TS EN 1371-2

(1)

TÜRK STANDARDI

TURKISH STANDARD

TS EN 1371-2

Nisan 2003

ICS

ICS 77.140.80; 77.150.99

77.140.80; 77.150.99

DÖKÜMLER - SIVI PENETRANT MUAYENES

İİ

- BÖLÜM 2: HASSAS DÖKÜMLER

Founding - Liquid penetrant inspection - Part 2: Investment

castings

TÜRK STANDARDLARI ENST

İİ

TÜSÜ

Necatibey Caddesi No.112 Bakanl

(2)

uygulanmas

uygulanmasıında kar nda kar şşıılalaşşttııklar klar ıı aksakl aksaklııklar klar ıı Enstitümüze iletmelerini rica ederiz. Enstitümüze iletmelerini rica ederiz.

−

− Bu standardBu standardıı olu oluşşturan Hazturan Hazıırlrlıık Grubu üyesi değk Grubu üyesi değerli uzmanlar erli uzmanlar ıın emeklerini; tasar n emeklerini; tasar ıılar üzerinde görülar üzerinde görüşşlerinilerini

bildirmek suretiyle yard

bildirmek suretiyle yardıımcmcıı olan bilim, kamu ve özel sektör kurulu olan bilim, kamu ve özel sektör kuruluşşlar lar ıı ile kişşilerin de ile ki ilerin değğerli katkerli katkıılar lar ıınnıı

şşükranla anar ükranla anar ıız.z.

Kalite Sistem Belgesi Kalite Sistem Belgesi

İİmalât ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren kurulumalât ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşşlar lar ıın sistemlerini TS EN ISO 9000 Kaliten sistemlerini TS EN ISO 9000 Kalite

Standardlar

Standardlar ıına uygun olarak kurmalar na uygun olarak kurmalar ıı durumunda TSE taraf durumunda TSE taraf ıından verilen belgedir.ndan verilen belgedir.

Türk Standardlar

Türk Standardlar ıına Uygunluk Markasna Uygunluk Markasıı (TSE Markas (TSE Markasıı))

TSE Markas

TSE Markasıı, üzerine veya ambalâj, üzerine veya ambalâjıına konulduna konulduğğu mallar u mallar ıın veya hizmetin ilgili Türk Standardn veya hizmetin ilgili Türk Standardıına uygunna uygun

oldu

olduğğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çııktktıığğıında Türk Standardlar nda Türk Standardlar ıı Enstitüsü’nün Enstitüsü’nün

garantisi alt

garantisi altıında oldunda olduğğunu ifade eder.unu ifade eder.

TSEK

Kalite Uygunluk Markas

Kalite Uygunluk Markasıı (TSEK Markas (TSEK Markasıı))

TSEK Markas

TSEK Markasıı, üzerine veya ambalâj, üzerine veya ambalâjıına konulduna konulduğğu mallar u mallar ıın veya hizmetin henüz Türk Standardn veya hizmetin henüz Türk Standardıı

olmad

olmadıığğıından ilgili milletlerarasndan ilgili milletlerarasıı veya diğ veya diğer ülkelerin standardlar er ülkelerin standardlar ıına veya Enstitü taraf na veya Enstitü taraf ıından kabul edilenndan kabul edilen

teknik özelliklere uygun oldu

teknik özelliklere uygun olduğğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çııktktıığğıında Türknda Türk

Standardlar

Standardlar ıı Enstitüsü’nün garantisi alt Enstitüsü’nün garantisi altıında olduğnda olduğunu ifade eder.unu ifade eder.

D

İİ

KKAT!

TS

TS iişşareti ve yanareti ve yanıında yer alan saynda yer alan sayıı tek başş tek ba ıına iken (TS 4600 gibi), mamulün Türk Standardna iken (TS 4600 gibi), mamulün Türk Standardıına uygunna uygun

üretildi

üretildiğğine dair üreticinin beyanine dair üreticinin beyanıınnıı ifade eder. ifade eder. Türk Standardlar Türk Standardlar ıı Enstitüsü taraf Enstitüsü taraf ıından herhangi birndan herhangi bir

garanti söz konusu de

garanti söz konusu değğildir.ildir.

Standardlar ve standardizasyon konusunda daha geni

Standardlar ve standardizasyon konusunda daha geni şş bilgi Enstitümüzden sa bilgi Enstitümüzden sağ ğ lanabilir.lanabilir.

TÜRK STANDARDLARININ YAYIN HAKLARI SAKLIDIR. TÜRK STANDARDLARININ YAYIN HAKLARI SAKLIDIR.

(3)

Ön söz

-

- Bu Bu standard, standard, CEN CEN taraf taraf ıından kabul edilen EN 1371-2 (1998) standardndan kabul edilen EN 1371-2 (1998) standardıı esas al esas alıınarak, TSE Metalurjinarak, TSE Metalurji

Haz

Hazıırlrlıık Grubu’nca hazk Grubu’nca hazıırlanmrlanmıışş ve TSE Teknik Kurulu’nun 18 Nisan 2003 tarihli toplant ve TSE Teknik Kurulu’nun 18 Nisan 2003 tarihli toplantııssıında Türknda Türk

Standard

Standardıı olarak kabul edilerek yay olarak kabul edilerek yayıımmıına karar verilmina karar verilmişştir.tir.

