ประวัติศาสตร์นับศูนย์: สู่การสูญพันธุ์ครั้งที่ 6 • สุนันทา วรรณสินธ์ เบล แปล จากเรื่อง The Sixth Extinction: An Unnatural History
โดย Elizabeth Kolbert พิมพ์ครั้งแรก: ส�านักพิมพ์ openworlds, มีนาคม 2559 ราคา 365 บาท คณะบรรณาธิการอ�านวยการ ภิญโญ ไตรสุริยธรรมา สฤณี อาชวานันทกุล แอลสิทธิ์ เวอร์การา กรมัยพล สิริมงคลรุจิกุล พลอยแสง เอกญาติ วรพจน์ วงศ์กิจรุ่งเรือง ปกป้อง จันวิทย์ กฤดิกร เผดิมเกื้อกูลพงศ์ บรรณาธิการบริหาร วรพจน์ วงศ์กิจรุ่งเรือง บรรณาธิการส�านักพิมพ์ ฐณฐ จินดานนท์ บุญชัย แซ่เงี้ยว ณัฏฐพรรณ เรืองศิรินุสรณ์ กัญญ์ชลา นาวานุเคราะห์ ศิลปกรรม พรชนิตว์ วิศิษฐชัยชาญ ผู้จัดการส�านักพิมพ์ ภรณ์ทิพย์ ปิยฤทธิพงศ์ • บรรณาธิการเล่ม ณัฏฐพรรณ เรืองศิรินุสรณ์ บรรณาธิการต้นฉบับ บุญชัย แซ่เงี้ยว ออกแบบปก พรชนิตว์ วิศิษฐชัยชาญ • จัดท�าโดย บริษัท โอเพ่นเวิลด์ส พับลิชชิ่ง เฮาส์ จ�ากัด 33 อาคารเอ ห้องเลขที่ 48 ซอยประดิพัทธ์ 17 แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400 โทรศัพท์ 02-618-4730 email: [email protected] facebook: www.facebook.com/openworlds twitter: www.twitter.com/openworlds_th website: www.openworlds.in.th จัดจ�าหน่าย บริษัท ซีเอ็ดยูเคชั่น จ�ากัด (มหาชน) SE-EDUCATION PUBLIC COMPANY LIMITED เลขที่ 1858/87-90 อาคารทีซีไอเอฟทาวเวอร์ ชั้นที่ 19 ถนนบางนา-ตราด แขวงบางนา เขตบางนา กรุงเทพฯ 10260 โทรศัพท์ 0-2739-8222, 0-2739-8000 โทรสาร 0-2739-8356-9 website: http://www.se-ed.com/ ข้อมูลทางบรรณานุกรมของส�านักหอสมุดแห่งชาติ โคลเบิร์ต, อลิซาเบธ. ประวัติศาสตร์นับศูนย์: สู่การสูญพันธุ์ครั้งที่ 6.-- กรุงเทพฯ : โอเพ่นเวิลด์ส พับลิชชิ่ง เฮาส์, 2559. 368 หน้า. 1. ภัยพิบัติทางสิ่งแวดล้อม. 2. การสูญพันธุ์ (ชีววิทยา). I. สุนันทา วรรณสินธ์ เบล, ผู้แปล. II. ชื่อเรื่อง. 576.84 ISBN 978-616-7885-30-8 •
Copyright 2014 © Elizabeth Kolbert
Published by arrangement with The Robbins Office, Inc. and Aitken Alexander Associates Ltd.
The Sixth Extinction ตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษเมื่อปี ค.ศ. 2014
แปลและจัดพิมพ์เป็นภาษาไทยโดย บริษัท โอเพ่นเวิลด์ส พับลิชชิ่ง เฮาส์ จ�ากัด •
ภาพปก: Nicolas Primola/Shutterstock
หมายเหตุ: ภาพปกได้รับแรงบันดาลใจจากปกฉบับภาษาอังกฤษ ออกแบบโดย Meryl Sussman Levavi, Bloomsbury Publishing
ส�าหรับสถาบันการศึกษา องค์กร หรือบุคคล ที่ต้องการสั่งซื้อหนังสือ จ�านวนมากในราคาลดพิเศษ โปรดติดต่อ ส�านักพิมพ์โอเพ่นเวิลด์ส หมายเลขโทรศัพท์ 02-618-4730 และ 097-174-9124
หรือ Email: [email protected]
ประวัติศาสตร์นับศูนย์: สู่การสูญพันธุ์ครั้งที่ 6 • สุนันทา วรรณสินธ์ เบล แปล จากเรื่อง The Sixth Extinction: An Unnatural History
โดย Elizabeth Kolbert พิมพ์ครั้งแรก: ส�านักพิมพ์ openworlds, มีนาคม 2559 ราคา 365 บาท คณะบรรณาธิการอ�านวยการ ภิญโญ ไตรสุริยธรรมา สฤณี อาชวานันทกุล แอลสิทธิ์ เวอร์การา กรมัยพล สิริมงคลรุจิกุล พลอยแสง เอกญาติ วรพจน์ วงศ์กิจรุ่งเรือง ปกป้อง จันวิทย์ กฤดิกร เผดิมเกื้อกูลพงศ์ บรรณาธิการบริหาร วรพจน์ วงศ์กิจรุ่งเรือง บรรณาธิการส�านักพิมพ์ ฐณฐ จินดานนท์ บุญชัย แซ่เงี้ยว ณัฏฐพรรณ เรืองศิรินุสรณ์ กัญญ์ชลา นาวานุเคราะห์ ศิลปกรรม พรชนิตว์ วิศิษฐชัยชาญ ผู้จัดการส�านักพิมพ์ ภรณ์ทิพย์ ปิยฤทธิพงศ์ • บรรณาธิการเล่ม ณัฏฐพรรณ เรืองศิรินุสรณ์ บรรณาธิการต้นฉบับ บุญชัย แซ่เงี้ยว ออกแบบปก พรชนิตว์ วิศิษฐชัยชาญ • จัดท�าโดย บริษัท โอเพ่นเวิลด์ส พับลิชชิ่ง เฮาส์ จ�ากัด 33 อาคารเอ ห้องเลขที่ 48 ซอยประดิพัทธ์ 17 แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400 โทรศัพท์ 02-618-4730 email: [email protected] facebook: www.facebook.com/openworlds twitter: www.twitter.com/openworlds_th website: www.openworlds.in.th จัดจ�าหน่าย บริษัท ซีเอ็ดยูเคชั่น จ�ากัด (มหาชน) SE-EDUCATION PUBLIC COMPANY LIMITED เลขที่ 1858/87-90 อาคารทีซีไอเอฟทาวเวอร์ ชั้นที่ 19 ถนนบางนา-ตราด แขวงบางนา เขตบางนา กรุงเทพฯ 10260 โทรศัพท์ 0-2739-8222, 0-2739-8000 โทรสาร 0-2739-8356-9 website: http://www.se-ed.com/ ข้อมูลทางบรรณานุกรมของส�านักหอสมุดแห่งชาติ โคลเบิร์ต, อลิซาเบธ. ประวัติศาสตร์นับศูนย์: สู่การสูญพันธุ์ครั้งที่ 6.-- กรุงเทพฯ : โอเพ่นเวิลด์ส พับลิชชิ่ง เฮาส์, 2559. 368 หน้า. 1. ภัยพิบัติทางสิ่งแวดล้อม. 2. การสูญพันธุ์ (ชีววิทยา). I. สุนันทา วรรณสินธ์ เบล, ผู้แปล. II. ชื่อเรื่อง. 576.84 ISBN 978-616-7885-30-8 •
Copyright 2014 © Elizabeth Kolbert
Published by arrangement with The Robbins Office, Inc. and Aitken Alexander Associates Ltd.
