapsar.Yapı çeliğinin temel özellikleri aşağıdaki Standardlarda verilmiştir: EN 10025-2: Alaşımsız yapı çeliklerinin temel özellikleri,
EN 10025-3: Normalize edilmiş/haddelemede normalize edilmiş, kaynak edilebilir ince taneli yapı çeliklerinin teknik teslim şartları,
EN 10025-4: Termodinamik olarak haddelenmiş ince taneli yapı çeliklerinin teknik teslim şartları, EN 10025-5: Atmosferik korozyona dayanımı geliştirilmiş yapı çeliklerinin teknik teslim şartları,
EN 10025-6: Suverilmiş ve temperlenmiş durumdaki yüksek akma dayanımlı yassı mamullerin teknik teslim şartları,
Bu standardın kapsamına giren çeliklerin kaynaklı, cıvatalı ve perçinli yapılarda kullanılması amaçlanmıştır.
1.2
Bu standard, kaplanmış mamullere ve Kaynaklar bölümünde listesi verilen standard veya taslak Standardlara göre genel yapı uygulamalarında kullanılan çelik mamullere uygulanmaz.
2 Atıf yapılan standard ve/veya dokümanlar
Bu standardda, tarih belirtilerek veya belirtilmeksizin diğer standardlara ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste hâlinde verilmiştir. Tarih belirtilen atıflarda daha sonra yapılan tadil veya revizyonlar, atıf yapan bu standardda da tadil veya revizyon yapılması şartı ile uygulanır. Atıf yapılan standard ve/veya dokümanın tarihinin belirtilmemesi hâlinde ilgili standardın en son baskısı kullanılır.
2.1 Genel
standardlar
EN, ISO, IEC vb. No Adı (İngilizce) TS No1) Adı (Türkçe) EN 10020:
2000 Definition and classification of grades of steel TS EN 10020 Çelik tiplerinin tarifi ve sınıflandırılması EN 10021:
1993 General technical delivery requirements for steel and iron products
TS 550
EN 10021 Demir ve çelik mamuller - Genel teknik teslim şartları EN 10025-2:
2004
Hot rolled products of structural steels - Part 2: Technical delivery conditions for non-alloy structural steels.
TS EN 10025-2
Sıcak haddelenmiş yapı çelikleri – Bölüm 2: Alaşımsız yapı
çeliklerinin teknik teslim şartları EN 10025-3:
2004 Hot rolled products of structural steels - Part 3: Technical delivery conditions for normalized/normalized rolled weldable fine grain structural steels.
TS EN
10025-3 Sıcak haddelenmiş yapı çelikleri – Bölüm 3: Normalize edilmiş/normalize edilirken haddelenmiş, ince taneli, kaynak edilebilir yapı çeliklerinin teknik teslim şartları
EN 10025-4:
2004 Hot rolled products of structural steels - Part 4: Technical delivery conditions for thermomecanically rolled weldable fine grain structural steels.
TS EN
10025-4 Sıcak haddelenmiş yapı çelikleri – Bölüm 4: Termomekanik olarak haddelenmiş, ince taneli, kaynak edilebilir yapı çeliklerinin teknik teslim şartları
1 TSE Notu: Atıf yapılan standardların TS numarası ve Türkçe adı 3. ve 4. kolonda verilmiştir. * işaretli
EN, ISO, IEC vb. No Adı (İngilizce) TS No1) Adı (Türkçe) EN 10025-5:
2004 Hot rolled products of structural steels - Part 5: Technical delivery conditions for structural steels with improved atmospheric corrosion resistance.
TS EN
10025-5 Sıcak haddelenmiş yapı çelikleri – Bölüm 5: Atmosferik korozyona direnci artırılmış yapı çeliklerinin teknik teslim şartları
EN 10025-6: 2004
Hot rolled products of structural steels - Part 6: Technical delivery conditions for flat products of high yield strength structural steels in the quenched and tempered condition.
TS EN 10025-6
Sıcak haddelenmiş yapı çelikleri – Bölüm 6: Suverilmiş ve
temperlenmiş durumdaki yüksek akma dayanımlı yapı çeliklerinden imal edilmiş yassı mamullerin teknik teslim şartları
EN 10027-1 Designation systems for steels - Part
1: Steel names, principal symbols TS EN 10027-1 Çeliklerin kısa gösteriliş sistemleri-Kısım 1: Çelik adları, semboller EN 10027-2 Designation systems for steels - Part
2: Numerical system TS EN 10027-2 Çelikler İçin kısa gösterme Sistemleri - Bölüm 2: Nümerik sistem
EN
10052:1993
Vocabulary of heat treatment terms of ferrous products
TS 1112 EN 10052
Demir ve çelikler için ısıl işlem terimleri sözlüğü
EN
10079:1992 Definition of steel products TS EN 10079 Çelik mamullerin tanımları EN 10164 Steel products with improved
deformation properties perpendicular to the surface of the product - Technical delivery conditions
TS EN
100164 Mamul yüzeyine dik deformasyon özellikleri iyileştirilmiş çelik mamuller-Teknik teslim şartları EN 10168 Steel products - Inspection
documents - List of information and description
TS EN 10168* EN 10204 Metallic products – Types of
inspection documents TS EN 10204 Metalik ürünler - Muayene ve deney belgelerinin tipleri CR 10260 Designation systems for steel -
Additional symbols
TS CR 10260
Çeliklerin kısa gösteriliş sistemi - İlâve semboller
EN ISO 9001 Quality management systems -
Requirements (ISO 9001:2000) TS EN ISO 9001 Kalite yönetim sistemleri - Şartlar
2.2 Boyut ve tolerans standardları (bk. Madde 7.7.1)
EN, ISO, IECvb. No (İngilizce) Adı TS No
1) Adı
(Türkçe) EN 10017 Steel rod for drawing and/or cold
rolling - Dimensions and tolerances TS EN 10017* EN 10024 Hot rolled taper flange I sections -
Tolerances on shape and dimensions TS EN 10024* EN 10029 Hot rolled steel plates 3 mm thick or
above - Tolerances on shape and dimensions
TS 2163 EN 10029
Sıcak haddelenmiş 3 mm veya daha kalın çelik levhalar ölçü, şekil ve kütle toleransları
EN 10034 Structural steel I and H sections -
Tolerances on shape and dimensions TS EN 10034* EN 10048 Hot rolled narrow steel strip -
Tolerances on shape and dimensions TS EN 10048 Çelik Şerit- Sıcak Haddelenmiş- Boyut ve Şekil Toleransları EN 10051 Continuously hot rolled uncoated
plate, sheet and strip of non alloy thick or above - Tolerances on shape and dimensions
TS 3736 EN 10051
Alaşımsız ve alaşımlı sürekli sıcak haddelenmiş, kaplanmamış çelik levha, sac ve şeritler- Boyut ve şekil toleransları
EN 10055 Hot rolled steel equal flange tees with radiused root and toes - Dimensions and tolerances on shape and dimensions
TS 911 EN
10055 Sıcak haddelenmiş yuvarlak köşeli çelik T profiller - Boyutlar, şekil ve boyut toleransları
EN 10056-1 Structural steel equal and unequal leg
EN, ISO, IEC vb. No Adı (İngilizce) TS No1) Adı (Türkçe) EN 10056-2 Structural steel equal and unequal leg
angles - Part 2: Tolerances on shape and dimensions
TS EN
10056-2 Yapı çelikleri – L profiller ve köşebentler – Bölüm 2: Şekil ve boyut toleransları
EN 10058 Hot rolled flat steel bars for general purposes - Dimensions and
tolerances on shape and dimensions
TS EN
10058 Genel kullanım amaçları için sıcak haddelenmiş yassı çelik çubuklar - Boyutlar, şekil ve boyut toleransları EN 10059 Hot rolled square steel bars for
general purposes - Dimensions and tolerances on shape and dimensions
TS EN
10059 Genel kullanım amaçları için sıcak haddelenmiş kare kesitli çelik çubuklar - Boyutlar, şekil ve boyut toleransları
