یتخانش ینامرد هورگ ریثأت
یگسئای مئلاع رب یراتفر
یروس هیضرم
(
MSc
)
8دنویلوک ارتیم ،
(
PhD
)
1 *،
للهادی
یحتفلاوبا
زاتمم
(
PhD
)
9 و 4،
یرون رهچیرپ
(
MSc
)
8 8 -ناریا ،هاشنامرک ،هاشنامرک یکشزپ مولع هاگشناد ،ییامام و یراتسرپ هدکشناد 1 یکشزپ مولع هاگشناد ،ییامام و یراتسرپ هدکشناد ،یروراب تملاس هورگ ناریا ،هاشنامرک ،هاشنامرک 9 تاقیقحت زکرم ناریا ،نارهت ،یشخبناوت و یتسیزهب مولع هاگشناد ،یدنملاس 4 -یدنملاس تاقیقحت هسسوم یزلام یزلام ،روگنلاس ،گنادرس ،یزلام یارتوپ هاگشناد ، تفایرد : 82 / 9 / 39 ، :حلاصا 19 / 1 / 39 ، ذپ ی شر : 84 / 88 / 39هصلاخ
هقبااس و فده : هداش هتخاناش مئلاع یگاسئای ، و هدوب هارمه یگتفاشش و ارراضا یعون اب نانز بلغا یارب دشاب یم یتبقارم مهم یاه شلاچ زا یکی . فده اب هعلارم نیا یسررب ینامرد هورگ رب یراتفر یتخانش )هیلوا دمایپ( یگسئای یاه هناشن دش ماجنا . شور و داوم :اه ،هدش لرتنک یفداصت ینیلاب ییامزشراک هعلارم نیا ر رب یو 39 لاس رد ناکرسیوت رهش ینامرد یتشادهب زکرم ود رد یتشادهب هدنورپ یاراد هسئای نز 8932 هب هک هورگ ود رد یفداصت یدنب کولب شور 42 دندش میسقت لرتنک و هلخادم هرفن دیدرگ ماجنا ، و 6 هسلج 39 یط یا هقیقد 6 هورگ ،یلاوتم هتفه نامرد ی هورگ تهج یراتفر یتخانش دش رازگرب هلخادم . مکش سفنت کینکت دننام یراتفر یاه کینکت و یفنم دنیشدوخ راکفا ییاسانش دننام یتخانش یاه کینکت زا هدافتسا اب تاسلج نیا زا کی ره رد ی مئلاع ، ( نیرگ سایقم زا هدافتسا اب یگسئای یاه هناشن .تفرگ رارق ثحب دروم یگسئای 69 -9 لبق ) و هلخادم عورش زا مامتا زا سپ 6 دش هدیجنس هورگ ود ره رد هتفه . نایاپ زا سپ اه شجنس یقلاخا لوصا تیاعر تهج هب .دومن تفایرد یشزومش هرواشم هسلج کی لرتنک هورگ هتفای :اه یتخانش هورگ رد هلخادم زا لبق نیرگ یلک هرمن نیگنایم ( یراتفر 11 / 81 ± 91 / 11 ( لرتنک و ) 12 / 89 ± 1 / 14 ) توافت نعم یرامش ی یلک هرمن نیگنایم .تشادن یراد (یراتفر یتخانش هورگ رد هلخادم نایاپ زا سپ نیرگ 14 / 9 ± 92 / 82 نعم تروص هب ) ی (لرتنک هورگ هب تبسن راد 12 / 3 ± 39 / 14 (دوب هتفای شهاک ) 92 / 9 p< .) هجیتن :یریگ هک داد ناشن هعلارم جیاتن یراتفر یتخانش ینامرد هورگ دناوت یم .ددرگ یگسئای یاه هناشن شهاک ثعاب هژاو :یدیلک یاه ،یراتفر یتخانش نامرد ،ینامرد هورگ هناشن یگسئای یاه .همدقم
