บทท 5 ทฤษฎ พฤต กรรมผ บร โภค

บทที่ 5

ทฤษฎีพฤติกรรมผ้บริโภค

ู

เนื้อหาการศึกษา 1. ทฤษฎีอรรถประโยชน์ ความหมายและข้อสมมติพืนฐาน้ อรรถประโยชน์รวมและอรรถประโยชน์เพิม่ กฎวาด้วยการลดน้อยถอยลงของอรรถประโยชน์่ ดุลยภาพของผู้บริโภค มี 4 กรณี สวนเกนของผู้บริโภค่ ิ 2. ทฤษฎีเส้นความพอใจเท่ากัน ความหมายและข้อสมมติฐาน ตารางการเลือกบริโภคสินค้า 2 ชนิดและเส้นความพอใจเทากน่ ั คุณสมบัติของเส้นความพอใจเทากนที่สําคัญ่ ั ลักษณะของเส้นความพอใจเทากน ่ ั 3 รูปแบบ อัตราหนวยสุดท้ายของการทดแทนกน่ ั (MRSxy) เส้นงบประมาณ : ความหมายและการเปลี่ยนแปลง 3. ดลยภาพของผ้บริโภคุ ู ความหมายและการเปลี่ยนแปลงดุลยภาพ เส้นแนวทางการบริโภค อันเนื่องมาจากราคาเปลี่ยนแปลง(PCC) เส้นแนวทางการบริโภค อันเนื่องมาจากรายได้เปลี่ยนแปลง(ICC) การเปลี่ยนแปลงราคาสินค้า : ผลกระทบรวม เทากบ ผลการทดแทน่ ั กน บวกกบ ผลทางด้าั ั นรายได้ เส้นเองเกล EC 111 89

สาระสําคัญการศึกษา

1. การศึกษาเกี่ยวกับพฤติกรรมของผ้บริโภค มี ู 2 ทฤษฎีคือ (1) ทฤษฎีอรรถประ โยชน์ (Utility Theory) และ (2) ทฤษฎีวาด้วยเส้นความพอใจเทากน่ ่ ั (The Indifference curve Theory) 2. ทฤษฎีอรรถประโยชน์ หมายถึง ความพอใจที่ผู้บริโภค ได้รับจากการบริโภค สินค้า โดยความพอใจวัดเป็นตัวเลขได้ มีหนวยวัดเรียกวา ยูทิล่ ่ (Util) มีข้อสม มติพืนฐานดังนี ้ ้ (1) ความพอใจของผู้บริโภควัดเป็นหนวยได้ ่ (2) อรรถประ โยชน์เพิมจะลดน้อยถอยลง ่ (3) ความพอใจ ในการบริโภคสินค้าแตละชนิด เป็นอิสระตอกน ่ ่ ั (4) ผู้บริโภคแสวงหาความพอใจสูงสุด 3. อรรถประโยชน์เพิ่ม (Marginal Utility) คือ ความพึงพอใจที่เปลี่ยนแปลงไป เมื่อบริโภคสินค้าเพิมขึนทีละหนวย คํานวณจาก ่ ้ ่ MU = ∆TU/∆Q หรือ MU = TUn - TUn-1 4. อรรถประโยชน์รวม(Total Utility) คือ ความพอใจที่ผู้บริโภคได้รับจากสินค้า ทุกหนวย ่ TUn =

_

 n i i MU 1 5. กฎว่าด้วยการลดน้อยถอยลงของอรรถประโยชน์เพิม คือ เมื่อผู้บริโภคสินค้า่ ชนิดหนึ่งเพิมขึนเรื่อยๆ อรรถประโยชน์ที่่ ้ ได้รับแตละหนวยจะลดลงเชน ่ ่ ่ MU1 = 10 ยูทิล , MU2 = 8 ยูทิล , MU3 = 6 ยูทิล เป็นต้น 6. ดลยภาพของผ้บริโภคุ ู คือการที่ผู้บริโภคสินค้าและบริการ ต้องการแสวงหา ความ พอใจสูงสุดภายใต้ข้อจํากดตางๆ เชน ั ่ ่ (1) กรณีสินค้าชนิดเดียว : ไมนําเอา ราคาแล่ ะงบประมาณ มารวมพิจารณา่ ดุลยภาพอยูที่คา ่ ่ TU สูงสุดและ MU กบศูนย์ ั (2) กรณีสินค้าชนิดเดียว : นําราคา สินค้ามารวมพิจารณา ดุลยภาพอยูที่ ่ ่ MUx = Px (3) กรณีสินค้ามากกวาหนึ่งชนิด และราคาสินค้า่ เทากน ดุลยภา่ ั พอยูที่ ่ MUx = MUy = ………. = MUn (4) กรณีสินค้ามากกวาหนึ่งชนิด และราคา่ สินค้าไมเทากน ดุลยภาพอยูที่ ่ ่ ั ่ MUx/Px = MUy/Py = ……… = MUn/Pn 7. ส่วนเกินของผ้บริโภคู คือ อรรถประโยชน์ที่ผู้บริโภคได้รับจากการบริโภคสินค้า เกนจากเงินที่จายไปจริง เมื่อราคาสินค้าสูงขึน สวนเกนผู้บริโภคจะิ ่ ้ ่ ิ ลดลง หรือราคาสินค้าลดลง สวนเกนผู้บริโภคจะเพิมขึน่ ิ ่ ้ 8. เส้นความพอใจเท่ากันคือ เส้นที่แสดงสวนประกอบตางๆของสินค้า ่ ่ 2 ชนิด ที่ทําให้ ผู้บริโภคได้รับความพอใจเทากน โดยมีข้อสมมติพืนฐานดังนี ่ ั ้ ้ (1) ผู้บริโภคจะแสวง หาความพอใจ สูงสุด โดยมีงบประมาณจํากด ั (2) ความพอใจในสินค้าเรียงลําดับได้ (3) ความพอใจถาย่ ทอดได้ (transitivity) 4) สินค้าทุกชนิดแบงเป็นหนวยยอยได้่ ่ ่ 90 EC 111

