Ligjerata 1.
SHKATHTESI PRAKTIKE
GJYQESORE
TE KUPTUARIT E SHPREHJES SHKATHTESI PRAKTIKE GJYQESORE Fillimisht duhet njohur me shprehjen “Shkathtësi”, çka do të thotë kjo fjalë?
Shprehja shkathtësi nënkupton aftësinë për të përmbushur një detyrim, analizuar një çështje, apo trajtuar atë, përkatësisht aftësi për të zgjidhur një problem të caktuar në mënyrë të duhur dhe profesionale.
Nga një përkufizim i tillë i shprehjes “Shkathtësi” mund të
përcaktohet edhe të kuptuarit e shprehjeve “Shkathtësi praktikë gjyqësore”.
Së këndejmi, me shkathtësi praktike gjyqësorë duhet nënkuptuar aftësinë e personelit gjyqësor- gjyqtarëve të ngarkuar me lëndë gjyqësore për të zgjidhur ato në mënyrë objektive dhe të ligjshme. Ky , me gjasë, mund të konsiderohet si një përkufizim themelor i asaj se çfarë, në fakt, duhet kuptuar me shprehjen shkathtësi praktike gjyqësore.
Rrjedhimisht, shprehjen “shkathtësi praktike gjyqësore”
nënkuptojnë shumë më shumë se sa përkufizimi i dhënë paraprak. E gjithë kjo për faktin se punët e gjyqësorit janë shumë më të
gjëra se sa zgjidhja e rasteve individuale. Si rrjedhojë, me
shprehjet “shkathtësi praktike gjyqësore, duhet nënkuptuar çdo aktivitet që ndërmerret brenda gjyqësorit i cili është në funksion të mbarëvajtjes së punës së kësaj hallke të pushtetit shtetëror, përfshirë këtu aktivitetet që mundësojnë efikasitet në zgjidhje të rasteve.
PARAKUSHTET QE NDIKOJNE NE
AVANSIMIN E SHKATHTESIVE
PRAKTIKE GJYQESORE
• Ka shumë faktorë (parakushte( të cilët ushtrojnë ndikimin e tyre në çështjen e shkathtësive praktike gjyqësore. Si faktorë të tillë, në radhë të parë, konsiderohen:
1.Ekzistimi i bazës përkatëse ligjore,
2.Ekzistimi i kapaciteteve gjegjëse profesionale,
3.Pavarësia e gjykatës në ushtrimin e funksionit të gjykimit,
4.Ekzistimi i hapësirës- ndërtesave që ofrojnë kushte optimale për ushtrim të funksionit gjyqësor,
5.Siguria personale e gjyqtarëve,
6.Vlerësimi adekuat i punës së gjyqësorit etj.
1.EKZISTIMI I BAZES PERKATESE LIGJORE
• Ky vlerësohet të jetë njëri prej faktorëve kryesor që determinon shkathtësi praktike gjyqësore.
• Kjo për faktin se është i provuar fakti se aty ku nuk ka legjislacion përkatës, sidomos te atij penal, kriminaliteti manifestohet me prezencë të niveleve të larta.
• Si është gjendja në këtë aspekt në Kosovë?
• Kosova aktualisht disponon me një bazë të mirë të legjislacionit penal. Tashmë Kosova ka ligjet bazike: Kodin penal, Kodin e
procedurës penale, Kodin e drejtësisë për të mitur dhe një sërë ligjesh tjera që trajtojnë çështje penale materiale, procedurale dhe të
ekzekutimit.
• Ky legjislacion, te thuash, është përshtatur me legjislacionin e vendeve më të përparuara.
• Por, kjo nuk do të thotë se nuk ndihet ndonjë nevojë për ndryshime e plotësime të tij.
• Tashmë janë përfunduar ndryshimet dhe plotësimet në Kodin penal dhe Kodin e procedurës penale. Ndryshimet dhe plotësimet e këtyre dy kodeve ishin të domosdoshme, ndonëse është cështje diskutimi nëse ka pasur nevojë edhe për plotësime e ndryshime të tjera. Si do qoftë këto ndryshime e plotësime pritet të hyjnë në fuqi më 1 janar 2012.