-

(4)

İİ

çindekiler

0 0 GiriGirişş ... 11 1 1 Kapsam...Kapsam... 11 2

2 AtAtııf yapf yapıılan standard lan standard ve/veya ve/veya dokümanlardokümanlar ... 11

3

3 TariflerTarifler ... 22 4

4 Penetrant muayenePenetrant muayene şşartlar artlar ıı... 22

5

5 Muayene Muayene yöntemiyöntemi ... 22 6

6 KabulKabul şşartlar artlar ıı... 33

7

7 Sonuçlar Sonuçlar ıın açn açııklanmasklanmasıı... 44

8

8 SipariSiparişş... 44 9

9 Yeniden muayene... Yeniden muayene... 55 10

10 Son muayene temizliSon muayene temizliğği ii işşlemlerilemleri ... 55 11

11 Deney raporlar Deney raporlar ıı... 55

Ek

Ek A A (Bilgi (Bilgi için) için) KaynaklarKaynaklar ... 88 Ek

(5)

1 1

Döküm - S

ıı

v

ıı

penetrant muayenesi - Bölüm 2: Hassas dökümler

0 Giri

şş

Bu standard, EN 1371-1’i tamamlar ve hassas dökümlerin s

Bu standard, EN 1371-1’i tamamlar ve hassas dökümlerin sııvvıı penetrant muayenesini tan penetrant muayenesini tanıımlar. Referansmlar. Referans

alan

alanıın ölçü farklar n ölçü farklar ıı, döküm kal, döküm kalıınlnlıığğıındaki fark ve dindaki fark ve diğğer döküm yöntemlerine göre süreksizliklerin yaper döküm yöntemlerine göre süreksizliklerin yapııssıındakindaki

fark hesaba kat fark hesaba katııllıır.r.

Bu standard EN 1371-1 ile

Bu standard EN 1371-1 ile benzer yapbenzer yapııdaddadıır.r.

1 Kapsam

Bu standard, hassas döküm yoluyla imal edilen bütün dökümlerin (bak

Bu standard, hassas döküm yoluyla imal edilen bütün dökümlerin (bakıır r ıın esas alaşşn esas ala ıım malzemesi olduğm malzemesi olduğuu

bak

bakıır-bronz ve/veya bakr-bronz ve/veya bakıır-bronz-kur r-bronz-kur şşun alaun alaşşıımlmlıı dökümler hariç) genel amaçlar için s dökümler hariç) genel amaçlar için sııvvıı penetrant penetrant

muayenelerin

muayenelerini i kapsar.kapsar. Bu standard, havac

Bu standard, havacııllııkta kullankta kullanıılan hassas dökümlere (prEN lan hassas dökümlere (prEN 2002-16) uygulanmaz.2002-16) uygulanmaz.

2

2 At

At

ıı

f yap

ıı

lan standard ve/veya dokümanlar

Bu standardda, tarih belirtilerek veya belirtilmeksizin di

Bu standardda, tarih belirtilerek veya belirtilmeksizin diğğer standard ve/veya er standard ve/veya dokümanladokümanlara atra atııf yapf yapıılmaktadlmaktadıır.r.

Bu at

Bu atııflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmişş ve ve aaşşaağğııda liste halinde verilmida liste halinde verilmişştir. Tarih belirtilentir. Tarih belirtilen

at

atııflarda daha sonra yapflarda daha sonra yapıılan tadil veya revizyonlar, atlan tadil veya revizyonlar, atııf yapan bu standardda da tadil veya revizyon yapf yapan bu standardda da tadil veya revizyon yapıılmaslmasıı

şşartartıı ile uygulan ile uygulanıır. Atr. Atııf yapf yapıılan standard ve/veya dokümanlar lan standard ve/veya dokümanlar ıın tarihinin belirtilmemesi halinde ilgili standardn tarihinin belirtilmemesi halinde ilgili standardıınn

en son bask

en son baskııssıı kullan kullanııllıır.r.

EN, ISO, IEC EN, ISO, IEC

vb.No vb.No AdAd ıı ((İİngilizce)ngilizce) TS NoTS No 1) 1) _Ad_Ad ıı (Türkçe) (Türkçe) EN

EN 473 473 Qualification Qualification and and certification certification of of NDTNDT personnel - General principles

personnel - General principles TS 7477TS 7477EN 473EN 473 TahribatsTahribats

ıız Muayene z Muayene PersonelininPersonelinin

Vas

Vasııflandflandıır r ıılmaslmasıı ve ve

Belgelendirilm

Belgelendirilmesi – esi – GenelGenel Prensipler

Prensipler EN

EN 571-1 571-1 Non-destructive Non-destructive testing testing – – PenetrantPenetrant testing – Part 1:

testing – Part 1: General principlesGeneral principles

TS

TS EN EN 571-1 571-1 TahribatsTahribatsıız Muayene – Penetrantz Muayene – Penetrant

muayenesi – K

muayenesi – Kııssıım 1: Genelm 1: Genel

Kurallar Kurallar EN

EN 1370 1370 Founding Founding – – Surface Surface roughnessroughness

inspection by visualtactile comparators inspection by visualtactile comparators

TS EN 1370 TS EN 1370

pr

pr EN EN 1371-1 1371-1 Founding Founding – – Liquid Liquid penetrantpenetrant inspection – Part 1: Sand, gravity inspection – Part 1: Sand, gravity diedie and low pressure die castings

and low pressure die castings

TS EN TS EN 1371-1 1371-1

Dökümler – S

Dökümler – Sııvvıı penetrant penetrant

muayenesi – Bölüm 1: Kum muayenesi – Bölüm 1: Kum

ssııkkıışşttıır r ıılmlmıışş kal kalııp ve düşşük basp ve dü ük basıınçlnçlıı

kal

kalııp dökümlerp dökümler

pr EN 1956

pr EN 19562)2) Non- Non- destructive destructive testing testing – – PenetrantPenetrant testing and magnetic particle testing – testing and magnetic particle testing – Viewing conditions

Viewing conditions pr EN

pr EN ISO 345ISO 3452-4 2-4 Non-destructive Non-destructive testing testing – Pene– Penetranttrant testing – Part 4:

testing – Part 4: Equipment (ISO/FDISEquipment (ISO/FDIS 3452-4: 1998) 3452-4: 1998) TS EN ISO TS EN ISO 3452-4 3452-4 Not

-Not - Bu standardBu standardıın hazn hazıırlanmasrlanmasıında kullannda kullanıılan ve lan ve metin içersinde gerekli yerlerde zikredilen dokümanlarametin içersinde gerekli yerlerde zikredilen dokümanlara

yap

yapıılan atlan atııflar Ek A’da liste halinde verilmiflar Ek A’da liste halinde verilmişştir.tir.

