การเปล ยนแปลงทางส งคมและว ฒนธรรม

(1)

การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม

1

1.

การเปลี่ยนแปลงสังคม

หมายถึง

อะไร

?

ไ

่

้

2.

ทําไม

จึงเกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นมา

?

3.

การเปลี่ยนแปลงนั้นเกิดขึ้นได้

อย่างไร

?

4.

การเปลี่ยนแปลงเป็นไปใน

ทิศทางใด

?

5.

อัตราเร็ว

ช้าในการเปลี่ยนแปลง

?

(2)

การเปลี่ยนแปลงสังคมหมายถึงอะไร

1. การเปลี่ยนแปลงนั้นจะต้องเป็นปรากฏการณ์ร่วม หมายความว่า เกิดจาก ่ ใ ่ใ ั ี ่ ่ ใ ่ ้ คนส่วนใหญ่ในสังคมและมีผลกระทบต่อคนส่วนใหญ่ด้วย 2. การเปลี่ยนแปลงนั้นจะต้องเป็นการเปลี่ยนแปลงถึงะดับโครงสร้างสังคม สถาบันสังคมหรือความสัมพันธ์ระหว่างสถาบัน 3. การเปลี่ยนแปลงนั้นจะต้องกินระยะเวลานานพอสมควร มิใช่การ เปลี่ยนแปลงในชั่วพริบตา 4. ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงนั้นจะต้องกระทบต่อประวัติศาสตร์ของ สังคมนั้น 3

ทําไมจึงเกิดการเปลี่ยนแปลง

สาเหตุของการเปลี่ยนแปลงสังคม ึ 1. จิตสํานึก ความปรารถนา และการตัดสินใจของปัจเจกบุคคลหลายๆ คน 2. ความตึงเครียดในสังคม 3. จากปัจจัยภายนอก (การถ่ายทอดและติดต่อทางวัฒนธรรม) 4. ปัจเจกบุคคลที่มีคุณสมบัติเด่นเป็นพิเศษ 5. หลายปัจจัยที่มาเกิดขึ้นในช่วงระยะเวลาที่เหมาะสมช่วงหนึ่ง เช่น เกิดการ

(3)

การเปลี่ยนแปลงนั้นเกิดขึ้นได้อย่างไร

นักสังคมให้ความสนใจกับ 3 ปัจจัย คือ 1. ตัวแปรที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง : ประชากร เทคโนโลยี วัฒนธรรม ่ ่ ้ ่ ์ ่ 2. เงือนไขทีเอืออํานวยหรือขัดขวางต่อการเปลียนแปลง :สภาพการณ์ที ปัจจัยของการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้น หรือถูกนําเข้าไป เช่น โรงงานมีการนํา เครื่องจักรเข้าไปใช้ เครื่องจักรคือตัวแปรของการเปลี่ยนแปลง ส่วน ทัศนคติของคนงานต่อเครื่องจักรเป็นเงื่อนไข 3. ตัวแทนผู้เปลี่ยนแปลง ู ในบรรดาปัจจัยทั้ง 3 ตัวนี้ อาจจะแบ่งเป็นประเภท ใหญ่ๆ ได้ 2 ประเภท คือ 3.1 ปัจจัยทางด้านวัตถุ เช่น จํานวนประชากร ความเจริญของเทคโนโลยี เศรษฐกิจ ฯลฯ 3.2 ปัจจัยทางวัฒนธรรม เช่น ค่านิยม ความเชื่อ อุดมการณ์ ฯลฯ 5

การเปลี่ยนแปลงเป็นไปในทิศทางใด

แบ่งเป็น

2

ทฤษฎี

ี ้

1.

ทฤษฎีเส้นตรง

(linear theory of social change)

:

การสะสมการเปลี่ยนแปลงในประวัติศาสตร์ของมนุษย์จะ

เพิ่มพูนก้าวหน้าดีขึ้นไปเรื่อยๆ

เหมือนเส้นตรง

2.

