SHKOLLA PËR AFTËSIM PROFESIONAL
SHKOLLA PËR AFTËSIM PROFESIONAL
“GJON
“GJON NIKOLLË
NIKOLLË KAZAZI”
KAZAZI” GJAKOVË
GJAKOVË
RRJETAT
RRJETAT
G
GJJAAKKOOVVËË PPUUNNUUAANN::
K
Mo
Modudulili1:1: NNjojoftftim mim mbi rbi rrjrjeetatatt
Për të kuptuar rolin që kompjuterët e luajnë në sistemin e rrjetave, duhet njohur Për të kuptuar rolin që kompjuterët e luajnë në sistemin e rrjetave, duhet njohur Interneti. Lidhjet e Internetit janë esenciale për biznes dhe edukim. Për të ndërtuar një rrjetë, që Interneti. Lidhjet e Internetit janë esenciale për biznes dhe edukim. Për të ndërtuar një rrjetë, që do të lidhet në internet, kërkohet një planifikim i kujdesshëm. Edhe për një kompjuter personal do të lidhet në internet, kërkohet një planifikim i kujdesshëm. Edhe për një kompjuter personal të vetëm (PC),
të vetëm (PC), për ta për ta lidhur në internet, disa planifikilidhur në internet, disa planifikime dhe me dhe vendimvendime e janë të nevojshme. Kjojanë të nevojshme. Kjo përfshin
përfshin tipin tipin e e pajisjes pajisjes që që lidhë lidhë PC PC me me internet, internet, siç siç është është NIC-i NIC-i ose ose modemi. modemi. Protokollet Protokollet oseose rregullat, duhet të konfigurohen para se kompjuteri të mund të lidhet në internet. Edhe zgjedhja rregullat, duhet të konfigurohen para se kompjuteri të mund të lidhet në internet. Edhe zgjedhja e drejtë e Web browserit
e drejtë e Web browserit është gjithashtu e rëndësishme.është gjithashtu e rëndësishme.
Kyqja (lidhja) në Internet Kyqja (lidhja) në Internet
Kërkesat për kyçje në Internet Kërkesat për kyçje në Internet
Interneti është rrjeta më e gjerë e shënimeve në botë. Përbëhet prej shumë rrjetave të Interneti është rrjeta më e gjerë e shënimeve në botë. Përbëhet prej shumë rrjetave të gjëra dhe të vogla që janë të ndërlidhura. Kompjuterët individual janë burimi dhe destinimi i gjëra dhe të vogla që janë të ndërlidhura. Kompjuterët individual janë burimi dhe destinimi i informatës nëpër internet. Kyçja në internet mund të ndahet në lidhje (kyçje) fizike, lidhje informatës nëpër internet. Kyçja në internet mund të ndahet në lidhje (kyçje) fizike, lidhje logjike dhe aplikacionet.
logjike dhe aplikacionet.
Lidhja fizike përbëhet nga kyçja në një adapter, siç është modemi ose NIC-i, nga PC në Lidhja fizike përbëhet nga kyçja në një adapter, siç është modemi ose NIC-i, nga PC në rrjetë. Lidhja fizike përdoret për të transferuar sinjalet në mes PC-ve të një LAN-i (Local Area rrjetë. Lidhja fizike përdoret për të transferuar sinjalet në mes PC-ve të një LAN-i (Local Area Network) dhe pajisjeve në largësi në internet.
Network) dhe pajisjeve në largësi në internet.
Lidhja logjike i shfrytëzon standardet e quajtura protokolle. Protokolli është grumbull i Lidhja logjike i shfrytëzon standardet e quajtura protokolle. Protokolli është grumbull i rregullave që mundëson që paisjet në rrjetë të komunikojnë. Një prej këtyre protokolleve është rregullave që mundëson që paisjet në rrjetë të komunikojnë. Një prej këtyre protokolleve është TCP/IP (Transmission Control Protocol /Internet Protocol).
TCP/IP (Transmission Control Protocol /Internet Protocol).
Aplikacionet ose programet softuerike, i paraqesin shënimet në formë të kuptueshme. Aplikacionet ose programet softuerike, i paraqesin shënimet në formë të kuptueshme. Këto mund të
Këto mund të jenë Web browserët, Internet Explorerjenë Web browserët, Internet Exploreri dhe i dhe NetscapNetscape. Web e. Web browserëbrowserët paraqesint paraqesin HTML si Web faqe.
HTML si Web faqe.
NIC-i (Network interface card) NIC-i (Network interface card)
NIC-i
NIC-i ose ose LAN LAN adapteri, adapteri, ofron ofron komunikim komunikim në në rrjetë rrjetë prej prej dhe dhe nga nga PC. PC. Në Në tëtë ashtuquajturit dekstop kompjuterë, ajo vendoset në sllot të matherbordit fig1. NIC-i i ashtuquajturit dekstop kompjuterë, ajo vendoset në sllot të matherbordit fig1. NIC-i i laptop kompjuterëve shihet në fig.2
laptop kompjuterëve shihet në fig.2
F
Testimi i lidhjes me ping Testimi i lidhjes me ping
Ping komanda
Ping komanda punon duke dërguar paketa speciale, punon duke dërguar paketa speciale, të quajtura ICMP të quajtura ICMP (Internet Control(Internet Control Message Protocol) në një desti
Message Protocol) në një destinim specifik. nim specifik. Çdo paketë e dërguar është Çdo paketë e dërguar është kërkesë (Request) për kërkesë (Request) për përgjigje.
përgjigje. Përgjigja Përgjigja (Reply) (Reply) për për ping ping përmbanë përmbanë raportin raportin e e përqindjes. përqindjes. Nga Nga kjo kjo informatëinformatë caktohet se a kemi lidhje deri në destinim fig.3.
caktohet se a kemi lidhje deri në destinim fig.3.
Web browserët(shfletuesit e web-it) Web browserët(shfletuesit e web-it)
Disa funksione të Web browser- ëve janë: Disa funksione të Web browser- ëve janë:
•
• Kontaktimi i Web serverëveKontaktimi i Web serverëve •
• Kërkojnë informataKërkojnë informata •
• Marrin informataMarrin informata •
• Paraqesin rezultatet në ekranParaqesin rezultatet në ekran
Web browser-i është softver që e interpreton HTML-në, e cila është njëra prej gjuhëve për të Web browser-i është softver që e interpreton HTML-në, e cila është njëra prej gjuhëve për të koduar përmbajt
koduar përmbajtjet e jet e Web faqes. Dallimi në Web faqes. Dallimi në mes të mes të Web browser-ëve p.sh. Internet ExploreriWeb browser-ëve p.sh. Internet Exploreritt dhe Netscape Navigatorit është te shfrytëzimi i hapësirës në disk.
dhe Netscape Navigatorit është te shfrytëzimi i hapësirës në disk. Disa veti të Netscape Navigatorit janë:
Disa veti të Netscape Navigatorit janë:
•
• Është Browseri i parëËshtë Browseri i parë
Shfrytëzon hapësirë të vogël në disk Shfrytëzon hapësirë të vogël në disk
Fig.3 Fig.3
Problemet dhe riparimi i lidhjeve në Internet Problemet dhe riparimi i lidhjeve në Internet
St
Studeudentntët ët duduhehen n të të didinë në se se si si ti ti riripaparojrojnë në prprobloblememet et hahardvrdverierikeke, , sosoftftververikike e dhdhee konfigurimin e rrjetës. Qëllimi është që të gjendet problemi në një kohë sa më të konfigurimin e rrjetës. Qëllimi është që të gjendet problemi në një kohë sa më të shkurtë. Hapat që duhet ndërmarrë nëse paraqitet problemi janë:
shkurtë. Hapat që duhet ndërmarrë nëse paraqitet problemi janë: 1.
1. DeDefifininimi mi i i proproblblememitit 2.
2. MbMbleledhdhja ja e fe fakakteteveve 3.
3. KoKonsinsiderderimimi i i i mumundëndësisiveve 4.
4. KrKrijijimimi i nji i një plë planani vei vepruprueses 5.
5. ImImplplememententimimi i i i plplananitit 6.
6. StStudiudimi mi i ri rezuezultltatatevevee 7.
7. NjoNjohja hja e pe problroblemiemit dht dhe re ripaiparimrimi.i.
Prezantimi binarik i shenimeve Prezantimi binarik i shenimeve
Kompjuteri mundet të kuptojë dhe përdorë shënimet që janë në dy gjendje (ON ose Kompjuteri mundet të kuptojë dhe përdorë shënimet që janë në dy gjendje (ON ose OFF) ose formatet binarike. 1 dhe 0 shfrytëzohen për të prezantuar dy gjendjet e OFF) ose formatet binarike. 1 dhe 0 shfrytëzohen për të prezantuar dy gjendjet e mundshme të një komponente elektronike në kompjuter. 1 prezantohet nga gjendja ON, mundshme të një komponente elektronike në kompjuter. 1 prezantohet nga gjendja ON, dhe 0 prezantohet nga gjendja OFF. Njerëzit përdorin sistemin numerik decimal i cili dhe 0 prezantohet nga gjendja OFF. Njerëzit përdorin sistemin numerik decimal i cili është më i thjeshtë se sa vargu i numrave binar 0 dhe 1 që i përdorë kompjuteri. Kështu është më i thjeshtë se sa vargu i numrave binar 0 dhe 1 që i përdorë kompjuteri. Kështu që
që numnumrarat t bibinanaririk k të të komkompjpjututerierit t nenevovojijitetet t të të konkonvevertrtohohen en në në nunumrmra a decdecimimalal.. Nganjëherë numrat binarik konvertohen në n
Nganjëherë numrat binarik konvertohen në numra heksadecimal. Kjo e redukton vargunumra heksadecimal. Kjo e redukton vargun e gjatë të numrave binarë në disa numra heksadecimal. Është më lehtë të mbahen mend e gjatë të numrave binarë në disa numra heksadecimal. Është më lehtë të mbahen mend dhe të punohet me numra heksadecimal.
dhe të punohet me numra heksadecimal.
