هلجم زكرم تاعلاطم و هعسوت شزومآ يكشزپ هرود مهدزاود ، هژیو( همان هرامش 1 ) ، ص 191 -111 ، 1991
شزرا
ی
با
ی
هرود
یرتکد
صصخت
ی
تشادهب
روراب
ی
رد
ا
ی
نار
رب
ساسا
وگلا
ی
CIPP
هس
ی
لا
ناسحا
روپ
1،
نی
وک
ی
نام
ی
2،
زانهش
نهک
3،
شهم
ی
د
دبع
ی
ناهشهش
ی
4 *،
کباب
مح
ی
رفد
5 1 . ،یبرم هورگ شزومآ ،یکشزپ زکرم قحت ی تاق شزومآ مولع کشزپ ی ، زکرم تاعلاطم و هعسوت شزومآ ،یکشزپ هاگشناد مولع یکشزپ صا ،ناهف ،ناهفصا ناریا 2 . رایشناد ، هورگ شزومآ ،یکشزپ زکرم تاقیقحت شزومآ مولع ،یکشزپ زکرم تاعلاطم و هعسوت شزومآ ،یکشزپ هاگشناد مولع یکشزپ ،ناهفصا ،ناهفصا ناریا 3 . ،رایداتسا هورگ ییامام و تشادهب روراب ی ، زکرم تاقیقحت تبقارم یاه یراتسرپ و ،ییامام هدکشناد یراتسرپ و ،ییامام هاگشناد مولع یکشزپ ،ناهفصا ،ناهفصا ناریا 4 . یبرم ، هورگ امام یی و تشادهب روراب ی ، هدکشناد راتسرپ ی و امام یی ، هاگشناد مولع یکشزپ ،ناهفصا ،ناهفصا ناریا 5 . کشزپ مومع ی ، هکبش شادهب ت و نامرد ت ی ،نار هاگشناد مولع کشزپ ی ،ناهفصا ،ناهفصا ا ی نار تفایرد :هلاقم 51 / 55 / 39 نیرخآ حلاصا هلاقم : 22 / 5 / 39 شریذپ هلاقم : 29 / 5 / 39 * هدنسیون سم ؤ :لو هدکشناد راتسرپ ی و امام یی ، هاگشناد مولع یکشزپ ،ناهفصا ،ناهفصا ناریا نفلت : 93322193 -195 :ربامن 93322193 -195 Email: [email protected] هنیمز و :فده اب هجوت هب تشذگ تفه لاس زا هار زادنا ی هرود رتکد ی صصخت ی تشادهب روراب ی رد ا ی نار و مدع شزرا ی با ی ا ی ن هرود ،نونکات هعلاطم هب رضاح شزرا ی با ی همانرب هرود رتکد ی صصخت ی تشادهب روراب ی رد ا ی نار رب ساسا وگلا ی CIPP ( Context- Input-Product-Process ) تخادرپ . شور :راک نیا شهوژپ صوت ی ف ی رد لاس 5932 رد هدکشناد اه ی راتسرپ ی و امام یی مولع کشزپ ی روشک هک رد نآ اه عطقم رتکد ی صصخت ی تشادهب روراب ی اد ی ر دوب ( هاگشناد یاه ،نارهت هش ی د تشهب ی ، ،ناهفصا دورهاش و )دهشم ، ماجنا .دش عماج ه یرامآ لماش هعلاطم م نارید ،هورگ یاضعا تأیه ،یملع سم ؤ لو ی ن هناخباتک هدکشناد اه ی راتسرپ ی و امام یی ، شناد ناگتخومآ و وجشناد ی نا هرود رتکد ی صصخت ی تشادهب روراب ی دوب . رازبا عمج یروآ هداد ،اه جنپ شسرپ همان ققحم هتخاس رب ساسا یوگلا CIPP و کچ ل ی تس زرا ی با ی تاناکما و هجت ی تاز شزومآ ی .دوب یارب شجنس ییاور یروص و ییاوتحم زا رظن صصختم ی ن و تهج نییعت ییایاپ شسرپ همان اه زا رض ی ب Cronbachs alpha هدافتسا .دش رد لیلحت هداد اه ، رامآ یفیصوت و ارب ی اقم ی هس م ی گنا ی ن ب ی ن هورگ اه ، نومزآ ANOVA دروم هدافتسا تفرگ رارق . ی هتفا :اه 1 / 01 دصرد دم ی نار ،هورگ 9 / 39 دصرد ناداتسا ، 9 / 39 دصرد شناد ناگتخومآ و 5 / 39 دصرد وجشناد ی نا ، عضو ی ت لک صخاش اه ی شزرا ی با ی هرود رتکد ی صصخت ی تشادهب روراب ی ار رد ح ی هط مز ی ،هن بولطم زرا ی با ی .دندرک عضو ی ت لک صخاش اه ی ح ی هط نورد داد زا د ی هاگد دم ی ،نار شناد ناگتخومآ و وجشناد ی نا «ن ی هم بولطم » زرا ی با ی دیدرگ . عضو ی ت لک صخاش اه ی ح ی هط رف ای دن زا د ی هاگد ناداتسا ، شناد ناگتخومآ و وجشناد ی نا ن ی هم بولطم شرازگ دش و رد ح ی هط نورب داد زین دم ی ،نار ناداتسا و وجشناد ی نا عضو ی ت لک صخاش اه ار ن ی هم بولطم زرا ی با ی .دندرک هجیتن یریگ : رد عومجم هرود رتکد ی صصخت ی تشادهب روراب ی رد تیعضو همین یبولطم رارق ،دراد اربانب ی ن شلات یارب حلاصا و دوبهب یخرب صخاش اه هک رجنم هب تیعضو همین بولطم نیا هرود یشزومآ هدش تسا ، یرورض هب رظن م ی دسر . دیلک هژاو اه : یبایشزرا ،همانرب وگلا ی CIPP ، ،صخاش تشادهب روراب ی ، هرود رتکد یهمدقم
همدقم
یرتکد یصصخت تشادهب ،یروراب نیلوا هتشر هرود یرتکد یم دشاب هک یارب همادا لیصحت غراف نلایصحتلا یسانشراک دشرا ییامام رد ناریا نیودت هدش تسا هتشر نیا . هخاش یا زا مولع یکشزپ و یتشادهب تسا هک رد نآ نایوجشناد یط هرود یشزومآ اب داعبا فلتخم تشادهب یروراب دننام روما ،یتیعمج ،هیذغت ،قوقح یژولویمدیپا و کینکت یاه هتفرشیپ رد رما یروراب و یرورابان انشآ یم دنوش و هب رما همانرب ،یزیر ،تیریدم قیقحت و شزومآ رد هنیمز تشادهب یروراب یم .دنزادرپ شریذپ وجشناد رد هتشر یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد ناریا زا لاس 5931 رد هاگشناد یاه ،نارهت دیهش یتشهب و ناهفصا و سپ زا نآ رد هاگشناد یاه تیبرت ،سردم دهشم و دورهاش زاغآ .دش رد ایند هتشر تشادهب یروراب یارب نیلوا راب رد لاس 5303 رد هاگشناد Karolinska دئوس اب شیارگ یاه فلتخم ی نوچمه تشادهب یروراب و تشادهب ناکدوک و تشادهب یروراب و ا یژولونیرکودن رد هورگ تشادهب نانز و ناکدوک سیسأت دیدرگ لابند هب و نآ ریاس هاگشناد یاه ربتعم ایند دننام Keele ، Johns Hopkins ، Harvard ، Lancashire ، Warwick ، Monash و Edinburgh زین هب تیبرت وجشناد رد نیا هتشر ادرپ دنتخ ( 5 .) یبایتسد هب تیفیک بسانم همانرب یشزومآ هرود رتکد ی دنمزاین شجنس یاه ررکم و فشک اهدوبمک و صقاون همانرب یم .دشاب فده زا همانرب یرتکد زا رظن نمجنا هدکشناد یاه یراتسرپ اکیرمآ ( American Association of Colleges of Nursing ای AACN ) ، تیبرت نیققحم و نادنمشناد داقن و قلاخ یارب تیاده تاقیقحت رد حطس هعماج و هاگشناد و رد تیاهن شرتسگ شناد تسا ( 2 ). نیاربانب همانرب یاه یشزومآ نایوجشناد دیاب هب هنوگ یا یحارط دوش ات دناوتب ینیصصختم ار یارب هدنیآ تیبرت دیامن هک رداق دنشاب نیا فادها ار ششوپ دنهد ( 9 .) یکی زا لیاسم مهم هک ی دعب زا هار یزادنا ره هرود یرتکد دیاب هب نآ هجوت دوش ، تیفیک شزومآ و یبایتسد هب فادها هرود .تسا زا مهم نیرت لماوع راذگریثأت رب هعسوت و دوبهب همانرب یاه یشزومآ هرود رتکد ،ی نیمضت تیفیک رد شزومآ یم .دشاب یارب نتشاد کی همانرب اب ،تیفیک دیاب همانرب اه هب تروص هرود یا طسوت هتیمک نیمضت تیفیک یلخاد و یجراخ دروم یسررب و یبایشزرا رارق دریگ ( 9 .) رد شزومآ مولع یکشزپ ینامز یم ناوت زا تیفیک مان درب هک وجشناد هب یگتسیاش یاه دروم رظن رد فادها نییعت هدش همانرب یاه یشزومآ هدیسر .دشاب هب ترابع ،رگید شزومآ و همانرب یاه یشزومآ دیاب یدارفا ار تیبرت دیامن هک هب شرتسگ نوزفازور هنماد نیا ملع هجوت هتشاد و زا ،شناد هبرجت و تراهم یفاک رادروخرب دنشاب ( 1 .) فیرعت تیفیک رد شزومآ یلاع کی موهفم دنچ یدعب و ات یدح مهبم تسا و تواضق رد دروم نآ رایسب لکشم یم .