1) TSE Notu

-1) TSE Notu - At Atııf yapf yapıılan standardlar lan standardlar ıın TS numarasn TS numarasıı ve Türkçe ad ve Türkçe adıı 3. ve 4. kolonda verilmişştir. 3. ve 4. kolonda verilmi tir.

2) TSE Notu:

(6)

2 2

3 Tarifler

Bu standard

Bu standardıın amaçlar n amaçlar ıı bak bakıımmıından, andan, aşşaağğııdaki tarifler geçerlidir.daki tarifler geçerlidir.

3.1 3.1 Hassas

Hassas döküm

döküm

Balmumu veya termoplâstik bir model etraf

Balmumu veya termoplâstik bir model etraf ıına seramik veya alçna seramik veya alçıı k kalalııp yapp yapııllıır, meydana gelen oyuk içersiner, meydana gelen oyuk içersine

erimi

erimişş metal ak metal akııttııllııp kurutulduktan sonra sökülür.p kurutulduktan sonra sökülür.

Not

-Not - Hassas döküm, zaman zaman kayHassas döküm, zaman zaman kayııp balmumu dökümde oldup balmumu dökümde olduğğuu şşekilde atekilde atııfta bulunur.fta bulunur.

3.2 3.2 Referans

Referans alan

alan

25 mm x 25 mm ölçülerinde kare

25 mm x 25 mm ölçülerinde kare şşeklinde bir alan tarif edilmieklinde bir alan tarif edilmişştir.tir.

4

4 S

S

ıı

v

ıı

penetrant muayene

şş

artlar

ıı

Penetrant muayenenin yap

Penetrant muayenenin yapıılacalacağğıı imalât kademeleri, imalâtç imalât kademeleri, imalâtçıı ile al ile alııccıı aras arasıındaki sözlendaki sözleşşmede açmede açııkça tarifkça tarif

edilmelidir. edilmelidir.

Muayene, sadece dökümlerin mutab

Muayene, sadece dökümlerin mutabıık kalk kalıınan bir knan bir kıısmsmıına veya belirli yüzdesine uygulanmalna veya belirli yüzdesine uygulanmalııddıır. Muayener. Muayene

kurallar

kurallar ıı aç açııkça belirtilmikça belirtilmişş olmal olmalıı, bu durum ayn, bu durum aynıı zamanda fiyat isteklerinde ve zamanda fiyat isteklerinde ve özellikle imalâtçözellikle imalâtçııya gönderilenya gönderilen

ve onun taraf

ve onun taraf ıından kabul edilen siparindan kabul edilen siparişşte açte açıık olarak belirtilmelidir. Bu bilgiler, imalâtçk olarak belirtilmelidir. Bu bilgiler, imalâtçıınnıın istenenn istenen şşiddetiddet

seviyesini elde etmek için gerekli maliyeti de

seviyesini elde etmek için gerekli maliyeti değğerlendirmesinde, ek muayenelerin ve ierlendirmesinde, ek muayenelerin ve işşlemlerin maliyetleri ilelemlerin maliyetleri ile imalât risklerinin de

imalât risklerinin değğerlendirilmesinderlendirilmesinde e imalâtçimalâtçııya yardya yardıımcmcıı olur. olur.

Her mutabakat için döküm alan

Her mutabakat için döküm alanıı muayene edilmeli ve takiben tan muayene edilmeli ve takiben tanıımlanmalmlanmalııddıır.r.

-

- Süreksizlik Süreksizlik tipitipi -- ŞŞiddet seviyesiiddet seviyesi

Seçilen penetrant muayene metoduna ba

Seçilen penetrant muayene metoduna bağğllıı olarak, hassasiyet de olarak, hassasiyet değğiişşebilir.ebilir. ŞŞiddet seviyeleri, kullaniddet seviyeleri, kullanıılanlan

penetrantlara ve imalâtç

penetrantlara ve imalâtçıı ile al ile alııccıı aras arasıında kararlaşşttnda kararla ıır r ıılan metoda uygun olarak seçilmelidir.lan metoda uygun olarak seçilmelidir.

Süreksizlik tipi ve

Süreksizlik tipi ve şşiddet seviyesi, muayene edilen döküm alaniddet seviyesi, muayene edilen döküm alanıına bana bağğllıı olarak farkl olarak farklıı olabilir (süreksizlik tipi olabilir (süreksizlik tipi

için Çizelge 1 ve

için Çizelge 1 ve şşiddet seviyesi için ise Çizelge 2 ve Çizelge 3).iddet seviyesi için ise Çizelge 2 ve Çizelge 3).

5

5 Muayene

Muayene yöntemi

yöntemi

5.1

5.1 İş

İşlem

lem

şşekli

ekli

Muayene EN 571-1’de tarif edildi

Muayene EN 571-1’de tarif edildiğğii şşekilde yapekilde yapıılmallmalııddıır. Penetrant malzemelerin özelliklerinin, imalâtçr. Penetrant malzemelerin özelliklerinin, imalâtçıı ile ile

al

alııccıı aras arasıında kararlaşşttnda kararla ıır r ıılan özelliklere uygunlulan özelliklere uygunluğğu kontrol edilmelidir.u kontrol edilmelidir.

5.2 Uygulay

ıı

c

ıı

n

ıı

n vas

ıı

flar

ıı

Muayene, EN 473 veya e

Muayene, EN 473 veya eşşdedeğğer olduer olduğğu u düdüşşünülen bir belgede belirtilen vasünülen bir belgede belirtilen vasııflara sahip kişşiler taraf flara sahip ki iler taraf ıındanndan

yap

yapıılmallmalııddıır. Bu kir. Bu kişşilerin vasilerin vasııflar flar ıı, sipari, siparişşin kabulü sin kabulü sıırasrasıında, imalâtçnda, imalâtçıı ile al ile alııccıı aras arasıında kararlanda kararlaşşttıır r ıılmallmalııddıır.r.

5.3 Donan

ıı

mlar

ıı

n uygunlu

n uygunluğ

ğu

u

Donan

Donanıımlar, EN 571-1 ve mlar, EN 571-1 ve pr EN ISO pr EN ISO 3452-4’ye uygun olmal3452-4’ye uygun olmalııddıır.r.