9. เส้นความพอใจเท่ากัน มีคุณสมบัติสําคัญดังนี ้(1) เป็นเส้นทอดลงจากซ้ายไปขวา (2) เส้นความพอใจเทากนมีได้หลายเส้นและเส้นทางขวามือ จะมีความพอใจมากกวา ่ ั ่ (3) เส้นความ พอใจเทากนจะไมตัดกน่ ั ่ ั 10. เส้นความพอใจเท่ากัน จะมีลักษณะ 3 ประการดังนี ้(1) เส้นความพอใจเทากนเป็น่ ั เส้นโค้งเข้าหาจุดกาเนิด แสดงํ วา่สินค้าสองชนิดเพิม่-ลดทดแทนไมเทากน ่ ่ ั (2) เส้นความพอใจ เทากนเป็นเส้นตรง แสดงวาสินค้าสองชนิดเพิม่ ั ่ ่ -ลด เทากน ่ ั (3) เส้นความพอใจเทากนเป็นรูปตัว่ ั แอลหรือหักงอเป็นมุมฉาก แสดงวาสินค้าสองชนิดทดแทน กนไมได้เลย่ ั ่ 11. อัตราหน่วยสดท้ายของการทดแทนกันุ ระหวางสินค้า ่ X และ Y , สมมติวาคาของ ่ ่ MRSxy = ∆Y/∆X = - 4 แปลความหมายได้วา เมื่อบริโภคสินค้า ่ X เพิมหนึ่งหนวย จะลดการ่ ่ บริโภคสินค้า Y จํานวน 4 หนวย ่ 12. เส้นงบประมาณ คือ เส้นที่แสดงสวนประกอบของสินค้า ่ 2 ชนิด ที่ผู้บริโภคใช้งบ ประมาณซือได้้ เทากน ณ ราคาที่เป็นอยูขณะนัน่ ั ่ ้ 13. การเปลี่ยนแปลงเส้นงบประมาณ จะเป็นไปได้ 2 ลักษณะคือ (1) รายได้ของผู้บริ โภคเปลี่ยนแปลง รายได้เพิมเส้นงบประมาณจะเคลื่อนทังเส้นไปทางขวามือ ่ ้ (2) ราคาสินค้า เปลี่ยนแปลง จะทําให้เส้นงบประมาณเคลื่อนย้ายไปด้วย 14. ดลยภาพของผ้บริโภคุ ู คือ สถานการณ์ที่ผู้บริโภคจะได้รับความพอใจสูงสุดจาก การบริโภคสินค้า 2 ชนิด ภายใต้งบประมาณที่มีจํากดจํานวนหนึ่ั งที่กาหนดให้ํ ดังนัน้จุดดุลยภาพจึง เป็นจุดเส้นความพอใจเทากนสัมผัสกบเส้นงบประมาณ่ ั ั 15. เส้นแนวทางการบริโภค อันเนื่องมาจากราคาเปลี่ยนแปลง (Price Consumption Curve : PCC ) เป็นเส้นที่ลากผานจุดดุลยภาพหลายๆจุด ที่มีสาเหตุมาจากราคาสินค้าเปลี่่ ยนแปลง 16. เส้นแนวทางการบริโภค อันเนื่องมาจากรายได้เปลี่ยนแปลง (Income Consumption Curve : ICC) เป็นเส้นที่ลากผานจุดดุลยภาพหลายๆจุด ที่มีสาเหตุมาจากรายได้ของ ผู้บริโภค่ เปลี่ยนแปลง 17. การเปลี่ยนแปลงราคาสินค้าและบริการ จะมีทําให้ ผลทางด้านราคาหรือผลรวม เทากบ ่ ั ผลทางด้านการทดแทนกัน + ผลทางด้านรายได้ 18. เส้นเองเกล คือ เส้นที่แสดงความสัมพันธ์ระหวาง รายได้ของผู้บริโภค กบปริมาณ่ ั การเสนอซือสินค้าชนิดหนึ่ง ้ โดยสมมติให้ปัจจัยอื่นๆคงที่ EC 111 91

จดประสงค์การศึกษาุ เมื่ออานบทที่ ่ 5 จบแล้ว ควรจะอธิบายคําถามประเด็นตางๆดังตอไปนีได้่ ่ ้ 1. ทฤษฎีอรรถประโยชน์ และทฤษฎีเส้นความพอใจเทากน ่ ั มีแนวทางการวิเคราะห์ พฤติกรรมของผู้บริโภคที่เหมือนหรือแตกตางกนอยางไร่ ั ่ 2. อรรถประโยชน์รวม(TU) ,อรรถประโยชน์เพิม่(MU) และ กฎวาด้วยการลดน้อยถอย่ ลงของอรรถประโยชน์ มีสาระกลาวไว้ว่ ่าอยางไร่ 3. ดุลยภาพของผู้บริโภคคืออะไร เราสามารถวิเคราะห์ดุลยภาพของผู้บริโภคทัง้ 4 วิธี ได้อยางไรบ้าง่ 4. สวนเกนของผู้บริโภคคืออะไร สวนเกนของผู้บริโภคจะเพิมหรือลดลง มีสาเหตุมาจาก่ ิ ่ ิ ่ ปัจจัยอะไร 5.เส้นความพอใจเทากนคืออะไร มีคุณสมบัติอยางไร และเส้นความพอใจที่มี ่ ั ่ 3 ลักษณะ แสดงให้เห็นการทดแทนกนของสินค้า ั 2 ชนิดอยางไรบ้าง่ 6. เส้นความพอใจเทากน่ ั (IC) และเส้นงบประมาณ(BL) นํามาอยูในรูปกราฟเดียวกน จะ่ ั ทําให้เกดดุลยภาพของผู้บริโภคอยางไริ ่ 7. เส้น PCC คือ เส้นอะไร และเส้นนีจะชีให้เห็นทางเลือกของผู้บริโภคที่จะได้รับความ้ ้ พอใจสูงสุด เมื่อราคาสินค้าเปลี่ยนแปลงได้อยางไร่ 8. เส้น ICC คือเส้นอะไร และเส้นนีจะชีให้เห็นทางเลือกของผู้บริโภค ที่จะได้รับความ้ ้ พอใจสูงสุด เมื่อรายได้เปลี่ยนแปลงได้อยางไร่ 9. เส้นเองเกล คือเส้นที่แสดงความสัมพันธ์ ของปัจจัย 2 ชนิด เป็นปัจจัยอะไร 10. เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงราคาสินค้าชนิดหนึ่ง(อีกชนิดหนึ่งคงที่) จะทําให้ดุลยภาพของ ผู้บริโภคเปลี่ยนแปลงไป ผลการเปลี่ยนราคาเราเรียกวาอะไร รวมทังกอให้เกดผลอยางอื่นอะไรได้่ ้ ่ ิ ่ บ้าง 92 EC 111

ทฤษฎีอรรถประโยชน์ (Utility Theory) 5.1 อรรถประโยชน์ (Utility) หมายถึง ความพอใจที่ผู้บริโภคได้รับตอบสนองจาก การบริโภคสินค้า หรือ ความสามารถของสินค้าบริการที่ตอบสนองตอความพอใจของผู้บริโภค ่ ทังนีโด้ ้ ยมีข้อสมมติวา ความพอใจที่กลาวแล้ว สามารถวัดออกมาเป็นตัวเลขได้ เรียกหนวยความ่ ่ ่ พอใจที่วัดออกมานันวา ยูทิล ้ ่ (Utils) ตัวอยางเชน ผู้บริโภคคนหนึ่งได้รับประทานกวยเตี๋ยว ่ ่ ๋ 1 ชาม เขาสามารถบอกได้วาได้รับความพอใจเทากบ ่ ่ ั 30 ยูทิล เป็นต้น ดังนันทฤษฎีอรรถประโยชน์้ จึง เรียกอีกชื่อหนึ่งวา วิธีแบบหนวยนับ ่ ่ (Cadinal Approach) ข้อสมมติพื้นฐาน (Basic Assumption) ของทฤษฎีมีดังตอไปนี่ ้ (1)ทฤษฎีนีสมมติให้ความพอใจที่ผู้บริโภคได้รับจากการบริโภคสินค้าบริการ ้ สามารถวัดเป็นหนวยได้่ (2) สมมติให้อรรถประโยชน์เพิม่(Marginal Utility) ลดน้อยถอยลง (Diminishing)กลาวคือ ถ้าผู้บริโภคสินค้า่ และบริการมากหนวยขึน อรรถประโยชน์่ ้ เพิมที่่ ได้รับจาก สินค้าหนวยหลังๆจะลดลงไปเรื่อยๆ ทําให้เราเรียกวา กฎการลดน้อยถอยลงของอรรถประโยชน์่ ่ เพิม่(Law of Diminishing Marginal Utility)

