*Corresponding Author. address:

(1)

107

บทวิจารณหนังสือ (Book Review):

Structural Equation Modeling with AMOS: Basic Concepts, Applications, and Programming. Second Edition. 2010

ทองใบ สุดชารี

^a

*, Ph.D.

aรองศาสตราจารย คณะบริหารธุรกิจและการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี

*Corresponding Author. E-mail address: [email protected] เนื้อหาของหนังสือ

หนังสือเลมนี้ ผูแตงไดปรับปรุงและจัดพิมพขึ้นเปนครั้งที่ 2 ตีพิมพในป 2010 สวนการ พิมพครั้งแรกตีพิม พในป 2001 โดยผูแตงไดแบงการนําเสนอในหนังสือเลมนี้ออกเปน 5 สวน (Section) มีเนื้อหาจํานวน 13 บท และความยาวในการนําเสนอ 396 หนา ดังนี้

สวนที่ 1 บทนํา (Introduction) เปนการนําเสนอความรูเบื้องตนของตัวแบบสมการ โครงสราง และการใชโปรแกรม AMOS (Analysis of Moment Structure) มีเนื้อหา 2 บท คือ

บทที่ 1 ตัวแบบสมการโครงสราง (Structural Equation Models: SEM ) เปนการ กลาวนําถึงแนวคิดเบื้องตนของตัวแปรแฝง (Latent Variables) ตัวแปรสังเกตได (Observed Variables) และการนําเสนอแนวคิดพื้นฐานที่สําคัญของตัวแบบสมการโครงสราง

บทที่ 2 การใชโปรแกรมเอมอส (Using the AMOS Program) เปนการนําเสนอการ ใชโปรแกรม AMOS พรอมกับการยกตัวอยางที่จําเปนสําหรับผูที่เริ่มใชโปรแกรมนี้ และทําใหสามารถ ใชงานไดอยางมีประสิทธิภาพ

สวนที่ 2 การประยุกตใชโปรแกรมในการวิเคราะหขอมูลจากกลุมตัวอยางที่เปนกลุมเดียว (Applications in Single-group Analyses) เปนการนําเสนอวิธีการวิเคราะหของมูลของตัวแบบ สมการโครงสราง สําหรับกลุมตัวอยางเพียงกลุมเดียว มีเนื้อหา 4 บท คือ

บทที่ 3 การทดสอบความเที่ยงตร งทางโครงสรางในทางทฤษฎี (Testing for the Factorial Validity of a Theoretical Construct) เปนการทดสอบ องคประกอบเชิงยืนยันของ โครงสรางในทางทฤษฎี (Confirmatory Factor Analysis: CFA) ซึ่งเปนการทดสอบองคประกอบเชิง ยืนยันของตัวแบบในขั้นที่ 1 (First-order CFA Model)

บทที่ 4 การทดสอบความเที่ยงตรงทางโครงสรางของคะแนนจากการวัด (Testing for the Factorial Validity of Scores from a Measuring Instrument) เปนการทดสอบองคประกอบ เชิงยืนยันของสมการโครงสรางที่ไดจากการวัด และเปนการทดสอบองคประกอบเชิงยืนยันของตัวแบบ ในขั้นที่ 1

บทที่ 5 การทดสอบความเที่ยงตรงทางโครงสรางของคะแนนจากการวัด (Testing for the Factorial Validity of Scores from a Measuring Instrument) เปนการทดสอบองคประกอบ

(2)

108

เชิงยืนยันของโครงสรางจากการวัด (CFA) โดยเปนการทดสอบองคประกอบเชิงยืนยันของตัวแบบใน ขั้นที่ 2 (Secondary-order CFA Model)

บทที่ 6 การทดสอบความเที่ยงตรงของตัวแบบโครงสรางเชิงสาเหตุ (Testing for The Validity of a Causal Model) เปนการทดสอบตัวแบบเชิงสาเหตุที่ผูวิจัยพัฒนาขึ้นมาจากขอมูลเชิง ประจักษ ผูแตงไดอธิบายเกณฑตางๆ ที่ใชวัดความสอดคลองกับดัชนี ความกลมกลืนแบบตางๆ (Goodness-of-Fit Indices)

สวนที่ 3 การประยุกตใชโปรแกรมในการวิเคราะหขอมูลหลายกลุม (Applications in Multiple-group Analyses) เปนการนําเสนอวิธีการวิเคราะหขอมูลของตัวแบบสมการโครงสราง สําหรับกลุมตัวอยางตั้งแต 2 กลุมขึ้นไป มีเนื้อหา 3 บท คือ

