Miembro de la Asociación “Ondarroako Historia Zaleak”
Me siento muy halagado de presentar este libro de la doctora Rosa García-Orellán so- bre Lázaro Larzábal. Independientemente de mi relación amistosa con la autora, dicho orgullo se basa en dos razones fundamentales: por mi condición de ondarrés, igual que el protagonista del libro, y por condición de aficionado a la Historia de Ondárroa (OHZ). Me explico. La autora como excelente antropóloga social he elegido, entre otras razones, la figura de un famoso patrón ondarrés, con muchos años profesionales en sus espaldas faenando en Noruega y casi en su totalidad en Terranova o Ternua en euskera. Para calificar la figura de Lázaro (sin caer en panegíricos recurrentes) hemos contactado con compañeros y amigos suyos, que de forma unánime lo definen como un “tigre de mar”: por su valentía y audacia, excelentes conocimientos técnicos profe- sionales; además de sus portentosas facultades físicas y su facilidad con los idiomas. Para definirlo breve y escuetamente he pensado recurrir a la paremiología o dos ada- gios latinos que condensan sabiamente su gran personalidad como marino-pescador: “Non mare transisset, pavidus su nauta fuisset” (Publibio). “Quien no se aventura, no pasa la mar”. Y la otra de “tranquillo quilibet, gubernator est”(Séneca). “El piloto muestra en la tempestad su saber, su valor y su serenidad”.
Y como aficionado a la historia de Ondárroa, Lázaro ha seguido las huellas de sus antepasados ondarreses (léase Ramos de Likona, Fco. Urkiaga, Domingo de Egia, Etxabe etc) que ya en el siglo XVI nos constan suficientes documentos de sus viajes a Terranova a la pesca del bacalao y ballenas. Una referencia nada más. En la escriba- nía de Simón de Iturriza de Mutriku (Archivo Histórico Provincial de Gipuzkoa, leg 1/2583, fol. 45-47) se halla un documento suscrito con fecha 10-11-1573, y carta de fletamento por parte de Martin Ibáñez de Sarasua, Peru Abad de Rentaría, beneficiado o cura de Ondárroa, y Francisco Urkiaga de Ondárroa, de un galeón de 100 toneladas que “actualmente se está fabricando con destino a la pesca de bacalaos en Terranova, con escala en Setúbal y San Lúcar de Barrameda a tomar sal y bastimentos para dicho viaje con 29 marineros a bordo, más 5 pinazas (bateles), 3 quintales de buen bizco- cho y 36 botas de sidra y 2 de buen vino, 9 arrobas de aceite y su arbeja (garbanzos), plomo, cordeles y anzuelos, además de 50 libras de pólvora y arcabuces”. Pues bien, Lázaro se enlaza perfectamente con la cadena de sus paisanos ondarreses de antaño.
Pero es que además este libro, por inducción, para cualquier amante de la mar y de la pesca, y en concreto para el conocimiento de la actividad pesquera en Terranova, le resulta apasionante saber y conocer toda la problemática e historia pesquera, bási- camente vasco-gallega, en dichas aguas; así como concluir los efectos de la implanta- ción de las 200 millas, los cupos de pesca y muerte dulce de la pesca del bacalao por decisiones políticas. Con este, libro tras otro anterior de la misma autora, “Hombres de Terranova”, creo yo dan un carpetazo importante al estudio y avatares de la pesca del bacalao en aquellas aguas de Ternua.
Ondárroa, 1 de Febrero del 2011
192
Gibel-solas
Fernando Agirre Aramaio,“Ondarroako Historia Zaleak” Kultur Elkarteko kidea.