EN 10060 Hot rolled round steel bars for general purposes - Dimensions and
tolerances on shape and dimensions
TS EN 10060
Genel kullanım amaçları için sıcak haddelenmiş yuvarlak kesitli çelik çubuklar - Boyutlar, şekil ve boyut toleransları
EN 10061 Hot rolled hexagon steel bars for general purposes - Dimensions and tolerances on shape and dimensions
TS EN
10061 Genel kullanım amaçları için sıcak haddelenmiş altıgen kesitli çelik çubuklar - Boyutlar, şekil ve boyut toleransları
EN 10067 Hot rolled bulb flats - Dimensions and tolerances on shape, dimension and mass
TS EN
10067 Sıcak haddelenmiş özel profiller-Boyutlar ve şekil, boyut ve kütle toleransları
EN 10162 Cold rolled steel sections - Technical delivery conditions - Dimensional and cross sectional tolerances
TS EN 10162
Çelik profiller- Soğuk haddelenmiş- Teknik teslim şartları- Boyut ve kesit toleransları
EN 10279 Hot rolled steel channels - Tolerances
on shape, dimensions and mass TS EN 10279 Sıcak haddelenmiş çelik U-profilleri - Şekil, boyut ve kütle toleransları
2.3 Deney
standardları
EN, ISO, IECvb. No (İngilizce) Adı TS No
1) Adı
(Türkçe) EN 10002-1:
2001 Metallic materials – Tensile testing – Part 1: Method of test at ambient temperature
TS 138 EN
10002-1 Metalik malzemeler – Çekme deneyi – Bölüm 1: Ortam sıcaklığında deney metodu EN 10045-1 Metallic materials - Charpy impact
test - Part 1: Test method TS EN 10045-1 Metalik Malzemeler-Charpy vurma deneyi - Bölüm 1: Deney metodu (V-ve U-Çentikleri)
EN 10160 Ultrasonic testing of steel flat product of thickness equal to or greater than 6 mm (reflection method)
TS EN
10160 Kalınlığı 6 mm’ye eşit veya daha fazla olan yassı çelik mamulün ultrasonik
muayenesi (yansıma tekniği) EN 10306 Iron and steel - Ultrasonic testing of H
beams with parallel flanges and IPE beams
TS EN 10306* EN 10308 Non destructive testing - Ultrasonic
testing of steel bars
TS EN 10308* CR 10261 ECISS Information Circular 11 - Iron
and steel– Review of available methods for chemical analysis
TS CR
10261 Demir ve çelik - Mevcut kimyasal analiz metotlarının İncelenmesi ECISS Bilgi Sirküleri 11
EN ISO 377 Steel and steel products – Location and preparation of samples and test pieces for mechanical testing (ISO 377:1997)
TS EN ISO 377
Çelik ve çelik mamulleri - Mekanik deneyler için numunelerin ve deney parçalarının alınması ve hazırlanması
EN ISO 643 Steels - Micrographic determination of
EN, ISO, IEC vb. No Adı (İngilizce) TS No1) Adı (Türkçe) EN ISO
2566-1 Steel – Conversion of elongation values – Part 1: Carbon and low alloy steels (ISO 2566-1:1984)
TS 2023-1 EN ISO 2566-1
Çelikler - Uzama değerlerinin çevrimi- Bölüm 1: Karbonlu ve az alaşımlı çelikler
EN ISO
14284 Steel and iron – Sampling and preparation of samples for the determination
TS EN ISO
14284 Çelik ve demir - Kimyasal bileşimin tayini için numune alma ve hazırlama
EN ISO
17642-1 Destructive test on welds in metallic materials - Cold cracking tests for weldments - Arc welding processes - Part 1: General (ISO 17642 -1: 2004)
TS 283-1 EN ISO 17642-1
Metal malzemelerdeki kaynakların tahribatlı muayeneleri – Kaynaklı yapıların soğuk çatlama deneyleri – Ark kaynağı işlemleri – Bölüm 1: Genel
EN ISO
17642-2 Destructive test on welds in metallic materials - Cold cracking tests for weldments - Arc welding processes - Part 2: Self restraint (ISO 17642 -2: 2004)
TS 283-2 EN ISO 17642-2
Metal malzemelerdeki kaynakların tahribatlı muayeneleri – Kaynaklı yapıların soğuk çatlama deneyleri – Ark kaynağı işlemleri – Bölüm 2: Kendinden ön gerilmeli deneyler EN ISO
17642-3 Destructive test on welds in metallic materials - Cold cracking tests for weldments - Arc welding processes - Part 3: Externally loaded tests (ISO 17642 -3: 2004)
TS 283-3 EN ISO 17642-3
Metal malzemelerdeki kaynakların tahribatlı muayeneleri – Kaynaklı yapıların soğuk çatlama deneyleri – Ark kaynağı işlemleri – Bölüm 3: Dışardan yüklemeli deneyler
3
Terimler ve tarifler
Bu standardın amaçları bakımından
- Çelik cinslerinin sınıflandırılması için EN 10020: 2000; - Genel teknik teslim şartları için EN 10021: 1993; - Isıl işlem terimleri için EN 10052: 1993;
- Mamul biçimleri için EN 10079: 1992
ve diğer tarifler için EN 10025-2:2004 - EN 10025-6:2004’teki tarifler geçerlidir.
4 Sınıflandırma ve kısa gösteriliş
4.1 Sınıflandırma
4.1.1 Ana kalite sınıfları
EN 10020:2000'e uygun ana kalite sınıfları EN 10025-2 - EN 10025-6'da verilmiştir.
4.1.2 Cinsler ve kaliteler
EN 10025-2 - EN 2005-6'da tarif edilen yassı ve uzun çeliklerin imalâtında kullanılan çelikler, ortam sıcaklığındaki belirtilmiş asgarî akma dayanımı esas alınarak alt cinslere ayrılır.
Çelik cinsleri EN 10025-2 - EN 2005-6'da tarif edilen kalitelerde teslim edilmelidir.
4.2 Kısa gösteriliş
Bu standardın kapsamına giren çelik cinsleri için çelik adları EN 10027-1 ve CR 10260'a göre, çelik numaraları EN 10027-2'ye göre verilmelidir.
5 Müşterinin vermesi gereken bilgiler
5.1 Zorunlu
bilgi
Aşağıdaki bilgi sipariş sırasında müşteri tarafından verilmelidir. a) Teslim edilecek miktar,
b) Mamulün biçimi,
c) Bu standardın numarası (TS 2162-1 EN 10025-1 şeklinde), d) Çelik adı veya çelik numarası (bk. EN 10025-2 – EN 10025-6), e) Anma boyutları, boyut ve şekil toleransları,
f) İstenen bütün tercihler,
g) Muayene ve deneylerle ilgili ilâve şartlar ve EN 10025-2 – EN 10025-6’da belirtildiği gibi muayene belgeleri.
Not – Regüle edilmiş ayırt edici özellikler Ek ZA’ya uygun olarak beyan edilmelidir.
5.2 Tercihler
Madde 13’te bazı tercihler tanımlanmıştır. EN 10025-2 – EN 10025-6’da söz konusu standardlara özel tercihler belirtilmiştir. Müşterinin, siparişte bu tercihlerden herhangi birinin yerine getirilmesi yolunda bir istek belirtmemesi durumunda, mamuller temel hükümlere uygun olarak teslim edilmelidir.
6
İmalât yöntemi
6.1 Çelik
üretim
yöntemi
Çelik üretim yöntemi, açık ocak (Siemens-Martin) usulü dışında imalâtçının tercihine bırakılır. Sipariş sırasında istenirse, ilgili çelik cinsinin üretim yöntemi alıcıya bildirilmelidir.
Tercih 1’e bakınız.
6.2 Oksit giderme yöntemi ve tane boyutu
Oksijen giderme yöntemi veya gereken tane boyutu EN 10025-2 – EN 10025-6’da verilenlere uygun olmalıdır.
6.3 Teslim
şartları
Teslim şartları bütün EN 10025-2 – EN 10025-6’da verilenlere uygun olmalıdır.
7 Gerekler
7.1 Genel
Numune alma, deney parçalarının hazırlanması ve Madde 8, Madde 9 ve Madde 10’a göre deneye tâbi tutmada aşağıdaki gereklere uyulmalıdır.
7.2 Kimyasal
bileşim
7.2.1 Pota analiziyle belirlenen kimyasal bileşim EN 10025-2 – EN 10025-6’da ilgili çizelgelerde verilen değerlere uygun olmalıdır.
7.2.2 Parça analizlerine uygulanabilir sınırlar, EN 10025-2 – EN 10025-6’da ilgili çizelgelerde verilmiştir. Parça analizi, siparişte belirtildiğinde yapılmalıdır.
Tercih 2’ye bakınız.