Bitat dhe bajtat Bitat dhe bajtat
Numri binar 0 prezantohet me elektricitet 0 [V] Numri binar 0 prezantohet me elektricitet 0 [V] Numri binar 1 prezantohet me elektricitet 5 [V] Numri binar 1 prezantohet me elektricitet 5 [V]
Kompjuterët punojnë në grupe prej tetë bitave. Këto grupe prej
Kompjuterët punojnë në grupe prej tetë bitave. Këto grupe prej tetë bitavetetë bitave quhenquhen bajta
bajta. Numri total i kombinimeve të tetë gjendjeve me ndërprerës ON dhe OFF është 256.. Numri total i kombinimeve të tetë gjendjeve me ndërprerës ON dhe OFF është 256.
d.m.th. brezi është prej 0 deri në 255. d.m.th. brezi është prej 0 deri në 255.
Sistemi numerik me bazë 10 Sistemi numerik me bazë 10
Sistemi numerik me bazë 10 ose decimal shfrytëzon dhjetë simbole 0,1,2,3,4,5,6,7,8 Sistemi numerik me bazë 10 ose decimal shfrytëzon dhjetë simbole 0,1,2,3,4,5,6,7,8 dhe 9. Kur numri decimal lexohet prej djathtas në të majtë, pozita e parë prezantohet me 10 dhe 9. Kur numri decimal lexohet prej djathtas në të majtë, pozita e parë prezantohet me 1000,,
që është 1. Pozita e dytë prezantohet me 10
që është 1. Pozita e dytë prezantohet me 1011, që është , që është 10. Pozita e 10. Pozita e tretë tretë prezantohet me 10prezantohet me 1022, që, që
është e barabartë me 100. Pozita e shtatë në të majtë prezantohet me 10
është e barabartë me 100. Pozita e shtatë në të majtë prezantohet me 1066, që është e barabartë, që është e barabartë
me 1.000.000. me 1.000.000. Këtu është një shembull: Këtu është një shembull: 2134 = (2x10 2134 = (2x1033) + (1x10) + (1x1022) + (3x10) + (3x1011) + (4x10) + (4x1000))
1.1.9 Sistemi numerik me bazë 2 1.1.9 Sistemi numerik me bazë 2
Sistemi binar përdor vetëm dy simbole, që janë 0 dhe 1. Pozita e secilit numër nga e Sistemi binar përdor vetëm dy simbole, që janë 0 dhe 1. Pozita e secilit numër nga e djathta në të majtë në numra binar prezantohet me numrin me bazë 2 të ngritur në fuqi. Këto djathta në të majtë në numra binar prezantohet me numrin me bazë 2 të ngritur në fuqi. Këto vlera nga e djathta në të majtë janë: 2
vlera nga e djathta në të majtë janë: 200,2,211,2,222,2,233,2,244,2,255,2,266dhe 2dhe 277, ose 1,2,4,8,16,32,64 dhe 128., ose 1,2,4,8,16,32,64 dhe 128.
Këtu është një shembull: Këtu është një shembull:
10110
1011022= (1x2= (1x244= 16) + (0x2= 16) + (0x233= 0) +(1x2= 0) +(1x222= 4) +(1x2= 4) +(1x211= 2) +(0x2= 2) +(0x200= 0) =(16+0+4+2+0) = 22= 0) =(16+0+4+2+0) = 22
Ky shembull tregon se numri binar 10110 është i barabartë me numrin decimal 22 Ky shembull tregon se numri binar 10110 është i barabartë me numrin decimal 22
Prezantimi i numrave binar 32 bitësh me katër oktete të ndara me pika Prezantimi i numrave binar 32 bitësh me katër oktete të ndara me pika
Adresat e kompjuterëve në Internet janë numra binarë 32 bitësh. Që të kemi më lehtë të Adresat e kompjuterëve në Internet janë numra binarë 32 bitësh. Që të kemi më lehtë të punojmë
punojmë me me këto këto adresa, adresa, numri numri binar binar 32 32 bitësh bitësh ndahet ndahet në në seri seri të të numrave numrave decimal. decimal. Së Së paripari numri binar ndahet në katër grupe me nga tetë numra binarë. Pastaj çdo grup me nga tetë bita numri binar ndahet në katër grupe me nga tetë numra binarë. Pastaj çdo grup me nga tetë bita ose oktet, shëndrrohet në ekuivalentin e tij decimal.
ose oktet, shëndrrohet në ekuivalentin e tij decimal.
Heksadecimali Heksadecimali
Heksadecimali ose sistemi numerik me bazë 16 përdoret për të prezantuar numrat binar Heksadecimali ose sistemi numerik me bazë 16 përdoret për të prezantuar numrat binar në formë më të përshtatshme. Ruterat e Cisco-s, kanë regjistra konfigurues 16 bita të gjatë. në formë më të përshtatshme. Ruterat e Cisco-s, kanë regjistra konfigurues 16 bita të gjatë. Numri
Numri binar binar 16 16 bitësh bitësh mund mund të të prezantohet prezantohet me me katër katër numra numra heksadecimal. heksadecimal. Për Për shembull,shembull, 0010000100000010 në binar është i barabartë me 2102 në heksadecimal. Para çdo numri 0010000100000010 në binar është i barabartë me 2102 në heksadecimal. Para çdo numri heksadecimal kemi shenjen 0x. P.sh. numri heksadecimal 2102 mund të shënohet 0x2102. heksadecimal kemi shenjen 0x. P.sh. numri heksadecimal 2102 mund të shënohet 0x2102. D.m.th. të gjitha kombinimet e katër numrave binarë mund të prezantohen me një simbol D.m.th. të gjitha kombinimet e katër numrave binarë mund të prezantohen me një simbol heksadecimal. Simbolet që heksadecimali i përdor janë numrat 0 deri në 9 dhe shenjat A deri heksadecimal. Simbolet që heksadecimali i përdor janë numrat 0 deri në 9 dhe shenjat A deri në F
në F
Fig.4 Fig.4
Booleani ose logjika binare Booleani ose logjika binare
Bazuar në tensionet hyrëse, gjenerohet tensioni dalës (
Bazuar në tensionet hyrëse, gjenerohet tensioni dalës (fig 7)fig 7). Logjika e Booleanit ose. Logjika e Booleanit ose
logjika binare lejon dy numra që të krahasohen dhe bën zgjedhjen e bazuar në numra. Këto logjika binare lejon dy numra që të krahasohen dhe bën zgjedhjen e bazuar në numra. Këto zgjedhje janë AND logjike, OR dhe NOT. Operacioni NOT merr vlerat prezente dhe i inverton zgjedhje janë AND logjike, OR dhe NOT. Operacioni NOT merr vlerat prezente dhe i inverton ato (
ato (fig 8)fig 8). Operatori AND i krahason dy vlerat hyrëse. Nëse dy vlerat janë 1, porta logjike. Operatori AND i krahason dy vlerat hyrëse. Nëse dy vlerat janë 1, porta logjike
gjeneron 1, përndryshe 0 (
gjeneron 1, përndryshe 0 (fig 9).fig 9). Operatori OR gjithashtu merr dy vlera hyrëse. Së paku njëOperatori OR gjithashtu merr dy vlera hyrëse. Së paku një
vlerë hyrëse duhet të jetë 1, ashtu që në dalje të gjenerohet 1.(
vlerë hyrëse duhet të jetë 1, ashtu që në dalje të gjenerohet 1.(fig 10fig 10))
Fig.6 Fig.6
F
Fiigg..77 FFiigg..88
Fig.9
Moduli2: Bazat e rrjetave
Ky modul diskuton rëndësinë e bandwidth – it dhe tregon se si matet ai. Modelet e lajerave përdoren për të përshkruar funksionet e rrjetës. Dy modelet më të rëndësishme janë OSI modeli dhe TCP/IP modeli.
2.1.1 Zhvillimi i rrjetave
Rrjetat janë zhvilluar si rezultat i zhvillimit të biznesit. Nuk ishte efektive për biznes që shënimet të barteshin përmes disketave, pasi ekzistonte rreziku se shënimet mund të humbisnin dhe të keqpërdoreshin, d.m.th. para se të zhvillohej rrjeta, shënimet barteshin në mënyrë të egër dhe kjo mënyrë quhetSneakernet(rrjeta gjarpërore). Biznesit i nevojitej një zgjidhje se si të
komunikonte në mënyrë efektive, se si të evitonte duplikimin e pajisjeve dhe burimeve dhe zgjedhja u realizua me rrjetat e kompjuterëve që e rritën produktivitetin dhe ruajtën paratë. Ekspansioni ndodhi në fillim të 1980. Në mes të viteve 1980 – ta teknologjitë e rrjetave u krijuan me hardver dhe softver të ndryshëm. Çdo kompani prodhuese e krijonte harduerin dhe softuerin në bazë të standardeve të tyre. Si rezultat, shumë teknologji të rrjetave ishin inkompatibile njëra me tjetrën. Pajisjet e rrjetës duhej të zëvendësoheshin për të implementuar teknologjitë e reja. Një zgjidhje ishte krijimi i standardeve për LAN. Si rezultat pajisjet nga kompanitë e ndryshme bëhen kompatibile. Teknologjitë e reja patjetër kishin nevojë të shpërndanin informata ndërmjet bizneseve, sa më larg dhe sa më shpejtë. Si zgjidhje ishte krijimi i MAN dhe WAN. Nga viti 1960 deri 1990, Departamenti i Mbrojtjes (DoD) zhvilloi rrjeta të gjëra, reale (WANs) për arsye ushtarake dhe shkencore. Kjo teknologji lejonte që kompjuterët të lidheshin së bashku përmes shumë shtigjeve të ndryshme. Rrjeta vetë caktonte se si ta lëvizë informatën prej një kompjuteri në tjetrin. WAN – i i krijuar nga DoD u shndërrua në Internet.