5.4 5.4 Yüzey

Yüzey haz

haz

ıı

rlama

Yüzey haz

Yüzey hazıırlama işşlemi EN 571-1’e uygun olmalrlama i lemi EN 571-1’e uygun olmalııddıır.r.

Deneye tâbi tutulacak alandaki nihaî döküm yüzeyi, gerekli

Deneye tâbi tutulacak alandaki nihaî döküm yüzeyi, gerekli şşiddet seviyesi tayininin yapiddet seviyesi tayininin yapıılmaslmasıı için, yeterli için, yeterli

parlakl

parlaklıık, kontrast ve k, kontrast ve uygun biçime sahip olmaluygun biçime sahip olmalııddıır.r.

Not 1

-Not 1 - SipariSiparişş s sıırasrasıında banda başşkaka şşekilde belirtilmedikçe, yüzey son iekilde belirtilmedikçe, yüzey son işşlemi Çizelge 4’ten lemi Çizelge 4’ten seçilmelidir.seçilmelidir.

Not 2

-Not 2 - Bir görsel döküm yüzey pürüzlülük komparatörü kullanBir görsel döküm yüzey pürüzlülük komparatörü kullanıılarak, yüzey son işşlem delarak, yüzey son i lem değğerlendirilmesininerlendirilmesinin

yap

(7)

3 3 Dökümler, teslim

Dökümler, teslim şşartlar artlar ıında belirtilennda belirtilen şşekilde sekilde sııvvıı penetrant muayeneye tâbi tutulmal penetrant muayeneye tâbi tutulmalııddıır. r. AAşşıındndıır r ııccıı kum veya kum veya

bilya püskürtülmesi gerekirse, muhtemel süreksizlikleri kapatmak veya s

bilya püskürtülmesi gerekirse, muhtemel süreksizlikleri kapatmak veya sıızdzdıırmayrmayıı bertaraf edebilmek için bu bertaraf edebilmek için bu

iişşlemler mümkün oldulemler mümkün olduğğu kadar hafif yapu kadar hafif yapıılmallmalııddıır. Muhtemel süreksizlikleri kapatma veya sr. Muhtemel süreksizlikleri kapatma veya sıızdzdıırmayrmayıı bertaraf bertaraf

edebilme riski kabul edilmiyorsa, süreksizliklerin tayininin daha kolay yap

edebilme riski kabul edilmiyorsa, süreksizliklerin tayininin daha kolay yapıılmaslmasıı için, püskürtmeyi kimyasal için, püskürtmeyi kimyasal

da

dağğlama ilama işşlemi takip edebilir. Banyonun kimyasal bilelemi takip edebilir. Banyonun kimyasal bileşşimi ile deriimi ile derişşim, sim, sııcaklcaklıık, nötralizasyon ve çalkalama içink, nötralizasyon ve çalkalama için

dald

daldıırma süresi gibi dirma süresi gibi diğğer parametreler, siparier parametreler, siparişşin kabulü sin kabulü sıırasrasıında imalâtçnda imalâtçıı ile al ile alııccıı aras arasıında kararlanda kararlaşşttıır r ııldldıığğıı

şşekilde seçilmelidir.ekilde seçilmelidir.

5.5 5.5 Penetrant

Penetrant deneyin

deneyin hassasiyet

hassasiyet derecesi

derecesi

Penetrant deneyin hassasiyet derecesi, sipari

Penetrant deneyin hassasiyet derecesi, siparişşin kabulü sin kabulü sıırasrasıında imalâtçnda imalâtçıı ile al ile alııccıı aras arasıındanda

kararla

kararlaşşttıır r ıılmallmalııddıır.r.

5.6 Muayene

şşartlar

artlar

ıı

Muayene pr EN 1956’ya göre yap

Muayene pr EN 1956’ya göre yapıılmallmalııddıır.r.

Not 1

-Not 1 - ŞŞeffaf bir cetvelin kullaneffaf bir cetvelin kullanıılmaslmasıı tavsiye edilir. tavsiye edilir.

Muayene, ç

Muayene, çııplak gözle veya 3 kere büyülterek yapplak gözle veya 3 kere büyülterek yapıılmallmalııddıır.r.

Not 2

-Not 2 - Özel durumlarda, sipariÖzel durumlarda, siparişşin kabulü sin kabulü sıırasrasıında imalâtçnda imalâtçıı ile al ile alııccıı aras arasıında kararlanda kararlaşşttıır r ıılanlan şşekilde, dahaekilde, daha

fazla büyültme yap

fazla büyültme yapıılabilir.labilir.

6 Kabul

şş

artlar

ıı

6.1 6.1 Süreksizlik

Süreksizlik belirtileri

belirtileri

6.1.1 Genel

Süreksizlik belirtileri do

Süreksizlik belirtileri doğğrusal olmayan (ayr rusal olmayan (ayr ıık veya küme halinde), aynk veya küme halinde), aynıı hizada veya do hizada veya doğğrusal olabilir.rusal olabilir.

Süreksizliklerin büyüklü

Süreksizliklerin büyüklüğğünü tayin etmek için genellikle penetrant muayene kullanünü tayin etmek için genellikle penetrant muayene kullanıılamamakla birlikte,lamamakla birlikte,

penetrant muayene, belirtinin L uzunlu

penetrant muayene, belirtinin L uzunluğğu ile W geniu ile W genişşliliğğinin ölçülerek deinin ölçülerek değğerlendirmesine imkan saerlendirmesine imkan sağğlar.lar. Buradan itibaren a

Buradan itibaren aşşaağğııdaki semboller kullandaki semboller kullanıılacaktlacaktıır:r:

- L Uzunluk, - L Uzunluk, -

- W W GeniGenişşlik,lik, - t Kal - t Kalıınlnlıık,k,

- P Penetrant, - P Penetrant, -

- SP SP DoDoğğrusal olmayan ayr rusal olmayan ayr ıık belirtiler,k belirtiler,

-

- CP CP DoDoğğrusal olmayan kümerusal olmayan küme şşeklinde belirtiler,eklinde belirtiler, -

- AP AP AynAynıı hizadaki belirtiler, hizadaki belirtiler,

-

- LP LP DoDoğğrusal belirtiler.rusal belirtiler.