7.2.3 Karbon eş değerini hesaplamak için aşağıdaki IIW (Uluslararası Kaynak Enstitüsü) formülü kullanılmalıdır. CEV =
15
5
6
Cu
Ni
V
Mo
Cr
Mn
C
+
+
+
+
+
+
Karbon eşdeğeri formülündeki element muhtevaları muayene raporunda yer almalıdır.
7.3 Mekanik
özellikler
7.3.1 Genel
7.3.1.1 Madde 8, Madde 9 ve Madde 10’da belirtilen muayene ve deney şartlarında ve Madde 6.3’te belirtilen teslim şartlarında mekanik özellikler (çekme dayanımı, akma dayanımı, vurma dayanımı ve uzama) EN 10025-2 – EN 10025-6’da yer alan ilgili hükümlere uygun olmalıdır.
Not – 580°C’u aşan sıcaklıklarda yapılan veya 1 saatten fazla süren gerilme giderme işlemleri EN 10025-2 – EN 10025-5’te tanımlanan çelik çeşitlerinin mekanik özelliklerine zarar verebilir. Asgarî ReH değeri 460
MPa’ya2 eşit veya küçük olan normalize edilmiş veya haddelemede normalize edilmiş çelik çeşitleri için azamî gerilme giderme sıcaklığı 560 °C olmalıdır.
Müşteri, mamullere yukarıda sözü edilen sıcaklık ve süreleri aşan şartlarda gerilme giderme işleminin uygulanmasını istiyorsa böyle bir işlemden sonraki mekanik özellikler üzerinde siparişte anlaşmaya varılmalıdır.
EN 10025-6: 2004’te yer alan suverilmiş ve temperlenmiş çelik cinsleri için azamî gerilme giderme sıcaklığı temperleme sıcaklığının en az 30 °C altında olmalıdır. Bu sıcaklık önceden bilinemeyeceğinden, kaynak sonrası ısıl işlem yapmayı düşünen müşterinin çelik üreticisiyle görüşmesi tavsiye edilir.
7.3.1.2 Normalize edilmiş veya haddelemede normalize edilmiş durumda sipariş ve teslim edilen ürünlerin mekanik özellikleri EN 10025-2 – EN 10025-6’da yer alan ilgili çizelgelerde normalize edilmiş veya haddelemede normalize edilmiş durumda veya teslimden sonra ısıl işlemle normalize edilmiş durumda teslim edilen ürünlerin mekanik özelliklerine uygun olmalıdır.
Not – Mamuller, alevle doğrultma, yeniden haddeleme gibi işlemlere tâbi tutulmuşsa, mekanik özelliklerinde bozulmalar meydana gelmiş olabilir. +N teslim durumunda teslim edilmiş mamuller diğer teslim durumlarındaki mamullere nazaran daha az duyarlıdır, bununla birlikte yüksek sıcaklık işlemleri gerekiyorsa imalâtçıya danışılması tavsiye edilir.
7.3.1.3 Uygulanabilir mamul kalınlığı EN 10025-2 – EN 10025-6’da verilmiştir.
7.3.2 Vurma özellikleri
7.3.2.1 Kalınlığı 10 mm’nin altında deney parçaları kullanıldığında, EN 10025-2 – EN 10025-6’da verilen asgarî değerler deney parçasının kesit alanıyla orantılı olarak düşürülmelidir.
7.3.2.2 EN 10025-2 – EN 10025-6’da verilen bazı kalitelerdeki mamullerin vurma özellikleri, sipariş sırasında aksi belirtilmemişse en düşük sıcaklıkta yapılan deneylerle doğrulanmalıdır.
Tercih 3’e bakınız.
7.3.3 Geliştirilmiş yüzeye dik deformasyon özellikleri
Sipariş sırasında anlaşmaya varılmışsa, EN 10025-2 – EN 10025-6’da tanımlanan çeşit ve kalitede mamuller, EN 10164’te tanımlandığı gibi mamulün yüzeyine dik geliştirilmiş deformasyon özelliklerinden birine uygun olmalıdır.
Tercih 4’e bakınız.
7.4 Teknolojik
özellikler
7.4.1 Kaynak edilebilirlik
Kaynakla ilgili temel şartlar EN 10025-2 – EN 10025-6’da verilmiştir .
Not – EN 10025-4’e uygun olarak termomekanik olarak işlem görmüş çelikler, elverişli kimyasal bileşimleri nedeniyle, aynı akma dayanımına sahip normalize edilmiş çeliklere nazaran daha iyi kaynak edilebilme özellikleri gösterir.
7.4.2 Şekillendirilebilirlik
Şekillendirilebilirlik genel özellikleri EN 10025-2 – EN 10025-6’da verildiği gibi olmalıdır .
7.4.3 Sıcak daldırmayla çinko kaplamaya uygunluk
Dayanıklılık çeliğin kimyasal bileşimine bağlıdır ve gerekirse dış kaplamalar uygulanarak artırılabilir. Siparişte, gerekiyorsa, EN 10025-2, EN 10025-3, EN 10025-4 ve EN 10025-6’ya uygun olarak sıcak daldırmayla çinko kaplama şartı belirtilmelidir.
Tercih 5’e bakınız.
7.4.4 İşlenebilirlik
İşlenebilirlik genel özellikleri EN 10025-2 ’de verildiği gibi olmalıdır .
7.5 Yüzey
özellikleri
Yüzey özellikleri EN 10025-2 – EN 10025-6’da verildiği gibi olmalıdır .
7.6 İç sağlamlık
Mamullerin, kullanım amaçlarına uygun olarak kullanılmalarını engelleyecek iç kusurları bulunmamalıdır. Siparişte ultrasonik deneyler kararlaştırılabilir. Bu deneyler Madde 10.3’e uygun olmalıdır.
Tercih 6’ya bakınız (yassı mamuller için).
Tercih 7’ye bakınız (Paralel flanşlı I profiller ve IPE profiller için). Tercih 8’e bakınız (çubuklar için).
7.7 Boyutlar,
boyut
ve
şekil toleransları, kütle
7.7.1 Boyut ve şekil toleransları ile boyutlar Madde 2.2’ye uygun olarak siparişte atıf yapılan dokümanda verilen şartlara uygun olmalıdır.
Bir dokümanın kapsamına girmeyen profil boyutları ile boyut ve şekil toleransları, siparişte kararlaştırıldığı gibi mamulün düşünülen kullanım yeri için geçerli bir ulusal standarda göre belgelendirilmelidir.
7.7.2 Anma kütlesi, 7850 kg/m3’lük özgül ağırlık değeri kullanılarak anma boyutlarından hesaplanmalıdır.
8 Muayene
8.1 Genel
Siparişe ve bu standarda uygun olmalarını sağlamak için mamuller EN 10025-2 – EN 10025-6’ya uygun olarak özel veya özel-olmayan muayene ve deneylerle teslim edilmelidir.
8.2 Muayene tipi ve muayene belgeleri
8.2.1 İmalâtçı, müşteriden EN 10204’te tanımlanan muayene belgelerinden hangilerinin gerekli olduğunu öğrenmelidir. Bu muayene belgelerinde EN 10168’e göre uygun olan yerlerde A, B, D ve Z bilgi gruplarıyla C01-C03, C10-C13, C40-C43 ve C71-C92 kod numaraları yer almalıdır.
Özel deneyler istenmesi durumunda, deneyler Madde 8.3, Madde 8.4, Madde 9 ve Madde 10’daki kurallara uygun olarak yapılmalıdır.
8.2.2 Yüzey durumunun ve boyutların muayenesi imalâtçı tarafından yapılmalıdır. Siparişte kararlaştırılmışsa müşteri muayeneleri izleyebilir.
Tercih 9’a bakınız.
8.3 Deneylerin
sıklığı
8.3.1 Numune alma
Mekanik özellikleri EN 10025-2 – EN 10025-6’da belirtildiği gibi doğrulanmalıdır.
8.3.2 Deney birimleri
8.3.3 Kimyasal bileşimin doğrulanması
8.3.3.1 İmalâtçı, değerleri her dökümde pota analizine göre rapor etmelidir.
8.3.3.2 Parça analizi, siparişte belirtilmişse yapılmalıdır. Müşteri numune sayısını ve tayin edilecek elementleri bildirmelidir.
Tercih 2’ye bakınız.
8.4 Özel muayeneler için yapılması gereken deneyler
Özel muayeneler için yapılması gereken deneyler EN 10025-2 – EN 10025-6’da tanımlandığı gibi olmalıdır. Tercih 2’ye bakınız.