• Së këndejmi, mund të thuhet lirshëm se Kosova megjithatë disponon me një legjislacion penal shumë të rëndësishëm që mundëson punë profesionale, objektive dhe efikase ne zgjidhjen e çështjeve të
ndryshme penale.
2.EKZISTIMI I KAPACITETEVE GJEGJESE PROFESIOANLE
• Për punë të suksesshme të gjyqësorit rëndësi imediate ka posedimi i kapaciteteve profesionale. Këtu mendohet në ekzistimin e gjyqtarëve dhe bashkëpunëtorëve profesional, të cilët e kanë barrën e zgjidhjes së çështjeve gjyqësore, qofshin ato penale, civile, administrative etj. • Pa gjyqtar të zotët, të përgatitur vështirë mund të pritet efikasitet në punën e gjyqësorit e shkathtësi në zgjidhje e menaxhim të rasteve konkrete.
• Kosova e pasluftës është ballafaquar me shumë sfida gjatë procesit të ringritjes së gjyqësorit.
1.Menjëherë pas luftës në gjyqësorin e Kosovës nuk kishte vend për gjyqtarë të rinj. Në ushtrimin e funksionit të gjyqtarit kryesisht u emëruan persona që këtë funksion e kishin kryer edhe para luftës. 2.Mentaliteti i këtyre gjyqtarëve në punën me përgjegjësi në të cilën u emëruan i takonte të kaluarës. Ata patën shumë vështirësi t’i
përshtaten qasjes së re dhe rregullativës së re në drejtësi. 3.Baza materiale- hapësira, pagat etj. Ishin nën çdo nivel. 4.Nuk kishte ndonjë përpjekje për të avancuar nivelin e profesionalizmit në punë etj.
•
Së fundmi ka një proces të përzgjedhjes së gjyqtarëve, i
cili po ashtu po sfidohet nga shumë faktorë, sidomos ata
politikë, të rretheve familjare etj.
• Për rrjedhojë kemi:
1.Emërim të gjyqtarëve, në shumë raste, pa përmbushje të
kritereve bazike,
2.Emrim të gjyqtarëve me ndikime politike,
3.Mundësi shumë të pakta për të rinjtë që të zënë ulëse në
detyrën e gjyqtarit,
4.Nevojat e Kosovës janë shumë më të mëdha se sa numri
i gjyqtarëve që është paraparë t’i ketë Kosova,
•
Në kohet e fundit është nxjerr një ligj i ri për gjykatat që
mundëson një reformë të thellë strukturale të gjyqësorit.
•
Deri më tash është bërë pak punë në drejtim të
përgatitjes së gjyqësorit për të kaluar në formulën e re të
funksionimit.
•
Një sfidë që e përcjell gjyqësorin është edhe ajo që lidhet
me mosfunksionimin e tij në veri, në formën dhe
modalitetet e funksionimit të tij në rajonet tjera të vendit.
•
Për rrjedhojë, nevojat e Kosovës janë që në sistemin
gjyqësor të ketë më shumë hapësirë për kuadrat e reja e të
përgatitura profesionalisht.
PAVARESIA E GJYKATAVE NE USHTRIMIN E FUNKSIONIT
TE GJYKIMIT
•
Ky kusht po ashtu është shumë i rëndësishëm për të
pasur shkathtësi praktike gjyqësore.
• Pavarësi e gjyqësorit do të thotë ushtrim i funksionit të
gjykimit nga gjykata në mënyrë të pavarur dhe të
pandikuar nga jashtë.
•
Në vendet ku ka ndërhyrje në punën e gjyqësorit ka
ngecje në gjykimin e çështjeve si dhe vendimmarrje
joobjektive dhe të mbështetur në prova relevante.
•
Ndërhyrjet ne punën e gjykatës mund të jenë:
1.Të drejtpërdrejta dhe
2,Indirekte.
•
Ndërhyrjet zakonisht vijnë nga politika- pushteti qoftë ai
qendror apo lokal.
•
Fakti se në Kosovë ka mijëra lëndë të pazgjidhura dhe
mija të tjera që presin në sirtarë për ekzekutim janë indice
se ka ndërhyrje nga jashtë në punën e gjykatave.
•
Në këtë rrjedhë, menaxhimi efikas nuk ka asgjë të
përbashkët me grumbullin maramendësh të lëndëve të
pazgjidhura dhe të paekzekutuara.