دشاب یبایشزرا هب ناونع یراکهار هک نیا تواضق ار نکمم و دنتسم ندومن تیفیک ار رودقم یم دزاس ، زا تیمها هژیو یا رادروخرب تسا ( 0 .) اب یبایشزرا کی همانرب یشزومآ یم ناوت هب نازیم یراگزاس و یگنهامه نآ همانرب اب یاهزاین درف و هعماج فده یپ درب ، تیلباق شور اه و رازبا دروم هدافتسا رد شزومآ ار صخشم دومن و لماوع م ؤ رث رد تفرشیپ همانرب ار درمشرب ( 3 .) نایلوتم رما شزومآ اب یبایزرا رد دروم یناوخمه تلاوصحم همانرب اب فادها دروم ،رظن تواضق یم دننک ( 3 .) یبایشزرا حیحص و یلوصا نمض تیوقت طاقن توق و حلاصا طاقن ،فعض یم دناوت ییانبم یارب یرایسب زا میمصت یریگ اه و همانرب یزیر یاه یشزومآ دشاب و تابجوم یاقترا حطس یملع هاگشناد ار مهارف دروآ ( 3 .) نیاربانب رد یبایزرا ره ماظن ،یشزومآ هدافتسا بسانم زا شور یاه یبایزرا رایسب اح ی ز تیمها تسا . یارب راک نیا یاهوگلا یفلتخم نیودت و هیارا هدش تسا . یکی زا یاهوگلا یبایشزرا یشزومآ هتساخرب زا درکیور ینتبم رب ،تیریدم وگلا ی CIPP ( Context-Input-Product-Process ) یم دشاب طسوت هک Stufflebeam و Shinkfield دمآ دیدپ . ناونع CIPP زا فورح لوا تاملک تفاب ای هنیمز ( Context ) ، نورد دادهلجم ماگ یاه هعسوت رد شزومآ یکشزپ و( ،مهدزاود هرود ی هژ هرامش همان 5 ) ( Input ) ، دنیارف ( Process ) و نورب داد ( Product ) هب تسد هدمآ .تسا نیا وگلا هب روظنم لیهست رد میمصت یریگ ناریدم ارا ی ه و نیودت هدش تسا و یوگلا لک رگن و عماج ی تهج یسررب کی همانرب هب تروص کیتامتسیس و همه هبناج رد یمامت لحارم ( ،نیزاغآ ارجا و ینایاپ ) یم دشاب ( 51 .) وگلا ی CIPP یارب یبایشزرا یرایسب زا همانرب یاه یشزومآ رد شزومآ یلاع هدافتسا هدش تسا ( 51 -55 ، 3 .) نیا وگلا بوچراچ عماج ی ار یارب تیاده یبایشزرا همانرب ،اه هژورپ ،اه ،تلاوصحم تاسسؤم و متسیس اه یم هیارا دهد ( 50 ،) زا نیا ور ، هب ناونع ینابم یرظن شهوژپ رضاح دروم هدافتسا رارق تفرگ . اتن ی ج قحت ی ق Nagata و ناراکمه هک طسوت وجشناد ی ،نا غراف صحتلا ی نلا و ناداتسا رد نپاژ ماجنا دش ، ناشن داد هک نتشاد زرا ی با رد شقن اه ی فلتخم یارب کرد یعماج زا یبایشزرا تیفیک یرتکد شزومآ یراتسرپ مهم تسا ( 53 .) رد هعلاطم رضاح زین یارب هیارا کی یبایشزرا عماج ، زا هاگدید ناریدم ،هورگ ناداتسا ، ناریدم ،هناخباتک شناد ناگتخومآ و نایوجشناد هدافتسا .دیدرگ زا نآ اج هک نونکات یقیقحت رد دروم یبایشزرا همانرب یشزومآ هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب ماجنا هدشن تسا و رب ساسا همانرب یشزومآ ، یبایشزرا نیا همانرب نیب 1 -9 لاس سپ زا همتاخ نیلوا هرود یشزومآ دیاب ماجنا دوش و اب رد رظن نتشاد نیا هک رد ناریا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب نیلوا هرود یرتکد بوصم یارب همادا لیصحت ناسانشراک دشرا ییامام یم و دشاب اب هجوت هب تشذگ تفه لاس زا هار یزادنا نآ ، ماجنا یبایشزرا عماج نیا هرود یرورض یم رظن هب دسر . هعلاطم رضاح اب فده یبایشزرا همانرب د هرو یرتکد یصصخت تشادهب یروراب ناریا رب ساسا یوگلا CIPP رد راهچ هطیح هنیمز ، نورد داد ، رف ا دنی و نورب داد ماجنا تفرگ .
شور
شور
راک
راک
نیا شهوژپ زا عون یفیصوت و یبایشزرا یشزومآ اب ماهلا زا یوگلا CIPP دوب هک رد لاس 5932 رد هدکشناد یاه یراتسرپ و ییامام هاگشناد یاه مولع یکشزپ روشک هک رد نآ اه عطقم یرتکد یصصخت تشادهب یروراب ریاد دوب ( هاگشناد یاه ،نارهت دیهش ،یتشهب ،ناهفصا دورهاش و )دهشم ، ماجنا .دش عماج ه شهوژپ لماش 39 رفن زا ناریدم هورگ /ییامام سم ؤ لو هرود یرتکد تشادهب یروراب ( 1 ،)رفن یاضعا تأیه یملع هرود یرتکد تشادهب یروراب ( 53 ،)رفن سم ؤ نیلو هناخباتک هدکشناد یاه یراتسرپ و ییامام ( 1 ،)رفن شناد ناگتخومآ ( 52 )رفن و نایوجشناد یرتکد یصصخت تشادهب یروراب یدورو لاس یاه 31 -5931 هاگشناد یاه مولع یکشزپ روشک ( 19 )رفن .دندوب زوجم یقلاخا زا هتیمک قلاخا تنواعم یشهوژپ هاگشناد مولع یکشزپ ناهفصا دیدرگ ذخا . لک هعماج شهوژپ ب ه شور یرامشرس و اب هجوت هب یاهرایعم دورو هب هعلاطم باختنا .دندش یاهرایعم دورو هب هعلاطم ترابع زا « یراکمه همه هنومن یاه شهوژپ و ییوگخساپ هب تلااؤس لقادح ندنارذگ ، یارب یلیصحت مرت کی نایوجشناد ، ه اضعا ی تا ملع ی هک ردت لقادح ی س ی ک سرد دحاو ی و یا شخب ی سرد دحاو زا ی صصخت ی ارتکد هرود ی روراب تشادهب ی دنراد هدهع رب ار یا تاسا ی د اپ رواشم و امنهار ی نا ارتکد هرود همان ی روراب تشادهب ی دم دروم رد و ی نار ، دم ی نار ی لقادح هک 0 هقباس هام ی دم ی ر ی ت شاب هتشاد ار تسپ نیا رد دن . هداد اه زا قیرط شسرپ همان ققحم هتخاس رب ساسا یوگلا CIPP و کچ تسیل یاه یبایزرا تاناکما و تازیهجت یشزومآ عمج یروآ .دش تشگزاب شسرپ همان یاه لیمکت هدش طسوت هنومن یاه شهوژپ ، هب روط ینمض تیاضر هناهاگآ نانآ ار ناشن یم .داد اب هدافتسا زا عبانم دوجوم رد ناریا و ریاس اهروشک ، 513 صخاش رد راهچ هطیح ،هنیمز نورد ،داد رف ا دنی و نورب داد نیودت دش و رب ساسا نیا صخاش اه ، جنپ شسرپ همان ققحم هتخاس ارب ی دم ی نار هورگ ( سم ؤ لو هرود یرتکد تشادهب روراب ی ،) اضعا ی ه ی أ ت ملع ی سردم( ی ن هرود یرتکد تشادهب روراب ی ،) سم ؤ نیلو هناخباتک هدکشناد یاه یراتسرپ و امام یی ، شناد ناگتخومآ و وجشناد ی نا هتشر ، هب روط صاصتخا ی هت ی هدش و رد همادا ی ک کچ ل ی تس ارب ی زرا ی با ی تاناکما و تازیهجت یشزومآ هدامآ درگ ی د ( 53 ). هداد اه طسوت رگشهوژپ زا رط ی ق هعجارم هب ره هاگشناد و دزاب ی د قتسم ی م عمج یروآ .دش تهج شجنس ییاور شسرپ همان اه زا ییاور یروص و ییاوتحم ( رظن نیصصختم ) هدافتسا دیدرگ ؛ نیدب تروص هک زا 51 رفن زا یاضعا یه أ ت یملع بحاص رظن هنیمز رد شزومآ ،یکشزپ تشادهب یروراب و ییامام یهاوخرظن تفرگ تروص و زا نانآ تساوخرد دیدرگ هک سپ زا هعلاطم قیقد ،رازبا هاگدید یاه یحلاصا و داهنشیپ یاه دوخ ار هب تروص طوسبم و یبتک ارا ی ه .دنیامن یارب نییعت ییایاپ شسرپ همان یاه ناریدم ،هورگ یاضعا یه أ ت ،یملع نایوجشناد و شناد ناگتخومآ زین بیرض Cronbachs alpha دروم هدافتسا تفرگ رارق و رادقم نآ هب بیترت 33 / 1 ، 30 / 1 ، 33 / 1 و 33 / 1 دروآرب .دش بیرض Cronbachs alpha یارب شسرپ همان ناریدم هناخباتک اه اب هجوت هب دادعت مک هعماج یرامآ ( 1 )رفن و دادعت مک تلااؤس لباق هبساحم .