زا یتمسق یگسئای هچ رگا دنیشرف نش ضراوع اما تسا نانز یگدنز یعیبط یم بلغا یارب نش ندیسر ارف و دشاب رثؤم نانز یگدنز تیفیک و تملاس رب دناوت ( تسا هارمه یگتفشش و اررضا یعون اب هراومه فلتخم عماوج رد نانز 8 تارییغت .) و دنتسه یناور و یمسج ضراوع و یتحاران عبنم نیرت مهم هرود نیا رد هدش داجیا مم تیفیک اب طبترم یتملاس و یحور هافر ،یسنج تیلاعف ،یندب ریوصت یور تسا نک ( دنشاب راذگریثات یگدنز 1 .) هولاع رب تلاوحت مسج ی و تخانشناور رد هدش داجیا ی دراذگ یم ریثات نانز یگدنز تیفیک رب هک یگسئای ، هلئسم نیا تحت ت ثأ ی ر نارگن ی ،اه تاساسحا و شرگن اه و م ی ناز راگزاس ن ی ( دریگ یم رارق زی 9 ) . رد هسئای نانز دادعت لاس رد .تسا شیازفا لاح رد ناهج رسارس 8331 زا شیب 499 نینس رد نز نویلیم یم ینیب شیپ ،دندرک یم یگدنز یگسئای زا سپ لاس ات نازیم نیا دوش 1912 هب زا شیب 8 / 8 دیسر دهاوخ رفن نویلیب ( 4 ) و یتیعمج تلاوحت تلع هب زین ناریا رد . لاس رد هک تسا هدش هدز نیمخت ،تیعمج ندشریپ ریس 8499 دودح 2 نز نویلیم دشاب هتشاد دوجو یگسئای نینس رد ( 2 ) ئلاع شهاک و لرتنک یارب . فیط یگسئای م لصاح هلاقم نیا نایاپ ان وجشناد یروس هیضرم هم دشرا یسانشراک هرامش هب یتاقیقحت حرط و ییامام رد هرواشم هتشر 32928 هاگشناد هاشنامرک یکشزپ مولع .دشاب یم * :هلاقم لوئسم رتکد دنویلوک ارتیم :سردش ،راثیا راولب ،هاشنامرک ،یکشزپ مولع هاگشناد ییامام یراتسرپ هدکشناد :نفلت . 91193133 -919 [email protected] E-mail: ،نیزگیاج ینامرد نومروه :ریظن دراوم نیا .دراد دوجو ینامرد یاه شور زا یعیسو اگوی و یگدنز کبس رییغت ،یراشف بط ،یهایگ تابیکرت ،ینامرد ژاسام ،ینزوس بط دشاب یم ( 9 و 6 ) یشزومش یاه شور یور رب ار دوخ زکرمت یکشزپ یاه هفرح هزورما . دنا هدرک راوتسا یا هرواشم و ( 1 ) یارب هزورما هک یا هرواشم یاه درکیور زا یکی . یتخانش هرواشم شور دریگ یم رارق هدافتسا دروم دارفا هب کمک -د .تسا یراتفر ر دارفا هب شور نیا شزومش هداد یم هجیتن رد و دنشیدنایب رگید یا هنوگ هب ات دوش تسرد یاهراتفر ،دیدج رکفت نیا هدش داجیا دیدج طیارش ربارب رد ار یرت ملاس و رت تسا هتکن نیا شزومش یراتفر یتخانش نامرد فده .دنهد ماجنا ، هک هچرگا دارفا نشاب هتشاد لرتنک ناشنوماریپ یایند یاه هبنج مامت رب دنناوت یمن ما د یم ا دنناوت لرتنک ار دراد دوجو ناشریحم رد هک ییاهزیچ هب نتخادرپ و ریسفت و ریبعت یگنوگچ دننک ( 3 ) . دارفا ییاسانش دننام ییاه کینکت زا هدافتسا اب و ماگ هب ماگ تروص هب و دنیشدوخ راکفا نیا ک ه ا هنوگچ راکفا رب اهنش ریثأت و دنروش یم دوجو هب ار تاساسح انشش دوخ تاناجیه یم (دنوش 89 ). کیتاموتا راکفا عقاو رد راکفا هک دنتسه یراکفا
186