The Sixth Extinction ตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษเมื่อปี ค.ศ. 2014
แปลและจัดพิมพ์เป็นภาษาไทยโดย บริษัท โอเพ่นเวิลด์ส พับลิชชิ่ง เฮาส์ จ�ากัด •
ภาพปก: Nicolas Primola/Shutterstock
หมายเหตุ: ภาพปกได้รับแรงบันดาลใจจากปกฉบับภาษาอังกฤษ ออกแบบโดย Meryl Sussman Levavi, Bloomsbury Publishing
สารบัญ
อารัมภบท 10 1. การสูญพันธุ์ครั้งที่ 6 16 2. ฟันกรามของมาสโตดอน 38 3. เพนกวินดั้งเดิม 64 4. เคราะห์ของแอมโมไนต์ 92 5. ขอต้อนรับสู่สมัยแอนโธรโพซีน 118 6. ทะเลรอบตัวเรา 140 7. กรดหยด 158 8. ป่าไม้และต้นไม้ 1849. หมู่เกาะบนผืนดิน 212 10. มหาทวีปแพนเจียแห่งใหม่ 234 11. แรดตรวจอัลตราซาวด์ 262 12. ยีนความบ้า 284 13. สิ่งที่มีขนนก 310 กิตติกรรมประกาศ 326 แหล่งข้อมูล 330 บรรณานุกรม 350 เครดิตภาพประกอบ 364 รู้จักผู้เขียน 366 รู้จักผู้แปล 367
แปลโดย
สุนันทา วรรณสินธ์ เบล
ประวัติศาสตร์นับศูนย์
สู่การสูญพันธุ์ครั้งที่ 6
THE SIXTH
EXTINCTION
An Unnatural History.
Elizabeth Kolbertแปลโดย
สุนันทา วรรณสินธ์ เบล
ประวัติศาสตร์นับศูนย์
สู่การสูญพันธุ์ครั้งที่ 6
THE SIXTH
EXTINCTION
An Unnatural History.
Elizabeth Kolbertหากจะมีภัยใดในวิถีมนุษย์ มันไม่ได้อยู่ที่การพยายามเอาชีวิต รอดของสายพันธุ์มนุษย์ แต่เป็นภัยแห่งความต้องการบรรลุ เป้าหมายที่ราวกับตลกร้ายในวิวัฒนาการสิ่งมีชีวิต นั่นคือ บัดใดที่มนุษย์เข้าถึงความเข้าใจตนเองผ่านจิต บัดนั้นชีวิตได้ สร้างหายนะให้กับสิ่งสรรค์สร้างอันงดงามที่สุดของมันเอง -- อี. โอ. วิลสัน ผ่านมาหลายต่อหลายศตวรรษ แต่เป็น ณ ปัจจุบันเท่านั้นที่ สิ่งต่างๆ วิบัติขึ้น -- ฆอร์เก ลุยส์ บอร์เกส
อารัมภบท
หนึ่งนาทีก่อนเที่ยงคืน
รายชื่อสัตว์ในหนังสือเล่มนี้ได้รับการตรวจทานโดย ดร. น�าชัย ชีววิวรรธน์ และรายชื่อพืชได้รับการตรวจทานโดย ดร. สรณรัชฎ์ กาญจนะวณิชย์
Elizabeth Kolbert 11 ว่ากันว่าจุดเริ่มต้นของสิ่งต่างๆ นั้นเป็นเงาเลือนราง เรื่องนี้ก็เช่น เดียวกัน มันเริ่มพร้อมกับการปรากฏตัวของสายพันธุ์ใหม่เมื่อประมาณ สองแสนปีที่แล้ว สายพันธุ์นี้รวมถึงสิ่งอื่นๆ ทุกสิ่งยังไม่มีชื่อเรียก แต่สายพันธุ์นี้มีความสามารถที่จะตั้งชื่อให้สิ่งต่างๆ เช่นเดียวกับสายพันธุ์ใหม่อื่นๆ สถานะของสายพันธุ์ดังกล่าว ล่อแหลม มันมีจ�านวนน้อยและจ�ากัดถิ่นที่อยู่เพียงเสี้ยวหนึ่งของแอฟริกา ตะวันออก จ�านวนประชากรของมันเพิ่มขึ้นช้าๆ แต่เป็นไปได้ว่าหลังจากนั้น มันจะลดจ�านวนลง บางคนอ้างว่าลดลงจนเกือบจะสูญพันธุ์เหลือเพียง ไม่กี่พันคู่ สมาชิกของสายพันธุ์นี้ไม่ว่องไว แข็งแรง หรือแพร่พันธุ์เร็ว เท่าใดนัก แต่พวกเขามีไหวพริบดี พวกเขาค่อยๆ เคลื่อนย้ายเข้าสู่ ดินแดนที่มีภูมิอากาศ ผู้ล่า และเหยื่อที่แตกต่างออกไป ข้อจ�ากัดทั่วไป ทางด้านถิ่นที่อยู่หรือภูมิศาสตร์ดูเหมือนจะไม่อาจขัดขวางพวกเขาได้ พวกเขาข้ามแม่น�้า ที่ราบสูง และทิวเขา ในแถบชายฝั่ง พวกเขาเก็บหอย
12 The Sixth Extinction เป็นอาหาร ลึกเข้าไปในผืนดิน พวกเขาล่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ไม่ว่า พวกเขาจะตั้งถิ่นฐานที่ใด พวกเขาปรับตัวและสร้างสรรค์สิ่งใหม่ เมื่อมาถึง ยุโรป พวกเขาพบสิ่งมีชีวิตที่คล้ายตนมากแต่ก�าย�าล�่าสันกว่า และ อาศัยอยู่ในทวีปนั้นนานกว่ามาก พวกเขาผสมพันธุ์กับสิ่งมีชีวิตเหล่านี้ แล้วพิฆาตพวกมันด้วยวิธีใดวิธีหนึ่ง จุดจบของความสัมพันธ์นี้จะกลายเป็นต้นแบบ เมื่อสายพันธุ์นี้ ขยายพื้นที่หากิน พวกเขาเผชิญหน้ากับสัตว์ที่มีขนาดใหญ่กว่าสองเท่า สิบเท่า หรือแม้แต่ยี่สิบเท่า แมวตัวใหญ่ หมีขนาดมหึมา เต่าตัวใหญ่ เท่าช้าง สล็อทที่สูงถึงสิบห้าฟุตเมื่อยืนสองเท้า สายพันธุ์เหล่านี้แข็งแรง กว่าและดุร้ายกว่า แต่พวกมันแพร่พันธุ์ช้าจึงสูญพันธุ์ไป แม้ว่าสายพันธุ์ของเราจะเป็นสัตว์บก แต่ด้วยความปราดเปรื่อง จึงข้ามทะเลได้ จนมาถึงหมู่เกาะที่เป็นแหล่งอาศัยของความพิสดารทาง วิวัฒนาการ เช่น นกที่ออกไข่ฟองใหญ่เป็นฟุต ฮิปโปขนาดเท่าหมู และ จิ้งเหลนยักษ์ เนื่องจากสิ่งมีชีวิตเหล่านี้อยู่ตามล�าพังจนชินเลยไม่พร้อม ที่จะรับมือกับผู้มาเยือนใหม่และเพื่อนร่วมทางของพวกเขา (ส่วนใหญ่ เป็นหนู) พวกมันจ�านวนมากจึงพ่ายแพ้เช่นกัน กระบวนการนี้ด�าเนินต่อไปอย่างกระท่อนกระแท่นนานหลาย พันปี จนกระทั่งสายพันธุ์ดังกล่าวไม่ใช่สายพันธุ์ใหม่อีกต่อไป พวกเขา กระจายตัวไปทุกมุมโลก ในเวลานั้นมีหลายสิ่งเกิดขึ้นพร้อมกันซึ่งช่วยให้ โฮโมเซเปียนส์ (อันเป็นชื่อที่พวกเขาเรียกตนเองในเวลาต่อมา) ขยายพันธุ์ ในอัตราที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน ภายในศตวรรษเดียว จ�านวนประชากร เพิ่มเป็นสองเท่า แล้วก็เพิ่มทบอีกครั้งแล้วครั้งเล่า ป่าผืนใหญ่ถูกบุกรุก มนุษย์ท�าเช่นนี้เพื่อหาอาหารยังชีพ แต่ผลที่ไม่ตั้งใจคือพวกเขาโยกย้าย สิ่งมีชีวิตต่างๆ ข้ามทวีป ซึ่งเท่ากับเป็นการจัดโครงสร้างทางชีวภาคใหม่ ในขณะเดียวกัน การเปลี่ยนแปลงที่แปลกและรุนแรงกว่าก็ก�าลัง จะเกิดขึ้น หลังจากมนุษย์ค้นพบแหล่งพลังงานใต้ดิน พวกเขาเริ่มเปลี่ยน องค์ประกอบในชั้นบรรยากาศ ส่งผลให้สภาพภูมิอากาศและคุณสมบัติ
Elizabeth Kolbert 13 ทางเคมีของมหาสมุทรเปลี่ยนแปลงไปด้วย พืชและสัตว์บางชนิดปรับตัว โดยการย้ายถิ่น พวกมันปีนขึ้นเขาและอพยพไปทางขั้วโลก แต่ยังมีสัตว์ อีกหลายต่อหลายชนิดที่ถูกปล่อยเกาะ เริ่มจากจ�านวนนับร้อย จนกลาย เป็นพันเป็นหมื่น และท้ายที่สุดอาจมากถึงหลักล้าน อัตราการสูญพันธุ์ เพิ่มสูงขึ้น องค์ประกอบของสิ่งมีชีวิตเปลี่ยนแปลงไป ไม่เคยมีสิ่งมีชีวิตใดที่เปลี่ยนชีวิตบนโลกเช่นนี้มาก่อน กระนั้น โลกก็เคยเผชิญเหตุการณ์ท�านองนี้มาก่อนแล้ว ในอดีตอันแสนยาวนาน นานๆ ครั้ง โลกจะผ่านการเปลี่ยนแปลงที่บีบรัดเสียจนความหลากหลาย ของสิ่งมีชีวิตลดฮวบลง ในหมู่เหตุการณ์ดึกด�าบรรพ์เหล่านี้ มี 5 เหตุการณ์ ที่นับเป็นหายนะใหญ่หลวงเสียจนต้องแยกประเภทออกมาแล้วให้ชื่อว่า Big Five หรือการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ 5 ครั้ง และสิ่งที่ดูเหมือนเป็นความ บังเอิญเหลือเชื่อแต่แท้ที่จริงอาจไม่ใช่ความบังเอิญเลยก็คือ ผู้คนกลับมา ขุดคุ้ยประวัติศาสตร์ของเหตุการณ์เหล่านี้อีกครั้งเมื่อเริ่มตระหนักว่า พวกเขาก�าลังก่อเหตุซ�้ารอย ตอนนี้คงเร็วเกินไปที่จะกล่าวว่าเหตุการณ์ รอบนี้อาจรุนแรงเท่ากับการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ 5 ครั้ง อย่างไรก็ตาม มันได้ กลายเป็นที่รู้จักในนาม “การสูญพันธุ์ครั้งที่ 6” (Sixth Extinction) เรื่องราวการสูญพันธุ์ครั้งที่ 6 ในส่วนที่ฉันเลือกมาเล่าแบ่งเป็น 13 บท แต่ละบทติดตามสายพันธุ์ที่มีลักษณะเฉพาะ เช่น มาสโตดอนหรือ ช้างดึกด�าบรรพ์สายพันธุ์อเมริกา นกอ็อกใหญ่ หอยแอมโมไนต์ซึ่งสูญพันธุ์ ไปตอนสิ้นยุคครีเทเชียสพร้อมกับเหล่าไดโนเสาร์ สิ่งมีชีวิตที่ฉันกล่าวถึง ในบทแรกๆ สูญพันธุ์ไปหมดแล้ว โดยเนื้อหาส่วนนี้จะกล่าวถึงการสูญพันธุ์ ครั้งใหญ่ๆ ในอดีต และประวัติศาสตร์อันพลิกผันในการค้นพบเรื่องราว ของพวกมัน โดยตั้งต้นจากงานของ ฌอร์ฌ กูวีเย (Georges Cuvier) นักธรรมชาติวิทยาชาวฝรั่งเศส ส�าหรับส่วนที่สองของหนังสือเล่มนี้ ส่วนใหญ่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ทั้งในป่าฝนแอมะซอนที่กระจายตัว เป็นหย่อมมากขึ้นทุกที บนเทือกเขาแอนดีสซึ่งอุ่นขึ้นอย่างรวดเร็ว และ ตามขอบนอกของแนวปะการังเกรตแบร์ริเออร์รีฟ ฉันเจาะจงที่จะไป
14 The Sixth Extinction เยือนสถานที่เหล่านี้ด้วยเหตุผลสามัญของสื่อมวลชน นั่นคือเนื่องจากมี สถานีวิจัยที่นั่น หรือเนื่องจากมีคนชวนให้ฉันเดินทางติดตามการส�ารวจ การเปลี่ยนแปลงเกิดในวงกว้างเสียจนไม่ว่าฉันเดินทางไปที่ใดก็จะพบ ร่องรอยของพวกมันเสมอ โดยมีคนคอยช่วยชี้แนะอีกที มีอยู่บทหนึ่ง กล่าวถึงการสูญพันธุ์ที่อาจกล่าวได้ว่าเกิดขึ้นในสวนหลังบ้านฉันเอง (และอาจเกิดขึ้นในสวนหลังบ้านคุณด้วย) ถ้าการสูญพันธุ์เป็นหัวข้อที่น่าสลด การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ (mass extinction) ยิ่งนับว่าน่าหดหู่มหาศาล แต่ขณะเดียวกันมันก็น่าทึ่งด้วย ในหน้าถัดจากนี้ ฉันจะพยายามเล่าทั้งสองแง่มุม ทั้งความน่าตื่นเต้นของ สิ่งที่ค้นพบและความน่ากลัวของมัน ฉันหวังว่าผู้อ่านหนังสือเล่มนี้จะเข้าถึง ช่วงเวลาอันน่าอัศจรรย์ที่เราด�ารงชีวิตอยู่ ณ ขณะนี้
1
การสูญพันธ์ุครั้งที่ 6