บทที่ 7 การทดสอบความเทากันของคะแนนองคประกอบจากการวัด (Testing for the Factorial Equivalence of Scores from a Measuring Instrument) เปนการทดสอบ องคประกอบเชิงยืนยันของโครงสรางจากการวัด เพื่อประเมินปญหาตางๆ ที่เกิดขึ้นจากการทดสอบ โดยการใชขอมูลของกลุมตัวอยางตั้งแต 2 กลุมขึ้นไป นํามาเปรียบเทียบกัน ซึ่งถือวาเปนการทดสอบ องคประกอบเชิงยืนยันขั้นที่ 1

บทที่ 8 การทดสอบความเทากันของโครงสรางคาเฉลี่ยของตัวแปรแฝง (Testing for the Equivalence of Latent Mean Structures) เปนการทดสอบองคปร ะกอบเชิงยืนยันของ คาเฉลี่ยของโครงสรางของตัวแปรแฝงขั้นที่ 1 โดยการใชขอมูลของกลุมตัวอยางตั้งแต 2 กลุมขึ้นไป นํามาเปรียบเทียบกัน

บทที่ 9 การทดสอบความเทากันของโครงสรางตัวแบบเชิงสาเหตุ (Testing for The Equivalence of a Causal Structures) เปนการทดสอบเพื่ อยืนยันตัวแบบเชิงสาเหตุของสมการ โครงสราง โดยการใชขอมูลจากกลุมตัวอยางตั้งแต 2 กลุมขึ้นไป นํามาเปรียบเทียบกัน

สวนที่ 4 การประยุกตใชโปรแกรมในงานวิจัยที่สําคัญอื่นๆ (Other Important Applications) เปนการนําเสนอวิธีการวิเคราะหตัวแบบสมการโครงสรางที่สําคัญอีก 2 ตัวแบบที่

นักวิจัยควรใหความสนใจ มีเนื้อหา 2 บท คือ

บทที่ 10 การทดสอบความเที่ยงตรงของโครงสราง (Testing for Construct Validity) เปนการทดสอบองคประกอบเชิงยืนยันของตัวแบบที่หลากหลาย (The Multitrait- multimethod Model: MTMM) โดยมีตัวแบบยอยที่สําคัญจํานวน 5 ตัวแบบ นํามาเปนตัวอยางใน การประยุกต

บทที่ 11 การทดสอบตัวแบบที่มีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา (Testing for Construct Change Overtime) เปนการนําเสนอการทดสอบตัวแบบของตัวแปรแฝงที่มีการเปลี่ยนแปลง ตลอดเวลา

(3)

109

สวนที่ 5 การนําเสนอหัวขอสําคัญอื่นๆ (Other Important Topics) เปนการนําเสนอ วิธีการทดสอบตัวแบบสมการโครงสรางที่เกี่ยวของกับประเด็นสําคัญอื่นๆ นอกจากที่ไดนําเสนอไปแลว ในสวนอื่นๆ ของหนังสือเลมนี้ โดยแบงการนําเสนอเนื้อหาออกเปน 2 บทสุดทาย คือ

บทที่ 12 การทดสอบดวยวิธีการบูทสแทร็ปปงสําหรับการวิเคราะหขอมูลที่ไมปกติ

(Bootstrapping as an Aid to Nonnormal Data) เพื่อใชในการประมาณคาพารามิเตอรที่เหมาะสม ที่สุด

บทที่ 13 การทดสอบประเด็นปญหาที่เกิดจากคาไมสมบูรณของขอมูล (Addressing the Issue of Missing) เปนการวิเคราะหองคประกอบเชิงยืนยันของตัวแบบสมการโครงสรางที่ใช