ความพอใจที่ผู้บริโภคได้รับจากการบริโภคสินค้าแตละชนิด่ เป็นอิสระตอกน่ ั (3) (4) ผู้บริโภคต้องการแสวงหาความพอใจสูงสุด อรรถประโยชน์เพิ่ม (Marginal Utility) คือ อรรถประโยชน์หรือความพึงพอใจที่ เปลี่ยนแปลงไป เมื่อบริโภคสินค้าและบริการเปลี่ยนแปลงไปทีละหนวย โดยจะใช้สัญลักษณ์แทน่ วา ่MU หมายถึง ระดับของอรรถประโยชน์ที่ได้รับเพิมขึนหรือลดลง เมื่อบริโภค่ ้ สินค้าบริการ เพิมขึนหรือลดลงหนึ่งหนวยตามลําดับ่ ้ ่ MUn = ∆ TU . หรือ MUn = TUn - TUn-1 ∆ Q อรรถประโยชน์รวม(Total Utility) คือ อรรถประโยชน์ทังหมดที่ผู้บริโภคได้รับจาก้ การบริโภคสินค้าบริการทุกๆหนวย หรือ อาจกลาวได้วา เป็นผลรวมของอรรถประโยชน์ที่ผู้บริโภค่ ่ ่ ไดรับจากสินค้าบริการแตละหนวยนันเอง โดยกาหนดให้ ่ ่ ่ ํ TU เป็นสัญลักษณ์แทน คําวา ่ Total Utility TU n =



 n i 1 i MU EC 111 93

ดังนันลักษณะของอรรถประโยชน์เพิม้ ่ (MU) และอรรถประโยชน์รวม(TU) จึง แสดงได้จากตารางที่ 5.1 ดังตอไปนี่ ้ ตารางที่ 5.1 แสดงความสัมพันธ์ระหวางปริมาณสินค้ากบ อรรถประโยชน์รวมและอรรถประโยชน์่ ั เพิม่ ปริมาณสินค้า (กโลกรัมิ ) อรรถประโยชน์รวม(TU) (ยูทิล) อรรถประโยชน์เพิม่(MU) (ยูทิล) 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 0 7 13 18 22 25 27 28 28 27 25 0 7 6 5 4 3 2 1 0 -1 -2

กฎว่าด้วยการลดน้อยถอยลง(Law of diminishing marginal utility) หมายถึง เมื่อผู้บริโภคได้บริโภคสินค้าชนิดใดชนิดหนึ่งเพิมขึนเรื่อยๆ อรรถประโยชน์เพิมที่ได้รับจากสินค้า่ ้ ่ แตละหนวยจะลดลง โดยกาหนดให้ตัวแปรอื่นๆที่เกยวข้องคงที่่ ่ ํ ี่

MU รูปภาพที่ 5.1 เส้นอรรถประโยชน์รวม และอรรถประโยชน์เพิม่ 0 Q 1 2 3 4 5 6 7 8 TU TU 0 8 Q ดลยภาพของผ้บริโภคุ ู : การแสวงหาความพึงพอใจสูงสุดจากการบริโภค สินค้าและบริการ ชนิดเดียวหรือมากกวาหนึ่งชนิด ภายใต้ข้อจํากด ตางๆ เชน งบประมาณจํานวน่ ั ่ ่ หนึ่ง ราคาสินค้าเทากนหรือไมเทากน ่ ั ่ ่ ั มีหลักการศึกษาวิเคราะห์ได้ดังตอไปนี ่ ้ (1) กรณีสินค้าชนิดเดียว : ไมมีข้อจํากดทังราคาสินค้าและงบประมาณ ่ ั ้ ผู้บริโภคจะตัดสินสินค้าใจ เลือกบริโภคสินค้าและบริการตังแตหนวยแรกไปจนกระทังหนวย้ ่ ่ ่ ่ สุดท้ายที่ปรากฏวา คาของอรรถประโยชน์รวม่ ่ (TU) มีคาสูงสุด และคาอรรถประโยชน์เพิม ่ ่ ่ (MU) มีคาเป็นศูนย์ จึงหยุดการบริโภคสินค้า่ ชนิดนัน้ตอไป เพราะวาบรรลุอ่ ่ รรถประโยชน์สูงสุดแล้ว ดัง รูปภาพที่ 5.2 EC 111 95

รูปภาพที่ 5.2 แสดงเมื่อคาอรรถประโยชน์รวมสูงสุด ่ , อรรถประโยชน์เพิมเทากบศูนย์่ ่ ั TU 28 TU 0 8 Q MU MU = 0 0 8 Q อธิบายรูปภาพที่ 5.2 จากรูปภาพข้างบน ผู้บริโภคจะเลือกซือสินค้าและ้ บริการไปจนกระทังถึงหนวยที่ ่ ่ 8 ซึ่งจะมีอรรถประโยชน์รวมสูงสุดเทากบ ่ ั 28 ยูทิล และ อรรถประโยชน์เพิมของสินค้าหนวยที่ ่ ่ 8 คาของ ่ MU = 0 จึงเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่กลาวแล้ว ่ ( 2.) กรณีสินค้าชนิดเดียวและนําราคาสินค้ามาร่วมพิจารณาด้วย : ดุลยภาพของ ผู้บริโภค จะอยูที่คา ่ ่ MU ของสินค้าหนวยนัน มีคาเทากบราคาสินค้าชนิดนัน หรือ ่ ้ ่ ่ ั ้ MUx = Px และหมดเงินพอดี นันเอง ดังข้อมูลตารางตอไปนี่ ่ ้ ตารางที่ 5.2 คาของอรรถประโยชน์เพิมกบราคาสินค้า่ ่ ั ปริมาณสินค้า (กโลกรัมิ ) MU ราคาสินค้า 1 12 12 2 10 10 3 8 8 4 6 6 5 4 4 96 EC 111

อธิบายตารางที่ 5.1 ถ้าราคาสินค้าเทากบ ่ ั 12 บาท/กโลกรัม ผู้บริโภคกจะซือิ ็ ้ สินค้าชนิดนี จํานวน ้ 1 กโลกรัม หรือ ราคาสินค้าเทากบ ิ ่ ั 10 บาท/กโลกรัม จะซือสินค้าจํานวน ิ ้ 2 กโลกรัม เป็นต้น ผู้บริโภคกจะบรรลุดุลยภาพที่แสวงหาความพอใจสูงสุดได้ิ ็ (3) กรณีสินค้ามากกว่าหนึ่งชนิดและราคาเท่ากัน : การที่ผู้บริโภคจะสามารถ บรรลุดุลยภาพได้ พิจารณาจากสูตรดังตอไปนี่ ้ MUx = MUy = ……….. = MUn ตารางที่ 5.3 แสดงคาอรรถประโยชน์เพิมสินค้า ่ ่ X และ Y กรณีราคาเทากน่ ั ปริมาณสินค้า MUx MUy 1 58 54 2 50 50 3 46 44 4 44 42 5 42 40 อธิบายตารางที่ 5.3 สมมติราคาสินค้า X และ Y หนวยละ ่ 5 บาทเทากน ่ ั และผู้บริโภคมีงบประมาณ จํานวน 35 บาท ถ้าผู้บริโภคแสวงหาทางเลือกการซือสินค้า ้ X และ Y ที่บรรลุจุดดุลยภาพ ที่ได้รับอรรถประโยชน์สูงสุดภายใต้งบประมาณที่กาหนดให้ มีดังนีํ ้ เริมต้นผู้บริโภคต้อง่ เลือกสินค้า X หรือ Y ที่มีอรรถประโยชน์เพิมสูงสุดกอน ่ ่ แล้วจึงคอยเลือกสินค้าที่มี ่ MU สูงสุดตามลําดับตอมา ดังนันสินค้าหนวยแรกจึงเป็นสินค้า ่ ้ ่ X ที่ มี MU สูงสุดเทากบ ่ ั 58 ยูทิล หนวยที่สองเป็นสินค้า ่ Y ที่มี MU เทากบ ่ ั 54 ยูทิล ไปเรื่อย จนกระทังพบวา หนวยสุดของสินค้า ่ ่ ่ X และ Y มีคา ่ MU เทากน และใช้งบประมาณหมด ่ ั 35 บาท พอดี สรปุ ในกรณีนี ผู้บริโภคสินค้า ้ X เทากบ ่ ั 4 หนวย และสินค้า ่ Y เทากบ ่ ั 3 หนวย ใช้งบประมาณ ่ จํานวน 35 บาทหมดเงินพอดี ผู้บริโภคได้รับอรรถประโยชน์รวม(TU) จากการบริโภคจากสินค้า X เทากบ ่ ั 4 หนวย ่ 58 + 50 + 46 + 44 = 198 ยูทิล เป็นต้น EC 111 97