กบสีทองปานามา Atelopus zeteki
Elizabeth Kolbert 17
เมืองเอลบาเยเดอันตน (El Valle de Antón) ในปานามากลางตั้งอยู่ กลางปากปล่องภูเขาไฟซึ่งก่อตัวขึ้นประมาณหนึ่งล้านปีที่แล้ว ปากปล่อง ภูเขาไฟดังกล่าวกว้างเกือบสี่ไมล์ แต่เมื่อท้องฟ้าใส คุณจะเห็นแนว เทือกเขาหยักโค้งรอบเมืองราวกับก�าแพงล้อมรอบซากหอคอย เมือง เอลบาเยมีถนนสายหลักหนึ่งสาย สถานีต�ารวจและตลาดกลางแจ้งอย่างละ หนึ่งแห่ง นอกจากจะขายหมวกปานามาและผ้าปักสีสดหลากหลายแล้ว ตลาดแห่งนี้น่าจะเป็นแหล่งจ�าหน่ายตุ๊กตากบสีทองที่ใหญ่ที่สุดในโลก มีทั้งกบสีทองนอนบนใบไม้ กบสีทองนั่งหลังโก่ง กบสีทองถือโทรศัพท์ มือถือซึ่งยากที่จะเข้าใจ กบสีทองใส่กระโปรงระบาย กบสีทองตั้งท่า เต้นร�า และกบสีทองสูบบุหรี่โดยใช้ที่ต่อบุหรี่ เลียนแบบท่าของ แฟรงคลิน ดี. รูสเวลต์ กบสีทองซึ่งมีสีเหลืองเหมือนรถแท็กซี่แต้มลายสีน�้าตาลเข้ม เป็นสัตว์ประจ�าท้องถิ่นรอบเมืองเอลบาเย และเป็นสัญลักษณ์น�าโชค ในปานามา รูปของมันพิมพ์อยู่บนสลากกินแบ่ง (หรืออย่างน้อยก็เคยเป็น เช่นนั้น)
18 The Sixth Extinction ไม่นานนัก เพียงทศวรรษที่แล้ว กบสีทองพบง่ายในแถบเนินเขา รอบเมืองเอลบาเย กบชนิดนี้มีพิษ มีคนค�านวณไว้ว่าพิษที่อยู่ในผิวของ กบเพียงหนึ่งตัวฆ่าหนูขนาดกลางได้ถึงหนึ่งพันตัว มันจึงมีสีสดโดดเด่น ตัดกับพื้นป่า ล�าธารแห่งหนึ่งไม่ไกลจากเมืองเอลบาเยได้รับสมญานาม ว่า “ธารพันกบ” ถ้าเดินไปตามล�าธารจะเห็นกบสีทองจ�านวนมากอาบแดด บนชายฝั่ง ถึงขนาดผู้ศึกษาด้านสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้า คนหนึ่งซึ่งเคยเดินเที่ยวล�าธารนี้มาแล้วหลายครั้งบอกกับฉันว่า “เหลือเชื่อ ช่างเหลือเชื่อจริงๆ” แล้วกบรอบเมืองเอลบาเยก็เริ่มหายไป มีคนพบปัญหานี้ซึ่งยัง ไม่มีใครคิดว่าจะเป็นวิกฤตครั้งแรกทางตะวันตก ใกล้ชายแดนปานามา กับคอสตาริกา นักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาคนหนึ่งศึกษากบในเขตป่าฝน แถบนั้นอยู่พอดี เธอกลับไปอเมริกาช่วงหนึ่งเพื่อเขียนวิทยานิพนธ์ เมื่อเธอ กลับมา เธอหากบไม่พบและไม่เห็นสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าชนิดอื่นเลย เธอไม่รู้ ว่าเกิดอะไรขึ้น แต่เนื่องจากเธอต้องการกบไปท�าวิจัย เธอจึงก�าหนดเขต ศึกษาแห่งใหม่ห่างออกไปทางตะวันออก ตอนแรกกบในที่ใหม่นี้ดูแข็งแรงดี แต่ก็เกิดเหตุการณ์แบบเดียวกันอีก กล่าวคือพวกสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าหายไป ภัยนี้แพร่ไปทั่วป่าฝนจนกระทั่งในปี 2002 กบในแถบเนินเขาและล�าธาร รอบเมืองซานตาเฟ ห่างจากเมืองเอลบาเยไปทางตะวันตกประมาณ ห้าสิบไมล์สูญพันธุ์ไปโดยสิ้นเชิง ในปี 2004 เริ่มพบศพเล็กๆ ใกล้เมือง เอลบาเยเข้ามาอีก โดยพบรอบเมืองเอลโกเป ถึงจุดนี้ นักชีววิทยา กลุ่มหนึ่งซึ่งบ้างมาจากปานามา บ้างมาจากสหรัฐอเมริกา สรุปว่ากบ สีทองอยู่ในภาวะอันตรายร้ายแรง พวกเขาตัดสินใจที่จะพยายาม อนุรักษ์ประชากรที่เหลืออยู่โดยย้ายกบทั้งสองเพศหลายสิบตัวออก จากป่าและน�ามาเลี้ยงในร่ม แต่อะไรก็ตามที่เข่นฆ่ากบลงมือเร็วกว่าที่ นักชีววิทยาเกรงไว้ ก่อนที่พวกเขาจะเริ่มท�าตามแผน พวกกบก็โดนถล่ม ระลอกใหญ่
Elizabeth Kolbert 19 ฉันอ่านเรื่องกบแห่งเมืองเอลบาเยครั้งแรกในนิตยสารเกี่ยวกับธรรมชาติ ส�าหรับเด็กซึ่งฉันซื้อให้ลูกๆ บทความนั้นลงภาพประกอบสี่สีเป็นรูป กบสีทองปานามาและสายพันธุ์อื่นที่มีสีสดใส พร้อมกล่าวถึงหายนะ ซึ่งแพร่กระจายไปทั่วรวมทั้งความพยายามของนักชีววิทยาที่จะดักทางมัน นักชีววิทยาหวังจะสร้างห้องปฏิบัติการแห่งใหม่ในเมืองเอลบาเยแต่เสร็จ ไม่ทัน พวกเขาเร่งช่วยสัตว์มากที่สุดเท่าที่ท�าได้แม้จะไม่มีที่ให้พวกมันอยู่ สุดท้ายพวกเขาท�าอย่างไรน่ะหรือ พวกเขาเอาไปฝากไว้ “ในโรงแรมกบ แน่อยู่แล้ว!” “โรงแรมกบเหลือเชื่อ” ที่ว่านี้ให้บริการที่พักและอาหารเช้า ตามแบบท้องถิ่น โดยยินดีให้กบเข้าพัก (ในตู้แทงก์) ภายในอาคารห้องเช่า “เมื่อมีนักชีววิทยาเป็นข้ารองบาท กบก็ได้ที่พักระดับหรูพร้อม บริการแม่บ้านและรูมเซอร์วิส” บทความกล่าว นอกจากนี้กบยังได้รับ อาหารสดอันโอชะ ซึ่ง “สดถึงขนาดที่อาหารกระโดดออกนอกจานได้” เพียงไม่กี่สัปดาห์หลังจากได้อ่านบทความเกี่ยวกับ “โรงแรม กบเหลือเชื่อ” ฉันพบบทความเกี่ยวกับกบอีกบทความหนึ่งซึ่งมีน�้าเสียง ต่างออกไป บทความนี้ปรากฏใน รายงานการประชุมสภาวิทยาศาสตร์