ناد هلجم هرود /لباب یکشزپ مولع هاگش 18 / لاس 8931 رب یراتفر یتخانش ینامرد هورگ ریثأت یگسئای مئلاع ؛ یروس هیضرم ناراکمه و دنراد نایرج نامنهذ رد راکشش و هناهاگش راکفا اب یزاوم . ،دنتسه عیرس راکفا نیا یتسه هاگش اهنش زا رتمک و هدوب هاتوک ،هدمش نهذ هب ناهگان م اما . یلوت هک یناجیه زا د یم یراد یهاگش یبوخ هب دننک م نیا هکنیا زا دعب اریز ، ا نهذ هب راکف م یم نا یش هتسب د یم داجیا دب ای وخ ناجیه ام رد ناشندوب تبثم ای یفنم هب دننک ( 89 .) Ayers و داد ناشن ناراکمه دن یتخانش شور زا هدافتسا – شهاک رب رثوم یشور ،یراتفر یگتفرگرگ مئلاع تسا هسئای نانز رد هنابش قیرعت و ( 88 ) . Hunter ناراکمه و یتخانش شور هک دندیسر هجیتن نیا هب زین – هلخادم هورگ رد هدش هئارا یراتفر یم نامرد لابند هب یگسئای زا یشان ضراوع شهاک یارب یبسانم هنیزگ دناوت دشاب هنیس ناطرس ( 81 ) هعلارم . Mann یتخانش شور داد ناشن ناراکمه و -ای مئلاع زا یخرب یور رب دناوت یم یراتفر تاعفد دادعت رد یلو دراذگب ریثات یگسئ زا یراد ینعم توافت لرتنک و هلخادم هورگ نیب و درادن یریثات مئلاع نیا نداد خر درادن دوجو ثیح نیا ( 89 ) . رد مهم شلاچ کی ناونع هب یگسئای هدنهد رازش مئلاع هک نیا هب هجوت اب ماجنا صوصخ رد یریگ میمصت نیاربانب ،دوش یم وسحم نانز یگسئای نارود دسر یم رظن هب یرورض مئلاع نیا شهاک تهج بسانم شور کی ( 89 ) یفرط زا . نیاربانب ،دنتسه تدم هاتوک و دنلب ضراوع یاراد ییوراد و ینومروه یاه شور ناوتب هسئای نانز یگدنز تیفیک ءاقترا تهج ییوراد ریغ یاه شور زا تسا نکمم دومن هدافتسا ( 84 ) . و دنتسه هداوناخ و هعماج ناکرا نیرت مهم نانز هک هکاجنشزا نیاربانب تسا هعماج زا رشق نیا فلتخم یاهزاین نیمات هب هتسباو عامتجا تملاس ره تملاس ماظن فیاظو زا هورگ نیا رد یگسئای زا یشان ضراوع عفر یارب شلات هعماج تسا یا ( 82 ). هرواشم ریثات صوصخ رد ضیقن و دض جیاتن هب هجوت اب نیا ربانب یتخانش مئلاع رب یراتفر داجیا ،مئلاع نیا داجیا تاعفد و یگسئای نارود رد هدش یتخانش ینامرد هورگ ریثات نییعت فده اب هعلارم نیا -سئای مئلاع رب یراتفر یگ دش ماجنا .اه شور و داوم
راد دهاش هدش یفداصت ینیلاب ییامزشراک هعلارم نیا مک رد بیوصت زا سپ هتی هااااااشنااامرااک یااکاااااشزااپ مواالااع هاااگاااااشناد دلاااخا دااک اااب IRCT20151028024753N3 رد تابث و ناریا ینیلاب ییامزشراک زکرم ، ب ا هرامش 919 . 8939 IR.KUMS.REC. لاس رد 8932 هسئای نانز یور رب 49 ات 29 و یندم دیهااش ینامرد یتااشادهب زکارم رد یتااشادهب هدنورپ یاراد لاااس 89 .تسا هدش ماجنا ناکرسیوت ناتسرهش رویرهش دعت هعلارم نیا رد هنومن دا ماجنا هعلارم جیاتن یانبمرب هیلوا هدش هبساحم یاه طااسوت هدااش Yasui ( ناراکمه و 86 ) 91 ینعی هورگ ره رد رفن 96 اب هک دوب رفن لامتحا استحا 82 اه هنومن دادعت ،شزیر دصرد 42 ینعی هورگ ره رد رفن 39 رفن .