Bajo semejantes marbetes he querido ilustrar una tendencia del pensamiento subyacente en el Chronicon mundi que toma distintas formas: por un lado, la pertenencia del autor a la jerarquía católica provoca que el discurso del Tudense en no pocas ocasiones privilegie ciertos episodios o detalles casi exclusivamente relevantes para el estamento religioso. Por otro lado, son comunes los comentarios contrarios a la herejía (en cualquiera de sus formas: desde arriana hasta albigense) aportados por quien había sido martillo de cátaros en León. Tampoco son extraños en el Chronicon mundi, como veremos de inmediato, los comentarios moralistas contra ciertos vicios o
503 Entre otras, llamo la atención sobre las siguientes ocasiones en que los cristianos españoles son
considerados «godos»: Chron. mun., IV.321-22, .516, .3521-22, 45, .365, .375, 67, .403, .455, .5725,.7050,.7755 y
costumbres. Entre los numerosos ejemplos de «clericalismo y ortodoxia política» que salpican el Chronicon mundi, extraigo los siguientes:
Late el amor de Lucas a la ortodoxia de la fe en la razón que esgrime, por iniciativa propia, para explicar el repudio del patriarca Moisés a Tharbis, hija del rey etíope:
Dum autem Moyses uellet redire in Egiptum, eo quod Tharbis erat ydolatra et
eam plene ab errore non poterat reuocare, ipsa non adquieuit (Chron. mun., I.2873-74).
Como corolario al último de los desmanes cometidos por Antíoco Epifanes, rey de Siria (la venta del sumo sacerdocio al impío Jasón), y a su castigo, lanza Lucas un dardo contra el vicio de la simonía:
Vnde notandum quam inextimabile malum sit apud Deum uicium simonie (Chron. mun., I.8025-26)504.
En referencia a los sínodos celebrados en tiempos de Wamba, añade la motivación ortodoxa de éstos:
Hic gloriosus rex ad confirmationem catholice ueritatis sinoda Toleto agere ordinauit (Chron. mun., III.584).
La pérdida de España inspirará a Lucas varias intervenciones, con motivo de censurar la lujuria de sacerdotes y reyes españoles:
[…] dum Sanctorum Patrum quereret regulas, quibus posset placere Deo; quas sacerdotes et reges Yspanie sequentes sue carnis desideria reliquerunt et ideo perierunt (Chron. mun., IV.15-7),
de ponderar la ortodoxia del rebelde Pelayo,
504 Páginas más adelante, volverá a intervenir Lucas en este sentido para explicar el sentido del pecado en
ut erat fortis et catholicus (Chron. mun., IV.115),
y de condenar el matrimonio mixto entre Muza y la hermana de Pelayo, quien nullatenus consensit in illicito matrimonio (Chron. mun., IV.115-16).
En tiempos de Alfonso I, cuando la Historia seminensis recuerda las acciones de este rey conducentes a rehabilitar la fe católica en la zona (re)cobrada, Lucas matiza que aquello se llevó a cabo
Secundum traditionem sacrorum canonum (Chron. mun., IV.824-25).
En torno al escabroso asunto del matrimonio de los sacerdotes, comenta, bajo el reinado de Fruela I (completando a la Historia seminensis y a la Chronica de Alfonso III) que este rey
Perquisiuit etiam diligenter sacros ecclesie Christi canones et prohibit ne
ministri ecclesie carnalia matrimonia ulterius sortirentur, sed in suis ordinibus
secundum quod institutum est a sactis patribus, absque feminarum manifesto coniugio ministrarente (Chron. mun., IV.93-7).
No por primera ni última vez, se manifiesta en contra del matrimonio mixto entre cristianas y musulmanes, al proponer este negativo efecto como consecuencia de la paz establecida durante el reinado de Aurelio que mencionaban las fuentes:
Prelia cum Caldeis numquam gessit, sed pacem cum eis firmauit et quasdam
christanas nobiles mulieres sarracenis perimisit in coniugio copulari (Chron.
mun., IV.105-6).
A vueltas con el mismo asunto, añade Lucas, durante el reinado de Mauregato, la noticia de que
Multas nobiles puellas et etiam ignobiles ex conditione sarracenis matrimonio dedit, ut cum eis haberet pacem (Chron. mun., IV.126-8).
Cuando, ya sin contar con fuente alguna, don Lucas narra el ascenso al trono de Alfonso VII, tiñe su coronación de espíritu ortodoxo y comunión con la fe católica:
Igitur rex Adefonsus confirmatus in regem sancte ac catholice se et suos regere studuit. Fecit etiam congregari episcopos et omnes barones regni sui in Legione et imponere sibi coronam secundum legem Dei et consuetudinem regum priorum. Ab illa die uocatus est imperator Yspanie et dilexit iusticiam et gloriose dotauit ecclesias imperii sui (Chron. mun., IV.7411-16).
Páginas después, tras cantar las bondades de su admirada Berenguela y mencionar las dotaciones con que ésta favoreció al monasterio de San Isidoro (ya en tiempos de nuestro autor)505, don Lucas aprovecha para exponer por lo largo la espléndida situación de la Iglesia católica en España:
Hoc tempore ampliata est fides catholica in Yspania, et licet multi regnum Legionense bellis impeterent, tamen ecclesie regalibus muneribus ditate sunt in tantum, ut antique destruerentur ecclesie, que magnis sumptibus fuerant fabricate, et multo nobiliores et pulcriores in toto regno Legionensi fundarentur. Tunc reuerendus episcopus Legionensis Mauricius eiusdem sedis ecclesiam fundauit opere magno, sed eam ad perfectionem non duxit. Tunc etiam fundata est ecclesia beati Iacobi apostoli, que postea per reuerentissimum patrem Petrum Iacobensem archiepiscopum est gloriosissime consecrata (Chron. mun., IV.8536-45).
En la misma línea de interés por los asuntos de la difusión de la fe católica a través de la mejora o ampliación de sus infraestructuras, está, en referencia a tiempos muy cercanos al momento de escritura, la extensa nómina de noticias que don Lucas ofrece en Chron. mun., IV.951-18:
Eo tempore reuerentissimus pater Rodericus archiepiscopus Toletanus ecclesiam Toletanam mirabili opere fabricauit, prudentissimus Mauricius episcopus Burgensis ecclesiam Burgensem fortiter et pulchre construxit, et sapientissimus Iohannes regis Fernandi cancellarius ecclesiam Vallisoliti
505 «Hec regina serenissima auro, argento, lapidibus preciosis et sericis indumentis monasterium beati
fundauit et multis possesionibus gloriose dotauit. Hic tempore procedente factus episcopus Oxomensis ecclesiam Oxomensem opere magno construxit. Nobilis Nunus Astoricensis episcopus inter alia que prudenter gessit, muros Astoricensis urbis, episcopium et ecclesie claustrum fortiter et pulchre studuit reparare. Regula iuris Laurentius Auriensis pontifex eiusdem ecclesiam et episcopium quadris lapidibus fabricauit et pontem in flumine Mineo iuxta eandem ciuitatem fundauit. Generosus etiam Stephanus Tudensis episcopus eiusdem ecclesiam magnis lapidibus consumauit et ad consecrationem usque perduxit. Pius autem et nobilis Martinus Zemorensis episcopus in ecclesiis construendis, monasteriis restaurandis, pontibus et hospitalibus edificandis continue prebebat operam efficacem.