แห่งชาติ (Proceedings of the National Academy of Sciences)
เขียนโดยผู้เชี่ยวชาญด้านสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าสองคน หัวข้อคือ “เราอยู่ระหว่างการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ครั้งที่ 6 หรือไม่? มุมมอง จากโลกของสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้า” (Are We in the Midst of the Sixth Mass Extinction? A View from the World of Amphibians) ผู้เขียน คือ เดวิด เวก (David Wake) จากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย-เบิร์กลีย์ และ แวนซ์ แวรเดนเบิร์ก (Vance Vredenburg) จากมหาวิทยาลัย ซานฟรานซิสโกสเตต พวกเขากล่าวว่า “เกิดการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ ในประวัติศาสตร์ของสิ่งมีชีวิตบนโลกใบนี้มาแล้ว 5 ครั้ง” และบรรยาย ว่าเหตุการณ์เหล่านี้น�าไปสู่ “การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ อย่างลึกซึ้ง” ครั้งแรกเกิดช่วงปลายยุคออร์โดวิเชียนประมาณ 450 ล้านปี ที่แล้ว เมื่อสิ่งมีชีวิตส่วนใหญ่ยังคงถูกจ�ากัดให้ใช้ชีวิตอยู่แต่ในน�้า ครั้งที่
20 The Sixth Extinction เสียหายมากที่สุดเกิดขึ้นตอนสิ้นยุคเพอร์เมียนประมาณ 250 ล้านปีที่แล้ว และเกือบล้างโลกทั้งใบ (บางคนเรียกเหตุการณ์นี้ว่า “แม่แบบแห่งการ สูญพันธุ์ครั้งใหญ่” หรือ “การตายครั้งใหญ่”) การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ล่าสุด ซึ่งเป็นที่รู้จักมากที่สุดเกิดขึ้นท้ายยุคครีเทเชียส นอกจากไดโนเสาร์แล้ว มันกวาดล้างเพลสิโอซอร์ (สัตว์เลื้อยคลานทะเล) โมซาซอร์ (กิ้งก่าทะเล) หอยแอมโมไนต์ และเทอโรซอร์ (สัตว์เลื้อยคลานมีปีก) เวกและแวรเดนเบิร์ก อภิปรายว่า เมื่อพิจารณาตามอัตราการสูญพันธุ์ของสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้า เหตุการณ์หายนะที่รุนแรงพอๆ กันก�าลังจะเกิดขึ้น บทความของพวกเขา มีรูปประกอบเพียงรูปเดียว เป็นรูปกบทูดเหลือง (mountain yellow-legged frog) สิบกว่าตัว ทุกตัวตายแล้ว นอนหงายท้องอยู่บนโขดหิน ฉันเข้าใจว่าท�าไมนิตยสารส�าหรับเด็กเลือกที่จะลงภาพกบเป็นๆ แทนภาพกบตาย และฉันเข้าใจแรงผลักดันที่อยากเล่นกับเสน่ห์แบบ ในนิทานภาพของ เบียทริกซ์ พอตเตอร์ ที่สัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าสั่งอาหาร
Elizabeth Kolbert 21 จากรูมเซอร์วิสได้ แต่ในฐานะนักหนังสือพิมพ์ ฉันคิดว่านิตยสารลืมหัวใจ ส�าคัญไป เหตุการณ์ใดก็ตามที่เกิดขึ้นเพียงห้าครั้งนับตั้งแต่สัตว์ที่มีกระดูก สันหลังตัวแรกปรากฏกายเมื่อประมาณ 500 ล้านปีก่อนควรนับว่าเป็น เหตุการณ์ที่พบยากยิ่งนัก ถ้าให้ฉันบรรยายอย่างเฉพาะเจาะจง ความคิด ที่ว่าเหตุการณ์ท�านองเดียวกันครั้งที่ 6 ก�าลังจะเกิดขึ้นต่อหน้าต่อตาเรา ณ บัดนี้ เป็นเรื่องน่าตกตะลึงมาก แน่นอนว่าเรื่องที่ยิ่งใหญ่กว่า เลวร้ายกว่า และมีผลสืบเนื่องไกลกว่าเช่นนี้ย่อมควรบอกต่ออย่างแน่นอน ถ้าเวกและ แวรเดนเบิร์กพูดถูก พวกเราที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันไม่เพียงเป็นประจักษ์ พยานในเหตุการณ์หายากที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ของสิ่งมีชีวิต แต่เรายังมีส่วนก่อให้เกิดด้วย ผู้เขียนบทความทั้งสองตั้งข้อสังเกตว่า “สายพันธุ์ที่อ่อนแอสายพันธุ์หนึ่งสามารถส่งอิทธิพลต่อชะตากรรมของ มันเองและของสายพันธุ์อื่นๆ ส่วนใหญ่บนโลกโดยไม่ตั้งใจ” สองสามวัน หลังจากที่ฉันอ่านบทความของเวกและแวรเดนเบิร์ก ฉันจองตั๋วไปปานามา ศูนย์อนุรักษ์พันธุ์สัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าเมืองเอลบาเย (El Valle Amphibian Conservation Center หรือ EVACC) ตั้งอยู่บนทางดินไม่ไกลจากตลาด กลางแจ้งที่ขายตุ๊กตากบสีทอง ขนาดประมาณบ้านบนทุ่งเลี้ยงสัตว์ นอกเมือง ศูนย์ฯ อยู่ตรงมุมด้านหลังของสวนสัตว์ขนาดเล็กที่เงียบเหงา แห่งหนึ่ง ห่างจากกรงสล็อทขี้เซาไปไม่ไกล อาคารทั้งหลังเต็มไปด้วย ตู้แทงก์ตั้งเรียงกันตามก�าแพงและซ้อนกันกลางห้องเหมือนหนังสือ บนชั้นในห้องสมุด ตู้ทรงสูงเป็นที่อยู่ของสายพันธุ์อย่างปาดลีเมอร์ (lemur tree frog) ซึ่งอาศัยอยู่ตามยอดไม้ในป่า ตู้เตี้ยๆ ใช้ส�าหรับสายพันธุ์อย่าง กบจอมโจรหัวโต (big-headed robber frog) ซึ่งอาศัยอยู่ตามพื้นป่า ตู้กบ ตาหนามมาร์ซูเพียล (horned marsupial frog) ซึ่งจะเก็บไข่ไว้ในกระเป๋า หน้าท้องตั้งอยู่ถัดจากตู้กบหมวกเหล็ก (casque-headed frog) ซึ่งจะ วางไข่บนหลัง และอีกหลายสิบตู้เป็นตู้กบสีทองปานามาหรือ Atelopus