(4) กรณีสินค้ามากกว่าหนึ่งชนิดและราคาไม่เท่ากัน : ผู้บริโภคจะสามารถ บรรลุจุดดุลยภาพได้ โดยพิจารณาจากสูตรดังตอไปนี่ ้ MUx . = MUy . = ……….. = MUn . Px Py Pn ตารางที่ 5.4 การหาคาของอร่ รถประโยชน์เพิ่มของสินค้า X และ Y กรณีราคาไมเทากน่ ่ ั ปริมาณสินค้า MUx MUx / Px MUy MUy / Py 1 60 20 44 22 2 54 18 40 20 3 48 16 36 18 4 42 14 28 14 5 36 12 20 10 อธิบายตารางที่ 5.3 สมมติราคาสินค้า X เทากบ ่ ั 3 บาท/หนวย และ สินค้า ่ Y เทากบ ่ ั 2 บาท/หนวย ผู้บริโภคมีงบประมาณจํานวน ่ 20 บาท จะเลือกซือสินค้าทัง ้ ้ 2 ชนิด จํานวน เทาใดจึงจะสามารถบรรลุจุดดุลยภาพของผู้บริโภคได้่ เริมต้นต้องปรับคา ่ ่ MUx และ MUy โดยนําราคาสินค้า Px และ Py ไปหารคา่ ของ MU กอน ดังนันจึงได้คา ่ ้ ่ MUx / Px และ MUy / Py หลังจากนัน จึงพิจารณาเชนเดียวกบ้ ่ ั กรณีที่ผานมา สินค้าหนวยแรกที่จะเลือกเป็นสินค้า ่ ่ Y มีคา ่MU ใหมเทาก่ ่ ับ 22 ยูทิล หนวยที่ ่ 2 และ 3 จะเป็นสินค้า X และ Y มีจํานวน 20 ยูทิลเทากน ทําเชนนีไปเรื่อยๆ ่ ั ่ ้ สรปุ ผู้บริโภคจะซือสินค้า ้ X จํานวน 4 หนวย และ สินค้า ่ Y จํานวน 4 หนวย คิดเป็นเงินจํานวน ่ 20 บาท ตามที่กาหนํ ดมาให้พอดี 98 EC 111

ส่วนเกินของผ้บริโภคู (Consumer s Surplus ) : หมายถึง อรรถประโยชน์ที่ ผู้บริโภคได้รับจากการเลือกซือสินค้าและบริการ ้ เกนจากเงินที่จายไปจริงิ ่ แสดงโดยอาศัย รูปภาพดังตอไปนี่ ้ รูปภาพที่ 5.3 อรรถประโยชน์สวนเกนของบุคคล่ ิ ราคา ราคาตลาด 2 0 1 2 3 4 5 6 7 8 ปริมาณสินค้า รูปภาพที่ 5.4 อรรถประโยชน์สวนเกนของตลาด่ ิ ราคา A พืนที่้ ราคาตลาด สวนเกนผู้บริโภค่ ิ P0 B D 0 ปริมาณสินค้า q 0 อธิบายรูปภาพที่ 5.3 สมมติผู้บริโภคเลือกซือสินค้าและบริการ จํานวน ้ 6 หนวย ราคาหนวยละ ่ ่ 2 บาท ดังนันอรรถประโยชน์ที่เป็นรูป้ ภายใต้รูปแท่งพืนที่ ณ ้ เส้นราคา 2 บาท เป็นอรรถประโยชน์ที่จายเงินไปจริง แตพืนที่ของแทงที่อยูเหนือ ราคา ่ ่ ้ ่ ่ 2 บาท จึงถือวาเป็น่ อรรถประโยชน์สวนเกนที่่ ิ ผู้บริโภคคนนีได้รับโดยที่ไมต้องจายเงิน้ ่ ่ EC111 99

สําหรับรูปภาพที่ 5.4 เป็นอรรถประโยชน์สวนเกนของตลาดสินค้าและบริการ่ ิ และ P0 คือราคาสินค้าในตลาด เส้น D ใช้แทนเส้นอุปสงค์ ดังนันอรรถประโยชน์ที่ได้รับและ้ จายเงินไปจริงคือพืนที่ ่ ้ 0q0BP0 แตพืนที่สาม่ ้ เหลี่ยม ABP0 จึงเป็นอรรถประโยชน์สวนเกนใน่ ิ ตลาดที่ผู้บริโภคได้รับโดยที่ไมต้องจายเงิน่ ่ อรรถประโยชน์สวนเกน่ ิ จะลดลงทันที ถ้าราคาสินค้าเพิมขึนมากกวาราคา ่ ้ ่ P0 ก็ จะทําให้พืนที่สามเหลี่ยมที่กลาวแล้วลดลง ้ ่ 5.2 เส้นความพอใจเท่ากัน (Indifference Curve) : เป็นแนวคิดที่นัก เศรษฐศาสตร์ชาวอังกฤษ ชื่อ จอห์น อาร์ ฮิกส์ (John R. Hicks) นําเสนออกมา โดยมีข้อสมมุติ ดังตอไปนี่ ้ (สุพัตรา ราชรักษ์ , หน้า 222) (1) ผู้บริโภคเป็นผู้ที่มีเหตุผล เมื่อเลือกซือสินค้าและบริการ จึงมุงแสวงหาความ้ ่ พอใจสูงสุด โดยมีงบประมาณจํากดจํานวนหนึ่งั (2) ความพอใจที่ได้รับจากการซือสินค้า สามารถเรียงลําดับได้้ (3) ความพอใจจากการบริโภคสินค้าสามารถถายทอดได้่ (transitive) เชน่ สวนผสมของกลุมสินค้า ก ให้ความพอใจมากกวาสวนผสมของสินค้ากลุม ข ่ ่ ่ ่ ่ (4) สินค้าทุกชนิดสามารถแบงเป็นหนวยยอยๆได้่ ่ ่ เส้นความพอใจเท่ากัน หมายถึง เส้นที่แสดงสวนประกอบต่ ่างๆของสินค้า 2 ชนิด ที่ทําให้ผู้บริโภคได้รับความพอใจเทากน เรียกวาเป็นวิธีการเรียงลําดับความพอใจ่ ั ่ (Ordinal Approach) เมื่อพิจารณาตารางตอไปนี่ ้ ตารางที่ 5.4 สวนผสม่ สินค้า X (หนวย่ ) สินค้า Y (หนวย่ ) A B C D E F 0 1 2 3 4 5 19 13 8 4 2 0 100 EC 111