2.1.2 Pajisjet për rrjeta
Këto pajisje ndahen në dy klasifikime. Klasifikimit të parë i takojnë end – user pajisjet
që përfshijnë kompjuterët, printerët, skanerët dhe pajisjet tjera që i ofrojnë shërbime drejtpërdrejtë shfrytëzuesit. Klasifikimi i dytë përfshinë pajisjet e rrjetës. Pajisjet e rrjetës përfshijnë të gjitha pajisjet që lidhin end – user pajisjet së bashku për ti lejuar që të
komunikojnë. Në fig.11 shihet pajisja end – user e cila nëse është e lidhur në rrjetë quhet host. NIC (fig.12) përdoret që fizikisht ta lidhin hostin në rrjetë. Çdo NIC identifikohet me një
kod unik të quajtur MAC (Media Access Control) adresë. Kjo adresë përdoret për të kontrolluar komunikimin e shënimeve të hostit në rrjetë. Simbolet standarde për end – user
Topologjia e rrjetës
Topologjia e rrjetës definon strukturën e rrjetës. Njëra pjesë e topologjisë është topologjia fizike, e cila është pamja aktuale e mediumeve. Pjesa tjetër është topologjia logjike, e cila definon se si hostet i qasen mediumeve për të dërguar shënime. Topologjitë fizike janë si më poshtë (fig15).
• Bus topologjia shfrytëzon një kabël backbone(kurrizi) e cila është e kufizuar në të dy
skajet. Hostet lidhen direkt në backbone.
• Ring topologjia lidh njërin host në tjetrin dhe të fundit në të parin • Star topologjia i lidh të gjitha kablat në një pikë
• Extended star topologjia i lidhë të gjitha star topologjitë individuale së bashku me
ndihmën e hab-it ose sviqit.
• Topologjia hierarkike është e ngjashme me atë extended star, por në vend të hab-it ose
sviqit sistemi lidhet në kompjuter që kontrollon trafikun në topologji.
Fig.11 Fig.12
Fig.13
• Mesh topologjia implementohet për të ofruar siguri sa më të madhe. Siç shihet nga
figura çdo host lidhet me të gjithë postat tjerë.
Topologjitë logjike janë broadkast dhe token passing. Sipas broadkast topologjisë çdo host i dërgon shënimet në të gjithë postat tjerë në rrjetë, d.m.th. nuk ka urdhër se cili duhet të transmetojë. Kush arrin i pari, ai transmeton.
Te topologjia token passing, dërgohet sekuencialisht një token në çdo host. Kur hosti merr toke-in (informatë elektronike), ai host mund të dërgojë shënime në rrjetë. Kur hosti nik ka çfarë të dërgojë, ai ia kalon token-in(të drejten per transmetim) hostit tjetër dhe kështu procesi përsëritet. Dy shembuj të rrjetave që përdorin token passing janë Token Ring dhe FDDI
(Fiber Distributed Data Interface).
LAN (Local area network)
LAN përbëhet prej këtyre komponentëve:
• Kompjuterëve
• NIC – it (Kartela e rrjetes) • Paisjeve periferike
• Mediumeve për rrjeta
WAN (Wide-area network)
WAN-i ndërlidhë LAN-et d.m.th. i ka mundësuar biznesit të komunikojë në rajon gjeografikisht të gjerë. WAN-i ka krijuar një klasë të re punëtorëve të quajtur telecomuter.
WAN-i është i dizajnuar që të ofrojë në rajone gjeografikisht të largëta, ofron e – mail, Internet, file transferime, shërbime e – commerce, etj.
Disa teknoligji të WAN – it janë:
• Modemat • ISDN • DSL
• T1,E1,T3 dhe E3
• SONET (Synchronous Optikal Network)
Përveç LAN-it, WAN-it, ekzistojnë edhe MAN-i (Metropolitan-area network) e cila përbëhet prej dy ose më shumë LAN-ave në një rajon gjeografikisht më të vogël, SAN-i (Storage-area Network) e cila përdoret për të lëvizur shënimet mes serverëve dhe resurseve të ndara, VPN (Virtual private network) e cila është rrjetë private e konstruktuar nëpër infrastrukturën e rrjetës publike siç është Interneti, Intraneti, Extraneti etj. Intraneti u lejon shfrytëzuesve të privilegjuar qasje në LAN-in e brendshëm të një organizate. Extraneti është i bazuar në shërbimet e Intranetit dhe shfrytëzon një qasje më të sigurt për shfrytëzuesit e jashtëm. Ky kufizim i qasjes bëhet përmes passwordit, userID, etj.
Bandwidthi(brezi i lëshueshmërisë)
Bandwidthi (lëshueshmëria) është i definuar si sasia e informatës që mund të rrjedhë në periodën e dhënë kohore. Varësisht nga mediumi i përdorur për ndërtimin e rrjetës, ka kufizime
në kapacitetin e rrjetës për bartjen e informatës në mediume.
Bandwidthi nuk është i lirë. Është e mundur të blihet pajisje për LAN që mund të ofrojë bandwidth të pakufizuar për një periodë të gjatë kohore. Për lidhje të WAN-it është e
nevojshme të blihet bandwidth nga ofruesit e shërbimeve (provajderët).
Bandwidthi është faktor i rëndësishëm për të analizua performancën e rrjetës, dizajnimin e rrjetave të reja dhe kuptimin e internetit. Bandwidthi është sikurse gjerësia e gypave. Uji është sikurse informata d.m.th. gjerësia e gypit cakton kapacitetin e rrjedhjes së ujit nëpër gyp (fig16). Pajisjet e rrjetës janë sikurse pompat. Njësia e bandwidthit është bit për sekondë (bps).
LAN-i mund të ndërtohet që të ofrojë 100Mbps çdo kompjuteri, por kjo nuk do të thotë se çdo shfrytëzues do të pranojë shënime prej 100Megabitëve për çdo sekondë të shfrytëzimit. Kjo mund të jetë e saktë vetëm në rastet ideale.
Throughputi(brezi real) i referohet bandwidthit aktual të matur në një kohë specifike të ditës dhe për shumë arsye është më e vogël se maksimumi i mundshëm i bandwidthit digjital të mediumit të përdorur.
Throughput ≤ Bandwidthi digjital i mediumit
Formulat për llogaritjen e transferimit të shënimeve
Formula e cila llogaritë kohën për transferimin e fajlave në rastin më të mirë është:
BW S T =
Ndërkaq për rastet tipike (reale) përdoret formula:
P S T =
Ku:
BW – bandwidthi teorik maksimal (bit për sekondë) (bps) P – Throughputi aktual në momentin e transferimit (bps) T – Koha për transfero të fajllave (sekonda)
S – Madhësia e fajlit (bita)
2.1.9 Modelet e rrjetave
Koncepti i lajerave përdoret për të përshkruar komunikimin nga një kompjuter në tjetrin. Pra, përmes lajerave tregohet se si kompjuteri në rrjetë shpërndanë informatën nga burimi në destinacion. Informatës e cila udhëton nëpër rrjetë i referohemi si shënim ose paketë. Paketa, logjikisht, është grup i njësive të informatës që lëvizë në mes sistemeve kompjuterike. Kur shënimi kalon ndërmjet lajerave, çdo lajer shton informatë shtesë që mundëson komunikim efektiv me lajerin korespondues në kompjuterin tjetër.
OSI dhe TCP/IP modelet kanë lajerat që sqarojnë se si komunikohet prej njërit në kompjuterin tjetër. Modelet dallojnë në numrin dhe funksionet e lajerave, d.m.th. pra, gjatë udhëtimit të paketës së shënimeve nga burimi në destinacion (në rrjetë) është e rëndësishme që të gjitha pajisjet në rrjetë të flasin gjuhë të njëjtë ose protokoll. Protokolli është grumbull i rregullave që bën komunikimin në rrjetë me efikas.
Protokolli për komunikimin e shënimeve është grumbull i rregullave ose një marrëveshje që përcakton formatin dhe transmisionin e shënimit.
Fig.17
Lajeri 4 në kompjuterin burimor komunikon me lajerin 4 në kompjuterin destinacion
(fig.17).Rregullat dhe marrëveshjet e shfrytëzuara për këtë lajer njihen si protokollet e lajerit 4. Protokolli në një lajer paraqet një grumbull të operacioneve në shënim, që ta përgatitë shënimin që të dërgohet nëpër rrjetë.
2.1.10 OSI modeli
Për shkak se në mes viteve të 1980 – ta pati ekspansion në zhvillimin e biznesit, u paraqit problemi i inkompatibilitetit të rrjetave. Për ta zhvilluar këtë problem, organizata
ndërkombëtare për standardizim (ISO), krijoi një model rrjete që u ndihmoi prodhuesve që të krijojnë rrjeta që janë kompatibile me rrjetat tjera. Modeli preferencial OSI (Open System Interconnection) i zhvilluar më 1984 nga ISO (International Organization for Standardization) u bë modeli primar për komunikimet në rrjeta. Të gjithë prodhuesit e rrjetave i përshtatën prodhimet e tyre me modelin preferencial OSI.
Modeli preferencial OSI, ka shtatë lajera dhe secili prej tyre ka një funksion të veçantë në rrjetë (fig.18). Me ndarjen e rrjetës në shtatë lajera arrihen disa përparësi: ndahet komunikimi i rrjetës në pjesë më të vogla dhe më mirë të menagjueshme, lejon tipe të ndryshme të hardverëve dhe softverve të rrjetës të komunikojnë njëri me tjetrin, ndan komunikimin e rrjetës në pjesë të vogla në mënyrë që mësimet më lehtë të kuptohen, e.t.j.
2.1.11 Komunikimi Peer – to – Peer
Gjatë udhëtimit të shënimit nga burimi në destinacion, çdo lajer i OSI modelit në burim duhet të komunikojë me të ashtuquajturin Peer lajer të tij në destinim. Kjo formë e komunikimit quhet Peer – to – Peer. Çdo lajer i kompjuterit burimor komunikon përmes protokollit specifik të tij PDU (protocol data unit), me peer lajerin e tij në destinim (fig.19).