ขอมูลไมสมบูรณ หรือขอมูลขาดหายไปของตัวแปรบางตัวแปร บทวิจารณ

ผูแตงหนังสือเลมนี้ คือ Barbara M. Byrne สําเร็จการศึกษาระดับปริญญาโททางสังคม วิทยา และปริญญาเอกทางการศึกษา จากมหาวิทยาลัยออตตาวา (University of Ottawa) ประเทศ แคนนาดา ปจจุบันเธอเปนอาจารยประจําภาควิชาจิตวิทยามหาวิทยาลัยออตตาวา ดํารงตําแหนง ศาสตราจารยเกียรติคุณ (Emeritus Professor) เธอแตงหนังสือเลมนี้ เปนคนแรกๆ ของโลก และใน ระหวางการเรียบเรียงเธอไดประสานงานกับผูพัฒนาโปรแกรม AMOS คือ James L. Arbuckle จาก การติดตามผลงานของเธอพบวา ผูแตงเปนผูมีความสนใจการวิจัยที่ประยุกตใชสถิติสําหรับการ วิเคราะหตัวแปรเชิงพหุ โดยเฉพาะการวิเคราะหตัวแบบสมการโครงสราง (SEM Model) หนังสือที่เธอ แตงนอกเหนือจากเลมนี้ คือ A Primer of LISREL: Basic Applications and Programming for Confirmatory Factor Analytic Models (1989), Structural Equation Modeling with EQS and EQS/WINDOWS: Basic Concepts, Applications, and Programming (1994), Structural Equation Modeling With Lisrel, Prelis, and Simplis: Basic Concepts, Applications, and Programming (1998), Structural Equation Modeling With Eqs: Basic Concepts, Applications, And Programming (Multivariate Applications) (2006), Structural Equation Modeling with Mplus: Basic Concepts, Applications, and Programming (2011)

การแตงและเรียบเรียงหนังสือเลมนี้ ผูแตงไดใชโปรแกรม AMOS เวอรชั่น 17 ในการ วิเคราะหขอมูลและนํามาใชเปนตัวอยางในหนังสือเลมนี้ โดยมีวัตถุประสงคสําคัญในการแตงหนังสือ เพื่อใหผูใชสถิติที่ใช SEM ในการวิเคราะหขอมูล และเกิดปญหายุงยากในการเขียนคําสั่งเพื่อการ วิเคราะหขอมูล เชน กรณีการใช้โปรแกรม LISREL ได้เกิดความสะดวกในการวิเคราะห์ข้อมูล โดย การใช้โปรแกรม AMOS และให้สามารถใช้กราฟฟิกจากโปรแกรมนีได้ทันที

จากการวิเคราะหเปรียบเทียบศักยภาพการใชงาน ของโปรแกรม AMOS กับโปรแกรมอื่น ของ Albright & Park (2009) จากศูนยใหบริการการวิเคราะหขอมูลทางสถิติและคอมพิวเตอร แหง มหาวิทยาลัย Indiana University at Bloomington ประเทศสหรัฐอเมริกา พบวา ศักยภาพการใช

(4)

110

งานในการวิเคราะหองคประกอบเชิงยืนยัน ไมแตกตางจากการใชโปรแกรมอื่นๆ มากนัก สถิติที่จําเปน สําหรับการทดสอบความกลมกลืนของตัวแบบถือวาครบถวน แตที่สําคัญที่สุดในการใชโปรแกรม AMOS คือความงายในการใชงาน โดยเฉพาะอยางยิ่ง เหมาะสําหรับนักวิจัยที่ไมชํานาญในการใช

โปรแกรมคอมพิวเตอรที่ตองเขียนคําสั่งในการวิเคราะหขอมูลในเชิงลึก

กรณีของผูวิจารณหนังสือนี้มีความประทับใจในการใชโปรแกรมนี้มาก เพราะไมเคยไดเรียน การใช SEM ในการวิเคราะหขอมูล แตก็มีความสนใจในการวิเคราะหองคประกอบเชิงยืนยัน (CFA) และไดใชความพยายามเรียนรูดวยตนเอง และทดลองใชโปรแกรม LISREL แตปรากฏวาไมสามารถ ใช

โปรแกรม LISREL ไดเลย จนไดมีโอกาสไดพูดคุยแลกเปลี่ยนประสบการณกับเพื่อนนักวิชาการวา มี

โปรแกรม AMOS ที่สามารถใชงานไดงาย จึงได Download โปรแกรมและคูมือการใชงานที่เปน pdf ไฟล ไดทดลองใชโปรแกรมนี้ พรอมกับคนหาหนังสือ AMOS จึงไดสั่งซื้อหนังสือนี้จากสหรัฐอเมริกา และไดศึกษาเพิ่มเติมจนเขาใจได และใชวิเคราะหองคประกอบเชิงยืนยันไดในระดับหนึ่ง เมื่อ

เปรียบเทียบกับการใชโปรแกรม LISREL พบวา โปรแกรม AMOS ใชงายกวาโปรแกรม LISREL ประมาณ 20 เทา

หนังสือเลมนี้มีตัวอยางการใชงาน การแปลผลการวิเคราะหขอมูล และการแปลความหมาย ของผลการวิเคราะหขอมูลไดอยางนาสนใจ และเปนประโยชนตอการพัฒนางานวิจัยที่ใชสถิติชั้นสูงได

เปนอยางดี สวนตัวอยางการใชกราฟฟกโดยโปรแกรม AMOS ที่ปรากฏในหนังสือเลมนี้ พิจารณาได

จากภาพที่ 1, 2 และ 3

ภาพที่ 1 ตัวแบบเชิงสมมติฐานของสมการโครงสรางที่สมบูรณ

ที่มา: Byrne 2010, p. 45.