22 The Sixth Extinction กบสีทองมีท่าเดินนวยนาดที่เป็นเอกลักษณ์ซึ่งท�าให้พวกมัน ดูเหมือนคนเมาพยายามเดินให้ตรง แข้งขาเรียวยาว จมูกยื่นสีเหลือง และ ตาสีเข้มที่พวกมันใช้มองดูโลกด้วยความระแวดระวัง ฉันคิดว่ามันดูฉลาด ถ้าการพูดเช่นนี้ไม่ท�าให้ฉันฟังดูสมองนิ่ม ในแหล่งธรรมชาติ ตัวเมีย จะวางไข่ในแหล่งน�้าไหลที่ตื้นๆ ขณะที่ตัวผู้เฝ้าป้องกันอาณาเขตอยู่ตาม โขดหินที่มีหญ้ามอสขึ้น ใน EVACC ตู้กบสีทองแต่ละตู้มีน�้าไหลจากสายยาง เล็กๆ เพื่อให้สัตว์แพร่พันธุ์ในบรรยากาศคล้ายธารน�้าซึ่งเคยเป็นบ้านของ พวกมัน ในล�าธารเทียมแห่งหนึ่ง ฉันเห็นไข่ใสเรียงตัวยาวเหมือนสร้อย ไข่มุก บนกระดานไวต์บอร์ดใกล้ๆ กันมีคนเขียนไว้อย่างตื่นเต้นว่ากบ “วางไข่แล้ว!” EVACC ตั้งอยู่กลางถิ่นที่อยู่อาศัยของกบสีทอง แต่ออกแบบให้ ตัดขาดจากโลกภายนอก ไม่มีอะไรผ่านเข้ามาในอาคารได้จนกว่าจะผ่าน การฆ่าเชื้อจนหมดจด รวมทั้งกบด้วย ซึ่งก่อนจะเข้ามาต้องท�าความสะอาด ด้วยสารละลายฟอกขาว มนุษย์ผู้มาเยือนต้องสวมรองเท้าพิเศษและวาง กบสีทองปานามา (Atelopus zeteki)
Elizabeth Kolbert 23 กระเป๋า เป้ หรือเครื่องมือภาคสนามไว้ข้างนอก น�้าทั้งหมดที่เข้าสู่ตู้กบ จะต้องกรองและบ�าบัดเป็นพิเศษ สถานที่แห่งนี้ปิดผนึกแน่นหนา จึงท�าให้รู้สึกเหมือนเรือด�าน�้า หรือจะเปรียบให้เหมาะกว่านั้นคือเหมือน เรือกลางมรสุม ผู้อ�านวยการของ EVACC เป็นชาวปานามาชื่อ เอ็ดการ์โด กริฟฟิธ (Edgardo Griffith) กริฟฟิธสูง ไหล่กว้าง หน้ากลมและยิ้มกว้าง เขาใส่ต่างหูห่วงเงินสองข้างและมีรอยสักขนาดใหญ่เป็นรูปโครงกระดูก คางคกบนหน้าแข้งข้างซ้าย ตอนนี้เขาอายุสามสิบกลางๆ กริฟฟิธทุ่มเท ชีวิตวัยหนุ่มทั้งหมดให้กับสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าในเมืองเอลบาเย และชักจูง ภรรยาชาวอเมริกันของเขาซึ่งมาที่ปานามาในฐานะอาสาสมัครหน่วย สันติภาพให้กลายเป็นคนรักกบด้วยเช่นกัน กริฟฟิธเป็นคนแรกที่สังเกต เห็นซากศพที่เริ่มปรากฏในแถบนั้น และเป็นคนจับสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้า หลายร้อยตัวกับมือแล้วจองห้องในโรงแรมให้พวกมัน (พวกสัตว์ถูกย้าย ไป EVACC เมื่ออาคารสร้างเสร็จ) หากเปรียบ EVACC เป็นเรือ กริฟฟิธ ก็คือโนอาห์ แม้ว่าจะเป็นโนอาห์ที่รับหน้าที่ยาวนานเนื่องจากเขาท�างาน นานกว่าสี่สิบวัน กริฟฟิธบอกฉันว่าหัวใจส�าคัญในงานของเขาคือท�าความ รู้จักกบเป็นการส่วนตัว “ส�าหรับผม แต่ละตัวมีค่าเท่ากับช้างหนึ่งตัว” เขากล่าว ครั้งแรกที่ฉันเข้าเยี่ยมชม EVACC กริฟฟิธชี้ให้ฉันดูตัวอย่าง สายพันธุ์ที่สูญพันธุ์แล้วในแหล่งธรรมชาติ นอกจากกบสีทองปานามาแล้ว ยังรวมถึงปาดขากางของแรบบ์ (Rabb’s fringe-limbed tree frog) ที่เพิ่งได้รับการจ�าแนกประเภทครั้งแรกในปี 2005 ตอนที่ฉันไปเยือน EVACC เหลือปาดของแรบบ์เพียงหนึ่งตัว ดังนั้นความเป็นไปได้ที่จะ อนุรักษ์คู่สัตว์แบบโนอาห์แม้เพียงคู่เดียวได้ผ่านไปแล้ว ปาดตัวนั้น สีน�้าตาลอมเขียว มีรอยด่างสีเหลือง ขนาดประมาณสี่นิ้ว มีเท้าใหญ่ เกินตัวซึ่งท�าให้มันดูเก้งก้างเหมือนพวกวัยรุ่นเงอะงะ ปาดขากางของ แรบบ์อาศัยอยู่ในป่าเหนือเมืองเอลบาเยและวางไข่ในรูบนต้นไม้ มันมี