Pasi, shënimi kalon teposhtë nëpër lajera të OSI modelit, shtohen të ashtuquajturit headera dhe trailera. Pasi lajerat 7, 6, dhe 5 kanë shtuar informatat e tyre, lajeri 4 shton më shumë informatë. PDU e lajerit 4 quhet segment (fig.20)
Network lajeri (lajeri 3) i ofron shërbim transport lajerit. Network lajeri ka mundësi të lëvizë shënimin nëpër rrjetë. Kjo bëhet me enkapsulimin e shënimeve dhe duke ngjitur header – in me ç’rast krijohet paketa (PDU e lajerit 3). Header – i përmban informatën e kërkuar për të
kompletu transferin, siç është adresa logjike e burimit dhe destinimit. Data link lajeri i ofron shërbim netrwork lajerit. Ajo e enkapsulon informatën e network lajerit në frame (kornizë) (PDU e lajerit 2). Headeri i frame-it përmban informatën (p.sh. adresën fizike) e kërkuar për të kompletu funksionet e data linkut.
Lajeri fizik i ofron shërbim data link lajerit. Lajeri fizik e enkodon frame-in (frejmin, kornizën) në nivele prej 1 dhe 0 (bitave) për transmetim nëpër medium në lajerin1.
2.1.12 TCP/IP modeli
TCP/IP modeli ka katër lajera (fig.21) Lajerin e Aplikacionit
Transport lajeri ofron shërbime për transport real, kontroll të rrjetës dhe korreksion të gabimeve. Si protokoll i tij është TCP që është protokoll i orientuar. Kjo do të thotë se segmentet e lajerit 4 udhëtojnë në mes dy hosteve për të treguar se ekziston lidhje logjike për një periodë.
Detyra e Internet lajerit është që të ndajë TCP segmentet në paketa dhe ti dërgojë ato nga çdo rrjetë. Protokolli i këtij lajeri quhet Internet Protokoll (IP). Detyrë e këtij lajeri është caktimi i shtegut më të mirë dhe vazhdimi i paketës.
Network acces lajeri përmban komponentët fizike dhe logjike që kërkohen për link fizik.
Në fig.22 shihen protokollet e lajerit të TCP/IP modelit. Ndërkaq në fig.23 shihet krahasimi në mes të OSI dhe TCP/IP. Ngjashmëritë janë se të dyja kanë aplikacion, transport dhe network lajera; të dyja duhet të njihen nga profesionistët e rrjetave; të dyja e përcjellin paketën në të njëjtin destinim pavarësisht nga shtegu, etj.
Dallimet janë se, TCP/IP presentation dhe sesion lajerat ia bashkangjet aplikacion lajerit, TCP/IP data link dhe fizikal lajerin i bashkangjet në network acces lajer, TCP/IP duket më i thjesht sepse ka katër lajera etj.
Fig.21 Fig.23
2.1.13 Procesi i enkapsulimit
Nëse një kompjuter (hostiA) dëshiron të dërgojë shënime në kompjuterin tjetër (hostiB), shënimi duhet të paketohet nëpër një proces që quhet enkapsulim.
Enkapsulimi mbështjell shënimin me protokollet e nevojshme informative para se të dërgohet në rrjetë. Pra, kur paketa e shënimeve lëvizë nëpër lajera të OSI modelit, asaj i bashkëngjiten hidera, trailera dhe informata tjera. Për të parë si ndodhë enkapsulimi shohim
fig.24. Siç shihet në fig.25 në rrjeta përdorën pesë shkallë për enkapsulimin e shënimeve: 1. Ndërtohet shënimi
2. Paketohet shënimi për transport 3. I shtohet IP adresa në hider
4. I shtohet hideri(koka) dhe trileri(rimorkio)data link lajerit 5. Konvertimi i frame-it në bita për transmetim
MODULI:3 Mediumet e rrjetave
Kabllot prej bakri përdoren për çdo LAN. Ekzistojnë disa lloje të këtyre kabllove. Secili prej tyre ka përparësitë dhe të metat. Prandaj zgjidhja e drejtë e kabllit është çelësi kyç në
operacionet në rrjeta.
Mediumet optike përdorin dritën për transmetim të shënimeve nëpër qelq ose fibra plastik. Sinjalet elektrike shkaktojnë që transmetuesi i fibrave optik të gjenerojë sinjalin e dritës nëpër fibër. Hosti destinues e merr sinjalin e dritës dhe e konverton atë në sinjale elektrike.
Mediumet Wireless ( pa tela) merren parasysh kur të instalohet dhe përmirësohet rrjeta. Teknologjia wireless nuk ofron transmetim të shpejtë dhe të sigurt.
3.1.1 Specifikat e kabllove të bakrit. Llojet e kabllove
Në vijim do të përmendim diçka për izolatorët, përçuesit dhe gjysmëpërçuesit. Materialet të cilat nuk i ofrojnë (ose fare pak) rezistencë rrymës e cila kalon nëpër qarkun përçues janë: bakri (Cu), argjendi (Ag), ari (Au), legurat e ndryshme (miks i P b dhe Sn), uji,
njeriu etj,dhe quhen përques.
Materialet të cilat i ofrojnë rezistencë më të madhe rrjedhës së elektroneve nëpër të quhen izolator. Në izolator hyjnë plastika, goma, ajri, letra, druri, qelqi etj.
Gjysmëpërçuesit janë materiale që lejojnë një sasi të elektricitetit që ta përçojë. Si gjysmëpërçues janë karboni (C), germaniumi (Ge), galium-arsernidi (GaAs), silici (Si) etj.
Kabllot kanë specifikat si më poshtë:
• Çarë shpejtësie për transmetim mund të arrihet? Shpejtësia e transmetimit varet nga
lloji i përçuesit të përdorur.
• A do të jetë transmetimi analog apo digjital? Secila kërkon lloj të ndryshëm të kabllove. • Sa larg mund të udhëtojë sinjali para se të ndodhë dobësimi. Deformimi është i lidhur
direkt me gjatësinë e kabllit.
Specifikat që lidhen me tipin e kabllove për Ethernet janë si më poshtë:
• 10 BASE – T • 10 BASE – 5 • 10 BASE – 2
10 BASE – T i referohet shpejtësisë së transmetimit prej 10Mbps. Tipi i transmetimit është digjital, T d.m.th. qift të përzdredhur. 10 BASE-5 i referohet shpejtësisë së transmetimit. 10Mbps, tipi i transmetimit është digjital ( Baseband), kurse 5 do të thotë se sinjali mund të udhëtojë 500m para se ai të dobësohej.
10BASE 2 i referohet shpejtësisë së transmetimit 10Mbps, tipi i transmetimit është digjital, kurse 2 do të thotë se sinjali mund të udhëtojë 200m para se ai të dobësohej.
Kablli koaksial përbëhet prej përçuesit të bakrit të mbështjellur nga shtresa e izolatorit. Mbi këtë izolator është një rrjetë e thurur bakri ose foli metalike që shërben edhe si përçuesi i dytë në qark. Kjo shërben edhe për të reduktuar sasinë e interferencës së jashtme elektromagnetike. Përmbi këtë shtresë është edhe një mbështjellës i jashtëm.
Ekzistojnë edhe STP kabllot dhe ScTP kabllot, të cilat karakterizohen me teknikat e anulimit, përmes ndërthurjes së telave.
UTP(fig 27) është medium me katër qifte telash i përdorur për rrjeta të ndryshme. Çdo tel i kabllos është i mbështjellur me izolatorë, dhe çdo qift i telave është i përzdredhur njëri mbi tjetrin. Kjo bëhet për të anuluar deformimin e sinjaleve të shkaktuara nga jashtë. Ndërkaq për të reduktuar zhurmën ndërmjet qifteve të telave,rritet numri i dredhave në qifte të telave. Kategoria 5 e UTP-së rekomandohet për instalime.
Në fig 30 shihet që kabllo që përdoret për ti lidhur dy sviqa quhet crossover. Te fig 31
kolori i pinave #1 dhe #2 në njërin skaj, në skajin tjetër vendosen në pinat #3 dhe #4. D.m.th. vetëm telat 1,2,3,6 janë aktivë.
Fig.28
Fig.29
Në fig 32 kablla që lidhë RJ-45 adapterin në kompjuter me portin console të ruterit ose sviqit quhet rollover. Te fig 33 (d.m.th. te kablla rollover) ngjyrat e pinave në anën e majtë do të jenë në opozitë ekzakte me ngjyrat e pinave në anën e djathtë.
Fig.32
3.1.2 Fibrat optik
Pjesa e fibrit nëpër cilin rrezja e dritës kalon quhet bërthama e fibrit (core) (fig.34).
Rrezja e dritës që hyn në bërthamë të fibrit mund të lëvizë nëpër shtigje optike të kufizuara. Këto shtigje quhen Mode. Nëse diametri i bërthamës së fibrit është mjaft i gjerë ashtu që disa shtigje mund të kalojë drita, atëherë fibri quhet Multimode. Singlemode fibri ka bërthamë shumë më të ngushtë që lejon rrezet të kalojnë vetëm në një shteg (fig.35).
Çdo kabëll e fibrave optik e përdorur për rrjetë përbëhet prej dy fibrave prej qelqi të vendosur në skaje të ndara. Një fibër bart shënime nga pajisja A në paisjen B (fig.36). Fibri i dytë bart shënime prej pajisjes B në pajisjen A. Kjo ofron link (lidhje) komunikimi full – dupleks.
Fig.34
Nuk ka zhurmë me fibra. Një kabëll përmban 2 deri 48 ose më shumë fibra të ndarë. Fibri mund të bartë më shumë bita për sekondë se sa bakri dhe mund të dërgojë më larg sinjalin. Bërthama e fibrit zakonisht është qelq. Fibri është mediumi transmetues më i miri për bartjen e sasive të mëdha të informatës në distanca të gjata.