Tercih 3’e bakınız.
9
Numunelerin ve deney parçalarının hazırlanması
9.1 Numunelerin kimyasal analiz için seçilmesi ve hazırlanması
Parça analizi için numuneler EN ISO 14284’e göre hazırlanmalıdır.
9.2 Mekanik deneyler için numunelerin ve deney parçalarının yönü ve yeri
9.2.1 Genel
EN 10025-2 – EN 10025-6’ya uygun mekanik deneyler için numunelerin ve deney parçalarının yeri ve yönüne ilişkin şartlar aşağıda verilmiştir.
9.2.2 Numunelerin hazırlanması
9.2.2.1 Aşağıdaki numuneler, her deney birimi içinde bir deney mamulünden alınmalıdır: - Çekme deneyi için bir numune (bk. EN 10025-2 – EN 10025-6:2004 Madde 8.4.1);
- EN 10025-2 – EN 10025-6’ da belirtilen kalite için vurma deneyi gerekiyorsa altı vurma deneylik bir diziye yeterli bir numune (bk. EN 10025-2 – EN 10025-6:2004 Madde 8.4.1 ve Madde 8.4.2)
9.2.2.2 Numuneler EN 10025-2 – EN 10025-6’da belirtildiği gibi alınmalıdır. Numunelerin yeri Ek A’daki gibi olmalıdır.
İlâveten levhalar, saclar, geniş şeritler ve geniş yassılar için numuneler, deney parçalarının eksenleri yaklaşık olarak mamullerin kenarları ile merkez hatları arasında olacak şekilde alınmalıdır.
Geniş şerit ve çubuk için numune, mamulün ucundan yeterli bir uzaklıktan alınmalıdır.
Dar şerit için (genişlik < 600 mm), numune rulonun ucundan yeterli bir uzaklıktan ve genişliğin üçte birinden alınmalıdır.
9.2.3 Deney parçalarının hazırlanması 9.2.3.1 Genel
EN ISO 377’nin hükümleri geçerlidir.
9.2.3.2 Çekme deneyi parçaları
EN 10002-1’in hükümleri geçerlidir.
Deney parçaları orantılı olmayabilir, ancak anlaşmazlık durumunda ölçme uzunluğu L0 = 5,65
S
0 olanAnma kalınlığı 3 mm’nin altındaki yassı mamuller için ölçü uzunluğu her zaman L0 = 80 mm ve genişliği 20
mm olan deney parçaları kullanılmalıdır (deney parçası sayısı 2 EN 10002-1:2001, Ek B).
Not – Çubuklar için genellikle yuvarlak deney parçaları kullanılmakla birlikte başka şekillerde numuneler kullanılması da yasaklanmamıştır
9.2.3.3 Vurma deneyi parçaları
Deney parçaları EN 10045-1’e göre işlenmeli ve hazırlanmalıdır. İlâveten aşağıdaki şartlar geçerlidir:
a) 12 mm’den büyük anma kalınlıkları için, standart 10 mm x 10 mm’lik deney parçaları, EN 10025-2 – EN 10025-6’da başka türlü belirtilmedikçe, bir yüzü, haddelenmiş yüzeyden en fazla 2 mm uzakta olacak şekilde makinede işlenmelidir;
b) 12 mm’ye eşit veya daha küçük anma kalınlıkları için genişliği azaltılmış deney parçaları kullanıldığında, asgarî genişlik 5 mm olmalıdır.
9.3 Numunelerin ve deney parçalarının tanıtılması
Numuneler ve deney parçaları, orijinal mamul içindeki yeri ve yönü bilinecek şekilde işaretlenmelidir.
10 Deney
metotları
10.1 Kimyasal analiz
Kimyasal analiz uygun dokümanlar kullanılarak yürütülmelidir. Analiz için uygun bir fiziksel veya kimyasal analiz metodunun seçimi imalâtçının tercihine bırakılmıştır. İmalâtçı gerekirse kullanılan metodu beyan etmelidir.
Not – Kimyasal analizlerle ilgili mevcut dokümanların listesi CR 10261’de verilmiştir.
10.2 Mekanik deneyler
10.2.1 Çekme deneyleri
Çekme deneyi EN 10002-1’e göre yapılmalıdır.
EN 10025-2:2004 – EN 10025-6:2004’ün mekanik özelliklerle ilgili çizelgelerdeki belirtilmiş akma dayanımı için, üst akma dayanımı (ReH) tayin edilmelidir.
Akma noktası belli değilse, % 0,2’lik kalıcı uzamaya tekâbül eden gerilme (Rp0,2) tayin edilmelidir.
Anlaşmazlık durumunda % 0,2’lik kalıcı uzamaya tekâbül eden gerilme geçerlidir.
Kalınlığı 3 mm’ye eşit orantısız deney parçası kullanılıyorsa, elde edilen yüzde uzama değeri EN ISO 2566-1’de verilen çevrim çizelgeleri kullanılarak L0 = 5,65 √S0’lık ölçme uzunluğu değerine çevrilmelidir.
Döşeme levhalarının imalâtında kullanılan levhalarda, uzama değerleri nihaî döşeme levhası için değil, ana malzeme için geçerlidir.
10.2.2 Vurma deneyleri
Vurma deneyi EN 10045-1’e uygun olarak yapılmalıdır.
Üç deney sonucunun ortalaması belirtilen şartları karşılamalıdır. Değerlerden biri, belirtilen değerin % 70’nin altında olmamak şartıyla belirtilmiş asgarî ortalama değerin altında olabilir.
Aynı numuneden Madde 9.2.2.1’e uygun olarak ilâve üç deney parçası alınmalı ve aşağıdaki durumlardan birisi söz konusuysa deneye tâbi tutulmalıdır:
- Üç vurma deneyi sonucunun ortalaması belirtilen asgarî ortalama değerinden düşükse,
- Ortalama değerin belirtilen şartı karşılamasına rağmen, iki değer belirtilen asgarî ortalama değerden düşükse,
- Değerlerden bir tanesi belirtilen asgarî ortalama değerin % 70’nin altındaysa.
Altı deneyin ortalama değeri belirtilen asgarî ortalama değerden düşük olmamalıdır. Değerlerin iki adedinden fazlası belirtilen asgarî ortalama değerden düşük, bir adedi bu değerin % 70’nin altında olamaz.
10.3 Ultrasonik deneyler
Siparişte belirtilmişse (bk. Madde 7.6) ultrasonik deneyler
- Kalınlığı 6 mm’ye eşit veya daha küçük yassı mamuller için EN 10060’a uygun olarak, - Paralel flanşlı I profiller ve IPE profiller için EN 10306’ya uygun olarak,
- Çubuklar için EN 10308’e uygun olarak yapılmalıdır.
10.4 Deneylerin tekrarı
Bütün deney tekrarlarında ve yeniden deneye tâbi tutulmak üzere iade durumlarında EN 10021 uygulanır. Şerit ve çubuklarda, reddedilmiş bir rulonun yeniden yapılan deneyi, azamî 20 m uzunluktaki bölümde rulo ucu etkisini ortadan kaldırmak için yeterli uzunlukta ilâve bir uzunluğuna kesitin kesilmesinden sonra yapılır.
11 İşaretleme, etiketleme, ambalajlama
11.1
Mamuller boyama, ıstampa basma, lazerle işaretleme, bar kodu basma, dayanıklı yapışkan etiketler veya bağlanan etiketler kullanılarak okunaklı bir şekilde aşağıdaki bilgilerle işaretlenmelidir:- Kısa gösterilişle belirtilen cins, kalite ve mümkünse teslim şartları (bk. EN 10025-2 – EN 10025-5). İşaretleme tipi siparişte belirtilmelidir,
Tercih 10’a bakınız.
- Dökümün ve mümkünse numunenin tanınmasını sağlayacak bir numara (muayene döküme göre yapılıyorsa),
- İmalâtçının adı veya ticarî markası,
- Kurum dışı muayene temsilcisinin işareti (mümkünse) Not – Bu, muayene belgesinin tipine bağlıdır (bk. Madde 8.2)
11.2
İşaretleme, her mamulün bir ucuna yakın veya imalâtçının tercihine bağlı olarak kesilen yüzde olmalı, ancak düzenleyici nitelikli işaretleme ile karışıklığa yol açmayacak şekilde konumlandırılmalıdır. Düzenleyici işaretlemenin bu maddenin şartlarını yerine getirdiği yerlerde, bu Madde, düzenleyici işaretlemenin sağladığı bilgiler tekrarlanmaksızın, yeterli sayılmalıdır.11.3
Mamullerin, sıkıca bağlanmış demetler halinde teslim edilmesi kabul edilebilir. Bu durumda işaretleme demete bağlanmış bir etiketin üzerine veya demetin en üstündeki mamulün üzerine yazılabilir.12 Şikâyetler
Şikâyet ve anlaşmazlık durumlarında EN 10021 geçerlidir.