24 The Sixth Extinction ข้อตกลงแปลกๆ และอาจไม่มีใครเหมือนอยู่อย่างหนึ่ง นั่นคือปาดตัวผู้ จะเลี้ยงดูลูกอ๊อดโดยปล่อยให้มันกินหนังที่อยู่บนหลังของตัวพ่อ กริฟฟิธ กล่าวว่าเขาคิดว่าอาจมีสายพันธุ์สัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าหลายสายพันธุ์ที่ ตกส�ารวจจากการเร่งเก็บสัตว์ของ EVACC และสูญพันธุ์ไปนับแต่นั้นมา ซึ่งยากที่จะบอกจ�านวน เนื่องจากส่วนใหญ่อาจไม่เป็นที่รู้จักในวง วิทยาศาสตร์ “น่าเสียดาย” เขาบอกฉัน “ที่เราสูญเสียสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้า เหล่านี้ก่อนที่จะรู้ว่าพวกมันมีตัวตนเสียอีก” “กระทั่งคนทั่วไปในเมืองเอลบาเยยังสังเกตเห็น” เขากล่าว “พวกเขาพูดกับผมว่า ‘เกิดอะไรขึ้นกับกบ เราไม่ได้ยินเสียงร้องของพวกมัน อีกแล้ว’” เมื่อมีข่าวแพร่กระจายออกไปครั้งแรกว่าประชากรกบลดฮวบฮาบเมื่อ 20-30 ปีที่แล้ว ผู้ที่กังขามากที่สุดคือเหล่าผู้ที่มีความรู้มากที่สุดในสาขา วิชา เนื่องจากสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าอยู่ในกลุ่มผู้อยู่รอดที่แกร่งที่สุดของโลก บรรพบุรุษของกบปัจจุบันคลานขึ้นจากน�้าประมาณ 400 ล้านปีที่แล้ว และพอถึง 250 ล้านปีที่แล้ว ตัวแทนยุคแรกเริ่มของสัตว์ที่จะกลายเป็น อันดับสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าสมัยใหม่ก็วิวัฒน์ขึ้น ซึ่งมีกบและคางคก เป็นอันดับแรก อันดับที่สองคือกระท่าง (newt) กับซาลาแมนเดอร์ (salamander) และอันดับที่สามคือสิ่งมีชีวิตประหลาดไร้แขนขาที่เรียก ว่าเขียดงู (caecilian) นั่นหมายความว่าสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้ามีมานานกว่า สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหรือนก พวกมันอยู่ก่อนที่จะมีไดโนเสาร์เสียอีก สัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้า (ภาษาอังกฤษเรียกว่า amphibian มาจาก ภาษากรีกที่แปลว่า “ชีวิตสองภาค”) ส่วนใหญ่ยังคงเกี่ยวโยงอย่างใกล้ชิด กับอาณาจักรแหล่งน�้าที่มันโผล่ขึ้นมา (ชาวอียิปต์โบราณคิดว่ากบเกิดจาก การจับคู่ของดินกับน�้าช่วงที่น�้าในแม่น�้าไนล์ท่วมล้นในแต่ละปี) ไข่ของมัน ซึ่งไม่มีเปลือกต้องเก็บให้ชุ่มชื้นเพื่อให้อยู่ในสภาพที่พร้อมจะพัฒนา เติบโต มีกบหลายชนิดที่วางไข่ในธารน�้าเหมือนกบสีทองปานามา และยังมี
Elizabeth Kolbert 25 กบที่วางไข่ในแอ่งน�้าชั่วคราว กบที่วางไข่ใต้ดิน อีกทั้งกบที่วางไข่ในรัง ซึ่งสร้างขึ้นจากน�้าลาย นอกจากกบที่วางไข่บนหลังและกระเป๋าหน้าท้อง ยังมีกบที่พันไข่รอบขาเหมือนผ้าพันแผล เมื่อไม่นานมานี้มีกบสองสายพันธุ์ สูญพันธุ์ไป พวกมันมีชื่อเรียกว่าวงศ์กบพลาติพุส (gastric-brooding frogs) ซึ่งเก็บไข่ไว้ในกระเพาะและส�ารอกลูกกบออกมาทางปาก สัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าปรากฏตัวขึ้นในเวลาที่ทุกผืนดินบนโลก ยังเชื่อมต่อเป็นผืนดินขนาดใหญ่ที่เรียกกันว่ามหาทวีปแพนเจีย (Pangaea) นับตั้งแต่แพนเจียแตกออกจากกัน พวกมันได้ปรับตัวให้ เข้ากับสภาพของทุกทวีป ยกเว้นทวีปแอนตาร์กติกา สัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้า ทั่วโลกจ�าแนกประเภทได้กว่าเจ็ดหมื่นสายพันธุ์ โดยจ�านวนมากพบใน แถบป่าฝนเขตร้อน ขณะที่บางส่วนสามารถด�ารงชีวิตในทะเลทราย เช่น กบเนินทราย (sandhill frog) ในออสเตรเลีย และบางส่วนสามารถด�ารง ชีวิตอยู่เหนือเส้นอาร์กติกเซอร์เคิล เช่น กบไม้ (wood frog) กบที่พบมาก ในทวีปอเมริกาเหนือหลายชนิดรวมถึงกบจ�าศีลหน้าร้อน (spring peeper) สามารถรอดชีวิตในฤดูหนาวที่แข็งยะเยือกอย่างกับไอศกรีมแท่งได้ ประวัติศาสตร์วิวัฒนาการอันยาวนานของพวกมันสื่อความหมายว่า แม้มนุษย์จะมองว่าสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าหลายกลุ่มดูคล้ายกัน แต่เมื่อพูด ในแง่พันธุศาสตร์แล้ว พวกมันแตกต่างกันราวค้างคาวกับม้า เดวิด เวก หนึ่งในผู้เขียนบทความที่ท�าให้ฉันต้องไปปานามานั้น อยู่ในกลุ่มที่ไม่เชื่อในตอนแรกว่าสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าก�าลังหายไป ตอนนั้น เป็นช่วงทศวรรษ 1980 นักศึกษาของเวกเริ่มกลับจากการเดินทางเก็บกบ ในเซียร์ราเนวาดาโดยไม่ได้อะไรกลับมา เวกจ�าได้ว่าสมัยที่เขาเป็น นักศึกษาในช่วงทศวรรษ 1960 เป็นเรื่องยากมากที่จะหลบเลี่ยงกบใน เซียร์ราเนวาดา “เราเดินผ่านทุ่งแล้วก็เหยียบมันโดยไม่ได้ตั้งใจ” เขา บอกฉัน “มีกบทุกที่” เวกสันนิษฐานว่านักศึกษาของเขาไปผิดจุด หรือไม่ ก็ไม่รู้วิธีหา แต่แล้วเมื่อนักวิจัยหลังปริญญาเอกคนหนึ่งซึ่งมีประสบการณ์ เก็บสัตว์เหล่านี้มาหลายปีบอกเขาว่าหาสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าไม่เจอแม้แต่