สินค้า Y รูปภาพที่ 5.5 เส้นความพอใจเทากน่ ั 19 เส้นความพอใจเทากน ่ ั (IC) 13 8 4 2 0 1 2 3 4 5 สินค้า X อธิบายรูปภาพที่ 5.5 บนเส้นความพอใจเทากน ่ ั (IC) จะแสดงให้เห็นการ เลือกบริโภคสินค้า 2 ชนิดคือสินค้า X และ Y ของผู้บริโภค ในสวนผสมตางๆ ตังแต ่ ่ ้ ่ A , B , C , D , E และ F ที่ได้รับความพอใจเทา่กนั เชน สวนผสม ่ ่ A บริโภคสินค้า X จํานวน 0 หนวย และ่ สินค้า Y จํานวน 19 หนวย สวนผสม ่ ่ C บริโภคสินค้า X จํานวน 2 หนวย และสินค้า ่ Y จํานวน 8 หนวย เป็นต้น่ 5.2.1. ลักษณะของเส้นความพอใจเท่ากัน : โดยทัวไป เส้นความพอใจเทาก่ ่ ันของ ผู้บริโภค จะมีลักษณะสําคัญคือ (1) เป็นเส้นทอดลงจากซ้ายไปขวา มีความลาดชันเป็นลบ (Downward Sloping) ทังนี เพราะการบริโภคสินค้าชนิดหนึ่งเพิมขึน ผู้บริโภคจะลดการบริโภคสินค้าอีกชนิดหนึ่งลง ้ ้ ่ ้ และมีลักษณะโค้งเว้าเข้าหาจุดกาเนิํ ด แสดงวา่ทดแทนกนได้ไมสมบูรณ์ ั ่ (2) เส้นความพอใจเทากน่ ั ของผู้บริโภคคนหนึ่ง มีได้หลายเส้น และเส้นที่อยูทาง่ ขวามือจะแสดงระดับความพอใจมากกวา่ เส้นที่อยูทางซ้ายมือ่ EC 111 101

รูปภาพที่ 5. 6 เส้นความพอใจเทากนมีได้หลายเส้น่ ั สินค้า Y IC2 = 150 IC1 = 100 IC0 = 50 0 สินค้า X (3) เส้นความพอใจเทากน จะตัดกนไมได้่ ั ั ่ เพราะถ้าเส้นความพอใจเทากนตัดกน่ ั ั ได้แล้ว จะทําให้ลักษณะและข้อสมมติเบืองต้นขัดแ้ ย้งกนเอง ดังรูปภาพั รูปภาพที่ 5.7 เส้นความพอใจเทากนจะตัดกนไมได้่ ั ั ่ สินค้า Y B A IC2 C IC1 0 สินค้า X อธิบายรูปภาพที่ 5.7 ถ้าเส้น IC1 ตัดกบเส้น ั IC2 ที่จุด A ซึ่งอยูทังบนเส้น ่ ้ IC1 และ IC2 กจะแสดงวา มีความพอใจเทากน รวมทังที่จุด ็ ่ ่ ั ้ B และ C กจะเกดความคัดแย้งกบที่เคย็ ิ ั กลาวแล้ว เป็นต้น่ 102 EC 111

นอกจากนีเส้นความพอใจเทากน อาจมี้ ่ ั อีก 2 รูปแบบเชน เป็นเส้นตรง ่ และ รูป ตัวแอล อธิบายได้ดังนี้ ก. เส้นความพอใจที่มีลักษณะเป็นเส้นตรง : แสดงวาเมื่อผู้บริโภคสินค้าเลือก่ สินค้าชนิดหนึ่งเพิมขึน จํานวน ่ ้ 1 หนวย จะต้องไปลดจํานวนสินค้าอีกชนิดหนึ่ง จํานวน ่ 1 หนวย ่ เป็นสัดสวนที่เทากน่ ่ ั รูปภาพที่ 5.8 เส้นความพอใจเทากนแบบเส้นตรง่ ั สินค้า Y 8 4 IC 0 สินค้า X 10 14 ข. เส้นความพอใจเท่ากันที่มีลักษณะเป็นรปตัวแอลู หรือหักงอเป็นมมฉากุ : แสดงวาสินค้า ่ 2 ชนิดนี้ เป็นสินค้าที่ใช้ทดแทนกันไม่ได้เลย แตเป็นสินค้าที่ใช้ประกอบกน ดัง่ ั รูปภาพข้างลางนี่ ้ รูปภาพที่ 5.9 เส้นความพอใจเทากนแบบตังฉากหักมุม่ ั ้ สินค้า Y IC 0 สินค้า X EC 111 103

อัตราหน่วยสดท้ายของการทดแทนกันของสินค้า ุ X และ Y : จากข้อมูลใน ตารางที่ 5.4 จะเห็นได้วาเมื่อผู้บริโภคเพิมการบริโภคสินค้า ่ ่ X เพิมขึน ต้องลดจํานวนการบริโภค่ ้ สินค้า Y ลง ลักษณะเชนนีเรียกวา ่ ้ ่ อัตราการทดแทนกนของสินค้า ั 2 ชนิด โดยมีสูตรในการ คํานวณหาคาได้ดังนี่ ้ MRSxy = ∆Y . ∆X โดยกาหนดให้ ํ ∆X = จํานวนการบริโภคสินค้าเพิมขึน ่ ้ 1 หนวย่ ∆Y = จํานวนการบริโภคสินค้าลดลงจํานวนหนึ่ง ตารางที่ 5.5แสดงอัตราหนวยสุดท้ายของการทดแทนกน่ ั ระหวางสินค้า ่ X และ Y สวนผสม่ สินค้า X หนวย ่ : ตัน ∆X สินค้า Y หนวย ่ : ตัน ∆Y MRSxy A B C D E F 0 1 2 3 4 5 - 1 1 1 1 1 22 14 8 4 1 0 - 8 6 4 3 1 - - 8 - 6 - 4 - 3 - 1 การคํานวณหาคา ่ MRSxy ณ สวนผสม ่ D จะหาคาได้ดังนี่ ้ MRSxy = - ∆Y . ∆X คาของ ่ ∆Y = 8 - 4 = 4 , ∆X = 3 – 2 = 1 ดังนัน ้ MRSxy = - 4 / 1 = - 4 แปลความหมาย ถ้าผู้บริโภคตัดสินใจเลือก บริโภคสินค้า X เพิมขึน ่ ้ 1 ตัน จะต้องลดการบริโภค สินค้า Y จํานวน 4 ตัน (เครื่องหมายลบ แสดงความสัมพันธ์ระหวางสินค้า ่ X และ Y มี ความสัมพันธ์เป็นแบบลบ เทานัน่ ้ ) 104 EC 111