6.1.2

6.1.2 Ş

Şartlar

artlar

Penetrant belirtilerin de

Penetrant belirtilerin değğiişşik tipleri, Çizelge 1’de gösterilen süreksizliklerle (A, B, C, vb.) ik tipleri, Çizelge 1’de gösterilen süreksizliklerle (A, B, C, vb.) iliilişşkilendirilebilir.kilendirilebilir. Çizelge 1, süreksizliklerle ilgili olarak do

Çizelge 1, süreksizliklerle ilgili olarak doğğrusal, dorusal, doğğrusal olmayan veya aynrusal olmayan veya aynıı hizada penetrant muayene hizada penetrant muayene

belirtilerini göstermektedir. belirtilerini göstermektedir.

6.2 S

ıı

v

ıı

penetrant muayene belirtilerinin tan

ıı

mlanmas

ıı

a) Do

a) Doğğrusal olmayan belirtiler, Lrusal olmayan belirtiler, L<< 3 W 3 W şşeklinde olan:eklinde olan:

- Ayr

- Ayr ıık (SP),k (SP),

-

- Küme Küme halinde halinde (CP): (CP): Ölçülebilen Ölçülebilen bir bir alanalan şşeklinde çoklu belirti alaneklinde çoklu belirti alanıı..

İİki ayr ki ayr ıık veya küme halindeki belirti arask veya küme halindeki belirti arasıındaki en küçük uzaklndaki en küçük uzaklıık, en az en büyük belirtinin iki katk, en az en büyük belirtinin iki katıı kadar kadar

olmal olmalııddıır.r.

b) Ayn

b) Aynıı hizadaki belirtiler (AP). hizadaki belirtiler (AP).

-

- DoDoğğrusal olmayan belirtiler:rusal olmayan belirtiler: İİki belirti araski belirti arasıındaki mesafe, 2 mm’den daha azdndaki mesafe, 2 mm’den daha azdıır ve en az üç belirtir ve en az üç belirti

gözlenmi gözlenmişştir.tir. -

- DoDoğğrusal belirtiler:rusal belirtiler: İİki belirti araski belirti arasıındaki mesafe, aynndaki mesafe, aynıı hizadaki en uzun süreksizli hizadaki en uzun süreksizliğğin uzunluin uzunluğğundan dahaundan daha

küçüktür. küçüktür. c) Do

(8)

4 4

6.3

6.3 Ş

Şiddet seviyeleri

iddet seviyeleri

6.3.1 Genel

Çizelge 2 ve Çizelge 3’e göre birkaç

Çizelge 2 ve Çizelge 3’e göre birkaç şşiddet seviyesi kabul edilmiiddet seviyesi kabul edilmişştir.tir. İİstenilenstenilen şşiddet seviyesine baiddet seviyesine bağğllıı olarak olarak

verilen bitirme derecesine (Çizelge 4) kar

verilen bitirme derecesine (Çizelge 4) kar şşııllıık gelen bir yüzey üzerinde deney yapk gelen bir yüzey üzerinde deney yapıılmaslmasıı gereklidir. gereklidir.

Dökümlerin kullan

Dökümlerin kullanııllıışşıına bana bağğllıı olarak, bütün belirti tipleri ile olarak, bütün belirti tipleri ile şşiddet seviyelerinin penetrant muayenesi, aliddet seviyelerinin penetrant muayenesi, alııccıı

taraf

taraf ıından siparindan siparişş s sıırasrasıında nda belirlenmelidbelirlenmelidir.ir. İİmalâtçmalâtçıı, bu talebi yerine getirece, bu talebi yerine getireceğğini doini doğğrulamalrulamalııddıır.r.

Penetrant belirtilerin hesaba kat

Penetrant belirtilerin hesaba katıılmaslmasıı için, için, şşiddet seviyesine uygun ölçülere sahip iddet seviyesine uygun ölçülere sahip olmalar olmalar ıı gerekir. gerekir.

İİstenilenstenilen şşiddet seviyesi, imalâtçiddet seviyesi, imalâtçıı ile al ile alııccıı aras arasıında kararlanda kararlaşşttıır r ııldldıığğıı gibi seçilmeli ve belirlenmelid gibi seçilmeli ve belirlenmelidir.ir.

6.3.2

6.3.2 Ş

Şartlar

artlar

Çizelge 2 ve Çizelge 3, ilgili

Çizelge 2 ve Çizelge 3, ilgili şşiddet seviyesinde kabul edilecek en küçük uzunluklar iddet seviyesinde kabul edilecek en küçük uzunluklar ıı göstermektedir. göstermektedir.

6.3.3 6.3.3 Penetrant muayene belirtileri

Penetrant muayene belirtileri

Çizelge 2, do

Çizelge 2, doğğrusal olmayan ayr rusal olmayan ayr ıık veya dok veya doğğrusal olmayan kümerusal olmayan küme şşeklinde belirtilerle ilgilidir.eklinde belirtilerle ilgilidir.

Çizelge 3, do

Çizelge 3, doğğrusal veya hizalanmrusal veya hizalanmıışş belirtilerle ilgilidir. belirtilerle ilgilidir.

Çizelge 2 ve Çizelge 3 birbirinden ba

Çizelge 2 ve Çizelge 3 birbirinden bağğıımsmsıızdzdıırr

Not

-Not - Çizelge 2 ve Çizelge 3’ten, farkl Çizelge 2 ve Çizelge 3’ten, farklıışşiddet seviyeleri seçilebilir.iddet seviyeleri seçilebilir.

7 Sonuçlar

ıı

n yorumu

Bir süreksizlik belirtisinin aç

Bir süreksizlik belirtisinin açııklanmasklanmasıı için, referans alan içeren bir çerçeve en için, referans alan içeren bir çerçeve en elverielverişşsiz yere yerlesiz yere yerleşştirilmelidir.tirilmelidir.