دش هبساحم اب نانز ای وراد فرصم زا یشان هن و یعیبط یگسئای ت نتشادرب نادمخ ناس ،اه 49 ات 29 ات کی تاشذگ و لااس 4 هنوگ ره مدع ،یگسئای عورش زا لاس یط رد داح ای نمزم یرامیب 81 و هدرک ریگ نیمز ار درف هک یتدااش اب هتااشذگ هام هام هس رد کی هجرد ناگتسب زا یکی گوس مدع ،دشابن تاسلج رد تکرش هب رداق یاز سرتسا لماع کی نتاشادن ،هتاشذگ بعص یرامیب دننام هژیو ی رسمه جلاعلا ا نومروه زا هدافتسا مدع ،نادنزرف نابز هب طلست ،یگسئای مئلاع شهاک تهج یپارت و اصعا یاهوراد فرصم ای و ناور و اصعا دیداش یاهیرامیب نتاشادن ،یاسراف ،یشکدوخ راکفا نتشادن ،نادرگ ناور یاهوراد فراصم مدع ،دایتعا نتاشادن ،ناور نتاشادن و اگوی ،یمارش نت یاه سلاک رد تکرش مدع ،یشکدوخ ای زوکیاس هقباس اهنش دننام یدراوم تروص رد و دندش هعلارم دراو رتشیب ای هسلج ود رد تکرش مدع سرتااسا کی داجیا ،هعلارم یط رد یپارت نومروه زا هدافتاسا ،هروااشم تااسلج زا درف تیاضر مدع و هروااشم ماجنا لوط رد هداشن ینیب شیپ هعلارم زا دندش جراخ . زا هدافتااسا اب تاعلاطا ایقم ( نیرگ س Greene کیفارگومد همانااشااسرپ و ) عمج داش یروش حرس ،لهأت تیعضو ،یگسئای نس ،نس درومرد کیفارگومد همانشسرپ . ،طسوتم روط هب ( یکیزیف تیلاعف هقبااس ،نامیاز دادعت ،نادنزرف دادعت ،تلایاصحت روظنم 2 تدم هب هتفه رد زور 99 یور هدایپ ای یااشزرو هداااس تاکرح ماجنا هقیقد ش ملاعا نازیم ساسا رب( هناهام دمشرد نازیم ،)دشاب یم ،ناگدننک تکرش طسوت هد زا رتمک هب یدنب هتاااسد 2 / 8 زا رتاااشیب و نویلیم 2 / 8 ،)داااش ماجنا هام رد نویلیم دق روذجم رب مرگولیک بسحرب نزو میسقت زا( یندب هدوت هیامن و لاغتاشا تیعاضو هب هک دش هباساحم رتم باسح رب 4 زا رتمک :نزو مک هورگ 2 / 81 :یعیبط ، 3 / 14 -2 / 81 :نزو هفاضا ، 12 -3 / 13 زا رتشیب داچ و 99 طسوت مرف نیا .دوب )دندش میسقت ییامام یراتسرپ هدکشناد یملع تییه یایعا دییأت هب و هداش یحارط رگاشهوژپ سایقم طسوت هک هدوب یگسئای مئلاع شهوژپ نیا رد هیلوا دمایپ .دیسر هااشنامرک هلخادم نایاپ زا سپ و عورااش زا لبق هلحرم ود رد نیرگ یگااسئای مئلاع تدااش .دش هدیجنس نیرگ سایقم سوت ااا ط Greene رد س اا ا ل 8392 ا رد دنلتاکس ا دب عا رگ د دی و اور یی و ییایاپ ( تااسا هدااش دییات نش 89 همانااشااسرپ ییایاپ و ییاور زین ناریا رد ) طاااسوت Mirghafourvand ( نارااکمه و 81 و ) Askari ( ناراااکمه و 83 ) .تسا هداش دییأت و یاسررب خ سایقم کی همانشسرپ نیا هک تسا یهد شرازگ دو لمااش 18 تدش هب هجوت اب ناگدننک تکرش طسوت مئلاع زا کیره و هدوب لاواس ( زگرهزا مئلاع نش 9 ( تدش هب ات ) 9 تلااوس .دوش یم شرازگ ) 8 -88 ناور مئلاع تلااوس( اررضا لماش یتخانش 8 -6 تلااوس( یگدرسفا و ) 9 -88 یم یسررب ار ) لااواس رد یعامتجا یاه هبنج .دننک ت 81 -81 تلااوس رد روتوموزاو مئلاع و 83 -19 لاواس و دنواش یم یاسررب 18 نیگنایم .