5.2.2. เส้นงบประมาณ(Budget Line : BL) คือ เส้นที่แสดงส่วนประกอบของ สินค้า 2 ชนิด ที่ผู้บริโภคสามารถซือได้โดยใช้งบประมาณเทากน ณ ราคาสินค้าที่เป็นอยู้ ่ ั ่ สินค้า Y รูปภาพที่ 5.10 เส้นงบประมาณ 10 เส้นงบประมาณ (BL) 5 A 0 สินค้า X 10 20 อธิบายรูปภาพที่ 5.10 สมมติผู้บริโภคคนหนึ่งชื่อนายแดงมีงบประมาณในการซือ้ สินค้า เทากบ ่ ั 100 บาท สินค้า X ราคา 5 บาท/หนวย และสินค้า ่ Y ราคา 10 บาท/หนวย ่ กรณีที่นายแดงซือสินค้า ้ X ทังหมดจะได้สินค้าจํานวน ้ 20 หนวย หรือซือสินค้า ่ ้ Y ทังหมดจะได้สินค้าจํานวน ้ 10 หนวย แตที่จุด ่ ่ A จะซือสินค้า ้ X ได้จํานวน 5 หนวย และสินค้า ่ Y ได้จํานวน 10 หนวย ่ ทุกกรณีจะใช้เงินงบประมาณเทากบ ่ ั 100 บาทเทากนหมด่ ั การเปลี่ยนแปลงเส้นงบประมาณ : จะเป็นไปได้ 2 ลักษณะดัวยกนคือั (1) รายได้เปลี่ยนแปลง (Income Change) : ถ้ารายได้ของผู้บริโภคเปลี่ยนแปลงเพิมขึน่ ้ หรือลดลง จะมีผลทําให้ปริมาณการซือสินค้า ้ 2 ชนิดเปลี่ยนไปด้วย (ราคาสินค้าคงที่) ในกรณี งบประมาณเพิม เส้น ่ BL จะเคลื่อนย้ายทังเส้นไปทางขวามือ ้ หรืองบประมาณลดลง เส้น BL จะ เคลื่อนย้ายทังเส้นไปทางซ้ายมือ้ รูปภาพที่ 5.11 กรณีผู้บริโภคมีงบประมาณลดลง สินค้า Y 10 เส้น BL1 เส้น BL2 5 0 10 20 สินค้า X EC 111 105

อธิบายรูปภาพที่ 5.11 เส้น BL1 ผู้บริโภคมีงบประมาณจํานวน 100 บาท สามารถซือ้ สินค้า X ทังหมดได้ ้ 20 หนวย หรือซือสินค้า่ ้ Y ทังหมด ได้ ้ 10 หนวย แตเมื่อเป็นเส้น ่ ่ BL2 มี งบประมาณจํานวน 50 บาท สามารถซือสินค้า ้ X ทังหมดได้ ้ 10 หนวย หรือซือสิน่ ้ ค้า Y ทังหมด้ ได้ 5 หนวย เป็นต้น่ (2) ราคาสินค้าเปลี่ยนแปลง (Price Change) : จะมีกรณีราคาสินค้าชนิดใด ชนิดหนึ่ง เปลี่ยนแปลงจะมีผลทําให้เส้นงบประมาณ (BL) เปลี่ยนแปลงตามไปด้วย เชน่ รูปภาพที่ 5.12 ราคาสินค้า X เปลี่ยนแปลง (ราคาสินค้า Y คงที่) ราคาสินค้า X เพิม่ขึน้ ราคาสินค้า X ลดลง สินค้า Y สินค้า Y 0 5 10 0 5 10 สินค้า X ปริมาณซือสินค้า ้ X ลดลงจาก 10 เป็น 5 หนวย ปริมาณซือสินค้า ่ ้ X เพิมจาก ่ 5 เป็น 10 หนวย่ สินค้า X รูปภาพที่ 5.13 ราคาสินค้า Y เปลี่ยนแปลง (ราคาสินค้า X คงที่) ราคาสินค้า Y เพิมขึน ราคาสินค้า ่ ้ Y ลดลง สินค้า Y สินค้า Y 15 15 8 8 0 0 สินค้า X ปริมาณซือสินค้า ้ Y ลดลงจาก 15 เป็น 8 หนวย ปริมาณซือสินค้า ่ ้ Y เพิมขึนจาก ่ ้ 8 เป็น 15 หนวย่ สินค้า X 106 EC 111

5.3 ดลยุ ภาพของผ้บริโภค ู : เป็นเหตุการณ์ที่ผู้บริโภคจะได้รับความพอใจสูงสุด ในการบริโภคสินค้า 2 ชนิด ภายใต้งบประมาณที่จํากดจํานวนหนึ่งที่กาหนดให้ เมื่อนําเส้นความั ํ พอใจเทากนกบเส้นงบประมาณ มาอยู่ ั ั ่ในรูปภาพเดียวกน จุดดุลยภาพของผู้บริโภค จึงเกดจากเส้นั ิ ความพอใจเทากน ่ ั (IC) สัมผัสกบเส้นงบั ประมาณ(BL) นันเอง่ รูปภาพที่ 5.14 ดุลยภาพของผู้บริโภค สินค้า Y B 10 E0 IC0 0 5 L สินค้า X อธิบายรปภาพที่ ู 5.14 เส้นความพอใจเทากน ่ ั (IC0) สัมผัสกบเส้นงบประมาณั (BL) ที่จุด E0 ซึ่งถือเป็นจุดดุลยภาพของผู้บริโภคได้ที่รับความพอใจสูงสุดภายใต้งบประมาณ จํานวนหนึ่ง บริโภคสินค้า Y จํานวน 10 หน่วย และสินค้า X จํานวน 5 หนวย ่ การเปลี่ยนแปลงดลยภาพของผ้บริโภค ุ ู : ที่มีสาเหตุมาการเปลี่ยนแปลงใน ราคา สินค้า หรือ รายได้ของผ้บริโภคู จะมีผลต่อดุลยภาพของผู้บริโภคได้ดังตอไป่ นี้ (1) การเปลี่ยนแปลงราคาสินค้าชนิดใด ชนิดหนึ่ง (Price Effect) : ในกรณีที่ ราคา สินค้า X ลดลง (ราคาสินค้า Y คงที่) จะมีผลทําให้ผู้บริโภคสามารถซือสินค้า ้ X มากขึน เส้น ้ BL บนแกนนอนเคลื่อนย้ายไปทางขวามือ ไปสัมผัสกบเส้นความพอใจเทากนเส้นที่อยูทางขวามือ เั ่ ั ่ กดิ ดุลยภาพใหม่ขึน้ที่จุด E1 , E2 , E3 ได้ ดังรูปภาพที่ 5.15 EC 111 107