Gözlenen belirtiler, bu standardda tan

Gözlenen belirtiler, bu standardda tanıımlanan referansmlanan referans şşiddet seviyeleri ile mukayece edilmeli ve eiddet seviyeleri ile mukayece edilmeli ve eşşdedeğğerer

veya en yak

veya en yakıın daha üst bir n daha üst bir şşiddet seviyesi,iddet seviyesi, şşiddet seviyesi olarak aliddet seviyesi olarak alıınmalnmalııddıır.r.

Muayene edilecek döküm alan

Muayene edilecek döküm alanıı, referans döküm alan, referans döküm alanıından daha küçük oldundan daha küçük olduğğunda, belirtilerin kabul edilebilirunda, belirtilerin kabul edilebilir

en büyük say

en büyük sayııssıı veya ölçüsü, sipari veya ölçüsü, siparişşin kabulü sin kabulü sıırasrasıında imalâtçnda imalâtçıı ile al ile alııccıı aras arasıında kararlaşşttnda kararla ıır r ıılmallmalııddıır.r.

Ayn

Aynıı saysayııda doda doğğrusal olmayan lekeler ve/veya benzer görünürusal olmayan lekeler ve/veya benzer görünüşşlü aynlü aynıı uzunlukta do uzunlukta doğğrusal belirtiler tespitrusal belirtiler tespit

edildi

edildiğğinde, belirtilerin einde, belirtilerin eşş de değğer olduer olduğğu düu düşşünülmelidiünülmelidir. r. FarklFarklıı tiplerin izin verilebilen en büyük süreksizlikleri, tiplerin izin verilebilen en büyük süreksizlikleri,

referans alanda e

referans alanda eşş zamanl zamanlıı olarak olarak görünebilir.görünebilir.

Herhangi bir belirti tipi için gözlenen

Herhangi bir belirti tipi için gözlenen şşiddet seviyesi, sipariiddet seviyesi, siparişşte belirtilene ete belirtilene eşşit veya daha iyi ise, dökümün buit veya daha iyi ise, dökümün bu standarda uygun oldu

standarda uygun olduğğu u düdüşşünülmelidir. Gözlenenünülmelidir. Gözlenen şşiddet seviyesi, sipariiddet seviyesi, siparişşte belirtilenden daha kötü ise, bute belirtilenden daha kötü ise, bu standarda uygun olmad

standarda uygun olmadıığğıı kabul edilmelidir. kabul edilmelidir.

Sipari

Siparişşte veyate veya şşartnamelerde beliritlenartnamelerde beliritlen şşartlar, bu standardda kullanartlar, bu standardda kullanıılan terminolojiye uygun olmallan terminolojiye uygun olmalııddıır.r.

Not 1

-Not 1 - ŞŞiddet seviye referanslar iddet seviye referanslar ıı, iste, isteğğe bae bağğllıı olarak seçilir. Onlar, gerek bir olarak seçilir. Onlar, gerek bir çizelgeden diçizelgeden diğğerine gerekse birerine gerekse bir

belirti cinsinden di

belirti cinsinden diğğerine aynerine aynıı serilerde dikkate al serilerde dikkate alıınmayabilir.nmayabilir.

Not 2

-Not 2 - Daha küçük birDaha küçük bir şşekil, daha iyi birekil, daha iyi bir şşiddet seviyesi gösterir.iddet seviyesi gösterir. Not

3-Not 3- Döküm yüzeyinin 25 mm x 25 mm’den daha büyük alanDöküm yüzeyinin 25 mm x 25 mm’den daha büyük alanıınnıın, kararlan, kararlaşşttıır r ıılanlan şşiddet seviyesini aiddet seviyesini aşşanan

süreksizlikler ihtiva etmemesi

süreksizlikler ihtiva etmemesi şşartartııyla, süreksizliklerin kabul edilebilirliyla, süreksizliklerin kabul edilebilirliğği genellikle si genellikle sıınnıırlanmamrlanmamıışşttıır.r.

8 Sipari

şş

Sipari

Siparişş a aşşaağğııdaki bilgileri ihtiva etmelidir.daki bilgileri ihtiva etmelidir.

a)

a) Muayene Muayene edilecek edilecek dökümlerin dökümlerin alanalanıı ve yüzdesi (Madde 4), ve yüzdesi (Madde 4),

b)

b) Partiler Partiler arasarasıında kararlanda kararlaşşttıır r ııldldıığğıı şşekilde, muayenenin yapekilde, muayenenin yapıılacalacağğıı imalât alan imalât alanıı veya alanlar veya alanlar ıı (Madde 4), (Madde 4),

c)

c) Penetrant Penetrant muayenemuayene şşartlar artlar ıı, muayene edilecek döküm alanlar , muayene edilecek döküm alanlar ıı için süreksizlik belirtilerinin tipi ve için süreksizlik belirtilerinin tipi ve şşiddetiddet

seviyesi (Madde 4, Madde 6.2 ve Madde 6.3). seviyesi (Madde 4, Madde 6.2 ve Madde 6.3). Not

(9)

5 5

9

9 İİ

lave muayene

Yeniden muayene, EN 571-1’e göre yap

Yeniden muayene, EN 571-1’e göre yapıılmallmalııddıır.r.

10 10 Muayene

Muayene sonras

sonras

ıı

temizlik i

şş

lemleri

Muayene sonras

Muayene sonrasıı temizlik i temizlik işşlemleri, EN 571-1’e göre yaplemleri, EN 571-1’e göre yapıılmallmalııddıır.r.

11 11 Deney

Deney raporu

raporu

3)3)

Sipari

Siparişşin kabulü sin kabulü sıırasrasıında alnda alııccıı taraf taraf ıından istendindan istendiğği durumlarda, bir tip deney raporu ve bir deney raporui durumlarda, bir tip deney raporu ve bir deney raporu

haz

hazıırlanmalrlanmalııddıır.r.

Yap

Yapıılabilirse, tip deney raporu veya raporlar labilirse, tip deney raporu veya raporlar ıı ile deney raporu veya raporlar ile deney raporu veya raporlar ıı, en az Ek B’de verilen bilgileri, en az Ek B’de verilen bilgileri

içermelidir. içermelidir. Not

-Not - Bir tip deney raporu örneBir tip deney raporu örneğği Çizelge B.1’de ve bir deney raporu örnei Çizelge B.1’de ve bir deney raporu örneğği Çizelge B.2’de verilmii Çizelge B.2’de verilmişştir.tir. Deney raporu, tip deney raporuna uygun olmal

Deney raporu, tip deney raporuna uygun olmalııddıır.r.