26 The Sixth Extinction ตัวเดียว “ผมก็พูดว่า ‘โอเค ผมจะไปกับคุณ และเราจะไปที่ที่พิสูจน์แล้ว ว่ามี’” เวกเล่า “จากนั้นผมก็พาเขาไปที่ที่พิสูจน์แล้วว่าเคยมีสัตว์เหล่านี้ แล้วเราก็เจอคางคกประมาณสองตัว” ส่วนหนึ่งที่ท�าให้สถานการณ์นี้น่าฉงนคือภูมิศาสตร์ ดูเหมือน ว่ากบไม่เพียงหายตัวไปจากบริเวณที่มีประชากรมากและถูกรบกวน แต่ ยังหายไปจากธรรมชาติที่บริสุทธิ์อย่างเทือกเขาเซียร์ราและเทือกเขา ในอเมริกากลาง ตอนท้ายทศวรรษ 1980 ผู้เชี่ยวชาญด้านสัตว์เลื้อยคลาน และสัตว์ครึ่งบกครึ่งน�้าชาวอเมริกันเดินทางไปยังเขตอนุรักษ์ป่าเมฆ มอนเตเบร์เด (Monteverde Cloud Forest Reserve) ในตอนเหนือของ คอสตาริกาเพื่อศึกษาพฤติกรรมการขยายพันธุ์ของคางคกสีทอง (golden toad) เธอลงภาคสนามถึงสองรอบเพื่อตามหามัน ในบริเวณที่คางคกเคย ผสมพันธุ์จนมีลูกดิ้นกระแด่วๆ เป็นหาบๆ กลับพบคางคกตัวผู้เพียงตัวเดียว (คางคกสีทองซึ่งปัจจุบันจัดอยู่ในประเภทสัตว์สูญพันธุ์ความจริงมีสีส้มสด เป็นญาติห่างๆ ของกบสีทองปานามาซึ่งตามหลักแล้วจัดว่าเป็นคางคก เนื่องจากมีต่อมคู่หนึ่งอยู่หลังดวงตา) ในช่วงเดียวกันนั้น ที่คอสตาริกา ตอนกลาง กลุ่มนักชีววิทยาสังเกตว่าประชากรของกบประจ�าท้องถิ่น หลายสายพันธุ์ลดฮวบลง สายพันธุ์ที่หายากและใกล้สูญพันธุ์มากเริ่ม หายไป รวมถึงสายพันธุ์ที่เห็นบ่อยด้วย ในเอกวาดอร์ คางคกจัมบาโต (Jambato toad) ซึ่งเคยมาเยือนสวนหลังบ้านอยู่บ่อยๆ กลับหายไปใน ช่วงเวลาเพียงไม่กี่ปี ทางตะวันออกเฉียงเหนือของออสเตรเลีย อึ่งกลางวัน (southern day frog) ซึ่งเคยชุกชุมในแถบนั้น บัดนี้หาไม่พบอีกต่อไป
ร่องรอยแรกซึ่งชี้ตัวผู้ฆ่าลึกลับที่พิฆาตกบนับตั้งแต่ควีนส์แลนด์ จนถึงแคลิฟอร์เนียอยู่ในสวนสัตว์แห่งหนึ่ง แม้เรื่องนี้ฟังดูน่าขัน แต่ บางทีก็อาจจะขันไม่ออก สวนสัตว์แห่งชาติในวอชิงตัน ดี.ซี. แพร่พันธุ์กบ ลูกศรพิษสีน�้าเงิน (blue poison-dart frog) ซึ่งมีถิ่นก�าเนิดในประเทศ ซูรินาเมส�าเร็จหลายรุ่น แต่แล้วกบซึ่งผสมพันธุ์ในตู้ของสวนสัตว์ก็เริ่ม ล้มตายวันแล้ววันเล่า นักพยาธิวิทยาสัตว์ที่สวนสัตว์เก็บตัวอย่างจากกบ
Elizabeth Kolbert 27 ที่ตายและน�าไปส่องกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน เขาพบจุลินทรีย์บนผิวกบ ซึ่งต่อมาระบุได้ว่าเป็นเห็ดราในกลุ่มที่ชื่อไคทริด (chytrid) เห็ดราไคทริดมีอยู่แทบทุกที่ พบบนยอดไม้และลึกลงไปใต้ดิน แต่ไม่เคยพบสายพันธุ์นี้มาก่อน ความจริงนี่เป็นเรื่องแปลกมากจนต้อง ตั้งสกุลใหม่ทั้งสกุลเพื่อมันโดยเฉพาะ โดยให้ชื่อว่า Batrachochytrium dendrobatidis (ค�าว่า batrachos เป็นภาษากรีก แปลว่า “กบ”) หรือเรียก สั้นๆ ว่า Bd นักพยาธิวิทยาสัตว์คนนั้นส่งตัวอย่างจากกบที่ติดเชื้อในสวนสัตว์ แห่งชาติไปให้นักวิทยาเชื้อราที่มหาวิทยาลัยเมน นักวิทยาเชื้อราเพาะเชื้อ เห็ดราแล้วส่งกลับมาที่วอชิงตันจ�านวนหนึ่ง เมื่อกบลูกศรพิษสีน�้าเงิน ได้รับ Bd ที่เพาะในห้องปฏิบัติการ พวกมันล้มป่วยภายในสามสัปดาห์ แล้วก็ตาย การวิจัยต่อมาพบว่า Bd มีผลต่อความสามารถในการดูดซึม สารอิเล็กโทรไลต์ที่จ�าเป็นผ่านผิวหนัง จึงเป็นผลท�าให้พวกมันหัวใจวาย บางทีอาจเรียก EVACC ได้ว่าเป็นโครงการซึ่งอยู่ในระหว่างด�าเนินงาน สัปดาห์ที่ฉันอยู่ที่ศูนย์ฯ ทีมอาสาสมัครจากอเมริกาอยู่ที่นั่นด้วยเพื่อช่วย จัดนิทรรศการซึ่งจะเปิดให้สาธารณชนเข้าชม ดังนั้น เพื่อความปลอดภัย ของสิ่งมีชีวิต จึงต้องแยกพื้นที่จัดงานออกมาและใช้ทางเข้าต่างหาก โดยมีช่องตามก�าแพงเพื่อติดตู้กระจก และรอบช่องเหล่านั้นมีภาพวาด ทิวทัศน์ภูเขาเหมือนกับภาพที่คุณจะเห็นถ้าออกไปข้างนอกแล้วเงยหน้า ขึ้นมองเนินเขา จุดเด่นของนิทรรศการคือตู้ขนาดใหญ่ที่เต็มไปด้วย กบสีทองปานามา เหล่าอาสาสมัครพยายามสร้างน�้าตกสูงสามฟุตที่ท�า จากคอนกรีตให้พวกมัน แต่มีปัญหากับระบบปั๊มน�้าและยากที่จะหาอะไหล่ ในหุบเขาที่ไม่มีร้านขายเครื่องมือและอุปกรณ์ช่าง ดูเหมือนอาสาสมัคร ต้องเสียเวลาเตร็ดเตร่และเฝ้ารอไปมากทีเดียว ฉันใช้เวลาไม่น้อยเตร็ดเตร่กับพวกเขา อาสาสมัครทุกคน เป็นคนรักกบเช่นเดียวกับกริฟฟิธ ฉันทราบมาว่าหลายคนเคยเป็นผู้ดูแล