13 Tercihler (bk. Madde 5.2)
EN 10025-2 – EN 10025-6’ya uygun mamuller için gerektiğinde aşağıdaki tercihler geçerlidir: 1) İlgili kalitenin çelik üretim usulü müşteriye bildirilmelidir (bk. Madde 6.1).
2) Parça analizi yapılmalıdır. Numune sayısı ve tayin edilecek elementler üzerinde anlaşmaya varılmalıdır (bk. EN 10025-2: 2004 – EN 10025-6: 2004 Madde 7.2.2, Madde 8.3.3 ve Madde 8.4.2).
3) Bir kalitenin vurma özellikleri, üzerinde anlaşmaya varılan sıcaklıkta doğrulanmalıdır (bk. EN 10025-2: 2004 – EN 10025-6: 2004 Madde 7.3.2.2 ve Madde 8.4.2).
4) İlgili kalitedeki mamuller, EN 10164’te tanımlandığı gibi geliştirilmiş mamul yüzeyine dik özelliklerden birine uygun olmalıdır (bk. Madde 7.3.3).
5) Mamul, sıcak daldırmayla çinko kaplamaya elverişli olmalıdır (bk. Madde 7.4.3).
6) Kalınlığı 6 mm’ye eşit veya büyük yassı mamullerde iç kusur bulunmadığı EN 10160’a göre doğrulanmalıdır (bk. Madde 7.6 ve Madde 10.3).
7) Paralel flanşlı I profilleri ve IPE profillerde iç kusur bulunmadığı EN 10306’ya göre doğrulanmalıdır (bk. Madde 7.6 ve Madde 10.3).
8) Çubuklarda iç kusur bulunmadığı EN 10308’a göre doğrulanmalıdır (bk. Madde 7.6 ve Madde 10.3). 9) Yüzey durumunun ve boyutların muayenesi müşteri tarafından imalâtçının işyerinde izlenmelidir (bk.
Madde 8.2.2).
10) Gerekli işaretleme tipi (bk. Madde 11.1).
14 Uygunluğun değerlendirilmesi
Ek A
Numunelerin ve deney parçalarının alınma yeri
Bu ek aşağıdaki üç kategori mamulü kapsar:- I profiller, U profiller, köşebentler, T profiller ve Z profiller (Şekil A.1); - Çubuklar ve tellik çubuklar (Şekil A.2);
- Yassı mamuller (Şekil A.3).
1) Numunelerin alınma yeri b)
a) Anlaşmayla, numuneler flanşlar arasındaki parçadan, toplam yüksekliğin dörtte birinden alınabilir. b) Deney parçaları numunelerden Şekil A.3’te gösterildiği gibi alınmalıdır.
Eğimli flanşlı profillerde eğimli flanşın diğer yüzeye paralel olmasını sağlamak için eğimli yüzeyin işlenmesine izin verilebilir.
Ölçüler mm’dir Deneyin
tipi Yuvarlak kesitli mamuller Dikdörtgen kesitli mamuller
Çekmea
Vurmab
a Küçük boyutlu mamullerde (d veya b ≤ 25 mm) deney parçası, uygunsa, mamulün işlenmemiş tam
kesitinden ibaret tek parça olmalıdır.
b Çapı ya da kalınlığı 40 mm’den küçük veya eşit mamullerde imalâtçı,
- Çapı veya kalınlığı 25 mm’ye eşit veya daha küçük mamuller için belirtilmiş kuralları uygulayabilir ya da - Merkeze şekilde belirtilenden daha yakın bir yerden deney parçasını alabilir.
c Yuvarlak kesitli mamullerde çentik ekseni yaklaşık bir çap mesafededir, dikdörtgen kesitli mamullerde
çentik ekseni haddelenmiş en büyük yüzeye diktir.
Ölçüler mm’dir Deney tipi Mamul kalınlığı Deney parçalarının
yönü Deney parçasının haddelenmiş yüzeyden uzaklığı Kalınlık < 600 Kalınlık ≥ 600 ≤ 30 1) Haddelenmiş yüzey Çekmea > 30
Boyuna Enine veya
1) Haddelenmiş yüzey
Vurmab, d > 12
c Boyuna Boyuna
a Şüphe veya anlaşmazlık durumunda, kalınlığı 3 mm’ye eşit veya daha büyük mamullerde ölçü uzunluğu L 0
= 5,65
S
0 olan orantılı deney parçaları kullanılmalıdır.Normal deneylerde, tasarruf amacıyla, elde edilen sonuçların bilinen bir formül kullanılarak kopmadaki uzamaya çevrilmesi şartıyla, sabit ölçme uzunluğuna sahip deney parçaları kullanılabilir (bk. EN ISO 2566-1).
Kalınlığı 30 mm’den büyük mamullerde, uzunluğuna ekseni kalınlığın ¼’ünden geçen yuvarlak deney parçaları kullanılabilir.
b Çentik ekseni mamulün yüzeyine dik olmalıdır.
c Kalınlığı 12 mm’ye eşit veya küçük mamuller için Madde 7.3.2.1’e bakınız.
d EN 10025-3, EN 10025-4 ve EN 10025-6’ya göre sipariş edilen ve kalınlığı 40 mm’ye eşit veya büyük olan
mamullerde vurma deneyi parçaları ¼ t konumundan alınmalıdır. Şekil A.3 – Yassı mamuller
Ek B
Uygunluğun değerlendirilmesi
B.1 Genel
Çelik mamulün bu standardın hükümleri ve beyan edilen değerlerle uygunluğu, - Başlangıç tip deneyleri,
- İmalâtçının yaptığı, mamul değerlendirmesi de dâhil, fabrika imalât kontrolü yoluyla gösterilmelidir.
Not – Görev tahsisi Çizelge ZA.3’te verilmiştir.
B.2 İmalâtçı tarafından yapılan başlangıç tip deneyleri
B.2.1 Genel
Başlangıç tip deneyleri programı
- Madde B.2.2’ye uygun yoğun rutin deneyleri, - Madde B.2.3’e uygun tamamlayıcı deneyleri kapsar.
Mamuller ilk defa pazara sürülmelerinden önce sadece imalâtçısının sorumluluğu altında Madde B.2.2’ye ve Madde B.2.3’e uygun bir başlangıç tip deneyleri programı yürütülmelidir. Böyle bir program, imalâtçının çelikleri EN 10025-2 – EN 10025-6’ya göre en yüksek çekme ve vurma özelliklerine sahip çelik cinsleri olarak pazara sürdüğü her sefer yapılmalıdır.
Bütün mamuller için, Madde B.2.2’de belirtilen yoğun rutin deneylerin yapılması gerekir. Aşağıdaki durumlarda teslim edilen çelik mamuller için ayrıca Madde B.2.3’te belirtilen tamamlayıcı deneyler de gereklidir:
a) En küçük kalınlık aralığı için belirtilmiş asgarî akma dayanımı 460 MPa’ya3 eşit veya büyük olan
termomekanik olarak haddelenmiş durumdaki mamuller;
b) En küçük kalınlık aralığı için belirtilmiş asgarî akma dayanımı 460 MPa’ya eşit veya büyük olan suverilmiş ve temperlenmiş durumdaki mamuller;
c) En küçük kalınlık aralığı için belirtilmiş asgarî akma dayanımı 420 MPa’ya eşit veya büyük olan normalize edilmiş durumdaki mamuller.
Başlangıç tip deneyleri bu standardın ilk defa uygulanmasında yapılmalıdır. Bu standardın hükümlerine uygun olarak daha önce yapılmış deneyler (aynı mamul, aynı özellikler, aynı deney metodu, aynı numune alma işlemi, aynı uygunluk beyanı sistemi, vb.) hesaba katılabilir. İlâveten, başlangıç tip deneyleri (beyan edilen özellikleri değiştirebilecek) yeni bir üretim metoduna başlanırken yapılmalıdır.