دجنس یم ار یسنج درکلمع للاتخا ( همانشسرپ نیا تارمن 61 -9 ( دیش یم تسد هب روکذم داعبا تارمن عومجم زا ) 19 .) هسئای نانز هیلک یتاشادهب یاه هدنورپ ادتبا یریگ هنومن یارب 29 -49 زکارم لاس ادهب و یندم دیهاش ینامرد یتاش 89 .دش جارختسا ناکرسیوت ناتسرهاش رویرهاش تهج طیارش نیدجاو زا ،دورو یاه رایعم یسررب و دارفا اب ینفلت سامت یط سپس حرااش زا سپ یهیجوت هااسلج رد .دمش لمع هب توعد یهیجوت هااسلج رد تکرااش ه همانشسرپ ،هناهاگش همان تیاضر ذخا و هعلارم شور و شهوژپ فادها و نیرگ یا ود یفداصت عیزوت سپس .دش لیمکت ناگدننک تکراش طاسوت یدرف تااصخاشم یاه کولب زا هدافتسا اب و یفداصت یدنب کولب شور هب هورگ 4 و 6 تبسن هب ییات یاصخت 8:8 زا یزاس یفداصت دنور رد یزاس یفخم لامعا روظنم هب .دش ماجنا خرد )ناکرااسیوت رهااش یاهامام زا یکی( شهوژپ راکمه ات دااش یراکمه تااساو .دنک ارجا ار اههورگ یصخت نینچمه و یریگ هنومن لحارم هلخادم هورگ یارب دنیشرف یاه هورگ بلاق رد هرواااشم 81 -89 درکیور اب هرفن یتخانااش یط ،یراتفر 6 هااسلج 39 یتااسیزهب زکرم هرواااشم داتا رد یا هقیقد ک رون نازیم رظن زا بااسانم یناکم هک ناکرااسیوت ناتااسرهااش شمارش یاراد ،یفا یلدنص یفاک دادعت ،هقرفتم دارفا هعجارم مدع و ادصو رس دوج مدع رظن زا یریحم رادومن( دیدرگ ارجا ،دشاب یم یشزومش تازیهجت یاراد و 8 .)رادومن 8 هعلارم رد ناگدننک تکرش . تلاکشم و مئلاع هب نتخادرپ لماش هدش ارجا ینامرد لکوتورپ سئای نارود یگ دوب یراتفر و یتخانش یاه کینکت زا هدافتسا اب اهنش نامرد و دوبهب هب کمکو . دادعت هلخادم هورگ ناگدننک تکرش تیرثکا رظن اب تاسلج 6 هسلج 39 نییعت یا هقیقد دش لودج( 8 ). مامتا زا سپ 6 هلیسو هب رگشهوژپ کمک طسوت اه شجنس ،هتفه ماجنا هورگ ود رد نیرگ سایقم لرتنک هورگ یقلاخا لوصا تیاعر تهج هب .دش هورگ رد .دومن تفایرد شجنس مود هلحرم نایاپ زا سپ یشزومش هرواشم هسلج کی هلخادم 2 ،هرواشم تاسلج رد هسلج ود زا رتشیب تبیغ تلع هب رفن 8 زا تلع هب رفن و لوا هجرد ناکیدزن زا یکی نداد تسد 8 امرد نومروه زا هدافتسا تلع هب رفن ین هب هورگ نیا دادعت تیاهن رد و دندش فذح هورگ زا ،هلخادم یط 91 رد .دیسر رفن زین لرتنک هورگ 9 لحم هب هعجارم دوجو اب یتح( اهنش هب یبایتسد مدع تلع هب رفن نیا دادعت و دندش فذح هورگ زا شهوژپ موس ای مود لحارم یارجا تهج )تنوکس هب زین هورگ 91 ن رد و تفای لیلقت رفن اب شهوژپ تیاه 96 ود بلاق رد هسئای نز هورگ 91 ینیب شیپ هب هجوت اب هک تفای نایاپ لرتنک و هلخادم هرفن 82 شزیر دصرد .