3.1.3 Wireless mediumet
Standardet e Wireless për LAN janë:
• 802.11 – aplikohet te pajisjet wireless që operojnë me brez 1 – 2 Mbps • 802.11b – i cili i rritë kapacitetet transmetuese për 11Mbps
• 802.11a – mbështet pajisjet wireless që operojnë në brezin transmetues prej 5GHz. • 802.11g – ofron brez të njëjtë si 802.11a, por ka kapacitete më të avancuara se ajo.
Wireless rrjeta përbëhet prej dy e më tepër paisjeve. Te këto rrjeta paraqitet problemi i kompatibilitetit. Shumë herë NIC-at e prodhuesve të ndryshëm nuk janë kompatibil. Në fig.37 shihet wireless NIC-i i brendshëm i desktop kompjuterit. Për të zgjidhur problemin e kompatibilitetit, në infrastrukturën e wireless LAN instalohet një Access Point (AP) (fig.38). Access Point janë pajisje me antena dhe ofrojnë lidhje wireless nëpër një rajon (hapësirë) specifike. Pra AP-të janë të lidhur në LAN për të ofruar qasje në Internet dhe lidhje në rrjetë.
Fig.37
Kompjuterët dërgojnë sinjalet e shënimeve në mënyrë elektronike. Radio transmetuesi i konverton këto sinjale në radio valë. Këto radio valë rrezatojnë në mënyrë të drejtë nga antena (fig.39). Sidoqoftë, radio valët dobësohen duke u larguar nga antena transmetuese. Marrësi (receiver-i) gjithashtu duhet të jetë i pajisur me antenë. Kur radio valët hyjnë në antenë të marrësit, një sasi e elektricitetit gjenerohet në atë antenë. Këto rryma elektrike të shkaktuara nga radio valët e pranuara në marrës, janë të barabarta me rrymat që kanë gjeneruar radio valët në transmetues (fig.40).
Fig.39 Fig. 40
3.1.4 Standardet e testimit të kabllove
Në fig.41 do të shohim rastin kur telat e kabllos UTP nuk janë lidhur mirë për konektor që do të shkaktojë shkëputje të sinjalit dhe rastin kur lidhja është ashtu si duhet. Zhveshja e telave nga mbështjellësi i jashtëm bëhet në distancë prej 1.2 cm.
TIA/EIA – 568B janë disa standarde që kabllo e bakrit duhet ti kalojë para se të përdoret si modem. Standardet e Ethernetit specifikojnë se çdo pin në një konektor RJ-45 ka shërbim të veçantë. NIC transmeton sinjalet në pinat 1 dhe 2 dhe i merr sinjalet në pinat 3 dhe 6 (fig.42). Telat në UTP kabëll duhet të lidhen në pinat përkatës në fund të çdo kablli (fig.43). Testi i hartës së telave (wire map) siguron se nuk ekzistojnë qarqe të hapura dhe të shkurta në kabëll. Qarku i hapur ndodh nëse telat nuk vendosen drejt në konektor. Qarku i shkurtër ndodh nëse dy tela janë lidhur njëri me tjetrin.
Moduli4: Kabllot e LAN-it dhe WAN-it
4.1.1 Lajeri fizik i LAN-it
Simbole të ndryshme përdoren për të prezantuar tipet e mediumeve. Se si prezantohen Token Ring, FDDI, Etherneti dhe lidhja serike shihet në fig.44.
Çdo rrjetë e kompjuterëve mund të ndërtohet nga tipe të ndryshme të mediumeve. Funksioni i mediumeve është bartja e informatës nëpër LAN. Wireless LAN-at shfrytëzojnë atmosferën si medium. Mediumet tjera janë teli, kabllo ose fibri. Mediumet i përkasin Lajerit 1 ose lajerit fizik.
Përparësitë dhe dobësitë e mediumeve janë të bazuara në këto faktorë:
• Gjatësia e kabllit • Çmimi
• Lehtësia e instalimit • Ndikimi i interferencës
4.1.2 Etherneti
Etherneti është teknologjia më e përdorur në LAN. Është implementuar së pari nga grupi Digital,Intel dhe Xerox (DIX). Rrjetat e Ethernetit më së shumti mbështesin shpejtësitë prej 10Mbps dhe 100Mbps. Janë disa mënyra që teknologjia e Ethernetit të shfrytëzohet në
rrjetë:
• Një shpejtësi e Ethernetit prej 10Mbps mund të shfrytëzohet në nivel të shfrytëzuesve
për të ofruar përformancë të mirë. Klientët ose serverat që kërkojnë bandwidth më të madh mund të përdorin Ethernet 100Mbps.
• Fast Etherneti shfrytëzohet si link në mes të shfrytëzuesit dhe paisjeve të rrjetës. • Fast Etherneti mund të shfrytëzohet për të lidhur serverat në hapësirë.
• Fast Etherneti ose Gigabit Etherneti duhet të implementohet në mes backbone paisjeve.
shikuar nga pamja ballore lokacionet e pinave numërohen prej 8 në të majtë deri te 1 në të djathtë. Në fig.47 shihet i ashtuquajturi Jack(xhek).
Që elektriciteti të kalojë mes konektorit dhe xhekit, telat duhet të vendosen sipas kodeve të ngjyrave në fig48
Fig.46
Le të jenë dy RJ-45 konektor të vendosur në dy skaje në orientim të njëjtë. Nëse koloritet e ngjyrave janë të njëjta në çdo fund, atëherë kabllo është straight – through (fig.49).
Në rastin e kabllos crossover (fig.50), pinat 1 dhe 2 në një konektor lidhen në pinat 3 dhe 6 në konektorin tjetër.
Fig.48
Crossover kablli përdoret për këto lidhje(paisjet me funksione te ngjashme): • Sviq me sviq • Sviq me hub • Hub me hub • Router me router • PC me PC • Router me PC 4.1.4 Ripiteri (Repeater)
Ripiteri e merr sinjalin, e rigjeneron atë dhe e përcjellë (fig51a dhe b). Etherneti implementon një rregull që njihet si 5 – 4 – 3 rregulla. Sipas kësaj rregulle në mes të dy kompjuterëve në rrjetë mund të jenë në maksimum pesë segmente të lidhura nëpër katër ripitera ose koncentratorë dhe vetëm tri prej këtyre pesë segmenteve mund të jenë të shfrytëzueshme.
Fig.51a Fig.50
Fig.51b 4.1.5 Habi (Hub)
Habi është ripiter shumë portesh Diferenca mes habit dhe ripiterit është numri i portave të këtyre pajisjeve. Ripiteri ka dy porte. Habi ka prej 4 deri 24 porte (fig52). Përdorimi i habit ndërron teknologjinë e rrjetës nga bus në star. Shënimi i cili përmes kabllos arrin në hab përsëritet në të gjitha portat tjera të lidhura në segmentet e rrjetës. Nëse shumë pajisje lidhen në hab, atëherë kolisioni ka gjasë të ndodhë. Kolisioni ndodhë kur dy apo më shumë kompjuterë dërgojnë shënime në rrjetë në të njëjtën kohë. Të gjitha shënimet me këtë rast shkatërrohen. Të gjitha pajisjet e lidhura në një segment rrjetor janë anëtarë të një domeni të kolisionit.
Hab-at nganjëherë quhen koncentratorë (fig52).
4.1.6 Wirelessi
Wireless sinjalet janë valë elektromagnetike që udhëtojnë nëpër ajër. Wireless rrjetat përdorin radio frekuencën(RF), laserin, rrezet infra të kuqe (IR), satelitin ose mikrovalët për të bartur sinjalet në mes të kompjuterëve, pa lidhje permanente përmes kabllove.
Aplikimi më i shpeshtë i komunikimit wireless është për përdorim mobil. Disa shembuj të përdorimit mobil përfshijnë komuterët (njerëzit që me laptop punojnë në vende të ndryshme), aeroplanët, satelitët, stacionet kozmike dhe anijet kozmike.
Në bërthamë të komunikimit wireless janë pajisjet e quajtura transmetues (transmitters) dhe marrës (receivers). Transmiteri e shëndrron shënimin në valë elektromagnetike, ndërsa receiveri e bën procesin e kundërt. Shumë prodhues pajisjesh për rrjeta e shndërrojnë transmiterin dhe receiverin në një njësi të vetme të quajtur transceiver (fig53). Të gjitha pajisjet në Wireless LAN duhet të kenë të instaluar transceiverin.
Dy teknologjitë që përdoren në rrjetat wireless janë IR dhe RF. Rrjeta e bazuar në teknologjinë IR (infrared) përdoret në rastin kur të gjitha pajisjet e rrjetës janë në një dhomë. Mirëpo nëse njerëzit ecin nëpër dhomë atëherë ata mund ta shkaktojnë ndërprerjen e sinjalit.
Teknologjia RF i lejon pajisjet që të jenë në dhoma të ndryshme ose ndërtesa të ndryshme.
4.1.7 Brixhi (Urat)
Ka raste kur duhet që LAN-in e gjerë ta ndajmë në më të vegjël, dhe më të menagjueshëm (fig.54). Kjo e zvogëlon sasinë e trafikut në një LAN të vetëm. Pajisjet të cilat përdoren për të lidhur segmentet e rrjetës së bashku përfshijnë brixhat, sviqat, ruterat dhe
gejtvejat. Sviqat dhe brixhat operojnë në lajerin data link të OSI modelit. Funksioni i brixhit Fig.53
është qe të bëjë vendimin inteligjent për atë se a duhet të kalojë ose jo sinjali në segmentin tjetër të rrjetës.
Procesi i këtij vendimi ndodhë si më poshtë:
• Nëse pajisja destinuese është në segment të njëjtë si dërguesi, brixhi nuk do ta dërgojë
sinjalin në segmentet tjera. Ky proces njihet si filtrim.