دوبن شسرپ همان اه ود شخب یلصا تشاد . شخب لوا یواح تاعلاطا کیفارگومد زا عون هتسب ای هاتوک خساپ و شخب مود لماش تلااؤس دنچ هنیزگ یا دوب هک اب هدافتسا زا فیط ترکیل جنپ هجرد یا ( یلیخ ،دایز ،دایز ،طسوتم مک و یلیخ مک ) هقبط یدنب دش و یارب هسیاقم یرامآ هب بیترت تازایتما 5 ات 1 هب نآ قلعت تفرگ و نینچمه لماش دنچ لاؤس زاب یارب شجنس تارظن هنومن یاه شهوژپ رد دروم طاقن توق و فعض هرود یرتکد تشادهب یروراب و داهنشیپ یاه نانآ .دوب سپس یارب یسررب تیعضو لک صخاش اه رد ره کی زا هطیح اه نیب هورگ اه ، هرمن تیبولطم رب یانبم 511 هبساحم دش ؛ نیدب تروص هک عمج هرمن هب تسد هدمآ رد ددع 511 برض دش و سپس رب لصاح برض دادعت تلااؤس رد رثکادح هرمن یا هک ره ترابع م ی گ ی در ( ددع 1 ،) میسقت .دیدرگ زایتما تیعضو نورد داد هک دش یبایزرا تروص نیدب رگا نیب 99 -1 = ،بولطمان نیب 00 -99 = همین بولطم و نیب 511 -03 = تیعضو دوب بولطم . کچ تسیل یبایزرا تاناکما و تازیهجت یشزومآ لماش راهچ شخب « یاهاضف یشزومآ و یرادا هدکشناد تهج نایوجشناد هرود یرتکد تشادهب یروراب ، هناخباتک و متسیس علاطا ،یناسر تاناکما و تامدخ ار ی هنا ا ی و تاناکما یعمس و یرصب » و یواح تلااؤس دنچ زگ هنی یا دوب هک هب هس هبتر بولطم ( 00 / 5 -5 ) ، ًاتبسن بولطم ( 92 / 2 -00 / 5 ) و بولطمان ( 9 -92 / 2 ) میسقت دیدرگ و هب بیترت زایتما 5 ات 9 هب نآ قلعت .تفرگ تاعلاطا هب تسد هدمآ طسوت مرن رازفا SPSS هخسن 21 ( version 20, SPSS Inc., Chicago, IL و هیزجت دروم ) لیلحت تفرگ رارق . رد لیلحت هداد یاه لصاح زا ،شهوژپ زا رامآ یفیصوت ،نیگنایم( عیزوت ،یناوارف دصرد و فارحنا )رایعم و یارب هسیاقم نیگنایم نیب هورگ اه زا نومزآ ANOVA و نومزآ یبیقعت LSD (
Least significant difference
) هدافتسا .دش
هتفای
هتفای
اه
اه
نیگنایم نس ناریدم /هورگ سم ؤ نیلو هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب 33 / 1 ± 9 / 91 لاس و نیگنایم قباوس یتیریدم انآ ن 30 / 2 ± 0 / 9 لاس .دوب نیگنایم نس ناداتسا 93 / 3 ± 93 لاس و نیگنایم هقباس راک نآ اه ربارب اب 29 / 3 ± 23 / 50 لاس و نیگنایم هقباس راک ناداتسا رد نیرتلااب هبترم یملع 32 / 9 ± 31 / 1 لاس .دوب نیگنایم ینس شناد ناگتخومآ 33 / 9 ± 32 / 92 و لاس نیگنایم لدعم یاهدحاو ییاهن 90 / 1 ± 32 / 53 و لدعم یسانشراک /دشرا یکشزپ یمومع نآ اه 99 / 1 ± 21 / 53 .دمآ تسد هب نیگنایم نس نایوجشناد 05 / 0 ± 33 / 93 لاس .دوب نیگنایم لدعم یاهدحاو هدنارذگ 93 / 1 ± 01 / 53 و نیگنایم لدعم تارمن هرود یسانشراک /دشرا یکشزپ یمومع 03 / 1 ± 53 / 53 .دوب لودج 5 عیزوت یناوارف تیعضو لک صخاش اه ی یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد ح هطی هنیمز زا د ی هاگد هنومن یاه شهوژپ ار ناشن م ی دهد . رتشیب ناریدم ،هورگ ناداتسا ، شناد ناگتخومآ و ،نایوجشناد تیعضو صخاش اه یهلجم ماگ یاه هعسوت رد شزومآ یکشزپ و( ،مهدزاود هرود ی هژ هرامش همان 5 ) یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب ار رد ح هطی هنیمز « بولطم » یبایزرا .دندرک لودج 5 : عیزوت یناوارف تیعضو صخاش یاه یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد ح ی هط هنیمز زا د ی هاگد هنومن اه ی شهوژپ هنومن اه ی شهوژپ ناریدم هورگ ناداتسا شناد ناگتخومآ نایوجشناد یناوارف تیعضو هطیح هنیمز دادعت )دصرد( دادعت )دصرد( دادعت )دصرد( دادعت )دصرد( بولطمان ( 99 -1 ) ( 1 / 1 ) 1 ( 1 / 1 ) 1 ( 1 / 1 ) 1 ( 3 / 9 ) 2 همین بولطم ( 00 -99 ) ( 1 / 91 ) 2 ( 3 / 50 ) 9 ( 3 / 50 ) 2 ( 2 / 22 ) 52 بولطم ( 511 -03 ) ( 1 / 01 ) 9 ( 9 / 39 ) 51 ( 9 / 39 ) 51 ( 5 / 39 ) 91 عمج لک ( 511 ) 1 ( 511 ) 53 ( 511 ) 52 ( 511 ) 19 لودج 2 هب نایب نیگنایم و فارحنا عم رای هرمن تیعضو لک صخاش اه ی یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد همه ح هطی اه زا د ی هاگد ناگدننک تکراشم تخادرپ . رب ساسا نومزآ ANOVA ، فلاتخا نعم ی راد نیب ی نیگنایم هرمن تیعضو صخاش یاه یبایشزرا رد هطیح هنیمز رد هورگ اه ی فلتخم دشن هدهاشم ( 921 / 1 = P ). لودج 2 : نیگنایم و فارحنا عم ی را هرمن تیعضو لک صخاش یاه یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد ح ی هط ،هنیمز نورد ،داد رف ا دنی و نورب داد زا د ی هاگد هنومن اه ی شهوژپ هنومن اه ی شهوژپ ناریدم هورگ ناداتسا شناد ناگتخومآ نایوجشناد F P هرمننیگنایم هطیح نیگنایم ± فارحنا رایعم نیگنایم ± فارحنا رایعم نیگنایم ± فارحنا رایعم نیگنایم ± فارحنا رایعم هنیمز 50 / 53 ± 33 / 35 23 / 51 ± 93 / 33 99 / 55 ± 30 / 33 11 / 53 ± 23 / 35 53 / 5 921 / 1 نورد داد 91 / 59 ± 09 / 01 30 / 3 ± 31 / 03 93 / 50 ± 00 / 10 30 / 50 ± 23 / 93 91 / 3 115 / 1 > رف ا دنی 51 / 50 ± 31 / 31 01 / 55 ± 31 / 02 25 / 53 ± 12 / 19 09 / 53 ± 39 / 90 19 / 0 115 / 1 > نورب داد 93 / 53 ± 39 / 11 90 / 53 ± 39 / 13 09 / 50 ± 33 / 03 31 / 21 ± 00 / 93 91 / 9 113 / 1 اب هجوت هب لودج 9 هک عیزوت یناوارف تیعضو لک صخاش یاه یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد هطیح نورد داد زا د ی هاگد هنومن یاه شهوژپ ار ناشن یم دهد ؛ رتشیب ناریدم ،هورگ شناد ناگتخومآ و نایوجشناد تیعضو لک صخاش یاه یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب ار رد هطیح نورد داد « همین بولطم » شرازگ دندرک ؛ رد یلاح هک ناداتسا نآ ار بولطم دنتسناد . لودج 9 : عیزوت یناوارف تیعضو لک صخاش یاه یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد ح هطی نورد داد زا د ی هاگد هنومن اه ی شهوژپ هنومن اه ی شهوژپ ناریدم هورگ ناداتسا شناد ناگتخومآ نایوجشناد یناوارف تیعضو هطیح نورد داد دادعت )دصرد( دادعت )دصرد( دادعت )دصرد( دادعت )دصرد( بولطمان ( 99 -1 ) ( 1 / 1 ) 1 ( 1 / 1 ) 1 ( 9 / 3 ) 5 ( 3 / 59 ) 3 همین بولطم ( 00 -99 ) ( 1 / 31 ) 9 ( 9 / 99 ) 0 ( 3 / 00 ) 3 ( 1 / 03 ) 93 بولطم ( 511 -03 ) ( 1 / 21 ) 5 ( 3 / 00 ) 52 ( 1 / 21 ) 9 ( 3 / 50 ) 3