Rosa Garcia-Orellán doktoreak Lazaro Larzabali buruz idatzi duen liburua aurkez- tea ohore bat da niretzat. Albo batera utziz liburu egilearekin dudan adiskidetza, bi arrazoi nagusi ditut harro sentitzeko. Batetik, liburu honen protagonista eta biok ondarrutarrak gera (geralako). Bestetik, nik neuk ere Ondarroako Historia aztertzea biziki maite dut (dudalako). Liburu honen egileak -Gizarte Antropologian aditu han- dia bera- urte askotan Noruega eta batez ere Ternuako uretan arrantzan jardun izan den ondarrutar patroi entzutetsua aukeratu du. Lazaro Larzabal bera nor den ezagut- zeko, bere lagunengana jo dut. Denek, aho batez, “itsasoko tigre” tzat hartzen dute. Denek, aho batez, goraipatu dizkidate, bere ausardia, adorea eta ahalmen fisiko harri- garria, batetik; eta bestetik, arrantzari dagokion bere ezagutza zabala eta hizkuntza ezberdinak menperatzeko erraztsuna. Bere izaera laburki definitzeko, erromatarren bi esaeraz baliatuko naiz, batak zein besteak laburbiltzen baitute Lazaroren izaera aberatsa itsagizon eta arrantzale moduan. “Non mare transisset, pavidus si nauta fuisset” (Publibio) “Ausarta ez denak, ezin itsasoan ibili” (edo itsasoa zeharkatu) (edo itsasoarekin borrokatu). Bestea, “Tranquilo quilibet, gubernator est” (Séneca). “Itsas gidariak, ekaitza sortzen denean, agertzen ditu bere jakituria, bere adorea eta bere lasaitasuna”.
Ondarroako historiari dagokionez, Lazarok jarraitu ditu Ondarroako bere ar- basoen urratsak. Gogora, besteak beste, Likoako Ramos, Frantsizko Urkiaga, Domin- go Egia, Etxabe, ... Arrantzale hauek makalau eta baleak arrantzatera XVI gizaldian Ternuara egin zituzten bidaiak agertzen diren hainbat dokumentu daude. Bat beste- rik ez dut aipatuko. Mutrikuko Simon Iturrizaren eskribautegian (ikus Gipuzkoako Artxibo Historiko Probintzialean, leg. I/2583, fol. 45.47) 1573-11-10ean izenpetutako dokumentua. Dokumentu honen arabera, Martin Ibañez Sarasua, Peru Errenteriako Abata eta Ondarroako parrokiako benefiziatua edo abadea eta Ondarroako Frant- sizko Urgiaga pleitatu zuten 100 tonako galeoi bat. Itsasontzi honetan 29 mariñe- lek egingo zuten Ternuarako bidea, Setubal eta San Lukar de Barramedan gelditu eta bertan kanpainarako behar zituzten janari, arrantza tresna eta armak kargatu eta gero. Lazaro bera ere garai bateko Ondarroako Arrantzaleen kate luzearen katemaila bat dugu.
Liburu hau, gainera, erakargarri ere izango da itsasoaz eta arrantzaz, eta konkre- tuki Ternuako arrantzaz interesa duten guztientzat. Liburu honetan aurkituko dute hainbat jakingarri Ternuako uretako arrantzaren historiaz, batez ere galiziar eta eusdaldun arrantzaleena. Baita 200 milatara arrantza mugatzearen eta beste erabaki politiko batzuen ondorioz gertatu den Ternuako makalauaren arrantzaren amaieraz. Liburu honekin eta idazle berak argitaratuta daukan “Hombres de Terranova” beste liburuarekin, liburu honen egileak ekarpen garrantzitsu bat egiten digu Ternuako uretako makalauaren arrantzaren historia eta gora-beherak ezagutzeko.
Ondarroan, 2011ko otsailaren batean.
Bibliografía
Aguilar, A. 1974: “The patrimonial sea or economic zone concept”, San Diego Law Rewiew, nº1, pp. 579-602.
Andersen, Raoul, 1998, North Atlantic Fishermen. Edit. Institute of Social and Economic Research Memorial University of Newfoundland, 1972 SJ.NF Canada. 3ª edición, 1998.
---, 1998, Voyage to the Grand Banks. The Saga of Captain Arch Thor- nhill. Edit. Creative Publishers, St. John’s, NF.
---, 1977, The Need for Human Sciences Researchs in the Atlantic Coast Fisheries. Background Study nº15 prepared for the Fisheries Research Board of Canada Committee on the Human Sciences.
Apraiz Zallo, Juan Antonio, 2000, “La cocina y el mar: aproximación a la gastro- nomía en la pesca de bajura” Itsas memoria: revista de estudios marítimos del País Vasco, Nº. 3, págs. 471-486
Arroyo Ruiz-Zorrilla, Ricardo, 1989, Apuntes para una historia de la enseñanza de la Náutica. Edit. Centro Publicaciones del Ministerio de Transporte, Turismo y Comunicaciones. Madrid. ISBN 84-86918-25-1
“Junta de la unidad de salvamento de naúfragos” 1971, ABC 06.04.1963 Edición de la mañana, pág.63
Boletín-Gaceta de 6 de abril de 1963 (nº. 83). El número, 629/63 (Mº Comercio). Marina Mercante y Pesca Marítima. Títulos profesionales. Atribuciones y condi- ciones (pp. 681-683).