• Nëse destinimi është në segment tjetër, brixhi e përcjellë sinjalin në segmentin përkatës. • Nëse adresa destinuese është e panjohur për brixhin, atëherë brixhi e përcjellë sinjalin
në të gjitha segmentet përveç në atë prej të cilit e ka marrur sinjalin (fig55 dhe fig.56). Fig.54
4.1.8 Sviqat
Sviqat shpeshherë quhen si brixha shumëpolësh (fig.57). Brixhi tipik ka vetëm dy porte që lidhë dy segmente të rrjetës. Sviqi mund të ketë shumë porte bazuar në numrin segmenteve të rrjetës që duhet të lidhen. Sviqat e marrin informatën nga paketa e shënimeve që merret nga kompjuterët në rrjetë. Sviqat e përdorin këtë informatë për të ndërtuar tabelat për të caktu destinimin e shënimit që dërgohet në mes të kompjuterëve në rrjetë (fig.58).
Fig.56
Sviqi është pajisje më e sofistikuar se brixhi. Brixhi e cakton përcjelljen e sinjalit bazuar nga MAC adresa e destinimit. Sviqi ka shumë porte me shumë segmente të rrjetës të lidhura në të. Sviqi e zgjedhë portin në të cilin paisja destinuese është e lidhur. Sviqat reduktojnë trafikun dhe e rrisin bandwidthin. Mund të zëvendësojnë lehtë habat sepse sviqat punojnë me infrastrukturë kabllore që është aktualisht në përdorim. Sviqi i kryen dy operacione bazë. Njëri është operacioni i sviqimitt. Ky është proces sipas së cilit sinjali i marrur në hyrje përmes mediumit transmetues transmetohet në dalje. Operacioni i dytë është mirëmbajtja e operacionit të sviqimit kur sviqat ndërtojnë dhe mirëmbajnë tabelat e sviqit.
4.1.9 Lidhja e hosteve
Funksioni i NIC-it është të lidhë një host me rrjetë përmes mediumit. Vendoset në sllote të pllakës amë të kompjuterit. NIC-it gjithashtu i referohemi si adapter i rrjetës. Në laptop NIC-i
është në madhësi të kartelës së kreditit(fig59 dhe fig60). Fig.58
NIC-at konsiderohen pajisje të lajerit 2 sepse çdo NIC bartë një kod unik të quajtur MAC adresë. Kjo adresë shfrytëzohet për të kontrollu komunikimin e shënimeve të hostit në rrjetë.
Në disa raste tipi i konektorit në NIC nuk përshtatet me tipin e mediumeve që nevojitet të lidhen në të. Për të bërë këtë shfrytëzohet transiveri (transceiver). Transiveri e konverton një tip të sinjalit ose konektorit në tjetër. NIC-i nuk ka simbol standard.
Fig.59
4.1.10 Peer – to –peer (Ngjarja me përparsi të njëjtë)
Kompjuterët në rrjetë kanë rol të ndryshëm ose funksione në relacion njëri me tjetrin. Disa tipe të aplikacioneve kërkojnë që kompjuterët të funksionojnë si partnerë të barabartë (fig61).
Dy kompjuterë në mënyrë të përgjithshme përdorin protokollet e kërkesës dhe përgjigjes për të komunikuar njëri me tjetrin. Njëri kompjuter shtron kërkesë për shërbim, kurse kompjuteri i dytë e merr kërkesën dhe përgjigjet në të? Kërkuesi, themi se është klienti kurse përgjegjësi themi se është serveri. Në rrjetat peer – to – peer, kompjuterët e rrjetës shërbejnë si partnerë të barabartë, ose peer. Si peer, çdo kompjuterë mund të merr funksionin e klientit ose funksionin
e serverit. Kompjuteri A mund të kërkojë ndonjë fajl nga kompjuteri B, i cili pastaj i dërgon fajlin kompjuterit A. Kompjuteri A funksionon si klient dhe kompjuteri B funksionon si server. Më vonë, kompjuterët A dhe B mund ti ndryshojnë rolet. Rrjetat peer – to – peer është lehtë të instalohen dhe të operojnë. Asnjë paisje shtesë nuk nevojitet. Pasi shfrytëzuesit i kontrollojnë burimet e tyre, atëherë administratori nuk nevojitet.
Rrjetat peer –to –peer punojnë si duhet nëse kanë deri në dhjetë kompjuterë. Efikasiteti i tyre zvogëlohet në mënyrë rapide, me rritjen e numrit të kompjuterëve në rrjetë. Pra, te rrjetat peer – to –peer, shfrytëzuesit individual kontrollojnë resurset e tyre. Shfrytëzuesit vendosin se
cilët fajlla ti përdorin me shfrytëzuesit tjerë. Shfrytëzuesit munden që gjithashtu të kërkojnë passworde para se tu lejojnë qasje të tjerëve në resurset e tyre.
4.1.11 Klient/Server
Në këtë lloj renditje, shërbimet e rrjetës janë të vendosura në kompjuter të veçantë të quajtur server. Serveri i përgjigjet kërkesave të klientëve (fig.62). Serveri është kompjuter qendror që është vazhdimisht në funksion të përgjigjeve për kërkesat e shtruara nga klientët për fajlla, printim (shtypje), aplikacione dhe shërbime tjera. Shumica e sistemeve operative për rrjeta e
adaptojnë formën e relacionit klient/server. Zakonisht, dekstop kompjuterët funksionojnë si klientë dhe një ose më shumë kompjuterë me fuqi dhe memorie shtesë si dhe me softver të specializuar funksionojnë si servera (fig63).
Para se klienti ti qaset resurseve të serverit, klienti duhet të identifikohet dhe të autorizohet për të shfrytëzuar resursin. Çdo klienti i shënohet një llogari me emër dhe password që verifikohet nga shërbimi autentik.
Koncentrimi i resurseve të rrjetës siç janë fajlat, printerët dhe aplikacionet në servera gjithashtu e bën më të lehtë mirëmbajtjen dhe krijimin e bekapit për shënime.
Përparësitë e rrjetës Peer – to –peer Përparësitë e rrjetës klient/server Më i lirë për tu implementuar Ofron siguri më të mirë
Nuk kërkon softver të specializuar për administrim të rrjetës
Më e lehtë për kontrollim pasi administrimi është i centralizuar
Nuk kërkon administrator të rrjetës Të gjitha shënimeve mund tu krijohet bekapa në vende speciale.
Disavantazhet e rrjetave peer – to peer Disavantazhet e rrjetave klient/server
Nuk është i përshtatshëm për rrjetat e mëdha Kërkon softver të specializuar dhe të shtrenjtë
Shfrytëzuesi duhet të jetë i trajnuar Kërkon hardver special të fuqishëm dhe të shtrenjtë
Pak i sigurt Kërkon administrator profesional Fig.63
4.1.12 Tipet e lidhjes në WAN
Tipet e lidhjes në WAN përfshijnë linçet serike me shpejtësi të lartë, ISDN, DSL dhe modemat e kabllove. Secili prej këtyre kërkon mediume specifike dhe konektor. Për të lidhur ISDN BRI portin me pajisjen e ofruesit të shërbimeve, përdoret kategoria e pestë e UTP e kabllit straight – through me konektor RJ – 45. Kablli telefonik dhe konektori RJ – 11 shfrytëzohen për të lidhur ruterin me DSL. Kablli koaksial dhe BNC konektori shfrytëzohen për të lidhur ruterin me shërbimin (servisin) e kabllove.
Është e nevojshme të caktohet se kur konektorët DTE ose DCE kërkohen për pajisje ndërrjetore. DTE është pika fundore (endpoint) e shfrytëzuesit privat të rrjetës në linkun e WAN-it. DCE është zakonisht pika ku përgjegjësia për shpërndarjen e shënimeve kalon në ofruesin e shërbimeve (servise provider). Kur të lidhemi direkt në servis provajder, ose në paisje siç është CSU/DSU që do të paraqes taktin e punës (signal clocking), ruteri është DTE dhe i nevojitet kabëll serik DTE. Ky është zakonisht rast për rutera. Sidoqoftë, ka raste kur ruteri ka nevojë të bëhet DCE.
Për komunikim në distanca të largëta, WAN-i shfrytëzon transmetimin serik. Ky është procesi kur bitat e shënimeve dërgohen nëpër një kanal të vetëm. Për të konfiguruar Cisco pajisjet (d.m.th. vetëm prodhimet e kompanisë Cisco), portet menagjuese (console, aux) duhet të lidhen direkt në paisje. Porti i konsolës lejon monitorimin dhe konfigurimin e habit, sviqit ose ruterit. Kabllo e shfrytëzuar në mes të terminalit dhe portit të konsolës quhet rollover kabëll, me konektorët RJ – 45.
Pinat për këtë lloj kablli janë:
1 me 8 5 me 4 2 me 7 6 me 3 3 me 6 7 me 2 4 me 5 8 me 1
Për të vendosur lidhjen në mes të terminalit dhe portit të konsolës, nevojitet një proces me dy veprime. Së pari i lidhim pajisjet përmes kabllit rollover nga porti konsolë i ruterit në portin serik të PC-së. Një RJ – 45 në DB-9 ose një RJ-45 në DB-25 adapter mund të kërkohet për PC ose terminal (fig.64). Pastaj, konfigurojmë aplikacionin e terminalit emulativ me këto karakteristika: 9600bps, 8 data bits, no parity, 1 stop bit, and no flok control (Restore defults). Porti AUX shfrytëzohet për lidhje në modem.
Moduli5: Bazat e Ethernetit
Etherneti është teknologjia dominante e LAN-it në botë, d.m.th. Etherneti është familje e teknologjive të LAN-it që mund të kuptohet më lehtë me modelin preferencial OSI.
Njoftim mbi Ethernetin
Suksesi i Ethernetit është i bazuar në këta faktorë:
• Thjeshtësia dhe mirëmbajtja e lehtë
• Mundësia për të inkorporuar teknologji të reja • Realizmi
• Çmimi i ulët i instalimit dhe përmirësimi (upgrade)
Hyrja e Gigabit Ethernetit ka zgjëruar teknologjinë origjinale të LAN-it në distanca që e bëjnë Ethernetin standard të MAN-it dhe WAN-it
Ideja origjinale për Ethernet ishte që të lejojë dy ose më shumë hosta që të shfrytëzojnë mediumin e njëjtë pa interferencë në mes të sinjaleve.