Aşağıdaki özelliklerin değerlendirilmesi gerekir: - Boyut ve şekil toleransları,
- Uzama, - Akma dayanımı, - Vurma dayanımı,
- Kaynak edilebilirlik (kimyasal bileşim), - Dayanıklılık (kimyasal bileşim).
B.2.2 Yoğun rutin deneyler
Yoğun rutin deneyler, üretilen ilk beş döküm üzerinde yürütülen TS EN 10025-1:2004, Madde 8.4’e göre özel deney ve muayeneler olmalıdır.
Bununla birlikte, çekme ve vurma deneyleri için beş dökümün her birinden en az 6 mamul deneye tâbi tutulmalı, bunun mümkün olmadığı yerlerde deney parçaları deneye tâbi tutulan mamulün ters yüzünden alınmalıdır.
B.2.3 Tamamlayıcı deneyler B.2.3.1 Genel
Mamulün tamamlayıcı deneyleri, imalâtçı tarafından TS EN 10025-1:2004, Madde 4.1.2’de tanımlandığı gibi pazara sürülen en kalın aralık ve en yüksek cins ve kalitede mamuller üzerinde yapılmalı ve yoğun rutin deneylere tâbi tutulmakta olan 5 dökümün birinden alınmalıdır (bk. Madde B.2.2).
B.2.3.2 Kimyasal bileşim
Mamul üzerinde TS EN 10025-1:2004, Madde 10.1’e uygun olarak bir kimyasal muhteva deneyi yapılmalıdır. Aşağıdaki element muhtevaları tayin edilip kaydedilmelidir: Karbon, silisyum, manganez, fosfor, kükürt, bakır, krom, molibden, nikel, alüminyum, niyobyum, titanyum, vanadyum, azot ve isteyerek ilâve edilmiş herhangi bir element.
B.2.3.3 Çekme deneyleri
Çekme deneyleri TS EN 10025-1:2004, Madde 10.2.1’e uygun olarak yapılmalıdır. Kullanılan deney metodu EN 10002-1’de verilmiştir.
B.2.3.4 Vurma deneyleri
Vurma deneyleri TS EN 10025-1:2004, Madde 10.2.2’ye uygun olarak yapılmalıdır. Kullanılan deney metodu EN 10045-1’de verilmiştir.
Sonuçlar kaydedilmeli ve sünek davranıştan kırılgan davranışa geçişi göstermek üzere 3 deney parçasından oluşan bir setin + 20 °C, 0 °C, - 20 °C, - 40 °C ve ilâve iki deney sıcaklığında Joule cinsinden vurma enerjisini gösteren geçiş eğrileri şeklinde gösterilmelidir.
Boyuna ve enine vurma deneylerinin EN 10025-2 – EN 10025-6’da belirtildiği yerlerde, her iki yön için birer adet olmak üzere iki adet geçiş eğrisi çizilmelidir.
Vurma enerjisi değerlerinin birden fazla deney sıcaklığında belirtildiği yerlerde, geçiş eğrisi/eğrileri EN 10025-2 – EN 10025-6’da belirtilen bütün sıcaklıkları kapsamalıdır.
Değerler bir grafik üzerine tek tek işaretlenmelidir. Tek ve ortalama değerler kaydedilmelidir. EN 10025-2 – EN 10025-6’da belirtilenlerin dışındaki deney sıcaklıklarında ölçülen vurma enerjisi değerleri sadece bilgi verme amaçlıdır.
Kırılgan kopma şartları EN 1993’te verilecektir.
B.2.3.5 Kaynak edilebilirlik
Uygulanabilir olduğunda ve kaynak edilebilirliğin bir göstergesi olarak karbon eşdeğeri (CEV) TS EN 10025-1:2004 Madde 7.2.3’e uygun olarak hesaplanmalı ve kaydedilmelidir.
Çelik mamullerde kaynağın ısıdan etkilenmiş bölgesindeki hidrojen kırılganlığına yatkınlığı belirlemek amacıyla EN ISO 17642-1, EN ISO 17642-2 ve EN ISO 17642-3’e uygun olarak kontrollü ısıl şiddet (CTS) deneyleri, Tekken deneyleri veya implant deneyleri yapılmalıdır. Deney sonuçları çatlak var/çatlak yok kriteriyle değerlendirilmelidir.
B.2.4 Belgelendirme
Başlangıç tip deneyi programının sonuçları kaydedilmeli ve bu kayıtlar deney programında yer alan son mamulün sevkıyatından sonra 10 yıl içerisinde incelemeye sunulabilmelidir.
B.3 İş yerinde imalâtçı tarafından alınan numuneler üzerinde yapılan deneyler
TS EN 10025-1:2004’te tarif edilen plana göre ve TS EN 10025-1:2004 Madde 8, Madde 9 ve Madde 10’un hükümlerine uygun olarak imalâtçı tarafından iş yerinde alınan numuneler üzerinde yapılan deneyler EN 10025-2 – EN 10025-6’ya göre teslim edilen çelik mamullerin uygunluğunu değerlendirme amacıyla kullanılmalıdır. Bu deneylerin sonuçları, imalâtçı tarafından EN 10204’e uygun olarak verilen muayene belgesinde ve Çizelge B.1’de gösterilen tipte bir belgede gösterilmelidir.
Çizelge B.1 – Muayene belgesi tipi
Şart Muayene belgesi
En dar kalınlık aralığı için belirtilmiş asgarî akma dayanımı ≤ 355 MPa ve 0 °C veya 20 °C sıcaklıkta deney için belirtilmiş vurma enerjisi
2.2 En dar kalınlık aralığı için belirtilmiş asgarî akma dayanımı ≤ 355 MPaa ve 0 °C’dan küçük sıcaklıkta deney için belirtilmiş vurma enerjisi
3.1b veya 3.2c
En dar kalınlık aralığı için belirtilmiş asgarî akma dayanımı > 355
MPaa 3.1
b veya 3.2c a 1 MPa = 1 N/mm2.
b EN 10204:2004’te Tip 3.1 muayene belgesi, EN 10204:1991’deki Tip 3.1.B’nin yerini
almıştır.
c EN 10204:2004’te Tip 3.2 muayene belgesi, EN 10204:1991’deki Tip 3.1.C’nin yerini
almıştır.
B.4 Fabrika imalât kontrolü (FİK)
B.4.1 Genel
İmalâtçı, piyasaya sürdüğü malın beyan edilen özelliklere uygunluğunu sağlamak için bir FİK sistemi kurmalı, belgelendirmeli ve muhafaza etmelidir. FİK sistemi prosedürlerden, düzenli muayene ve deneylerden ve/veya ham maddelerin ve diğer girdilerin veya bileşenlerin, donanımın, üretim usulünün ve mamulün kontrolü için sonuçların değerlendirilmesinden ve kullanılmasından ibarettir.
EN ISO 9001’e ve bu standardın hükümlerine uygun bir FİK siteminin yukarıdaki şartları karşıladığı varsayılır.
Önlem alınmasını gerektiren muayene, deney veya değerlendirme sonuçları kaydedilmelidir. Kontrol değerleri veya kriterler karşılanmadığında alınması gereken önlemler kaydedilmeli ve imalâtçının FİK belgesinde belirtilen süre boyunca muhafaza edilmelidir.
B.4.2 Donanım
Deneyler – Tüm tartma, ölçme donanımları kalibre edilmeli ve belgelendirilmiş prosedürler, sıklıklara ve kriterlere göre düzenli olarak muayene edilmelidir.
İmalât – İmalâtta kullanılan tüm donanım, kullanımın, aşınmanın veya bozulmanın imalât prosesinde aksamalara neden olmaması için düzenli olarak muayene edilmeli ve bakımı yapılmalıdır. Muayene ve bakım imalâtçının yazılı prosedürlerine uygun olarak yapılıp kaydedilmeli ve kayıtlar imalâtçının FİK prosedürlerinde belirtilen süre kadar muhafaza edilmelidir.
B.4.3 Ham maddeler
Tüm girdi ham maddelerin özellikleri ve muayene planına uygunluk belgelendirilmelidir.
B.4.4 Parça analizi ve değerlendirme
İmalâtçı, beyan edilen bütün özellik değerlerinin tutturulmasını sağlayacak prosedürler oluşturmalıdır. Özellikler ve kontrol araçları şunlardır:
a) EN 10002-1’e uygun çekme dayanımı, b) EN 10045-1’e uygun vurma dayanımı,
c) CR 10261’de listesi verilen standardlara uygun kimyasal analiz.