عمج لک ( 511 ) 1 ( 511 ) 53 ( 511 ) 52 ( 511 ) 19 لودج 2 نیگنایم و فارحنا عم ی را هرمن لک تیعضو صخاش یاه یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد ح ی هط نورد داد زا د ی هاگد ناگدننک تکرش شهوژپ ار دومن یبایزرا ؛ نیدب بیترت نیرتلااب نیگنایم هرمن هب هطیح نیا ناداتسا و اپ یی ن رت ی ن هرمن هب نایوجشناد صاصتخا .تشاد نومزآ ANOVA ناشن داد هک نیگنایم هرمن تیعضو صخاش یاه یبایشزرا رد هطیح نورد داد رد هورگ اه ی فلتخم ناسکی دوبن ( 115 / 1 > P .) رد نمض نومزآ یبیقعت LSD هک دومن شرازگ نیگنایم هرمن ناداتسا و ناریدم هورگ توافت نعم ی راد ی اب مه ،تشادن اما نیگنایم هرمن نایوجشناد هب روط نعم ی راد ی رتمک زا ناریدم هورگ ( 121 / 1 = P ) و ناداتسا ( 115 / 1 > P ) دوب و هب ترابع رگید م ی ناوت تفگ ناداتسا تیعضو نورد داد ار بولطم رت زا نارگید شرازگ هدرک دنا . یکی زا لماوع دروم یبایزرا رد هطیح نورد داد ، تاناکما و تازیهجت یشزومآ م ی دشاب هک نیگنایم و فارحنا رایعم هرمن تیعضو نیا صخاش زا( لک هرمن 9 ) ربارب اب 29 / 1 ± 93 / 2 هب دمآ تسد و هب روط یلک بولطم یبایزرا دش . نیرتلااب نیگنایم ار تاناکما و تامدخ ار ی هنا ا ی ( 99 / 1 ± 31 / 2 ) دوخ هب داد صاصتخا و یرصب و یعمس تاناکما بیترت هب نآ زا سپ ( 11 / 1 ± 10 / 2 ،) اضف ی شزومآ ی رادا و ی ( 19 / 1 ± 91 / 2 و ) س و هناخباتک ی متس علاطا ناسر ی ( 20 / 1 ± 29 / 2 .تشاد رارق ) نامه هک روط لودج 9 تسا هداد ناشن رتشیب ناداتسا ، شناد ناگتخومآ و وجشناد ی نا تیعضو لک صخاش یاه یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب ار رد ح ی هط رف ا دنی همین بولطم یبایزرا دندرک ؛ رد یلاح هک ناریدم هورگ نآ ار بولطم یم دنتسناد . لودج 9 : عیزوت یناوارف تیعضو لک صخاش یاه یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد هطیح رف ا دنی زا هاگدید هنومن یاه شهوژپ هنومن اه ی شهوژپ ناریدم هورگ سا نادات شناد ناگتخومآ نایوجشناد یناوارف تیعضو هطیح رف ا دنی دادعت )دصرد( دادعت )دصرد( دادعت )دصرد( دادعت )دصرد( بولطمان ( 99 -1 ) ( 1 / 1 ) 1 ( 1 / 1 ) 1 ( 9 / 3 ) 5 ( 2 / 22 ) 52 همین بولطم ( 00 -99 ) ( 1 / 21 ) 5 ( 5 / 05 ) 55 ( 1 / 31 ) 3 ( 3 / 09 ) 91 بولطم ( 511 -03 ) ( 1 / 31 ) 9 ( 3 / 93 ) 3 ( 3 / 50 ) 2 ( 1 / 59 ) 3 عمج لک ( 511 ) 1 ( 511 ) 53 ( 511 ) 52 ( 511 ) 19 لودج 2 نیگنایم و فارحنا عم ی را هرمن تیعضو لک صخاش یاه یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد ح ی هط رف ا دنی ار زا هاگدید هنومن اه داد ناشن هک ،نآ ساسا رب نیرتلااب نیگنایم هرمن هب ناریدم هورگ و اپ یی ن رت ی ن هرمن هب نایوجشناد تفرگ قلعت . نومزآ ANOVA ناشن داد هک نیگنایم هرمن تیعضو صخاش یاه یبایشزرا رد هطیح رف ا دنی رد هورگ یاه فلتخم ناسکی دوبن ( 115 / 1 > P .) ،نآ رب هولاع نومزآ یبیقعت LSD هک دومن شرازگ نیگنایم هرمن ناداتسا و ناریدم هورگ اب رگیدکی توافت یرامآ نعم ی راد ی ،تشادن اما نایم هرمن نیگنایم نایوجشناد اب ود هورگ ناداتسا و ناریدم هورگ و نینچمه نایم هرمن نیگنایم ود هورگ شناد تخومآ ناگ و ناریدم هورگ فلاتخا نعم ی راد ی دش هدهاشم ( 191 / 1 = P .) اب هجوت هب لودج 1 هک عیزوت یناوارف تیعضو لک صخاش یاه یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد ح ی هط نورب داد زا د ی هاگد یاهدحاو دروم شهوژپ ار ناشن داد ، رتشیب ناریدم ،هورگ ناداتسا و نایوجشناد تیعضو صخاش یاه یبایشزرا نیا هرود ار رد ح ی هط نورب ،داد همین
هلجم ماگ یاه هعسوت رد شزومآ یکشزپ و( ،مهدزاود هرود ی هژ هرامش همان 5 ) بولطم یبایزرا دندرک ؛ رد یلاح هک یمین زا شناد ناگتخومآ تیعضو ار بولطم و یمین ار نآ رگید ن ی هم بولطم دنتسناد . لودج 1 : عیزوت یناوارف تیعضو لک صخاش یاه یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد هطیح نورب داد زا هاگدید هنومن یاه شهوژپ هنومن یاه شهوژپ ناریدم هورگ ناداتسا شناد ناگتخومآ نایوجشناد یناوارف تیعضو هطیح نورب داد دادعت )دصرد( دادعت )دصرد( دادعت )دصرد( دادعت بولطمان ( 99 -1 ) ( 1 / 1 ) 1 ( 5 / 55 ) 2 ( 1 / 1 ) 1 ( 5 / 29 ) 59 همین بولطم ( 00 -99 ) ( 1 / 01 ) 9 ( 0 / 11 ) 51 ( 1 / 11 ) 0 ( 5 / 05 ) 99 بولطم ( 511 -03 ) ( 1 / 91 ) 2 ( 9 / 99 ) 0 ( 1 / 11 ) 0 ( 3 / 59 ) 3 عمج لک ( 511 ) 1 ( 511 ) 53 ( 511 ) 52 ( 511 ) 19 لودج 2 هب نایب نیگنایم و فارحنا عم ی را هرمن تیعضو لک صخاش اه ی یبایشزرا هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد ح ی هط نورب داد زا د ی هاگد هنومن یاه شهوژپ تخادرپ جیاتن . نومزآ ANOVA دوب نآ زا یکاح هک نیگنایم هرمن تیعضو صخاش یاه یبایشزرا رد هطیح نورب داد رد هورگ یاه فلتخم ناسکی تسین ( 113 / 1 = P .) رد نمض نومزآ یبیقعت LSD ناشن داد هک نیگنایم هرمن ناداتسا و ناریدم هورگ و شناد ناگتخومآ اب مه فلاتخا نعم ی راد ی تشادن ، اما نیگنایم هرمن نایوجشناد هب روط نعم ی راد ی رتمک زا ود هورگ ناداتسا ( 121 / 1 = P ) و شناد ناگتخومآ ( 112 / 1 = P ) .دوب
ثحب
و
هجیتن
یریگ
جیاتن شهوژپ ناشن داد هک رد لک هرود یرتکد صصخت ی تشادهب روراب ی ناریا رد تیعضو همین یبولطم رارق دراد . رب ساسا یسررب یاه ماجنا هدش ، هعلاطم رضاح نیلوا شرازگ زا تیعضو شزومآ هرود یرتکد تشادهب یروراب رد ناریا و ریاس اهروشک یم دشاب ، نیاربانب هلاقم یبایشزرا هک ناوتب اب نیا هلاقم هسیاقم درک ، دوجو .تشادن صخاش « زاین هب هار یزادنا هرود یرتکد تشادهب یروراب » رد ح هطی هنیمز زا هاگدید هنومن همه اه نیرتشیب نیگنایم هرمن ار رد نیب صخاش اه ی هنیمز تشاد هک نیا سم أ هل ، کأت یدی رب زاین هب دوجو هرود یرتکد تشادهب یروراب رد ناریا و تیمها هار زادنا ی نیا هرود طسوت س تسای ناراذگ ترازو تشادهب ، نامرد و شزومآ یکشزپ .دراد یارب نشور رت ندش عوضوم یم ناوت هب سنارفنک تیعمج و هعسوت ( Internationalconference on population and development
ای ICPD ) هرهاق هراشا درک هک دعب زا یرازگرب نآ ، موهفم تشادهب یروراب روحم یلصا هجوت تسایس ناراذگ و همانرب نازیر هعسوت یناهج رارق تفرگ و قفا یدیدج یوسارف تشادهب یروراب و قوقح یروراب دوشگ ه ،دش نیاربانب نییبت میهافم و تاعوضوم تشادهب یروراب ترورض تفای و یجنسزاین و یحارط هرود یاه تشادهب یروراب رد عطاقم فلتخم و رد طاقن فلتخم ایند دروم هجوت رارق تفرگ ( 53 ) . جلاک ییاکیرمآ راتسرپ -اهامام ( American College of Nurse-Midwives ای ACNM ) هک سم ؤ لو نیمضت تیفیک همانرب اه ی یشزومآ هتشر ییامام ،تسا هب داجیا تصرف یارب شزومآ نیصصختم ییامام رد نیرتلااب حطس یهاگشناد ( ینعی هرود رتکد )ی هب روظنم ییوگخساپ هب یاهزاین یتشادهب هدیچیپ و رد لاح رییغت ت أ دیک درک ه تسا ( 21 ) . یکی زا صخاش یاه مهم رد هطیح ،هنیمز دوجو ن یجنسزای یفاک یارب هار زادنا ی هتشر .تسا رد هعلاطم رضاح شخب یاه « هجوت هب یاهزاین هعماج ناریا و تاناکما یذ ناعفن رد یحارط فادها همانرب هرود یرتکد تشادهب یروراب » هک نیرتمک نیگنایم ار رد نیب صخاش اه ی هنیمز زا هاگدید ناریدم و