Më 1985 IEEE publikoi standardet për LAN-a. Këto standarde fillojnë me numër 802. Standardi për Ethernet është 802.3. Gjatë viteve të 1980-ta bandwidthi i Ethernetit prej 10Mbps ishte më shumë se i mjaftueshëm për PC-të e ngadalshme. Në fillim të viteve 1990-ta, PC-të u bënë më të shpejta, madhësia e fajllave u rrit, prandaj IEEE krijoi standard për Ethernet 100Mbps. Kjo u pasua me standardet për Gigabit Ethernet më 1998 dhe 1999.
Të gjitha standardet janë kompatibile me standardin origjinal të Ethernetit. Etherneti është një familje e teknologjive për rrjeta që përfshijnë Legacy, FastEthernet dhe Gigabit Ethernet. Shpejtësitë e Ethernetit mund të jenë 10,100,1000 ose 10.000 Mbps.
5.1.2 Etherneti dhe OSI modeli
Etherneti operon në dy hapësira të OSI modelit. Këto janë gjysma e poshtë e lajerit data link, i cili është i njohur si nënlajeri MAC, si dhe lajeri fizik (fig.65).
Shënimet që lëvizin nga një stacion Etherneti në tjetrin gjithmonë kalojnë nëpër ripiter. Të gjitha stacionet në të njëjti domen kolisioni e shofin trafikun që kalon nëpër ripiter (fig.66)
Ripiteri e përcjellë trafikun në të gjitha portet, përveç në atë të cilin e ka marruar. Nëse sinjali është i deformuar për shkak të dobësimit dhe zhurmës, ripiteri do ta rigjeneroj sinjalin. Për të garantuar bendwidth minimal dhe operativitet, standardet specifikojnë numër maksimal të stacioneve për segment, gjatësi maksimale të segmentit dhe numër maksimal të ripiterve në mes të stacioneve. Stacionet e ndara me brixha ose rutera janë në domene të ndryshme të kolisionit.
MAC adresa
Është adresë unike e cila e identifikon kompjuterin dhe interfejsat për shkëmbim kornizash në Ethernet. Etherneti i shfrytëzon MAC adresat që janë 48 bitëshe dhe që shënohen si 12 numra heksadecimal. Gjashtë numrat e parë heksadecimal administrohen nga IEEE dhe kjo pjesë e MAC adresës njihet si Organizata për identifikim unik (OUI). Gjashtë numrat tjerë prezantojnë numrin serik të interfejsit ose prodhuesin (fig.67)
NIC-i në bazë të MAC adresës e cakton se a duhet që mesazhi të kalojë në lajerat më të lartë të OSI modelit. Kur pajisja dërgon shënime në një rrjetë Etherneti, mund të shfrytëzojë MAC adresën e destinimit për të hapur shtigjet e komunikimit me pajisjet tjera. Pajisja burimore (dërguese) e vendos hiderin(kokën) në MAC adresë të destinimit dhe dërgon shënime nëpër rrjetë. Shënimet duke udhëtuar nëpër rrjetë, NIC-at e çdo pajisjeve shikojnë se a përshtatet MAC adresa e tyre me adresën fizike destinuese të bartur nga frejmi(korniza) i shënimit. Nëse nuk përshtatet, NIC-i bën shkatërrimin e kornizës. Kur shënimi arrin destinimin, NIC-i krijon një kopje dhe e vazhdon frejmin në lajerat e lartë të OSI modelit.
Definimi i MAC-ut
MAC i referohet protokolleve që përcaktojnë se cili kompjuter në domenin e kolisionit është i lejuar që të transmetojë shënime. MAC dhe LLC janë nënlajera të lajerit 2. MAC-u ndahet në dy kategori që janë determinuese dhe jodeterminuese. Shembuj të protokolleve determinuese janë Token Ring dhe FDDI. Në rrjetën Token Ring, hostet renditen në unazë dhe i ashtuquajturi tokeni i shënimeve sekuencialisht udhëton nëpër çdo host të unazës (ring). Token Ringu është ngjarje pa kolision pasi vetëm një host mund të transmetojë në të njëjtën kohë. MAC protokollet jo determinuese shfrytëzojnë tipin e transmetimit se kush arrin i pari atëherë ai do të shërbejë. CSMA/CD është sistem i tillë. NIC-at “dëgjojnë” se a ka sinjale nëpër mediume dhe fillojnë të transmetojnë. Nëse dy kompjuterë transmetojnë në të njëjtën kohë, atëherë ndodhë kolisioni dhe asnjë prej kompjuterëve nuk do të mund të transmetojë.
Rregullat e MAC-ut dhe detektimi i kolisionit
Në metodën CSMA/CD (fig.68) pajisjet e rrjetës për transmetim të shënimeve punojnë në modelin e dëgjimit – para – transmetimit. Kjo do të thotë se kur kompjuteri dëshiron të dërgon shënime ai së pari duhet të shohë se a është mediumi i rrjetës i zënë. Nëse kompjuteri përcakton se rrjeta është e zënë, atëherë ai duhet të presë pakëz, para se të provojë sërish. Nëse kompjuteri përcakton se rrjeta është e lirë, atëherë ai fillon transmetimin dhe dëgjimin. Kompjuteri dëgjon për tu siguruar se asnjë pajisje tjetër nuk është duke transmetuar në të njëjtën kohë. Pas kompletimit të transmetimit paisja kthehet në modin e dëgjimit.
Paisjet e rrjetës e detektojnë se ka ndodhur kolisioni kur, amplituda e sinjalit në mediumet e rrjetës rritet. Kur ndodhë kolisioni, çdo kompjuter që po transmetonte do të vazhdojë të transmetojë për një kohë të shkurtër derisa të sigurohet se edhe kompjuterët e tjerë e kanë vërejtur kolisionin. Kur të gjithë kompjuterët e vërejnë kolisionin, transmetimi ndërpritet dhe thirret algoritmi backoff. Ky algoritëm e cakton periodën e vonesës kohore dhe procesi fillon nga e para.
Pajisjet e involvuara në kolision nuk kanë prioritet në transmetim. Për një pajisje të rrjetës themi se operon në full dupleks nëse dërgon dhe merr mesazhe në të njëjtën kohë dhe kolisioni nuk ndodhë. Në half dupleks vetëm një pajisje mund të transmetojë gjatë kohës.
Moduli 6: Teknologjitë e Ethernetit
6.1.1 Etherneti 10-Mbps
10BASE5, 10BASE2 dhe 10BASE – T Etherneti konsiderohet si Legacy(i vjeter,i trashëguar) Ethernet. Të gjitha format 10Mbps të Ethernetit i marrin oktetet nga nënlajeri MAC dhe krijojnë një proces të quajtur enkodim. Enkodimi përshkruante si bitat sinjalizojnë në tela. Kjo formë e enkodimit e përdorur në sistemin 10Mbps quhet enkodimi i Manqesterit (fig.69). Ky enkodim definohet sipas figurës në këtë mënyrë: forma e parë valore lëvizë nga pozita e poshtme kështu që interpretohet si zero binarike. Forma valore e dytë lëvizë nga pozita e lartë dhe interpretohet si njëshi binarik. Forma e tretë ka një sekuencë binarike alternuese, prandaj nuk ka nevojë për kthim në nivelin e tensionit paraprak para periodës së ardhshme të bitit. Format e valëve në grafik tregojnë se vlerat e bitave binarik caktohen duke u bazuar në ndërrimin e drejtimit në periodën e bitit. Etherneti 10-Mbps operon në bazë të rregullave 5 – 4
10BASE5
10BASE5 është mediumi i parë i përdorur për Ethernet. Është pjesë e standardit origjinal 802.3. Sistemet 10BASE5 janë të lira dhe nuk kërkojnë konfigurime. Janë të ndjeshëm në reflektimet e sinjaleve në kabëll. Nuk rekomandohen për instalime të reja. 10BASE5 përdor enkodimin e Manqesterit. Kur mediumi është kabëll koaksial i vetëm, vetëm një pajisje mund të transmetojë në të njëjtën kohë ose do të ndodhë kolisim. Prandaj, 10BASE5 ekzekuton në half – dupleks(gjysme dupleks) me brez maksimal të transmetimit prej 10Mbps. Një shembull i arkitekturës 10BASE5 shihet në fig70. Është zbuluar më 1980 dhe mund të transmetojë deri në 500metra pa dobësim të sinjalit.
Fig69
10BASE2
Instalimi është i lehtë për shkak të madhësisë së vogël, peshës së lehtë dhe fleksibilitetit të madh. Nuk rekomandohet për instalime në rrjet (është zbuluar më 1985). Ka çmim të ulët dhe nuk kërkon haba(hub). 10BASE2 gjithashtu shfrytëzon enkodimin e Manqesterit. Çdo segment (prej pesëve) duhet të jetë i gjerë deri në 185m. Vetëm një pajisje mund të transmetojë gjatë kohës ose do të ndodhë kolisioni. 10BASE2 gjithashtu shfrytëzon half – dupleksin. Brezi maksimal i transmetimit është 10Mbps. Mund të jenë deri në 30 kompjutera në segmentin e 10BASE2. Vetëm tri prej pesë segmenteve në mes dy pajisjeve mund të popullohen.
10BASE – T
Në fillim ishte protokoll half – dupleks, kurse më vonë iu shtuan vetitë full – dupleks. Përdor gjithashtu enkodimin e Manqesterit. UTP kablli i 10BASE-T ka përçues për çdo tel. Gjatësia maksimale e kabllos është 90m. Half – dupleks ose full dupleks është zgjedhje e konfigurimit. Transmeton trafik 10Mbps në half dupleks dhe 20Mbps në modin full dupleks. 10BASE – T lidhë pajisjet në hab ose sviq.
100 – Mbps Ethernet
Njihet zakonisht si Fast Ethernet. Dy teknologjitë që janë të rëndësishme janë 100BASE – TX, i cili është medium bakri UTP dhe 100BASE – FX, i cili është medium i fibrave optik.