B.4.5 Uygun olmayan mamuller
İmalâtçının, uygun olmayan mamullere uygulanacak işlemler hakkında yazılı prosedürleri olmalıdır. Böylesi durumlar ortaya çıktıkça kaydedilmeli ve bu kayıtlar imalâtçının yazılı prosedürlerinde belirtilen süre boyunca muhafaza edilmelidir.
Ek C
(Bilgi için)
Atıf yapılan EURONORM’lara karşılık gelen ulusal standardların listesi
Aşağıdaki EURONORM’lar bir Avrupa standardına dönüşünceye kadar kullanılabilir veya karşılıkları olan ve aşağıda Çizelge C.1’de listesi verilen ulusal standardlara atıf yapılabilir.
Not – Çizelge C.1’de listesi verilen standardlar, aynı konuyla ilgili olsalar bile tam olarak benzer değildirler. Çizelge C.1 – EURONORM’lar ve karşılık gelen ulusal standardlar
Karşılık gelen ulusal standardlar
EURONORM Almanya Fransa İngiltere İspanya İtalya Belçika Portekiz İsveç Avusturya Norveç 19a 53a 54a ECSC IC 2 DIN 1025 T5 DIN 1025 T2 DIN 1025 T3 DIN 1025 T4 DIN 1026-1 SEW 088 NF A 45 205 NF A 45 201 NF A 45 007 NF A 36 000 BS 4 BS 4 BS 4 BS 5135 UNE 36-526 UNE 36-527 UNE 36-528 UNE 36-529 UNE 36-525 UNI 5398 UNI 5397 UNI-EU 54 - NBN 533 NBN 633 NBN A 24-204 NB-2116 NB-2117 NP-338 SS 21 27 40 SS 21 27 50 SS 21 27 51 SS 21 27 52 - SS 06 40 25 M 3262 - M 3260 - - NS 1907 NS 1908 - -
Ek ZA
(Bilgi için)
Bu standardın AB Yapı Malzemeleri Yönetmeliği ile ilgili maddelerine atıf
yapan hükümleri
ZA.1 Kapsam ve ilgili özellikler
Bu standard, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) tarafından CEN’e verilen M120 (Yapılarda Kullanılan Metalik Mamuller ve Yardımcı Malzemeler) talimatı ile hazırlanmıştır.
Bu standardın bu Ek’te gösterilen hükümleri, AB Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (89/106 EEC) kurallarını karşılamaktadır.
Bu maddelere uygunluk, bu Ek’in kapsamına giren yapı malzemelerinin burada belirtilen amaçlarla kullanımına uygunluğu anlamına gelir. CE işaretine ilişkin bilgilere atıf yapılması gereklidir.
Uyarı: Amaçlanan kullanıma uygunluğu etkilemeyen daha başka kurallar ve başka AB Direktifleri, bu standardın kapsamına giren yapı malzemelerine uygulanabilir.
Not 1 - Bu belgenin kapsamına giren tehlikeli malzemelere ilişkin özel hükümlere ilâveten, uygulanabilir başka şartlar da (örneğin, uyumlaştırılmış Avrupa yasal mevzuatı ve ulusal yasalar, yönetmelikler ve idari tedbirler) bulunabilir. AB Yapı Malzemeleri Yönetmeliği’nin şartlarını karşılamak için, gerektiği yer ve zamanda bu şartların da karşılanması gerekir.
Not 2 - EUROPA İnşaat internet sitesinde tehlikeli malzemelerle ilgili Avrupa yasal mevzuatı ve ulusal yasaları hakkında bilgi amaçlı bir veritabanı dosyası bulunmaktadır (bu siteye,
http://europa.eu.int/comm/enterprise/construction/internal/dangsub/dangmain.htm adresinden girilebilir).
Bu Ek, kapsadığı mamuller bakımından, bu standardın Madde 1’i ile aynı kapsama sahiptir. Bu Ek, Çizelge aşağıda belirtilen alanlarda kullanılması düşünülen sıcak haddelenmiş yapı çeliği mamullerin CE işareti için ilgili maddeleri ortaya koyar ve uygulanabilir ilgili hükümleri gösterir (bk. Çizelge ZA.1).
Yapı malzemesi: Sıcak haddelenmiş yapı çeliği mamuller.
Düşünülen kullanım alanı: Metal yapılar veya kompozit metal ve beton yapılar.
Bazı özelliklerle ilgili kurallar, mamulün kullanım amacı için bu özellik hakkında herhangi bir düzenleyici kural bulunmayan üye devlet veya devletlerde geçerli değildir. Bu durumda, malını bu devletin pazarına süren imalâtçıların, mallarının bu özellikle ilgili performansını belirlemek veya bildirmek zorunluluğu yoktur ve CE işaretinin yanı sıra “Performans belirlenmemiştir (PB) [“No Performance determined” (NPD)] tercihunu kullanabilir (Madde ZA.3’e bakınız). Bununla birlikte, özellikler bir eşik değere tâbi olduğunda, NPD tercihi kullanılmayabilir.
Çizelge ZA. 1 – İlgili maddeler
Temel özellikler Bu (veya başka bir) standarddaki hüküm ifade
eden maddelera
Seviyeler ve/veya
sınıflar Notlar
Boyut ve şekil toleransları 7.7.1 Geçer/kalır
Uzama 7.3.1 Eşik değerler
Çekme dayanımı 7.3.1 Eşik değerler
Akma dayanımı 7.3.1 Eşik değerler
Vurma dayanımı 7.3.1 + 7.3.2 Eşik değerler
Kaynak edilebilirlik (kimyasal bileşim) 7.2 + 7.4.1 Eşik değerler
dayanıklılık (kimyasal bileşim) 7.2 + 7.4.3 Eşik değerler
a EN 10025-2 – EN 10025-6’da madde numaraları aynıdır.
ZA.2 Sıcak haddelenmiş yapı çeliği mamullerin uygunluk beyanı için
prosedür/prosedürler
ZA.2.1 Uygunluk beyanı sistemleri
“Yapılarda kullanılan metalik mamuller ve yardımcı malzemeler” talimatı için Ek lll’te verildiği gibi 1998-03-18 tarihli Komisyon Kararına (98/214/EC) uygun olarak Çizelge ZA.1’de belirtilen sıcak haddelenmiş yapı çeliği mamullerin uygunluk beyanı sistemi/sistemleri, belirtilen kullanım amaçları ve ilgili seviyeler veya sınıflar için Çizelge ZA.2’de gösterilmiştir.
Çizelge ZA.2 - Uygunluk beyanı sistemleri
Mamul/mamuller Amaçlanan
kullanım/kullanımlar Seviyeler veya sınıflar Uygunluk beyanı sistemleri YAPILARDA KULLANILAN
METAL PROFİLLER:
Çeşitli şekillerde (T, L, H, U, Z, I,) profiller, köşebentler; yassı mamuller (levha, sac, şerit); çubuklar
Metal yapılarda veya kompozit metal ve beton yapılarda kullanılmak üzere
2+
Sistem 2+: Bk. Direktif 89/106/EEC (CPD) Ek lll.2.(ii), ilk fabrika muayenesi ve fabrika imalât kontrolü ve fabrika imalât kontrolünün sürekli gözetimi, değerlendirmesi ve onayı esas alınarak onaylanmış bir kurum tarafından fabrika imalât kontrolünün belgelendirilmesi dâhil Birinci olasılık.
Çizelge ZA.1’deki sıcak haddelenmiş yapı çeliği mamullerin uygunluk beyanı, bu standardın veya başka bir Avrupa standardının Ek B’sinin maddelerinin uygulanmasından kaynaklanan ve Çizelge ZA.3’te gösterilen uygunluk prosedürlerinin değerlendirilmesine dayanmalıdır.