تشادن یریثأت هلارم جیاتن رد شزیر نیا یریگ هنومن یادتبا رد عج یاه هداد رازفا مرن زا هدافتسا اب هدش یروش spss یاک ،لقتسم یت یاه نومزش و و یکوت ،سنایراو زیلانش ،نم دیرف ،ینتیو نم ،فونریمسا فورگوملوک،رئوکسا دندش لیلحت و هیزجت سیلاو لاکسورک و 92 / 9 p< راد ینعم دش هتفرگ رظن رد . لودج 8 . تاسلج زا کی ره یاوتحم هسلج تاسلج یاوتحم لوا رب دیکأت ،مه اب هورگ یایعا ییانشش و هفراعم ،ییوگدماشوخ هنامرحم حررم تاعوضوم ندوب ،هرواشم تاسلج رد هدش ثلثم زا هدافتسا اب یراتفر یتخانش ینامرد هویش اب یلک ییانشش یم دوجو هب ار تاساسحا هنوگچ راکفا کینکت و کب یتخانش یگسئای یژولویزیف حیضوت ،دنروش مود رد ثحب تاساسحا رب راکفا ریثات دروم یعامتجا یاه تیامح ، تیلاعف ریثات دروم رد ثحب ،نش رد ریگرد طباور و اه قلخ رب و یجیردت یگدیمرش( یمارش نت یلمع و یروئت شزومش ،وخ لزنم رد فیلکت هئارا )...و یسفنت یاه کینکت ،تلایع موس اب ییانشش ،یهورگ دروخزاب و لبق هسلج فیلکت رورم فا و راک اب ییانشش ،تیعقاو زا اهنش کیکفت ییاناوت و دوخ یفنم دیاقع یفنمراکفا هب داقتعا نازیم و اه ناجیه هجرد یبایزرا کینکت تسا یسنج هربار نایاپ یگسئای هکنیا دننام( یگسئای هنیمز رد نز یعامتجا شزرا نایاپ یروراب هرود نایاپ رطاخب یگسئای ای ماجنا ،)تسا 89 ت هقیقد و تبثم راکفا ندرب لااب ،یمارش ن رد فیلکت هئارا ،دوخ زا تبقارم رد یفنم و ملاسان راکفا شهاک لزنم مراهچ راکفا اب ییانشش ،یهورگ دروخزاب و لبق هسلج فیلکت رورم تیعقوم میسرت اب دنیشدوخ راکفا ییاسانش کینکت اب دنیشدوخ یگتفرگرگ هلمح کی رد لاثم هورگ یایعا یارب هباشم چ ه یتخانش یاه ارخ اب ییانشش ؟درذگ یم امش نهذ زا یراکفا ،دننام هربار زا مرسمه ،نژاو یکشخ رطاخب(یناوخ نهذ لکش نزو شیازفا رطاخب( یزاس هعجاف )تسا یضاران ییوشانز رد ینارگن شهاک ،..و )تسا هدش تشز تدش هب نم یرهاظ کینکت اب ییانشش ،نایفارطا تیامح مدع صوصخ نت یاه لزنم رد فیلکت هئارا ،یسفنت یمارش مجنپ اب ییانشش ،یهورگ دروخزاب هئارا و لبق هسلج فیلکت رورم نوماریپ یفنم یاهرواب هدننکدر و هدننکدییأت دهاوش ای ،تسا یباداش و یناوج نایاپ یگسئای هکنیا دننام(یگسئای ماجنا )تسا یناوتان نارود یگسئای 89 اب یمارش نت هقیقد هدافتسا لزنم رد فیلکت هئارا ،یسفنت یاه کینکت زا مشش قیوشت ،یهورگ دروخزاب هئارا و لبق هسلج فیلکت هب نتخادرپ هدننک داجیا لماوع و اه سرتسا نایب هب ناگدننک تکرش ندرب لااب ،اهنش هب خساپ و یگسئای مئلاع زا یشان اررضا ماجنا رد یفنم و ملاسان راکفا شهاک و تبثم راکفا یلاعف یاه ت انشش هلیسو هب ملاس ییاذغ یاه میژر تیاعر و شزرو ،یکیزیف داجیا رد ییاذغ میژر و شزرو دیاوف اب ناگدننک تکرش ندومن و ییاذغ ملاسان یاه میژر ضراوع نینچمه یتملاس دوبهب و یطارقس یوگتفگ شور هب اه تشادرب ءوس عفر ،تیلاعف نتشادن لارم لک یدنب عمج ،یهورگ ثحب و ب