3)

3) TSE Notu -TSE Notu - Deney raporu, burada istenilen bilgilere ilâveten, TS EN ISO/IEC 17025’te verilen bilgileri deDeney raporu, burada istenilen bilgilere ilâveten, TS EN ISO/IEC 17025’te verilen bilgileri de ihtiva edecek

(10)

6 6

Çizelge 1

Çizelge 1 - Süreksizliklerin yap - Süreksizliklerin yapııssıı ve kar ve kar şşııllıık gelen sk gelen sııvvıı penetrant muayene belirtilerinin tipleri penetrant muayene belirtilerinin tipleri

S

Sııvvıı penetrant muayene belirti tipleri penetrant muayene belirti tipleri

Lineer olmayan Lineer olmayan Süreksizliklerin

Süreksizliklerin tipi tipi GösterilişşGösterili

Ayr Ayr ııkk SP SP KümeKümeCPCP Lineer Lineer LP LP Düzgün Düzgün AP AP Gaz

Gaz gözenekler gözenekler A A X X X X – – XX

Kum ve/veya curuf kal Kum ve/veya curuf kalııntntıılarlar

(alümina d

(alümina dıışşıında)nda) B B X X X X – – XX

Azot nedeniyle

Azot nedeniyle oluoluşşanan büzülme kusurlar

büzülme kusurlar ıı1)1) C C X X X X X X XX

Çatlaklar

Çatlaklar D D – – – – X X XX

S

Sııcak ycak yıırtrtııklar klar E E – – – – X X XX

İİlâveler lâveler F F X X – – X X XX

Katlanmalar ve so

Katlanmalar ve soğğuk kaynakuk kaynak yerleri

yerleri H H – – – – X X XX

Alümina

Alümina1)1) J J – – – – X X XX

Di

Diğğer er belirtiler belirtiler N N X X X X – – XX

1) Sadece demir(II) d

1) Sadece demir(II) dıışşıındaki alandaki alaşşıımlar içinmlar için

Çizelge 2

Çizelge 2 - Pürüzlülük - Pürüzlülük şşiddet seviyeleri – Ayr iddet seviyeleri – Ayr ıık (SP)k (SP)

veya küme

halinde (CP) bulunan dohalinde (CP) bulunan doğğrusal olmayanrusal olmayan

belirtiler belirtiler

Ş

Şiddet iddet seviyesi seviyesi 1 1 2 2 3 3 4 4 5 5 66 772)2) 881)1) Hesaba kat

Hesaba katıılacak en küçüklacak en küçük

belirtinin

belirtinin2)2) çap çapıı, mm, mm 0,3 0,3 0,3 0,3 0,5 0,5 1 1 1,5 1,5 2 2 3 3 55

Do

Doğğrusal olmayanrusal olmayan belirti say

belirti sayııssıı3)3)

, en çok

0 0 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 11

SP SP 0,3 0,3 1 1 1,5 1,5 2 2 3 3 5 5 7 7 1010 Belirtilerin (A, B, C F ve Belirtilerin (A, B, C F ve N) en büyük ölçüsü, mm N) en büyük ölçüsü, mm CP 0,3 CP 0,3 2 2 3 3 4 4 5 5 6 6 9 9 1515

1) Özel ölçüler için bilgi (örne

1) Özel ölçüler için bilgi (örneğğin, kullanin, kullanıım aralm aralıığğıı d dıışşıında olan büyük dökümler).nda olan büyük dökümler).

2) SP veya CP 2) SP veya CP 3) CP+SP’ye kar

3) CP+SP’ye kar şşııllıık gelen belirtilerin sayk gelen belirtilerin sayııssıı

Not

(11)

7 7 Çizelge 3

Çizelge 3 - - ŞŞiddet seviyeleri - Doiddet seviyeleri - Doğğrusal (LP) ve hizalanmrusal (LP) ve hizalanmıışş (AP), ayr (AP), ayr ıık ve küme halinde belirtilerk ve küme halinde belirtiler

Ş

Şiddet seviyesiiddet seviyesi 1 1 2 2 3 3 4 4 5 5 66 Kal Kalıınlnlııkk bölümü t bölümü t L L I I C C I I L L C C L L I I C C I I L L C C L L I I C C I I L L CC tt ≤≤ 16 16 mm mm 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,5 0,5 0,8 0,8 0,5 1 0,5 1 1,5 1 1,5 1 1,5 1,5 2,5 2,5 1,5 2 1,5 2 4 4 2 2,5 2 2,5 55 16 mm < t 16 mm < t ≤≤ 50 mm 50 mm 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 1 1 2 2 0,5 0,5 2 2 4 4 1 1 3 3 6 6 1,5 1,5 4 4 8 8 2 2 5 5 1414 t t > > 50 50 mm mm 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,7 0,7 1,5 1,5 3 3 1,5 3 1,5 3 6 6 2 2 5 5 12 2,5 7 17 3 12 2,5 7 17 3 10 2510 25 L: En küçük belirtinin uzunlu

L: En küçük belirtinin uzunluğğu, mm.u, mm. I: Ayr

I: Ayr ıık belirtinin en büyük uzunluk belirtinin en büyük uzunluğğu, mm.u, mm.

C: Küme halindeki belirtilerin en büyük uzunlu

C: Küme halindeki belirtilerin en büyük uzunluğğu, mm.u, mm. Not

-Not - Penetrant belirtiler belli bir Penetrant belirtiler belli bir zaman aralzaman aralıığğıında büyüyebilir ve bu durum göz önüne alnda büyüyebilir ve bu durum göz önüne alıınmalnmalııddıır.r.