รูปภาพที่ 5.15 เส้นแนวทางการบริโภคอันเนื่องจากราคาเปลี่ยนแปลง(PCC) สินค้า Y IC1 IC2 Y1 IC3 E1 Y2 E2 Y3 E3 PCC 0 X1 X2 X3 สินค้า X อธิบายรปภาพทีู่ 5.15 เริมต้นจากดุลยภาพครังแรกอยูที่ เส้น ่ ้ ่ IC1 สัมผัสเส้น งบประมาณที่จุด E1 ตอมาราคาสินค้า ่ X ลดลง ทําให้ เส้น BL บนแกนนอนเคลื่อนย้ายไปทางขวา มือ สัมผัสกบเส้น ั IC2 ที่จุด E2 เป็นดุลยภาพใหม และถ้าราคาสินค้า ่ X ยังลดลงอีก เส้น BL จะไป สัมผัสเส้น IC3 ที่จุด E3 ดังนันมีจุดดุลยภาพคือ ้ E1 , E2 , E3 ถ้าลากเส้นผานจุดดุลยภาพทังสาม ่ ้ จะเรียกเส้นแนวทาการบริโภค อันเนื่องมาจากราคาเปลี่ยนแปลง (PCC) (2) การเปลี่ยนแปลงรายได้ของผ้บริโภคู (Income Change) : ถ้าผู้บริโภคมีรายได้ เพิมขึนหรือลดลง ่ ้ (ราคาสินค้าคงที่) กรณีรายได้เพิม เส้นงบประมาณ่ กจะเคลื่อนย้ายทังเส้นไป็ ้ ทางขวามือของเส้นเดิม กรณีรายได้ลดลง เส้นงบประมาณกจะเคลื่อนย้ายทังเส้นไปทางซ้ายมือ็ ้ ของเส้นเดิม รูปภาพที่ 5.16 เส้นแนวทางการบริโภค กรณีรายได้ของผู้บริโภคเปลี่ยนแปลง (ICC) สินค้า Y ICC B3 IC3 B2 E3 E2 IC2 B1 E1 IC1 0 สินค้า X L1 L2 L3 108 EC 111

อธิบายรูปภาพที่ 5.16 เริมต้นจากจุดดุลยภาพของผู้บริโภค่ คือ เส้น IC1สัมผัสกบั เส้น BL1 ณ จุด E1 ตอมาเมื่อมีผู้บริโภคมีรายได้เพิม ทําให้เส้นงบประมาณเคลื่อนย้ายไปเป็น ่ ่ BL2 และ BL3 สัมผัสกบเส้น ั IC2 และ IC3 ตามลําดับ มีจุดดุลยภาพใหมที่ ่ E2 และ E3 ดังนันถ้า้ ลากเส้นผานจุดดุลยภาพทังสาม จะเรียกวา เส้นแนวทางการบริโภค อันเนื่องมาจากรายได้่ ้ ่ เปลี่ยนแปลง (ICC) (3) การเปลี่ยนแปลงราคาสินค้า : ผลการทดแทนกันและผลทางรายได้ เมื่อราคาสินค้า X ลดลง (ราคาสินค้า Y คงที่ ) จะทําให้เส้นงบประมาณบนเส้นปริมาณสินค้า X ย้ายไปทางขวามือ สัมผัสกบเส้นความพอใจเทากนอีกเส้นหนึ่ง จึงเกดดุลยภาพใั ่ ั ิ หม ปริมาณ่ บริโภคสินค้า X เพิมขึน ดังรูปภาพที่ ่ ้ 5.17 รูปภาพที่ 5.17 แสดงผลทางด้านราคา ,ผลการทดแทนและผลทางด้านรายได้ สินค้า Y B E1 E3 IC2 E2 IC1 0 L1 L2 Q1 Q2 Q3 สินค้า X ผลของราคา หรือผลรวม = ผลการทดแทน + ผลทางรายได้ Q1 Q3 Q1 Q2 Q2 Q3 อธิบายรูปภาพที่ 5.17 เริมแรกดุลยภาพของผู้บริโภคอยูที่ เส้น ่ ่ IC1 สัมผัสเส้น BL1 ที่จุด E1 ปริมาณสินค้า X เทากบ ่ ั Q 1 ตอมาราคาสินค้า ่ X ลดลง ทําให้เส้นงบประมาณบนแกน สินค้า X เปลี่ยน BL2 สัมผัสกบเส้นความพอใจเทากน ั ่ ั (IC2) เป็นดุลยภาพใหมที่จุด ่ E3 ปริมาณการ บริโภคสินค้า X เพิมขึนเป็น ่ ้ Q3 ดังนั้นความแตกต่างระหว่าง Q1 Q3 เป็นทางด้านราคา(Price Effect) หรือผลรวม Q1Q2 = ผลการทดแทนกน ั Q2Q3 = ผลทางด้านรายได้ EC 111 109

ผลการเปลี่ยนแปลงรายได้ กับส้นเองเกล : มีลักษณะดังตอไปนี่ ้ (4)

รูปภาพที่ 5.18 แสดงความสัมพันธ์เส้น ICC และเส้นเองเกล รูปภาพ ก. สินค้า Y

Income Consumption Curve(ICC) E2 E3 E1 0 ปริมาณสินค้า X Q1 Q2 Q3 รูปภาพ ข. รายได้ Engle curve Y3 E3 Y2 E2 Y1 E1 0 ปริมาณสินค้า X Q1 Q2 Q3 อธิบายรูปภาพที่ 5.18 จากรูปภาพ ก แสดงการเส้นแนวทางการบริโภค อัน เนื่องมาจาก รายได้เปลี่ยนแปลง (ICC) ซึ่งมีผลทําให้เห็นความสัมพันธ์ระหวางรายได้ที่เพิมขึนทํา่ ่ ้ ให้การบริโภคสินค้า X และ Y เพิมขึนตามไปด้วย่ ้ รูปภาพ ข. เมื่อนําตัวแปรรายได้ที่เปลี่ยนแปลงกบการบริโภคสินค้า ั X ที่ เปลี่ยนแปลงไป บนจุด E1 , E2 และ E3 เมื่อลากเส้นผานจุดทังสาม่ ้ ได้เส้นที่เรียกว่า เส้นเองเกล 110 EC 111

คําถามท้ายบท เมื่ออ่านบทที่ 5 จบแล้ว ควรที่จะตอบคําถามประเด็นต่างๆดังต่อไปนี้ได้ 1. อรรถประโยชน์ของสินค้าคืออะไร (1) ความพึงพอใจในสินค้า (2) ประโยชน์ของสินค้า (3) ความพึงพอใจที่ผู้บริโภคได้รับจากการบริโภคสินค้าและบริการ (4) ผิดทุกข้อ 2. อรรถประโยชน์ในสินค้า จะมีมากหรือน้อย ขึนอยูกบ้ ่ ั (1) ความจําเป็นของสินค้าในขณะนัน ้ (2) จํานวนสินค้าที่บริโภค (3) เวลาและสถานที่บริโภคสินค้า (4) ถูกทุกข้อ 3. ข้อความใดตอไปนี ไมเป็นไปตามข้อสมมติพืนฐาน ของทฤษฎีอรรถประโยชน์่ ้ ่ ้ (1) ผู้บริโภคบอกความพึงพอใจออกมาเป็น (2) ผู้บริโภคจะเลือกซือสินค้าที่มียูทิลสูงสุด้ หนวยยูทิลได้ กอนและพิจารณ่ ่ าลดลงตามลําดับ (3) สินค้าที่นํามาซือ้-ขายแบงเป็นหนวยยอยได้ ่ ่ ่ (4) ชวงแรกผู้บริโภคจะได้อรรถประโยชน์เพิม่ ่ น้อย จะมากขึนเมื่อซือสินค้ามากขึน้ ้ ้ 4. กฎวาด้วย การลดน้อยถอย่ ลงของอรรถประโยชน์เพิม เป็นกฎที่แสดงความเกยวข้องระหวาง่ ี่ ่ (1) ปริมาณสินค้ากบความพึงพอใจ ั (2) ปริมาณสินค้ากบราคาสินค้าั (3) รายได้ของผู้บริโภคกบปริมาณสินค้า ั (4) ราคาสินค้าชนิดอื่นกบความพึงพอใจั 5. เมื่อผู้บริโภคที่ต้องการแสวงหาความพอใจสูงสุด จะซือสินค้าชนิดหนึ่งไปจนกระทังชินสุดท้ายมี้ ่ ้ คาของ ่ MU เทากบศูนย์ แสดงให้เห็นวา่ ั ่ (1) ผู้บริโภคจะได้รับ อรรถประโยชน์รวม(TU) จากสินค้าสูงสุด (2) ผู้บริโภคจะได้รับอรรถประโยชน์รวม(TU) จากสินค้าตํ่าที่สุด (3) ผู้บริโภคจะได้รับอรรถประโยชน์รวม(TU) จากสินค้าเฉลี่ยปานกลาง (4) ผู้บริโภคจะได้รับอรรถประโยชน์รวม(TU) จากสินค้าติดลบ 6. เมื่อราคาสินค้า X มีราคา 30 บาทตอหนวย ถ้าผู้บริโภคต้องการแสวงหาความพอใจสูงสุด เมื่อ่ ่ นําราคาสินค้าพิจารณาประกอบด้วย จะซือสินค้า ้ X จนกระทัง่ (1) อรรถประโยชน์รวม(TU) เทากบ ่ ั 30 ยูทิล (2) อรรถประโยชน์รวม(TU) มีคามากกวา่ ่ 30 ยูทิล (3) อรรถประโยชน์เพิม่(MU) เทากบ ่ ั 30 ยูทิล (4) อรรถประโยชน์เพิม่(MU) มีคามากกวา ่ ่ EC 111 111