ทฤษฎีวัฏจักร

(cyclical theory)

เมื่อการเปลี่ยนแปลงเริ่มต้นที่จดหนึ่ง แล้วพัฒนาไปแล้ว ใน

:

เมอการเปลยนแปลงเรมตนทจุดหนง

แลวพฒนาไปแลว

ใน

ท้ายที่สุดก็จะย้อนเข้ามาที่จุดเริ่มต้นเดิม

สังคมเริ่มเกิด

ผู้พัฒนา

หยุด

เสื่อม

เริ่มต้นใหม่

(4)

อัตราเร็วช้าในการเปลี่ยนแปลง

ในแต่ละสถาบันนั้นจะเกิดขึ้นไม่เท่ากันโดยปกติการเปลี่ยนแปลงทาง เทคโนโลยี (วัฒนธรรมที่เป็นวัตถุ) จะเปลี่ยนแปลงเร็วกว่าการเปลี่ยนแปลงทาง วัฒนธรรมที่ไม่ใช่วัตถุ เช่นขนบธรรมเนียมประเพณี การจัดระเบียบทางสังคม อาจเกิดความล่าช้าทางวัฒนธรรมอันเนื่องมาจากการปรับตัวไม่ทันกัน ของวัฒนธรรม 7

การเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม

คือ กระบวนการที่ส่วนต่างๆ ของสังคมซึ่งรวมทั้งทางด้านวัตถุ จิตใจ ั ั ์ ั ไ ้ ป ป ี่ ป ึ่ ป็ ี ป และความสัมพันธ์ทางสังคม ได้แปรเปลียนจากรูปแบบหนึงเป็นอีกรูปแบบ หนึ่ง อาทิเช่น โครงสร้างการเมือง สถาบันครอบครัว แบบแผนการตั้งถิ่นฐาน ระบบความรู้และความเชื่อ การศึกษา กฎหมาย ตลอดจนเครื่องมือเครื่องใช้ วิธีการใช้รวมไปจนถึงการบริโภค

(5)

การเปลี่ยนแปลงทางสังคม

คือ การเปลี่ยนแปลงในพฤติกรรมทางสังคมของมนุษย์ ซึ่งเป็น ิ ี่ ้ ิ ่ ี่ ้ ั ื่ พฤติกรรมทีต้องติดต่อเกียวข้องกับคนอืน 9

่

ในชุมชนเมืองและชุมชนชนบท

(6)

1.

ในชุมชนเมือง

1 การเปลี่ยนแปลงในเรื่ององค์ประกอบและขนาดของชมชนเมือง 1. การเปลยนแปลงในเรององคประกอบและขนาดของชุมชนเมอง 1.1 ชาติพันธุ์: เดิมมีเจ้านาย/ขุนนางไทย¨ต่างชาติเข้ามา 1.2 พื้นฐานการศึกษา : ประถม มัธยม อุดมศึกษา 1 3 การประกอบอาชีพ : ธรกิจ ผ้บริหาร ทนาย 1.3 การประกอบอาชพ : ธุรกจ ผูบรหาร ทนาย 1.4 เศรษฐกิจและสังคม : รายได้ ทรัพย์สิน 11

2.

ในชุมชนเมือง

2 1

ป ี่

ป

ั

ี

ั

โ

้

ั้

2.1

การเปลยนแปลงการจดระเบยบสงคม

โครงสรางชนชน :

ฝ่ายปกครอง

และฝ่ายที่ถูกปกครอง

เช่น

เจ้า

ขุนนาง

ไพร่

ทาส

2.2

การเปลี่ยนแปลงลักษณะความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลของ

คนในเมือง :

สมาชิกในชุมชนจะรู้จักกันเป็นไปได้น้อยมาก

(7)