Çizelge 4

Çizelge 4 - S - Sııvvıı penetrant muayene için tavsiye edilen yüzey son i penetrant muayene için tavsiye edilen yüzey son i şşlem delem değğerlerierleri

Komparatörler Komparatörler1)1) Dikkate al

Dikkate alıınan ennan en

küçük belirtinin ölçüleri küçük belirtinin ölçüleri mm mm BNIFBNIF 2) 2) _SCRATA_SCRATA 2)2)

0,3’e kadar ve 1 dahil

0,3’e kadar ve 1 dahil 2/0S1 – 1/0S12/0S1 – 1/0S1_{1 S2}_{1 S2} – – 1’nin üzerinde, 2’ye kadar

1’nin üzerinde, 2’ye kadar ve 2 dahil ve 2 dahil 2 S2 2 S2 3 S2 3 S2 A 1 A 1 H 1 H 1 2’nin üzerinde, 3’e kadar

2’nin üzerinde, 3’e kadar ve 3 dahil ve 3 dahil 4 S2 –5 S24 S2 –5 S2 A 2 A 2 H 2 H 2 3’ün üzerinde

3’ün üzerinde _{(döküm gibi yüzey)}_{(döküm gibi yüzey)}BelirlenmemiBelirlenmemişştirtir A 3 – A 4 A 3 – A 4_{H 3}_{H 3} 1) EN 1370’e bak

1) EN 1370’e bakıınnıız.z.

2) Ek A’ya bak 2) Ek A’ya bakıınnıız.z.

(12)

8 8

Ek A

(Bilgi için)

Kaynaklar

Bu standard

Bu standardıın hazn hazıırlanmasrlanmasıında baznda bazıı dokümanlar referans olarak kullan dokümanlar referans olarak kullanıılmlmıışşttıır. Bilgi amaçlr. Bilgi amaçlıı olan bu olan bu

referanslar, metin içersinde, uygun yerlerde zikredilmi

referanslar, metin içersinde, uygun yerlerde zikredilmişş ve yay ve yayıımlar liste halinde verilmimlar liste halinde verilmişştir.tir.

EN

EN 1559-1 1559-1 Technical Technical conditions conditions of of delivery delivery – – Part Part 1: 1: GeneralGeneral prEN 2002-16

prEN 2002-161)1) Aerospace Aerospace series series – – Test Test method method for for metallic metallic materials materials – – Part Part 16: 16: Method Method forfor penetrant flaw detection

penetrant flaw detection

Çelik dökümlerin yüzey kalitesinin belirlenmesi için “SCRATA” komparatörleri, “The Castings Development Çelik dökümlerin yüzey kalitesinin belirlenmesi için “SCRATA” komparatörleri, “The Castings Development Centre Ltd., 7 East

Centre Ltd., 7 East Bank Road, Sheffielg, S2 3PT, United Kingdom” adresinden temin edilebilir.Bank Road, Sheffielg, S2 3PT, United Kingdom” adresinden temin edilebilir.

“BNIF 359 Recommandation technique du Bureau de Normalisation des Industries de la Fonderie. “BNIF 359 Recommandation technique du Bureau de Normalisation des Industries de la Fonderie. Caractérisation d’états de surface des piéces

Caractérisation d’états de surface des piéces moulées – Utilisation des échantillons types de moulées – Utilisation des échantillons types de 110 x 160 mm”,110 x 160 mm”, Editions Techniques des Industries de la Fonderie, 44 avenue de la Division Leclerc, 92312 Sévres Cedes, Editions Techniques des Industries de la Fonderie, 44 avenue de la Division Leclerc, 92312 Sévres Cedes, France’den temin edilebilir.

France’den temin edilebilir.

1)

1) Kaynak: Kaynak: AECMAAECMA The European Association of

The European Association of Aerospace Industries - Aerospace Industries - StandardizationStandardization Gulledelle 94

Gulledelle 94

B-1200 BRUSSELS B-1200 BRUSSELS

(13)

9 9

Ek B

(Bilgi

İİ

çin)

Tip deney raporu ve deney raporu

Çizelge B.1’de, bir tip

Çizelge B.1’de, bir tip deney raporu örnedeney raporu örneğği verilmii verilmişştir. Çizelge B.2’de, bir deney raporu örnetir. Çizelge B.2’de, bir deney raporu örneğği verilmii verilmişştir.tir. Çizelge B.1

-Çizelge B.1 - Tip deney raporu örne Tip deney raporu örneğğii

Ş

Şirket:... irket:... Tip Tip deney deney raporu raporu No.: ...No.: ... Al

Alııccıı::

Döküm tasla Döküm taslağğıı::

Tip deneyin tarihi: Tip deneyin tarihi: İİzlenebilirlik izlenebilirlik işşareti:areti: EN 571’e uygunlu

EN 571’e uygunluğğu: u: Evet Evet HayHayıır r

De

Değğilse, uygun olduilse, uygun olduğğu standard u standard ... İİmalât platformu:malât platformu:

Yüzey haz

Yüzey hazıırlama:rlama:

Deney yöntemi: Deney yöntemi:

Penetrant malzemesi: Penetrant malzemesi: Deney s

Deney sııcaklcaklıığğıı: ...º C: ...º C

Muayene

Muayene şşartlar artlar ıı

Olu

(14)

10 10

Çizelge B.1

-Çizelge B.1 - Deney raporu örneDeney raporu örneğğii

Ş

Şirket:... irket:... Tip Tip deney deney raporu raporu No.: ...No.: ... Al

Alııccıı::

Döküm tasla Döküm taslağğıı::

Tip deneyin tarihi: Tip deneyin tarihi: İİzlenebilirlik izlenebilirlik işşareti:areti: Tip de

Tip deney raney raporu Noporu No.: .: ... Ş

Şartlar:artlar: Belirtiler: Belirtiler: Sonuçlar

Sonuçlar ıın açn açııklanmasklanmasıı::

Karar: Karar: Deney yöntemi: Deney yöntemi: Penetrant malzemesi: Penetrant malzemesi:

Gerekli muayene dokümanlar Gerekli muayene dokümanlar ıı

Muayeneyi yapan:

Muayeneyi yapan: İİmza:mza:

Muayene

Muayene şşartlar artlar ıı

Olu