نایوجشناد ،تشاد « تیافک تاقیقحت ینادیم ماجنا هدش یارب هار یزادنا هرود یرتکد تشادهب یروراب » هک زا هاگدید نایوجشناد نیرتمک نیگنایم ار بسک درک و رب« ر یس مظنم این ز اه ی یملع و اهم ر یت اصصختم ن تشادهب یروراب طسوت رگ هو طوبرم » هک نیرتمک نیگنایم ار زا هاگدید ناداتسا و شناد ناگتخومآ رد نیب صخاش اه ی هنیمز ؛دروآ تسد هب هب یعون یایوگ ناصقن یجنسزاین یفاک اب هجوت هب ن یاهزای هعماج و نیصصختم تشادهب یروراب م ی .دشاب نیتسخن ماگ رد نیودت همانرب ،یسرد نییعت یاهزاین یشزومآ یم .دشاب همانرب یزیر یسرد رد یانعم عیسو ، دربراک هیزجت و لیلحت یقطنم رد شزومآ و شرورپ هب روظنم شیازفا راک ا یی و ریثأت نآ رد عفر یاهزاین ناریگارف و هعماج تسا ( 25 .) یسررب اهزاین رد حوطس فلتخم یم دناوت رجنم هب شیازفا و دوبهب حطس تیفیک شزومآ مولع یکشزپ و رد هجیتن راک ا یی و یشخبرثا رتهب متسیس تملاس دوش ( 22 ) . ییوگخساپ هب یاهزاین هعماج طسوت هدکشناد یاه یکشزپ زا رظن نامزاس تشادهب یناهج « مازلا هب تهج یهد ،شزومآ تاقیقحت و تیلاعف یاه یتامدخ رد یاتسار یبایتسد هب تیولوا اه و ینارگن یاه ،هعماج هقطنم و همه مدرم رد هطیح تملاس » یم دشاب ( 29 ). رد تقیقح یاهزاین هعماج زا لماوع مهم داجیا لوحت رد همانرب یسرد یم دشاب ، نیاربانب رب ساسا جیاتن یبایشزرا هطیح هنیمز و اب هجوت هب نیا هک یبایشزرا همانرب یسرد هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب یمکارت ،تسا داهنشیپ یم دوش هک یبایشزرا نیا همانرب هب ره ود لکش ینیوکت و یمکارت ماجنا دریگ ات هب روط رمتسم اهزاین و طاقن توق و فعض همانرب صخشم و حلاصا درگ د و رد یرگنزاب یاه نیا هرود ، جیاتن یجنسزاین تاعلاطم دوجوم رد هنیمز تشادهب یروراب هب صوصخ یجنسزاین یاه تروص هتفرگ رد نایاپ همان یاه نایوجشناد یرتکد تشادهب یروراب رارق رظن دم دریگ . زا نآ اج هک همزلا کی همانرب یزیر ،قفوم یبایزرا یاهزاین ،یشزومآ هب یریگراک یژتارتسا یاه یدربراک و تجامس رب یرگنزاب و یارجا همانرب یسرد تسا ، دیاب زا تارییغت بانتجا درکن و هجوت تشاد هک تارییغت کچوک زین یم دنناوت رجنم هب لوحت تیفیک شزومآ تشادهب یروراب .دنوش Haas و ناراکمه رد دوخ قیقحت زا تاکن یدیلک نیح همانرب یزیر کی هرود یرتکد ،دیدج لباق فاطعنا یقاب ندنام و ینیبزاب رب ساسا یبایزرا یاه ینیوکت ار رکذ دندرک و حیضوت دنداد هک هب روظنم یرگنزاب و حلاصا همانرب هرود یرتکد ،دیدج دیاب یاضعا هتیمک تراظن هرود رتکد ی ره هام هسلج یا یارب یسررب ینارگن ،اه یبایشزرا اه و ماجنا تاحلاصا همانرب رازگرب ،دنیامن یبایشزرا ینیوکت رد ره مرت دریگ تروص و همانرب یسرد و سورد طوبرم رب ساسا دروخزاب وجشناد و داتسا یرگنزاب دوش ( 29 .) یجنسزاین تروص هتفرگ رد هعلاطم رضاح هک رب ساسا یافیا تامدخ یصصخت دروم زاین هعماج و هاگشناد تروص تفرگ هک داد ناشن ، ناریدم هورگ نیرتشیب نیگنایم هرمن ار هب « صصختم و یروئت زادرپ ینابم ینید طبترم اب تشادهب یروراب » و ناداتسا ، نایوجشناد و شناد ناگتخومآ هب ژپ« و رگشه رب یا ا اجن م ژپ و شه یاه ینتبم رب وش ا ده رد وح هز تشادهب یروراب » صاصتخا دنداد . تاعلاطم یددعتم رد رسارس اقیرفآ ( 21 ،) نیچ ( 20 ،) بونج قرش ایسآ ( 23 ) و یاکیرمآ نیتلا ( 23 ،) مدع یهاگآ ارا ی ه ناگدنهد تامدخ تملاس رد دروم تلاخادم ییامام ینتبم رب دهاوش م ؤ رث و بقاعتم نآ تسکش رد یارجا نیا تلاخادم ار ناشن هداد دنا . جیاتن هعلاطم Daniels و Lewin ناشن داد هک شلات اه ی کرتشم نارگشهوژپ یلخاد و ب نی یللملا م ی دناوت ثعاب داجیا گنهرف یکشزپ ینتبم رب دهاوش رد لخاد کی روشک دوش ، اربانب نی مزلا تسا همانرب ر نازی هجوت و هژی یا هب تیبرت ناصصختم یلخاد یارب هنیداهن ندرک و هعسوت دربراک یکشزپ ینتبم رب دهاوش هتشاد دنشاب ( 21 .) قبط ی هتفا اه ی شهوژپ رضاح ، رد یبایشزرا لماع همانرب یسرد رد هطیح نورد داد زا هاگدید نایوجشناد صخاش « ییوگخساپ سورد ارا ی ه هدش نیا هرود هب تاراظتنا و یاهزاین
هلجم ماگ یاه هعسوت رد شزومآ یکشزپ و( ،مهدزاود هرود ی هژ هرامش همان 5 ) یشزومآ نایوجشناد » نیرتمک حطس تیبولطم ار تشاد . رد یرایسب زا اهروشک نایوجشناد هرود یرتکد رد باختنا سورد دوخ تلاخد دنراد و یدودح ات نآ اه ار اب هجوت هب هلاسر دوخ باختنا م ی ننک .د نیا رما هولاع رب شیازفا هزیگنا و راک ا یدم و یشخبرثا هرود ،یلیصحت بجوم عونت یدایز رد عون صصخت شناد ناگتخومآ نیا هرود یم دوش و نینچمه بجوم هدیدرگ هک تسا شناد ناگتخومآ نیا هرود دنناوتب شقن یرترثؤم رد رب فرط ندرک یاهزاین هعماج دوخ هتشاد دنشاب ( 23 ). رد هعلاطم ناهارف ی و دمحا ی ( 9 ) نی ز نایوجشناد هرود یرتکد یراتسرپ تکرش هدننک ، باختنا سورد اب هجوت هب عوضوم هلاسر ار رایسب اب تیمها رب دندرمش ؛ هک ارچ نیدب هلیسو یم دنناوت رد تقو دوخ هفرص ییوج هدومن ، تاعلاطم طوبرم هب هلاسر دوخ ار ینغ رت دنیامن . زا طاقن فعض هرود یرتکد یراتسرپ رد هعلاطم Kim و ناراکمه ، یوگخساپ ی سورد ارا ی ه هدش هرود هب تاراظتنا و یاهزاین یشزومآ نایوجشناد دوب و نیا هک هاگشناد قح باختنا سورد دودحم و ینیعم ار هب نایوجشناد یم دهد ( 91 ) . صخاش « تیافک ارا ی ه سورد دوبمک ای یناربج » نیرتمک نیگنایم هرمن ار دوخ هب داد صاصتخا . رتشیب نایوجشناد و شناد ناگتخومآ ، دوبمک یخرب زا یاهدحاو طبترم اب اقترا ی یدنمناوت یاه یشهوژپ دننام مدع دوجو دحاو یسرد شور قیقحت یفیک و رامآ هتفرشیپ ، مدع دوجو سورد ینیلاب رد لصفرس اه و مدع دنمناوت یزاس نیصصختم تشادهب یروراب رد هنیمز تراهم یاه ینیلاب ار زا طاقن فعض هرود دندرمشرب . یتاعلاطم هک رد دروم یبایشزرا هرود یرتکد یراتسرپ رد ناریا ماجنا هدش تسا ، شرازگ هدرک دنا هک رتشیب یاهدحاو یسرد تروص هب یرظن دنتسه و دحاو یلقتسم رد هنیمز لاعف ی ت اه و تلاکشم ینیلاب و یتبقارم دوجو درادن ( 23 ، 9 ). زا نآ ییاج هک هتشر یراتسرپ و تشادهب یروراب ینتبم رب مولع یلمع ،تسا نیاربانب نیصصختم نیا هتشر دیاب دوخ ار رد روما ینیلاب ریگرد دنیامن . نودب نتشاد همانرب اه ی یوق هرود یرتکد رد هنیمز مولع ،ینیلاب ملع ینیلاب دشر دهاوخن .