ZA.2.2 EC sertifikası ve uygunluk beyanı
Bu Ek’in şartlarına uygunluk sağlandığında ve yetkili organ aşağıda sözü edilen sertifikayı düzenlediğinde, imalâtçı veya EEA (Avrupa Çevre Alanı) nezdindeki yetkili temsilcisi, imalâtçıya CE işareti ekleme hakkını veren bir uygunluk beyanı hazırlamalı ve muhafaza etmelidir. Bu beyan aşağıdaki hususları kapsamalıdır. ─ İmalâtçının veya EEA nezdindeki yetkili temsilcisinin adı, adresi ve imalât yeri;
─ Mamulün tanımı (tip, tanıtım, kullanım …) ve CE işaretinin yanı sıra verilen bilgilerin bir nüshası; ─ Mamulün uyduğu hükümler (örneğin bu dokümanın Ek ZA’sı);
─ Mamulün kullanımına ilişkin özel durumlar (örneğin, bazı koşullar altında kullanımına ilişkin hükümler); ─ Fabrika imalât kontrolüyle verilen sertifika sayısı
Çizelge ZA.3 – Sistem 2+ altında sıcak haddelenmiş yapı çeliği mamuller için uygunluk değerlendirmesine ilişkin görevlerin sınırları
Görevler Görevin içeriği Uygunluk
maddelerinin değerlendirilmesi Fabrika imalât kontrolü (FİK) Çizelge ZA.1’in özelliklerine ilişkin
bütün parametreler Bk. Ek B İmalâtçı tarafından yapılan
başlangıç tip deneyleri Boyut ve şekil toleransları; uzama; çekme dayanımı; akma dayanımı; vurma dayanımı; kaynak
edilebilirlik
Bk. Ek B İmalâtçının
sorumluluğundaki görevler
Fabrikada alınan numuneler
üzerinde yapılan deneyler Çizelge ZA.1’in bütün ilgili parametreleri Bk. Ek B İlk fabrika
muayenesi ve FİK temelinde
Çizelge ZA.1’in özelliklerine ilişkin bütün parametreler, özellikle: Boyut ve şekil toleransları; uzama; çekme dayanımı; akma dayanımı; vurma dayanımı; kaynak
edilebilirlik, dayanıklılık Bk. Ek B FİK belgelendirme kurumunun sorumluluğundaki görevler
FİK sertifikası FİK’in sürekli gözetim,
değerlendirme
ve onayı temelinde
Çizelge ZA.1’in özelliklerine ilişkin bütün parametreler, özellikle: Boyut ve şekil toleransları; uzama; çekme dayanımı; akma dayanımı; vurma dayanımı; kaynak
edilebilirlik, dayanıklılık
Bk. Ek B
Uygunluk beyanının yanı sıra, yetkili kurum tarafından hazırlanan ve yukarıdaki bilgilere ilâveten aşağıdaki bilgileri de içeren bir fabrika imalât kontrol sertifikası da verilmelidir:
─ Yetkili kurumun adı ve adresi;
─ Fabrika imalât kontrol sertifikasının numarası;
─ Sertifikanın şartları ve geçerlilik süresi, uygun olan yerlerde; ─ Sertifikayı imzalamaya yetkili kişinin adı ve konumu.
Yukarıda sözü edilen beyan ve sertifika, mamulün kullanılacağı Üye Devletin resmi dilinde veya dillerinde olmalıdır.
ZA.3 CE işareti ve etiketleme
İmalâtçı veya EEA nezdindeki temsilcisi, CE işaretinin ilâve edilmesinden sorumludur. İlâve edilecek CE işareti Direktif 93/68/EC’ye uygun olmalı ve [yapım malzemesi] üzerinde (ya da bu mümkün değilse, mamulün etiketinde, ambalajında veya mamulle birlikte verilen ticari dokümanlarda (muayene belgesi) (bk. Çizelge B.1)) gösterilmelidir. CE işaretiyle birlikte aşağıdaki bilgiler de verilmelidir:
─ Belgelendirme kuruluşunun tanıtım numarası; ─ İmalâtçının adı veya tanıtıcı işareti ve kayıtlı adresi; ─ İşaretlemenin yapıldığı yılın son iki rakamı
─ EC uygunluk sertifikasının veya fabrika imalât kontrol sertifikasının numarası; ─ Bu standarda atıf;
─ Mamulün tarifi: Adı, malzemesi, boyutları, … amaçlanan kullanım alanı;
─ Çizelge ZA.1.1 – Çizelge ZA.1’de listesi verilen temel özelliklere ilişkin verilmesi gereken bilgi; ─ EN 10025-2:2004 Madde 2’ye göre ilgili boyut toleransına uygun kısa gösteriliş;
─ Mamulün kısa gösterilişi (bk. EN 10025-2:2004 – EN 10025-6:2004).
Ayırt edici özellik bir eşik değere tâbi olduğunda, “Performans belirlenmemiştir” seçimi kullanılmayabilir. Bunun dışında, belirli bir kullanım amacıyla ilgili özellik, söz konusu üye devlette düzenleyici kurallara tâbi değilse NPD seçimi kullanılabilir.
01234
AnyCo Ltd, PO Box 21, B - 1050
03
01234-CPD-00234 TS EN 10025-1 Sıcak haddelenmiş yapı çeliği mamuller.
Amaçlanan kullanımları: Bina inşaası veya inşaat mühendisliği
Boyut ve şekil toleransları: Levha EN 10029 Sınıf A
Uzama Çekme dayanımı
Akma dayanımı : Çelik S355J10-EN10025-2
Vurma dayanımı Kaynak edilebilirlik
Dayanıklılık: Performans belirlenmemiştir Düzenlenmiş madde: Performans
belirlenmemiştir
Direktif 93/68 EEC de verilen “CE” sembolünden ibaret CE uygunluk işareti.
Belgelendirme kuruluşunun tanıtım numarası (llgili yerlerde)
İmalâtçının adı veya tanıtıcı işareti ve kayıtlı adresi
İşaretlemenin yapıldığı yılın son iki rakamı Sertifika numarası (ilgili yerlerde)
Avrupa Standardı numarası
Mamulün tanıtımı ve
düzenlenmiş özelliklerle ilgili bilgiler
Şekil ZA.1 – CE işaretlemesine örnek
Yukarıda gösterilen tehlikeli maddelerle ilgili özel bilgilere ilâveten, gerektiği zaman ve yerde, uygun bir formda, uygunluk iddia edilen tehlikeli maddelerle ilgili diğer yasa maddelerinin listesini ve bu yasaların gerektirdiği bilgileri kapsayan bir doküman da verilmelidir.
Kaynaklar
[1] EN 1011-2, Welding – Recommendations for welding of metallic materials - Part 2: Arc welding of ferritic steels.
[2] EN 1993, Eurocode 3: Design of steel structures.
[3] EN 10163-1, Delivery requirements for surface condition of hot rolled steel plates, wide flats and sections - Part 1: General requirements.
[4] EN 10163-2, Delivery requirements for surface condition of hot rolled steel plates, wide flats and sections - Part 2: Plates and wide flats.
[5] EN 10163-3, Delivery requirements for surface condition of hot rolled steel plates, wide flats and sections - Part 3: Sections.
[6] EN 10149-1, Hot-rolled flat products made of high yield strength steels for cold forming - Part 1: General delivery conditions.
[7] EN 10149-2, Hot-rolled flat products made of high yield strength steels for cold forming - Part 2: Delivery conditions for thermomechanically rolled steels.
[8] EN 10149-3, Hot-rolled flat products made of high yield strength steels for cold forming - Part 3: Delivery conditions for normalized or normalized rolled steels.
[9] EN 10210-1, Hot finished structural hollow sections of non-alloy and fine grain structural steels - Part 1: Technical delivery requirements.
[10] EN 10219-1, Cold formed welded structural hollow sections of non-alloy and fine grain structural steels - Part 1: Technical delivery requirements.
[11] EN 10221, Surface quality classes for hot-rolled bars and rods - Technical delivery conditions. [12] EN 10225, Weldable structural steels for fixed offshore structures - Technical delivery conditions. [13] EN 10248-1, Hot rolled sheet piling of non alloy steels - Part 1: Technical delivery conditions. [14] EN 10249-1, Cold formed sheet piling of non alloy steels - Part 1: Technical delivery conditions.
[15] EN 10250-2, Open die steel forgings for general engineering purposes – Part 2: Non-alloy quality and special steels.
[16] EN 10268, Cold rolled flat products made of high yield strength micro-alloyed steels for cold forming – General delivery conditions.
[17] EN 10277-2, Bright steel products - Technical delivery conditions - Part 2: Steels for general engineering purposes.
[18] prEN 10293, Steel castings for general engineering uses.
[19] EN 10297-1, Seamless circular steel tubes for mechanical and general engineering purposes - Technical delivery conditions – Part 1: Non-alloy and alloy steel tubes.
[20] ECSC IC 2 (1983)4, Weldable fine-grained structural steels - Recommendations for processing, in particular for welding.
4 ECISS IC 2 bir CEN Teknik Raporu’na dönüşünceye kadar bu belge kullanılabilir veya karşılığı olan ve