7. สวนเกนของผู้บริโภค ่ ิ (Consumer s Surplus) หมายถึง (1) รายได้สวนที่ผู้บริโภคเหลือจาก การใช้จายซือสินค้าและบริการ่ ่ ้ (2) อรรถประโยชน์จากสินค้า ที่ผู้บริโภคได้รับเกนิ จากการซือสินค้าทังหมด ้ ้ (3) อรรถประโยชน์จากสินค้า ที่ผู้บริโภคได้รับเกนจากราคาสินค้าที่จายไปจริงิ ่ (4) ผลตางระหวาง อรรถประโยชน์รวมกบ อรรถประโยชน์เพิม่ ่ ั ่ 8. สวนเกนของผู้บริโภคในสินค้า จะลดลงในกรณี่ ิ (1) รายได้ของผู้บริโภคเพิม ่ (2) คุณภาพของสินค้าลดลง (3) ราคาสินค้าลดลง (4) ราคาสินค้าเพิมขึน่ ้ กาหนดให้ ํ MUx และ MUy ในสินค้าแตละหนวย มีคา่ ่ ่ MU ดังตอไปนี จงใช้เป็นข้อมูลในการตอบ่ ้ คําถามที่ 9-10 --- ถ้าผู้บริโภคมีเงินจํานวน 20 บาท ปริมาณสินค้า MUx MUy สินค้า X และ Y หนวยละ ่ 4 บาท --- 1 35 30 2 31 28 3 28 25 4 25 23 5 23 20 --- 9. ผู้บริโภคคนหนึ่ง จะซือสินค้า ้ X และ Y จํานวนเทาใด จึงได้รับดุลยภาพการบริโภค่ (1) X = 2 และ Y = 3 หนวย่ (2) X = 3 และ Y = 2 หนวย่ (3) X = 4 และ Y = 3 หนวย ่ (4) X = 3 และ Y = 4 หนวย่ 10. ผู้บริโภคจะได้รับอรรถประโยชน์รวม จากการบริโภคสินค้า X จํานวนกยูทิลี่ (1) จํานวน 35 ยูทิล (2) จํานวน 66 ยูทิล (3) จํานวน 94 ยูทิล (4) จํานวน 119 ยูทิล 11. เส้นความพอใจเทากน่ ั (Indifference Curve) เป็นเส้นที่แสดงสวนประกอบของ่ (1) การเลือกซือสินค้ามากกวาหนึ่งชนิด ที่ได้รับความพอใจเทากน้ ่ ่ ั (2) การเลือกซือสินค้า ้ 2 ชนิดในหลายๆองค์ประกอบ แตให้ความพอใจเ่ ทากน่ ั 112 EC 111

(3) การเลือกซือสินค้า ้ 2 ชนิด ในหลายๆองค์ประกอบ แตมีต้นทุนคาใช้จายเทากบ่ ่ ่ ่ ั (4) การเลือกซือสิน้ ค้า 2 ชนิด ในหลายองค์ประกอบ แตมีงบประมาณเทากน่ ่ ั การที่เส้นความพอใจเทากน่ ั (Indifference Curve) โค้งเว้าเข้าหาจุดกาเนิด แสดงวาํ ่ 12. (1) สินค้า 2 ชนิด ที่ผู้บริโภคเลือกซือ ทดแทนกนไมได้เลย้ ั ่ (2) สินค้า 2 ชนิด ที่ผู้บริโภคเลือกซือ ทดแทนกนได้อยางสม้ ั ่ บูรณ์ (3) สินค้า 2 ชนิด ที่ผู้บริโภคเลือกซือ ทดแทนกนได้ไมสมบูรณ์้ ั ่ (4) ผิดทุกข้อ ถ้าสินค้า 2 ชนิดทดแทนกนได้อยางสมบูรณ์ั ่ (เพิม่-ลด สัดสวนเทากน่ ่ ั ) ในสายตาของผู้บริโภค 13. เส้นความพอใจเทากนจะมีลักษณะอยางไร่ ั ่ (1) เป็นเส้นตรงลาดลงจากซ้ายไปขวามือ (2) เป็นเส้นโค้งเว้าเข้าหาจุดกาเนิดํ (3) เป็นเส้นตรงตังฉากกบแกนนอน ้ ั (4) เป็นเส้นตรงขนานกบแกนนอนั เมื่อคํานวณหาคาของ ่ MRSxy = - 3 จะแปลความหมายวาอยางไร่ ่ 14. (1) การเพิมสินค้า ่ X 3 หนวย ลดสินค้า ่ Y 1 หนวย ่ (2) การเพิมสินค้า ่ Y 3 หนวย ลดสินค้า ่ Y 3 หนวย่ (3) การเพิมสินค้า ่ X 1 หนวย ลดสินค้า ่ Y 3 หนวย ่ (4) ผิดทุกข้อ เส้นงบประมาณ(Budget Line : BL) หมายถึงเส้นที่แสดงความสัมพันธ์ระหวาง่ 15. (1) การเลือกผลิตสินค้า 2 ชนิด ในสัดสวนที่ตางกน โดยใช้งบประมาณเทากน่ ่ ั ่ ั (2) การเลือกผลิตสินค้า 2 ชนิด ในสัดสวนที่ตางกน โดยใช้ต้นทุนคงที่จํานวนหนึ่ง่ ่ ั (3) การเลือกบริโภคสินค้า 2 ชนิด ในสัดสวนที่ตางก่ ่ ัน โดยใช้งบประมาณเทากน่ ั (4) การเลือกบริโภคสินค้า 2 ชนิด ในสัดสวนที่ตา่ ่ งกน โดยได้รับความพึงพอใจเทากนั ่ ั จงใช้รูปภาพตอไปนี เพื่อตอบคําถาม ในข้อ ่ ้ 16-19 สินค้า X รปภาพที่ ู 1 สินค้า X รปภาพที่ ู 2 20 18 15 0 10 12 สินค้า Y 0 8 12 สินค้า Y EC 111 113