Fast Etherneti është dhjetë herë më i shpejtë se 10BASE – T.
Më 1995 100BASE – TX ishte standard, duke përdorur kategorinë 5 të kabllit UTP.
Etherneti origjinal koaksial shfrytëzonte transmetimin half dupleks ashtu që vetëm një pajisje mund të transmetojë në kohë. Më 1997 Etherneti u zgjërua për të përfshirë kapacitetet full – dupleks që lejojnë më shumë se një PC në rrjetë për të transmetuar në të njëjtën kohë. Sviqat i zëvendësuan habat në shumë rrjeta. Këto sviqa kishin kapacitete full – dupleks.
100BASE – TX shfrytëzon enkodimin 4B/5B i cili më vonë konvertohet në enkodimin transmetimi shumë nivelesh (MLT-3) (Multi – Level – Transmit). Fig71 tregon katër shembuj të formave valore. Forma valore në krye nuk ka tranzicion në qendër të periodës së një biti. Pasi nuk ka tranzicion kjo indikon në zero binarike. Forma e dytë valore tregon tranzicion në qendër të periodës së bitit. Tranzicioni reprezenton njëshin binarik. Forma e tretë valore tregon sekuenca alternative binarike. Forma e katërt tregon se ndërrimet e sinjalit indikojnë njëshat kurse linjat horizontale indikojnë zerot.
100BASE – TX transmeton 100Mbps në modin half – dupleks. Në modin full – dupleks, 100BASE – TX transmeton 200Mbps trafik. Koncepti full dupleks bëhet më i rëndësishëm me rritjen e shpejtësive të Ethernetit.
Versioni i fibrit përdoret në lidhjet mes kateve, ndërtesave ku bakri është pak i dëshirueshëm dhe gjithashtu ku ka zhurma të mëdha. Nuk ka pasur aplikim të gjatë për shkak të shfaqjes së Gigabit Ethernetit me standarde për bakër dhe fibër. Standardet e Gigabit Ethernetit tani janë teknologji dominonte për backbone instalime, ndërlidhje në shpejtësi të larta dhe nevoja të infrastrukturës së përgjithshme. Në fig72 forma e parë nuk ka tranzicion që ndikon 0 binarike. E dyta formë valore tregon tranzicionin në qendër të periodës së bitit, që ndikon 1 binarik. Në formën e tretë, ka një sekuencë alternative binarike. Në formën e tretë dhe të katërt është e dukshme se kur nuk ka tranzicion ndikohet zero binarike dhe prezenca e tranzicionit indikon njësh binarik. Pra në të dy versionet e 100Mbps Fast Ethernetit, transmetimet janë të njëjta.
6.1.6 1000-Mbps Etherneti
Standardet e 1000-Mbps Ethernetit ose Gigabit Ethernetit specifikojnë edhe mediumet e bakrit edhe të fibrit për transmetimin e shënimeve. Standardi 1000BASE – T, IEEE 802ab, shfrytëzon kategorinë 5 të kabllove të bakrit. 1000BASE – X standardi, IEEE 802.3z, specifikon 1Gbps full dupleks nëpër fibra optik.
Diferencat në mes Ethernetit standard, Fast Ethernetit dhe Gigabit Ethernetit ndodhin në lajerin fizik. Bitat janë më të ndijshëm në zhurmë në mediumet e bakrit. Gigabit Etherneti i bazuar në fibër ose 1000BASE – X, shfrytëzon enkodimin 8B/10B, i cili është i ngjashëm me konceptin 4B/5B. Kjo vazhdohet nga enkodimi i dritës në fibrat optik.
Fast Etherneti ishte instaluar për të rritur bandwidthin e stacioneve punuese, kjo filloi të krijojë deformime të sinjalit në rrjetë. 1000BASE – T standardi, i cili është IEEE802.3ab, ishte zhvilluar që të ofrojë bandwidth shtesë për të eliminuar këto deformime. Është e rëndësishme që standardi 1000BASE – T të jeë kooperativë me 10BASE – T dhe 100BASE – T si dhe
100BASE – TX. Kjo lejon transmetim full dupleks në të njëjtin qift telash, Kjo ofron 250Mbps për çdo qift. Me të gjitha katër qiftet e telave, kjo ofron 1000Mbps të dëshiruara. Në perioda
ideale gjinden 9 nivele të tensionit në kabëll dhe gjatë periodës së transmetimit të shënimeve gjinden 17 nivele tensioni në kabëll (fig73). Me këtë efekt numër të madh të gjendjeve dhe me efektet e zhurmave, sinjali në tela më shumë duket analog se sa digjital. 1000BASE – T
mbështet edhe operacionet half dupleks dhe ato full dupleks.
Standardi IEEE802.3 rekomandon që Gigabit Etherneti nëpër fibra të jetë teknologjia backbone e preferuar. Versionet e Gigabit Ethernetit, 1000BASE – SX dhe 1000BASE – LX ofrojnë përparësitë në vazhdim: imunitet ndaj zhurmës, madhësi të vogël, nuk ka probleme të
tokëzimit, karakteristika të shkëlqyeshme në distancë dhe shumë opsione tjera. UTP kabeli i 1000BASE – T është i njëjtë me kabllot e 100BASE – TX dhe 10BASE – T, përveç se përformansat e saj duhet të përshtaten me kualitetet e kategorisë 5e ose kërkesat ISO class
D(2000).
10 – Gigabit Etherneti
IEEE802.3ae është adaptuar për të përfshirë transmetimin 10Gbps full dupleks nëpër kabllo të fibrave optik. Lejon operacione deri në 40km distancë. Pra 10GbE nuk lejon operacione half dupleks. Është standardizu më 2002. Është protokoll full dupleks që përdor vetëm fibrat optik si medium transmetues. Gjatësia e bitit të shënimeve është 0.1ns. Për shkak të gjatësisë së
Moduli 7: Bashkshfrytëzimi i Ethernetit
7.1.1 Zvoglimi i ngopjes së Ethernetit(Switching technology)
Sa më shumë kompjuter të shtohen në një segment të Ethernetit, rritet shfrytëzimi i mediumit. Etherneti është medium me shfrytëzim të përbashkët, që do të thotë se vetëm një kompjuter mund të transmetojë gjatë kohës. Shtimi i më shumë kompjuterëve e rritë mundësinë e kolisioneve, që rezulton me më shumë ritransmetime. Si zgjidhje e problemit është copëtimi i segmenteve të gjëra në pjesë dhe ndarja në domene të izoluara të kolisionit. Brixhi e përcjellë ose i shkatërron shënimet bazuar në tabelën hyrëse(fig74).
Përgjithësisht, brixhi ka vetëm dy porte dhe e ndan domenin e kolisionit në dy pjesë. Të gjitha vendimet e bëra nga brixhi janë të bazuara në MAC adresa (lajeri 2) dhe nuk ndikojnë në adresat logjike (lajeri 3). Brixhi mund të ndajë domenin e kolisionit por nuk ka efekt në domenin brodkast ose logjik. Nëse rrjeta nuk ka pajisje që punojnë me adresa të lajerit 3, siç është ruteri, atëherë do të kemi një domen brodkast (fig75).
Sviqi esencialisht është më i shpejtë, është brixh shumë portesh. Çdo port krijon domenin e vet të kolisionit. Në një rrjetë prej 20 kompjuterëve, ekzistojnë 20 domene kolisioni nëse çdo kompjuter është i vendosur në portin e vet në sviq. Pra sviqi thjesht është brixh me shumë porte. Në rrjetat që përdorin kabllo me qifte të përdredhura, një qift përdoret për të transmetuar
sinjalin nga një kompjuter në tjetrin. Qifti tjetër përdoret për kthim ose marrje të sinjalit. Është e mundshme që sinjalet të kalojnë nëpër të dy qiftet njëkohësisht. Mundësia për të komunikuar në të dy drejtimet në të njëjtën kohë njihet si full dupleks (fig76). Shumica e sviqave mbështesin full dupleksin, sikurse shumica e NIC-ave. Në modin full dupleks domeni i kolisionit nuk ekziston. Në teori, bandwidthi dyfishohet kur përdoret full dupleksi.
Gjatë transmetimit të sinjalit shkaktohen vonesa. Latency është gjendja kur shënimi e ka lëshuar pajisjen burimore dhe ka arritur pajisjen destinuse (fig77).
Shumë kushte të ndryshme mund të shkaktojnë ngadalsimet(vonesat):
• Vonesat në mediume që mund të shkaktohen nga shpejtësia që sinjalet udhëtojnë
nëpër mediumet fizike.
• Vonesat e qarkut që mund të shkaktohen nga pajisjet elektronike që përcjellin
sinjalin nëpër shteg.
• Vonesat softverike, që mund të shkaktohen nga vendimet që softveri i merr për të
implementuar sviqimin dhe protokollet.
• Vonesat, që për shembull, pajisja nuk mund ta nisë për rrugë sinjalin për në destinim
gjërsa MAC adresa destinuese të jetë lexuar.
Modet e sviqit
Se si sinjali vazhdohet (përcillet, sviqohet) në portin destinues është marrëveshje në mes vonesës dhe realitetit. Sviqi mund të fillojë të transmetojë sinjalin sa më shpejtë që e merr MAC adresën destinuese. Kjo quhet përcjellja cut – through e paketës së shënimeve dhe rezulton me vonesa të vogla nëpër sviq (fig.78).
Te kjo metodë, nëse korniza e sinjalit (frejmi) është jo valide atëherë ajo shkatërrohet në sviq. Te kjo metodë, nëse korniza e sinjalit (frejmi) është jo valide atëherë ajo shkatërrohet në sviq. Ndërsa
Ndërsa nëse nëse korniza korniza e e sinjalit sinjalit grumbullohet grumbullohet para para se se të të vazhdohet, vazhdohet, kjo kjo quhet quhet përcjellja përcjellja store store – – and – foward e paketës së shënimeve (fig79).
and – foward e paketës së shënimeve (fig79).
Fig.78 Fig.78