2.3โครงสร้างและหน้าที่ครอบครัวในเมือง เช่น - ขนาดและองค์ประกอบของครัวเรือน : ขนาดใหญ่(บ้าน) เจ้า ขุนนาง ่ ่ - หน้าที่ครอบครัว : มีการแบ่งแยกหน้าที่ทํางาน - ความสัมพันธ์ในครอบครัวในเมือง : (อดีต) ชายมักเป็นใหญ่ ลูกๆ ต้องเคารพบิดามารดา (ปัจจุบัน)อํานาจของสามีที่มีต่อภรรยาจะลดลงในบาง ครอบครัว อํานาจควบคุมสมาชิกในครอบครัวรุ่นอาวุโสลดน้อยลง - แบบแผนของการเกิดและการแตกสลายของครอบครัว คือ การเลือก คู่ครองและการหย่าร้าง เดิมผู้ปกครองเลือกคู่ให้ และปัจจุบันการแตกหัก กันง่ายกว่าเดิม 13 3.1 ลักษณะการเปลี่ยนแปลงของสถาบันทางสังคมและวัฒนธรรมใน เมือง เช่น วัด การเปลี่ยนแปลงรูปลักษณ์ของเมือง การพัฒนาการของสถาบัน สังคมเฉพาะอย่าง สงคมเฉพาะอยาง 3.2 การเปลี่ยนแปลงระบบความรู้ประยุกต์วิทยาและระบบความคิด เช่น ความรู้ทางด้านการแพทย์แผนไทย ประวัติศาสตร์ ฯลฯ มักอ้างอิงกับพุทธศาสนา

(8)

การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมในชุมชนชนบท

1. การเปลี่ยนแปลงในเรื่ององค์ประกอบและขนาดของชุมชนชนบทเช่นการประกอบ อาชีพเกษตรกรรม 15

การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมในชุมชนชนบท

(

ต่อ

)

2. การเปลี่ยนแปลงในลักษณะระบบความสัมพันธ์ของคนในชุมชน เช่น - เดิมคนในชนบทจะผูกพันกันเหนียวแน่นด้วยสายสัมพันธ์ 4 ประการคือการมี ศาสนา การมีถิ่นฐาน การมีสายเลือด และอาชีพเดียวกัน ศาสนา การมถนฐาน การมสายเลอด และอาชพเดยวกน - เดิมมีการแลกเปลี่ยนสินค้ากันมีการผลิตเพื่อบริโภคในครัวเรือน ปัจจุบันผลิตเพื่อ การค้า 2.1 การเปลี่ยนแปลงการจัดระเบียบสังคม โครงสร้างชนชั้น เป็นแบบเครือญาติ 2.2 รูปแบบและหน้าที่ครอบครัว : ู จากครอบครัวขยายเป็นครอบครัวเดี่ยว

(9)

เปรียบเทียบความแตกต่างของสังคมและวัฒนธรรม

แบบชนบทและแบบเมือง

1

ปั ั

ิ

์

ิ

1.

ปจจยทางภูมศาสตรและนเวศวทยา

2.

ปัจจัยความสามารถและวิธีการผลิตโภคทรัพย์

3.

ปัจจัยการจัดและควบคุมระเบียบของสังคม

4.

ปัจจัยความเชื่อและค่านิยม

17

สังคมและวัฒนธรรมแบบเกษตรกรรมและแบบอุตสาหกรรม

- ความหมายทั่วไปของสังคมและวัฒนธรรมแบบเกษตรกรรม คือ สังคมที่ ป ่ ใ ่ ํ ื่ ี้ ี ิ ไ ้ ี ํ ั ประชากรสวนใหญทําการเกษตรเพือเลียงชีพ ผลผลิตอาจได้เพียงจํากดพอ สําหรับการบริโภคของผู้ผลิต -ความหมายทั่วไปของสังคมและวัฒนธรรมแบบอุตสาหกรรม คือ สังคมที่ ประชากรส่วนใหญ่เลี้ยงชีวิตด้วยการประกอบอาชีพอุตสาหกรรม คือการ ่ ่ ผลิตสินค้าด้วยเครื่องจักรกลในระบบโรงงานเพื่อขายเป็นรายได้

(10)