( :
n=215
)
=)
( :
n=90
)
( :
n=45
)
( :
n=125
)
( :
n=45
)
(
n=45
)
( :
n=38
)
( :
n=7
)
( :
n=38
)
( :
n=7
)
181
ناد هلجم هرود /لباب یکشزپ مولع هاگش 18 / لاس 8931 رب یراتفر یتخانش ینامرد هورگ ریثأت یگسئای مئلاع ؛ یروس هیضرم ناراکمه واه هتفای
نیگنایم تکرش نانز نس 16 / 1 ± 29 .دوب لاس هدش یرپس نامز تدم نیگنایم یگسئای زا 6 / 1 .دوب لاس رظن زا و دنزرف دوجو ،لاغتشا ،لهات تیعضو یاهریغتم شاد اه هتفای .دندوب ناسمه نامیاز نت هورگ ود دمشرد تیعضو نیب داد ناشن ت تواف ینعم اد دوجو یراد در ( 92 / 9 > p .) ود هورگ و یندب هدوت هیامن ،تلایصحت رظن زا یندب تیلاعف ، دندوب ناسمه یگسئای نامز تدم و نس ( لودج 8 .) تارمن عیزوت ( لامرنریغ یاه هفلوم و یگسئای مئلاع تدش یاه سایقم 92 / 9 > p تدش هرمن و ) ( دوب لامرن یگسئای مئلاع 92 / 9 < p .) ود هفلوم رظن زا هلخادم عورش زا لبق هورگ رسفا یاه درکلمع للاتخا و روتوموزاو یاه هناشن ،کیتاموس یاه هناشن ،یگد (دندوب ناسکی یسنج لودج 1 .) لودج 8 . نیگنایم ،قلرم و یبسن ینوارف عیزوت هورگ رد کیفارگومد یاهریغتم لرتنک و هلخادم هریغتم ا هلخادم )دصرد(دادعت لرتنک )دصرد( دادعت لک )دصرد( دادعت P-value لهات تیعضو لهاتم ( 6 / 42 ) 98 ( 4 / 24 ) 99 ( 2 / 13 ) 61 926 / 9 هقلرم ،درجم ( 2 / 19 ) 9 ( 2 / 81 ) 8 ( 2 / 89 ) 1 تلایصحت ملپید ریز ( 29 ) 6 ( 29 ) 6 ( 1 / 82 ) 81 619 / 9 یهاگشناد و ملپید ( 29 ) 91 ( 29 ) 91 ( 1 / 14 ) 64 لاغتشا تیعضو راد هناخ ( 4 / 28 ) 91 ( 6 / 41 ) 96 ( 4 / 39 ) 94 439 / 9 هتسشنز اب و دنمراک ( 9 ) 9 ( 899 ) 1 ( 6 / 1 ) 1 یندب هدوت هیامن )عبرم رتم/مرگولیک( 3 / 14 -2 / 81 ( 69 ) 3 ( 49 ) 6 ( 9 / 83 ) 82 231 / 9 49)21/6( 11)22( 81)42( 12-13/3 زا رتلااب 99 ( 4 / 21 ) 88 ( 6 / 49 ) 89 ( 6 / 19 ) 18 دنزرف دوجو درادن ( 9 / 19 ) 2 ( 9 / 86 ) 8 ( 3 / 9 ) 6 199 / 9 دراد ( 8 / 49 ) 99 ( 3 / 21 ) 99 ( 8 / 31 ) 99 نامیاز هتشاد ( 9 / 12 ) 6 ( 9 / 84 ) 8 ( 1 / 3 ) 9 891 / 9 هتشادن ( 4 / 46 ) ( 99 ) 6 / 29 ( 1 / 39 ) 63 یندب تیلاعف مک ( 9 / 26 ) 3 ( 1 / 49 ) 9 ( 8 / 18 ) 86 149 / 9 44)29/3( 19)21/9( 18)49/9( طسوتم دیدش ( 29 ) 1 ( 29 ) 1 ( 8 / 18 ) 86 دمشرد 2 / 8 ≥ نویلیم ( 2 / 49 ) 19 ( 2 / 26 ) 92 ( 6 / 18 ) 61 996 / 9 2 / 8 < نویلیم ( 6 / 91 ) 88 ( 4 / 18 ) 9 ( 4 / 81 ) 84 )لاس( نانز نس ( 91 / 1 ) 82 / 29 ( 99 / 1 ) 14 / 21 ( 96 / 1 ) 29 611 / 9 )لاس( یگسئای نامز تدم ( 22 / 8 ) 19 / 1 ( 93 / 8 ) 99 / 1 ( 41 / 8 ) 6 / 1 892 / 9 لودج 1 . تارییغت هسیاقم هرمن نیگنایم نانز یگسئای مئلاع تدش داعبا هورگ رد لرتنک