(5)

111

ภาพที่ 2 ตัวแบบเชิงสมมติฐานขององคประกอบเชิงยืนยัน 4 องคประกอบ ที่มา: Byrne 2010, p. 55.

(6)

112

ภาพที่ 3 ตัวแบบเชิงสมมติฐานของสมการโครงสรางของครูที่เกิดอาการเมื่อยลาจากการสอน ที่มา: Byrne 2010, p. 165.

(7)

113

การใชโปรแกรม AMOS ที่ Arbuckle พัฒนาขึ้นมานี้ ขณะนี้บริษัท SPSS Inc ซื้อลิขสิทธิ์

ไปแลว ทานที่คุนเคยกับการใชโปรแกรม SPSS จะสามารถใชโปรแกรม AMOS ไดสะดวกมาก และ ขอมูลก็สามารถใชรวมกันไดโดยไมตองแปลงไฟลขอมูลแตอยางใด แ ตอยางไรก็ตาม การวิเคราะห

ขอมูลอาจมีขอจํากัดอยูบาง และไมอาจจะทําตามคูมือไดทั้งหมด ตัวอยางเชนกรณีที่ผูวิจารณเคย วิเคราะห CFA และตองการเขียนเสนประตามที่คูมือการใชโปรแกรม AMOS (Arbuckle 2009, p.

344) แนะนําไว แตไมสามารถทําได ตองเหนื่อยอยูเป นเดือน ผูวิจารณไดสง e-mail ไปขอคําแนะนํา จาก Byrne และเธอไดใหคําแนะนําเปนอยางดีคือ ไมสามารถเขียนเสนประจากโปรแกรม AMOS ได

วิธีแกคือ ใหเขียนเสนประจากเวอรด หรือ Microsoft Word นั่นเอง พิจารณาขอความใน e-mail จากภาพที่ 4

Tue, January 25, 2011 8:25:39 AM Re: How drawing dashed line by AMOS

From: Barbara Byrne <e-mail address>

Add to Contacts

To: Thongbai Sudcharee <[email protected]>

Dear Thongbai,

I'm sorry to be late in answering your note, but I have been out of the country and only just returned. One way to get a dotted line is to convert the AMOS figure to Word and then work with the Word draw program.

I hope this information is helpful to you.

Sincerely,

Barbara Byrne

--- Original Message ---

ภาพที่ 4 คําแนะนําของ Byrne ในการเขียนเสนประ

ผูวิจารณเห็นวา หนังสือเลมนี้ เปนทางออกสําหรับนักวิจัยที่ตองการวิเคราะหขอมูลโดยใช

สถิติชั้นสูง เชน SEM, Path Analysis หรือการวิเคราะหองคประกอบเชิงยืนยัน (CFA) ถาไดทดลองใช

โปรแกรม AMOS นาจะเปนอีกทางเลือกหนึ่งในการหาคําตอบตอการแกปญหาการวิเคราะหขอมูลของ นักวิจัย ซึ่งผูแตงหนังสือนี้ก็เปนผูที่มีความรูอยางลึกซึ้งและมีความเชี่ยวชาญมาก หรือแมแตทานมี

ปญหาในการวิเคราะหขอมูลก็อาจจะสง e-mail ไปขอคําแนะนําจากผูแตงหนังสือนี้ได เพราะเจาของ

(8)

114

หนังสือเลมนี้มีความเปนมิตรมาก (สวน Arbuckle เกษียณแลว ไมสามารถติดตอได) และหวังวา บท วิจารณนี้จะเปนประโยชนแกทานที่สนใจตามสมควร

เอกสารอางอิง

Albright, Jeremy J. & Park, Hun Myoung. (2009). Confirmatory Factor Analysis using Amos, LISREL, Mplus, SAS/STAT CALIS. (Online). (Cited August 12, 2011), From: http://www.indiana.edu/~statmath/stat/all/cfa/index.html

Arbuckle, James L. (2009). Amos 18.0 User’s Guide. Chicago, IL: Amos Development Corporation.

Byrne, Barbara M. (2010). Structural Equation Modeling with AMOS: Basic Concepts, Applications, and Programming. 2^nd ed. New York: Routledge.