ความแตกต่างที่สําคัญของสังคมและวัฒนธรรมแบบเกษตรกรรม

และแบบอุตสาหกรรม

1 ด้านภมิศาสตร์และนิเวศวิทยา 1. ดานภูมศาสตรและนเวศวทยา 2. ด้านความสามารถและวิธีการผลิตโภคทรัพย์ 3. ด้านการจัดและควบคุมระเบียบของสังคม 4 ด้านความเชื่อและค่านิยม 4. ดานความเชอและคานยม 19

ลักษณะพฤติกรรมของบุคคลในสังคมและวัฒนธรรม

ที่มีรูปแบบต่างกัน

1. ความหมายของพฤติกรรมมนุษย์ในเชิงสังคมและวัฒนธรรม คือเป็นการ กระทําเกี่ยวข้องกับผู้อื่นในเชิงให้หรือรับตลอดเวลา - พฤติกรรมมนุษย์มีเพียงส่วนน้อยที่เป็นพฤติกรรมเฉพาะตัวตาม ธรรมชาติกายภาพและชีวภาพ ส่วนใหญ่เป็นพฤติกรรมเชิงสังคม คือ เกี่ยวข้องกับผู้อื่นและพฤติกรรมสังคมของมนุษย์ต่างจากของสัตว์เพราะู ฤ ุ

(11)

2.

พฤติกรรมของบุคคลกับสถาบันทางสังคมและวัฒนธรรม

- พฤติกรรมของบุคคลในเรื่องเดียวกันยังแตกต่างกันไป สุดแต่ว่ากระทําใน สถาบันใดของสังคมและวัฒนธรรม บุคคลปฏิบัติตัวในครอบครัวไม่เหมือนกับ ใ ่ ื่ ไ ่ ื ั ่ ้ ี ํ ิ ป ื ้ ี่ ี ้ ี่ ในหมูเพอน และไมเหมอนกบตอผูมอานาจบรหารปกครองหรอผูทมหนาททาง ศาสนา

3.

พฤติกรรมต่างกันตามรูปแบบของสังคมและวัฒนธรรม

- สถาบันอย่างเดียวกันในสังคมและวัฒนธรรมที่ต่างกันก็ยังกําหนดรูปแบบู พฤติกรรมไว้ต่างกัน เช่น ในครอบครัวฝรั่งไม่เหมือนในครอบครัวไทย มารยาท การกินอาหาร การแสดงความเคารพ วิธีการทํางานและพักผ่อน ฯลฯ มีต่างกัน ไปในสังคมและวัฒนธรรม 21 4. การปรับพฤติกรรมตามรูปแบบของสังคมและวัฒนธรรม - บุคคลที่เคยชินกับรูปแบบพฤติกรรมในสังคมวัฒนธรรมหนึ่ง เมื่อไปอยู่ ในสังคม วัฒนธรรมอื่นก็ต้องปรับพฤติกรรมจากเดิมไปตามข้างมากของฤ กลุ่มใหม่ เมื่อบุคคลจากสังคมวัฒนธรรมที่ต่างรูปแบบมามีการกระทํา เกี่ยวข้องกันมักเกิดปัญหาว่าฝ่ายใดจะปรับตัวตามฝ่ายใดจึงจะทําธุระที่เป็น ประโยชน์เสนอสนองกันได้สําเร็จ

(12)

นักศึกษาจะพบสิ่งต่อไปนี้ได้ในสังคมแบบใดมากกว่ากัน รายการ สังคมชนบท สังคมเมือง 1. อัธยาศัยไมตรี ต้อนรับขับสู้คนแปลกหน้า ั ื ํ ้ ้ ี่ป 2. การนับถือยําเกรงเจ้าหน้าทีปกครอง 3. การทําบุญทําทานและบวชเรียน 4. การทํามาหากินที่ต้องอาศัยธรรมชาติ 5. การเอารัดเอาเปรียบฉวยโอกาส 6. การหาความสุขสนุกสําราญทางโลก 7. โอกาสในการศึกษาเล่าเรียน 8. การเสี่ยงโชคผจญภัยในอาศัยต่างๆ 23

เปิดโอกาสซักถามค่ะ