درک اب هجوت هب نیا عوضوم و اهزاین و تلاکشم ددعتم ینیلاب روشک ،ام یرورض تسا هک بحاص نارظن و لوؤسم ی ن رد همانرب ر ی ز ی هرود یرتکد هب نیا سم أ هل هجوت صاخ ی هتشاد دنشاب . رد یبایشزرا اضعا ی ه ی تأ ملع ی رد هطیح نورد داد ، ی هتفا اه ی شهوژپ هک دومن نایب صخاش « بسانت صصخت نارواد نایاپ همان یاه نایوجشناد نیا هرود اب هتشر تشادهب یروراب » نیرتمک نیگنایم ار زا رظن ناداتسا و ینایوجشناد هک دراو هلحرم یشهوژپ هدش دنا ، تشاد . زا رظن شناد ناگتخومآ و نایوجشناد « انشآ ی ی مزلا و یفاک ناداتسا اب سورد و هتشر یلیصحت تشادهب یروراب » و زا هاگدید ناریدم هورگ « بسانت صصخت ناداتسا امنهار اب هتشر تشادهب یروراب » نیرتمک حطس تیبولطم ار داد صاصتخا دوخ هب . نیا تلاکشم رد یبایشزرا عطقم یرتکد رد هتشر اه ی د ی رگ ( 91 ، 9 ) زین هدهاشم هدش .تسا نایوجشناد هرود یرتکد یراتسرپ رد شهوژپ ناهارف ی و دمحا ی ملاعا دندرک هک یخرب زا ناداتسا طلست یفاک هب سورد نیا هرود ادن ر دن ( 9 ). نینچمه Kim و ناراکمه هب نیا هجیتن دندیسر هک ناداتسا اب شناد و صصخت مزلا هب دادعت یفاک رد نیا هتشر دوجو دنرادن ، یلو رظن ناگدنریگ رد دروم ناداتسا تبثم رت زا ارا ی ه ناگدنهد دوب ( 91 ) . رد دروم ح ی هط اه ی فلتخم یبایشزرا هعلاطم رد رضاح دننام هعلاطم Nagata و Kim ، تارظن شناد ناگتخومآ رتلااب زا نایوجشناد دوب ( 53،91 ). نیا رما م ی دناوت هب نیا لیلد دشاب هک شناد ناگتخومآ ، اپ ی نا همان دوخ ار اب قفوم ی ت هب اپ ی نا هدناسر دنا و شزرا ی با ی بولطم رت ی زا ناداتسا تبسن هب وجشناد ی نا دنراد و شناد ناگتخومآ اب دادعت ناشدودحم دوخ رد تیعقوم ناداتسا رارق م ی گ ی دنر و دوخ ار بحاص هفرح و صصختم تشادهب یروراب م ی دنناد هن یوجشناد تشادهب یروراب و سح قلعت هب هفرح رد ناشهاگدید ثأت ی راذگر تسا ، اما نوچ وجشناد نونکا رد نادیم تسد و هجنپ مرن ندرک اب همانرب یسرد هب رس م ی درب ، رتهب یم دناوت طاقن توق و فعض همانرب ار دنیبب ( 95 ) ای و دیاش هب نیا لیلد دشاب هک هورگ اه ی لوا هرود یرتکد تشادهب یروراب هک نونکا غراف صحتلا ی ل هدش دنا ، بلغا ناداتسا هرود زا
هلمج ناداتسا یامنهار دوخ ار زا صصختم نی هاگشناد اه ی د ی رگ و ای ریاس هتشر اه باختنا هدرک دنا . اب هجوت هب نیا هک هتشر یرتکد تشادهب یروراب یارب نیلوا راب رد روشک سأت ی س ،هدش یعیبط تسا هک لاکشم یت زا ظاحل یمک و یفیک ناداتسا صصختم رد نیا هتشر .دشاب هتشاد دوجو نینچمه هب تلع عونت تاعوضوم اپ ی نا همان اه و تیدودحم دوجوم رب ساسا نیناوق هاگشناد اه یارب رابجا رد نتفرگ ناداتسا امنهار نورد هدکشناد یراتسرپ و ییامام هتشر ، یلیصحت یرایسب زا ا ناداتس اب تاعوضوم اپ ی نا همان اه ب ی طابترا .تسا هتبلا نیا لکشم اب رذگ نامز و دادعت رتشیب غراف صحتلا ی نلا لح دهاوخ ،دش هب طرش نیا هک ناداتسا هزات غراف صحتلا ی ل هدش تصرف هعلاطم و سروب یارب هرود اه ی قوف یرتکد ار هتشاد .دنشاب رد یبایشزرا لماع تازیهجت و تاناکما رد هطیح نورد داد ، صخاش « بسانت تاناکما و یاضف یشزرو -یحیرفت اب دادعت نایوجشناد » نیرتمک حطس تیبولطم ار زا هاگدید ناداتسا ، وجشناد نای و شناد ناگتخومآ تشاد و زا هاگدید ناریدم هورگ صخاش یاه « بسانت تاناکما و تازیهجت یشزومآ هدکشناد اب یاهزاین یشزومآ و یشهوژپ نیا هرود » و « بسانت بتک و تایرشن دوجوم رد هناخباتک اب اهزاین و دادعت ناداتسا و نایوجشناد » نیرتمک حطس تیبولطم ار داد صاصتخا دوخ هب . Anderson هولاع رب یدنمناوت یاه نایوجشناد و اضعا ی ه ی أ ت یملع و همانرب ،یسرد تیفیک لیاسو و اضف و تاناکما ار زا لماوع تیقفوم همانرب اه ی هرود یرتکد م ی دناد ( 92 .) یاهاضف یکیزیف و تازیهجت رد شزومآ یلاع اهنت رد یتروص دوبهب و حلاصا م ی دنوش هک هب روط مظنم طسوت کی شور م ؤ رث دروم یبایزرا رارق دنریگ و یوگلا CIPP یبوچراچ تسا هک م ی ناوت طسوت نآ نانیمطا لصاح درک هک نیا رف ا دنی هب روط قفوم تی یزیمآ خر م ی دهد ( 99 .) رد هطیح رف ا دنی « تیافک لماعت نیب هدکشناد اب ریاس هدکشناد یاه یرجم هرود یرتکد تشادهب یروراب یارب اقترا ی یملع » و « تیافک لماعت نیب هورگ یشزومآ تشادهب یروراب اب ریاس هورگ یاه یشزومآ هدکشناد / هاگشناد » نیرتمک نیگنایم ار تشاد . هب لیلد نیا هک هتشر یرتکد تشادهب یروراب تیهام نیب هتشر یا ( Interdisciplinary ) ،دراد رد هاگشناد یاه رترب ایند هب تروص نیب هتشر یا سیردت یم .دوش ب ه ناونع لاثم ، هتشر یرتکد تشادهب ،یروراب نانز و یرپ لاتان هک دزن ی ک رت ی ن هتشر هب هتشر یرتکد تشادهب یروراب رد ناریا م ی دشاب ، رد هاگشناد Johns Hopkins رد هورگ )نامتراپد( ،تیعمج هداوناخ و تشادهب یروراب هک کی هورگ نیب هتشر ا ی رد هدکشناد تشادهب تسا ، ارا ی ه م ی ددرگ ( 99 .) رد هاگشناد Harvard زین همانرب « تشادهب ردام و /کدوک ،کدوک ناوجون و هداوناخ » کی همانرب زکرمتم تسا هک رد هدکشناد تشادهب طسوت راهچ هورگ مولع یراتفر و ،یعامتجا ،هیذغت تیعمج و تملاس یناهج و یژولویمدیپا هیارا م ی دوش . نایوجشناد عطقم یرتکد نیا راهچ هتشر سپ زا ندنارذگ هرود زکرمتم « تشادهب ردام و /کدوک ،کدوک ناوجون و هداوناخ » هب روط لماک ای لقادح هب هزادنا دحاو یاه ،یرورض دیاب اپ ی نا همان دوخ ار رد یکی زا لصفرس اه ی نیا هرود فیرعت ، بوصم و ارجا دننک ( 91 .) Holley رد دوخ شهوژپ نایب درک هک هاگدید ب ی ن هتشر ا ی ناشن هدنهد جورخ لاکیدار زا راتخاس یتنس رتکد ی رد شزومآ یلاع اکیرمآ تسا و هن اهنت بیکرت دنمناوت ی هورگ اه یی هک رد ارا ی ه نیا همانرب ریگرد دنتسه ، مزلا تسا ؛ هکلب یریگیپ و ارجا و ی هچراپک زاس ی سورد ب ی ن هتشر ا ی رد ارا ی ه و ی گدا ی ر ی نایوجشناد زا قیرط کی رف ا دنی لاعف و گنهامه هب یرورض یم رظن دسر ( 90 .) نیا رما ناشن هدنهد تیمها قوف هداعلا یا تسا هک طباور بسانم و تلاماعت هدنزاس نیا هورگ اه اب رگیدکی رد یبایتسد هب فادها نیا هتشر ،دنراد نیاربانب موزل یراکمه رتهب و لماعت رتشیب اب همه هدکشناد اه و هورگ اه ی طبترم اب فادها یرتکد تشادهب یروراب زا هلمج شزومآ ،تشادهب تیریدم تامدخ ،یتشادهب یکشزپ یعامتجا ...و رد ارا ی ه سورد تسا مزلا .