•
Kosova ka nevojë për një gjyqësor plotësisht të pavarur
që gjykon në bazë të fakteve dhe ligjit.
4.EKZISTIMI I HAPëSIRëS0 NDëRTESAVE Që OFROJNë KUSHTE OPTIMALE PëR USHTRIMIN E FUNKSIONIT GJYQëSOR
• Niveli I shkathtësisë praktike gjyqësore varet shumë nga komoditeti i punës. Aty ku mungojnë hapësirat e mjaftueshme dhe adekuate
krijohen parakushtet që diktojnë pengesa në menaxhim efikas të rasteve gjyqësore.
• Kosova vazhdon të përballet me problemin e hapësirave të
mjaftueshme dhe që ofrojnë kushte optimale për punë të gjyqësorit. • Kjo është pengesë edhe për shtimin e numrit të gjyqtarëve, e me këtë edhe në zgjidhjen me kohë të lëndëve gjyqësore.
• Duke e parë këtë gjendje në Kosovë janë zhvilluar dhe janë në zhvillim disa projekte që janë në funksion të përmirësimit të gjendjes së disa gjykatave.
• Kjo gjendje mund të përkeqësohet kur në vitin 2013 do të fillohet me implementimin e Ligjit të ri për gjykatat, ligj ky që ka paraparë një strukturë të re për gjyqësorin e vendit.
• 5.SIGURIA PERSONALE E GJYQTAREVE
• Ky segment ka ndikim bukur të madhe në manifestimin e shkathtësisë së duhur praktike gjyqësore.
• Ky faktor ndikon në shtyrje të zgjidhjes së disa rasteve të rënda,e bile edhe në moszgjidhje të tyre.
• Janë manifestuar edhe raste konkrete të kërcënimit të gjyqtarëve. • Një faktor favorizues sa i përket zbutjes së kësaj rrethane është fakti se me zgjidhjen e lëndëve të rënda, sidomos atyre që ndërlidhen me krime të luftës, kriminalitet të organizuar të nivelit të lartë etj. Janë angazhuar gjyqtarët ndërkombëtar që funksionojnë nën firmën e EULEX-it.
• VLERESIMI ADEKUAT I PUNES SE GJYQESORIT
• Për një efikasitet në punë dhe shtim të shkathtësive në ushtrim të funksionit të gjyqtarit rëndësi të madhe ka vlerësimi adekuat i punës.
• Deri para pak kohës në këtë segment gjyqësori i Kosovës ishte i nëpërkëmbur, çka do të thotë se pagesa për punë të gjyqtarit ishte shumë e ultë.
• Tashmë ka një ngritje të nivelit të pagesës, e cila si rregull do duhej garantoj shtim të efikasitetit, por edhe shtim të
shkathtësive praktike të punës.
• Tashmë niveli i pagave të gjyqtarëve është të thuash i barasvlershëm me punën e zyrtarëve të tjerë më të lartë shtetëror. Kështu, Kryetari i Gjykatës Supreme ka rrogën e
barasvlershme me të Kryeministrit të Kosovës, kurse gjyqtarët e kësaj gjykata kanë rroga të nivelit të ministrave.
• Së këndejmi, elementi material më nuk mbetet faktorë që pengon ngritjen e shkathtësive gjyqësore, për shkak se gjyqtarët tashmë janë konkurrues në këtë aspekt më gjyqtarët e çdo vendi të rajonit.
• FAKTORET TJERE NDIKUES
• Në ngritjen e nivelit të shkathtësive praktike gjyqësore ka peshë edhe:
1.Praktika e mirë që krijohet në zgjidhjen e lëndëve gjyqësore, 2.Shfrytëzimi i përvojave bashkëkohore të zgjidhjes së lëndëve të komplikuara nga gjykatat e vendeve tjera, sidomos të vendeve anëtare të Bashkimit Evropianë,
3.Dërgimi në specializime e forma të tjera të avancimit të punës së një numri të gjyqtarëve, sidomos të atyre që kanë përparim të theksuar të përdorimit të gjuhës angleze, gjermane, italiane, franceze etj.
FAKULTETI JURIDIK GJILAN ( viti i trete)