Burgos Madroñero, M.1996, “La pesca de parejas del Bou y Málaga. (Siglos XVIII- XIX)”, Isla de Arriarán, nº8, pp. 45-63.
Castelló Mora, Fausto, 1983, Astronomía Náutica y Navegación. Ministerio de Cultura. Madrid.
Earle, Sylvia, Linda K. Glover, 2004, Defying Ocean´s End. An Agenda for Action. Edit. Linda K. Glober, Sylvia Earle, Graeme Kelleher. Island Press. Washington, DC
Egaña Goya, Miren, 2000, “Los puertos vascos del Golfo de Bizkaia. Reutiliza- ción de sus nombres en las pesquerías del Atlántico Norte S. XVI y XVII” . http://hedatuz.euskomedia.org/699/1/18049062.pdf
Finlayson, Alan Christopher, 1994, Fishing for truth, Edit. Institute of Social and Economic Research, Memorial University of Newfoundland
Fossi Gutiérrez, Ignacio, 1961, Tratado de Náutica. Dossat. Madrid.
dad Económica Europea. Perspectivas desde la pesca. Comisión de Agricultura, Ganadería, Pesca y Alimentación. Comisión de Agricultura, Ganaderia, Pesca y Alimentación. Madrid: Alianza Popular
---, 2000, Manual de Política Pesquera (Tomos I y II) Santiago de Com- postela: Consellería de Pesca, Marisqueo e Acuicultura; Xunta de Galicia. Oya, Jesús J., 1976, “Las pesquerías españolas en onda larga: la “gran pesca” del bacalao en los bancos del Atlántico noroccidental” Revista de Geografía. Nº10. Pp. 48-78 ISSN 0048-7708
Rose, George A., 2007, Cod: The Ecological History of the North Atlantic Fishe- ries. St. John´s. NL: Breakwater Books.
Savoie, D., 2003, Reviewing Canada´s regional development efforts. Study pre- pared for the Newfoundland and Labrador Royal Commission on Renewing and Strengthening Our Place in Canada. Governmet Of Newfoundland and Labrador. St. John´s: Queen´s Printer, www.gov.nl.ca/royalcomm: (August 19, 2004) Schrank, WW. 1995, “Extended fisheries jurisdiction: origins of the current cri- sis in Atlantic Canada´s fisheries”, Marine Policy. 19. 285-299.
---, 2005, “The Newfoundland fishery ten years after the morato- rium”. Marine Policy. 29, 407-429
Soublin, L. 1991, Cent ans de pêche à Terre-Neuve. Vol I : 1815-1867 ; Vol II : 1868-1897. Paris : Kronos.
Sullivan, Michel, 1997, “Fishing in the cold war: Canada, Newfoundland and the international politics of the twelve-mile fishing limit, 1958-1969” in Journal of the Canadian Historical Association, New Series, 8, St. John’s, 1997.
Trigo Chacon, M, 1996, Derecho internacional marítimo. Madrid: UNED
Yturriaga Barberan, J.A., 1996, Ambitos de jurisdicción en la Convención de las Naciones Unidas sobre el derecho del mar. Una perspectiva española. Madrid: Ministerio de Asuntos Exteriores.
“Ocean Ranger-Offshore Oil Disaster”
s/f http://michellelouie.com/environment-issues/ocean-ranger-offshore-oil-disaster CBC 2007, George Rose, 2007 Climate change could ruin fisheries: scientist. http://www.cbc.ca/canada/newfoundland-labrador/story/2007/07/20/climate-fis- heries.html#ixzz0thJ6XCVp
El Gran Bacalao youtube s/f -http://www.youtube.com/watch?v=gQq_jA-Mr7E “La flota bacaladera regresa a Terranova”, 2010 Faro de Vigo, 03012010 - http://www.farodevigo.es/economia/2010/01/03/flota-bacaladera-regresa-terrano- va/399924.html