هلجم ماگ یاه هعسوت رد شزومآ یکشزپ و( ،مهدزاود هرود ی هژ هرامش همان 5 ) زا فرط د ی رگ ، « طابترا رمتسم هورگ تشادهب یروراب اب ریاس نمجنا اه و هاگشناد یاه یرجم هتشر تشادهب یروراب رد ناهج تهج اقترا ی نیا هتشر » ن ی ز رایسب مهم تسا هک یکی زا صخاش یاه بولطمان رد هعلاطم دوب رضاح . Schilter و Lepori رد هعلاطم دوخ اب نیا لاؤس هک « ایازم و شلاچ یاه کی همانرب یرتکد هک نایوجشناد و ناداتسا یاهروشک فلتخم ار ریگرد دنک ، ؟تسیچ »، هب نیا هجیتن دندیسر هک یایازم هدافتسا زا نیا یراکمه رایسب مهم رت زا تارطخ نآ تسا و رد رتشیب خساپ اه هس تیزم هدمع « شناد اقم ی هس متسیس یاه فلتخم یلم تبقارم اه ی ،یتشادهب لدابت براجت رد کی هکبش عیسو رت زا سامت اه یارب نایوجشناد هرود رتکد ی و دوبهب تیفیک هدکشناد » هراشا هدش دوب ( 93 ). اب هجوت هب نیا هک هتشر تشادهب روراب ی رد لاس 5931 یارب نیلوا راب رد روشک سأت ی س دش و رد یادتبا هار زادنا ی هورگ ی هب روط یصاصتخا دوجو تشادن و یتح مه نونکا زین سپ زا تشذگ تفه لاس و غراف صحتلا ی ل ندش ود هرود زا نایوجشناد زونه هورگ تشادهب یروراب رد یضعب زا هدکشناد اه هب تروص ازجم زا ییامام دوجو ،درادن نیاربانب یرایسب زا دراوم بولطمان لباق هیجوت تسا . ناریدم هورگ تشادهب یروراب ( نیصصختم هتشر ) ، رگا هب صخاش یاه بولطمان هجوت یفاک لوذبم دنراد و طباور نایم هورگ اه و هدکشناد اه تیوقت ،ددرگ م ی ناوت دهاش دشر ریگمشچ تیفیک شزومآ رد نیا هتشر دوب . رد هطیح نورب داد ، صخاش « ر تیاض ا تراهم ز یاه یصصخت ،ینیلاب یشهوژپ و یشزومآ اد شن آ اگتخوم ن رد ز هنیم تشادهب یروراب » نیرتمک نیگنایم ار زا هاگدید ناریدم .تشاد یکی زا یاهرایعم تیقفوم همانرب یرتکد تشادهب یروراب رد هوحن ماجنا یبایشزرا همانرب یرتکد هک طسوت یاروش یلاع همانرب ر ی ز ی مولع یکشزپ نیودت هدش تسا ، « نازیم یدنمتیاضر ناریدم هورگ یاه ،یشزومآ یتاقیقحت و نایوجشناد رد دروم ییاراک و یشخبرثا شناد ناگتخومآ رد طابترا اب یافیا فیاظو یشزومآ و یتاقیقحت شیب زا 31 دصرد » یم دشاب . رد شهوژپ رضاح زا هاگدید ناریدم هورگ ، صخاش « نازیم ر تیاض زا تراهم یاه یصصخت ،ینیلاب یشهوژپ و یشزومآ اد شن آ اگتخوم ن رد ز هنیم تشادهب یروراب » نیگنایم هرمن 9 زا( 1 ) ار بسک درک و رب یانبم لودج عیزوت یناوارف ، یدنمتیاضر 11 دصرد دوب . نینچمه نازیم تیاضر ناداتسا 2 / 13 دصرد و نازیم تیاضر شناد ناگتخومآ 1 / 01 دصرد دمآ تسد هب هک ناشن هدنهد نآ تسا هک نیا صخاش یدودح ات هب صخاش هناخترازو ینبم رب تیقفوم همانرب اب هجوت هب رایعم صخشم هدش شیب( زا 31 )دصرد کیدزن یم دشاب و شلات تهج حلاصا و دوبهب طاقن فعض همانرب یارب ندیسر هب شیب زا 31 دصرد مزلا .تسا رد هطیح نورب داد زا هاگدید ناریدم صخاش ، « کمک نایاپ همان یاه نیا هرود هب دشر هفرح یا و تیوقت همانرب یاه یسرد و یتبقارم » و « ثأت ی ر سوسحم تسد ا یاهدرو تیلاعف یاه یشهوژپ و فیلاکت نایوجشناد رب هفرح » نیرتمک نیگنایم ار تشاد و صخاش « هدافتسا /هورگ هدکشناد زا جیاتن تاقیقحت ماجنا هدش رد تهج دشر و اقترا ی تشادهب یروراب » نیرتمک نیگنایم ار زا هاگدید ناداتسا و شناد ناگتخومآ و نایوجشناد رد نیا هطیح .تشاد یکی رگید زا یاهرایعم تیقفوم همانرب یرتکد تشادهب یروراب هک طسوت یاروش یلاع همانرب ر ی ز ی مولع یکشزپ نیودت هدش ،تسا « پاچ هنلااس لقادح کی هلاقم رد تلاجم ربتعم یملع -یشهوژپ یلخاد و یجراخ طسوت شناد ناگتخومآ » م ی دشاب ( 5 ) . رد هعلاطم رضاح ، نیگنایم دادعت لااقم ت یملع هدش پاچ شناد ناگتخومآ رد تلاجم ربتعم لخاد ی رد جنپ لاس ریخا ربارب اب 32 / 5 ± 13 / 0 و دادعت لااقم ت یملع رد تلاجم ربتعم جراخ ی زین ربارب اب 3 / 2 ± 9 دوب هک ات یدودح لباق لوبق م ی دشاب و قبط نییآ همان یشزومآ هرود یرتکد ، پاچ ود هلاقم یارب عافد زا نایاپ همان یرتکد تشادهب یروراب یمازلا تسا و نینچمه دعب زا عافد رگا شناد ناگتخومآ وضع ه ی أ ت ملع ی دنوش ، دیاب هنلااس ود هلاقم رد تلاجم اب هیامن هجرد کی هب پاچ دنناسر . جیاتن هب تسد هدمآ
یدودح ات لباق لوبق یم دشاب ، اما اب هجوت هب صخاش یاه روکذم « هدافتسا زا جیاتن تاقیقحت و اپ ی نا همان اه ی نایوجشناد رد دشر هفرح ا ی و یتبقارم و همانرب یسرد » نیرتمک نیگنایم هرمن ار تشاد . نامزاس تشادهب یناهج زین هلصاف دایز نیب دهاوش یقیقحت و هدافتسا زا جیاتن قیقحت رد راک نیلاب ار سم أ هل مهم ی م ی دناد هک دنمزاین هجوت عیرس و یدج تسا ( 93 ) . رف ا دنی « نامجرت و لدابت شناد » درکیور ماظن دنم ی رد داجیا شناد نشور هب روظنم دورو شناد رد هطیح لمع تسا و شخب مهم و ادج یی ذپان ی ر ی زا قیقحت م ی دشاب ( 93 ). م ؤ هسس قیقحت تملاس اداناک نامجرت شناد ار « ،لدابت قیفلت و دربراک یقلاخا شناد رد ماظن پ ی چ ی هد تلاماعت نیب نیققحم و ناربراک تهج عیرست رد بسک عفانم لصاح زا قیقحت ینعی اقترا ی حطس تملاس ،هعماج تامدخ و یاهدمایپ م ؤ رترث تملاس و تیوقت ماظن تبقارم » فیرعت دومن ( 91 ). هچرگا نامجرت شناد هب لکش ریغ لاعف ماجنا هدش تسا و زا رتشیب حرط اه ی یشهوژپ و اپ ی نا همان اه لقادح کی هلاقم یتاقیقحت ربتعم رد تلاجم یلخاد و ب ی ن للملا ی ربتعم رشتنم م ی ددرگ و راشتنا هلاقم لصا ی رت ی ن راکهار لاقتنا شناد رد نایم نارگشهوژپ یهاگشناد هب رامش م ی آی د ، اما راشتنا هلاقم هب هس لیلد یارب لاقتنا شناد یفاک تسین : لوا نآ هک رف ا دنی راشتنا زاین هب نامز یدایز دراد ، نیاربانب نکمم تسا ینامز هب تسد هورگ بطاخم دسرب هک تقو ییلاط مصت ی م گ ی ر ی یرپس هدش ،دشاب مود نآ هک نکمم تسا رد هلاقم هب مامت ی هتفا اه ی یشهوژپ هراشا هدشن دشاب و رگشهوژپ هتسب هب هقلاع دوخ و هاگدید هلجم ا ی هک باختنا هدومن ،تسا هب یخرب زا ی هتفا اه هراشا دیامن و هن مامت نآ اه و رخآ و مهم رت زا همه نیا هک ینیمضت تسین هک هلاقم رشتنم هدش هب تسد هورگ بطاخم دروم رظن دسرب ( 95 ). رد یاتسار رپ ندرک فاکش نیب شناد و ،لمع نیلوا دحاو نامجرت و لدابت شناد رد هاگشناد مولع یکشزپ نارهت لکش هتفرگ تسا . داهنشیپ م ی دوش هک سم ؤ نیلو تهج هدافتسا زا جیاتن تاقیقحت و اپ ی نا همان اه ی نایوجشناد هرود یرتکد تشادهب یروراب و دوبهب نیا ،صخاش عناوم لاقتنا شناد ار صخشم دننک و نآ ار دوبهب .دنشخب هتبلا نیا لیلد هب هک نونکا ود هرود زا نایوجشناد یرتکد یصصخت تشادهب یروراب غراف صحتلا ی ل هدش دنا ، هجیتن و یریگ تواضق رد دروم نورب یاهداد نیا هتشر یمک دوز تسا . هجیتن یریگ و داهنشیپ اه جیاتن شهوژپ رضاح ناشن داد هک رد لک هرود یرتکد یصصخت تشادهب یروراب رد تیعضو همین یبولطم رارق ،دراد اما شلات یارب حلاصا و دوبهب یخرب صخاش اه هک رجنم هب تیعضو همین بولطم نیا هرود یشزومآ هدش تسا و نینچمه همادا دنیارف یبایشزرا یرورض هب رظن م ی دسر . تیزم یلصا یبایشزرا کی هرود یشزومآ اب یوگلا CIPP نیا تسا هک اب شرگن یمتسیس ، هطیح یاه ،هنیمز نورد ،داد دنیارف و نورب یاهداد نآ هرود یبایشزرا و طاقن توق و فعض نآ نشور م ی درگ د و نیا رما م ی دناوت هب مصت ی م گ ی ر ی و تسایس یراذگ رد حطس نلاک کمک دنک ات سم ؤ نلاو تامادقا حیحص و یسانشراک هدش ار همانرب ر ی ز ی و رد دروم ،موادت فقوت و ای دیدجت رظن رد ،فادها نورد ،اهداد اهدنیارف و نورب یاهداد یشزومآ مصت ی م گ ی ر ی .دنیامن اب هجوت هب جیاتن ی هتفا اه ی یبایشزرا ،رضاح هب رظن م ی دسر هک س ی تسا ،ناراذگ سم ؤ نیلو و تسد ناراکردنا شزومآ یارب هعسوت و دوبهب تیفیک شزومآ هرود یرتکد تشادهب یروراب م ی دنناوت رد ره کی زا ح ی هط اه ی دروم ثحب هب صخاش یاه بولطمان و ای همین بولطم هجوت صاخ ی هتشاد دنشاب و زا فرط رگید یارب ظفح و اقترا ی ره هچ رتشیب صخاش یاه بولطم زین یاهراکهار یلمع .دنشیدنیب اب هجوت هب جیاتن شهوژپ رضاح ، دراوم ریز یارب دوبهب یخرب زا صخاش یاه همین بولطم ای بولطمان داهنشیپ م ی دوش : رد یحارط فادها همانرب یرتکد تشادهب یروراب هب یاهزاین هعماج ناریا زا قیرط یجنسزاین یفاک و نینچمه هجوت هب تاناکما یذ ناعفن هجوت دوش ، یبایشزرا همانرب یرتکد تشادهب
هلجم ماگ یاه هعسوت رد شزومآ یکشزپ و( ،مهدزاود هرود ی هژ هرامش همان 5 ) یروراب زا تروص یمکارت جراخ و رد ره لاس هب لکش ینیوکت ماجنا ،ددرگ یرگنزاب همانرب یسرد و لصفرس سورد رب ساسا تفایرد دروخزاب زا وجشناد نای و ناداتسا تروص دریگ ات یوگخساپ تاراظتنا و یاهزاین یشزومآ نایوجشناد دشاب ، نیصصختم و یروئت نازادرپ ینابم ینید طبترم اب تشادهب یروراب تهج یراکمه هزوح و هاگشناد و ارا ی ه هرواشم و شزومآ یاه مزلا رد نیا هتشر شرورپ دنبای ، تصرف هعلاطم و سروب یلیصحت هرود اه ی قوف یرتکد یارب ناداتسا هزات غراف صحتلا ی ل هدش مهارف ددرگ ، هب بسانت صصخت ناداتسا امنهار و نارواد اپ نای همان یاه نایوجشناد نیا هرود اب هتشر تشادهب یروراب هجوت یفاک لوذبم دوش ، بتک یصصخت و تایرشن دروم زاین هتشر تشادهب یروراب اب هجوت هب اهزاین و دادعت نایوجشناد و ناداتسا نیا هتشر مهارف ددرگ ، هجدوب یشزومآ و یشهوژپ ناداتسا و هجدوب یهافر نایوجشناد شیازفا دبای ، اب هجوت هب تیهام ب نی هتشر یا یرتکد تشادهب یروراب ، یاضف یبسانم یارب یراکمه رتهب و لماعت رتشیب اب همه هدکشناد اه و هورگ اه ی طبترم اب فادها یرتکد تشادهب یروراب رد ارا ی ه سورد داجیا ددرگ ، رد هدکشناد اه ی یراتسرپ و ییامام هورگ یازجم ی زا هورگ ییامام یارب هتشر تشادهب یروراب هار زادنا ی و هاگیاج یلغش نیصصختم هتشر تشادهب یروراب زاب رعت فی دوش ، هقباس راک ینیلاب یارب دورو هب هرود یرتکد فیرعت و ددرگ یاهدحاو نامجرت شناد یارب عفر عناوم لاقتنا شناد و هدافتسا زا جیاتن تاقیقحت و اپ نای همان یاه نیصصختم هتشر تشادهب یروراب و ییامام رد ره هدکشناد سأت سی .دوش
یرازگساپس
هلاقم رضاح لصاح نایاپ همان یسانشراک دشرا هتشر امام یی هاگشناد مولع یکشزپ ناهفصا اب هرامش حرط 932159 م ی .دشاب نیدب هلیسو زا تنواعم شهوژپ ی هاگشناد اه ی مولع کشزپ ی ،ناهفصا ،نارهت هش ی د تشهب ی ، دورهاش و دهشم و مامت ناداتسا ردقنارگ ی هک رد اور یی رازبا شهوژپ راکمه ی ،دندومن نچمه ی ن زا همه سم ؤ لو ی ن ، یاضعا ه ی تأ ملع ی ، شناد ناگتخومآ و وجشناد ی نا هرود یرتکد صصخت ی تشادهب روراب ی هک یارب یارجا ا ی ن حرط یراکمه ،دنتشاد رکشت و نادردق ی یم لمع هب یآ د . References:1. Faculty of Nursing Mashhad University of Medical Sciences. Medical planning council, Introduction to Doctor
of Philosophy degree in Reproductive Health. [Cited 2015 Jan 5]. Available from: http://www.mums.ac.ir/nurse/en/Intro_PhD_r ehealth
2. American association of college of nursing. Indicators of quality in research-focused doctoral programs in nursing. [Cited 2014 April 10]. Available from: http://www.aacn.nche.edu/publications/positio n/quality-indicators
3. Yavuz M. Nursing doctoral education in Turkey. Nurse Educ Today. 2004; 24(7), 553-9.
4. Farahani M, Ahmadi F. Doctoral nursing students’ viewpoints about the nursing PhD
curriculum. Iran J Med Educ. 2006; 6(1) :83-92. [In Persian]
5. Ehsanpour S. Achieving minimum learning requirements from the viewpoints of midwifery students in Isfahan School of Nursing and Midwifery. Iran J Med Educ. 2006; 6 (2) :17-25. [In Persian]
6. Pazargadi M, Azadi Ahmadabadi G. Quality and quality assessment in universities and higher education institutions. Tehran: Boshra; 2008. [In Persian]
7. Leverenz L. Allied health education program accreditation - what does it mean? [Cited 2009 Apr 4]. Available from: http://www.studyoverseas.com/alliedhealthcar e/articles/healthed.html
8. Davis MH, Harden RM. Planning and implementing an undergraduate medical curriculum: the lessons learned. Medical Teach. 2003; 25(6):596-608.
9. Mohebbi N, Akhlaghi F, Yarmohammadian MH, Khoshgam M. Application of CIPP model for evaluating the medical records education course at master of science level at Iranian Medical Sciences Universities. Procedia Soc Behav Sci. 2011; 15:3286-90. 10.Stufflebeam DL, Shinkfield AJ. Evaluation
theory, models, & applications. San Francisco, CA: Jossey-Bass; 2007.
11.Allahvirdiyani K. Evaluate Implemented Academic Advisor of Shahed Students in Tehran State Universities through CIPP Evaluation Model. Procedia Soc Behav Sci. 2011; 15: 2996-8.
12.Alimohammadi T, Rezaeian M, Bakhshi H, VaziriNejad R. The Evaluation of the Medical School Faculty of Rafsanjan University of Medical Sciences Based on the CIPP Model in 2010. J Rafsenjan Univ Med Sci. 2013; 12 (3):205-18. [In Persian]
13.Phattharayuttawat S, Chantra J, Chaiyasit W, Bannagulrote K, Imaroonrak S, Sumalrot T, et al. An evaluation of the curriculum of a graduate program in Clinical Psychology. South-East Asian J Med Educ. 2009;3(1):14-9.
14.Pakdaman A, Soleimani Shayesteh Y, Kharazi fard MJ, Kabosi R. Evaluation of the achievement of educational objectives of the Community Oral Health and Periodontics Departments using the CIPP model of evaluation–students' perspective. J Dental Medicine-Tehran Univ Med Sci. 2011; 24(1): 20-5. [In Persian]
15.Zhang G, Zeller N, Griffith R, Metcalf D, Williams J, Shea C, et al. Using the context, input, process, and product evaluation model (CIPP) as a comprehensive framework to guide the planning, implementation, and assessment of service-learning programs. J Higher Educ Outreach Engagement. 2011; 15(4) : 57-84.
16.Hakan K, Seval F. CIPP evaluation model scale: development, reliability and validity. Procedia Soc Behav Sci. 2011; 15:592–9. 17.Nagata S, Gregg MF, Miki Y, Arimoto A,
Murashima S, Kim MJ. Evaluation of doctoral nursing education in Japan by students, graduates, and faculty: A comparative study based on a cross-sectional questionnaire
survey. Nurse Educ Today. 2012; 32(4):361-7.
18.AbdiShahshahani M, Ehsanpour S, Yamani N, Kohan S, Dehghani Z. The Development and Validation of an Instrument to Evaluate Reproductive Health PhD Program in Iran Based on CIPP Evaluation Model. Iran J Med Educ. 2014; 14 (3):252-65. [In Persian] 19.Allotey PA, Diniz S, DeJong J, Delvaux T,
Gruskin S, Fonn S. Sexual and reproductive health and rights in public health education. Reproductive Health Matters. 2011; 19(38): 56-68.
20.American College of Nurse Midwives. The practice doctorate in midwifery. [Cited 2014
Oct 4]. Available from:
http://www.midwife.org/ACNM/files/ACNM LibraryData/UPLOADFILENAME/00000000 0260/Practice%20Doctorate%20in%20Midwi fery%20Sept%202011.pdf
21.Yamani N, Shakour M, Ehsanpour S. Educational needs of reproductive health students: A Delphi study. J Med Educ Dev. 2013; 8 (2). [In Persian]
22.Shahidi S, Changiz T, Salmanzadeh H, Yousefy A. Factors affecting the needs assessment in continuing medical education: presenting a practical guideline for selecting models and techniques. Iran J Med Educ. 2010; 9(4):321-30. [In Persian]
23.Woollard B, Boelen C. Seeking impact of medical schools on health: meeting the challenges of social accountability. Med Educ. 2012; 46(1): 21-7.
24.Haas BK, Yarbrough S, Klotz L. Journey to a doctoral program. J Prof Nurs. 2011; 27(5): 269-82.
25.Daniels K, Lewin S. The growth of a culture of evidence-based obstetrics in South Africa: a qualitative case study. Reprod Health. 2011; 8(5).
26.Qian X, Smith H, Zhou L, Liang J, Garner P. Evidence-based obstetrics in four hospitals in China: An observational study to explore clinical practice, women's preferences and provider's views. BMC Pregnancy Childbirth. 2001; 1(1): 1.
27.Martis R, Ho JJ, Crowther CA. Survey of knowledge and perception on the access to evidence-based practice and clinical practice change among maternal and infant health
هلجم ماگ یاه هعسوت رد شزومآ یکشزپ و( ،مهدزاود هرود ی هژ هرامش همان 5 )
practitioners in South East Asia. BMC Pregnancy Childbirth. 2008; 8(1): 34.
28.Belizan M1, Meier A, Althabe F, Codazzi A, Colomar M, Buekens P, et al. Facilitators and barriers to adoption of evidence-based perinatal care in Latin American hospitals: a qualitative study. Health Educ Res. 2007; 22(6): 839-53.
29.Tazakori Z, Mazaheri E, Namnabat M, Torabizadeh K, Fathi S, Ebrahimi Balil F. Evaluation of doctoral nursing program (application of CIPP model). J Ardabil Faculty Nurs Midwifery. 2011; 12 (2): 44-51. [In Persian]
30.Kim MJ, Lee H, Kim HK, Ahn Y-H, Kim E, Yun S-N, et al. Quality of faculty, students, curriculum and resources for nursing doctoral education in Korea: A focus group study. Int J Nurs Stud.2010; 47(3):295-306.
31.AbdiShahshahani M, Ehsanpour S, Yamani N, Kohan S. The evaluation of reproductive health PhD program in Iran: The input indicators analysis. Iran J Nurs Midwifery Res. 2014; 19(6): 620-8.
32.Anderson CA. Current strengths and limitations of doctoral education in nursing: Are we prepared for the future. J Prof Nurs. 2000; 16(4):191-200.
33.Tan S, Lee N, Hall D. CIPP as a model for evaluating learning spaces. Unpubli