و هلخادم زا دعب و لبق یراتفر یتخانش ینامرد هورگ هورگ داعبا هلخادم Mean±SD لرتنک Mean±SD P-value اررضا لبق 3 / 9 ± 9 / 1 6 / 9 ± 3 / 2 991 / 9 دعب 6 / 1 ± 2 / 4 9 / 9 ± 9 / 2 148 / 9 p-value 998 / 9 633 / 9 یگدرسفا لبق 4 / 4 ± 3 / 9 93 / 9 ± 9 / 6 184 / 9 دعب 1 / 1 ± 9 / 9 91 / 9 ± 1 / 6 998 / 9 p-value 998 / 9 369 / 9 کیتاموس یاه هناشن لبق 2 / 4 ± 4 / 1 9 / 9 ± 1 / 9 126 / 9 دعب 91 / 9 ± 9 / 2 6 / 9 ± 2 / 9 942 / 9 p-value 998 / 9 999 / 9 روتوموزاو یاه هناشن لبق 93 / 1 ± 91 / 9 3 / 1 ± 62 / 9 614 / 9 دعب 1 / 8 ± 4 / 8 3 / 1 ± 1 / 9 998 / 9 p-value 998 / 9 899 / 9 یسنج درکلمع للاتخا لبق 92 / 8 ± 9 / 8 33 / 9 ± 6 / 8 211 / 9 دعب 68 / 9 ± 98 / 9 2 / 8 ± 6 / 8 998 / 9 p-value 998 / 9 989 / 9 لک هرمن لبق 11 / 81 ± 91 / 11 12 / 89 ± 1 / 14 911 / 9 دعب 14 / 9 ± 92 / 82 12 / 3 ± 39 / 14 998 / 9 p-value 998 / 9 999 / 9هفلوم رد لرتنک و هلخادم یاه هورگ نیب یگسئای مئلاع تدش و اررضا یاه ( تشاد دوجو یرادانعم توافت 92 / 9 > p یاه هفلوم رد .) یاه هناشن ،یگدرسفا یتخانش هرواشم زا دعب یسنج درکلمع للاتخا و روتوموزاو یاه هناشن ،کیتاموس ( دش هدهاشم یراد ینعم توافت لرتنک و هلخادم هورگ نیب یراتفر 92 / 9 > p .) ود نیب یراتفر یتخانش ینامرد هورگ زا دعب و لبق اررضا نازیم نیگنایم فلاتخا ار یراد ینعم فلاتخا هورگ (داد ناشن 92 / 9 > p تخانش ینامرد هورگ .) رد یراتفر ی ،یگدرسفا ، اررضا هفلوم درکلمع للاتخا و روتوموزاو مئلاع ،کیتاموس یاه هناشن ( دوب راد ینعم هلخادم هورگ رد یسنج 92 / 9 > p یاه هفلوم هرمن نیگنایم فلاتخا .) دوبن راد ینعم لرتنک هورگ رد روکذم . می گنا ی ن هورگ ود هرمن لک تدش ئلاع م ی گسئا ی هلخادم نایاپ زا سپ هب روط نعم ی راد ی تبسن هب هورگ لرتنک رتمک دوب و ا ی ن فلاتخا زا رظن رامش ی نعم ی راد دوب ( . 92 / 9 > p .دوبن راد ینعم زین دمشرد رثا .)
ثحب
و
تن
ی
هج
گ
ی
ر
ی
تحت هک ییاه یندومزش رد ،یگسئای مئلاع هک داد ناشن رضاح هعلارم جیاتن یتخانش ینامرد هورگ هویش نیا هک ییاه یندومزش هب تبسن دنتفرگ رارق یراتفر یهورگ هرواشم یشخب رثا هدنهدناشن هک هتفای شهاک ،دنا هدرکن تفایرد ار ینامرد یتخانش هویش هب یگسئای مئلاع شهاک رب یراتفر ب شهوژپ نیا جیاتن .تسا هتفای ا هعلارم یاه Hunter ( ناراکمه و 18 رد یشهوژپ نمض هک دشاب یم وسمه ) یتخانش هرواشم یراذگریثات صوصخ هب هسئای نانز رد یگسئای مئلاع رب یراتفر یتخانش شور هک دندیسر هجیتن نیا یارب بسانم ییوراد ریغ شور کی ،یراتفر نامرد رود نیا رد یگتفرگرگ تارییغت اب هلباقم تهج بسانم شور نیا و تسا نا شهوژپ زا هدمش تسد هب جیاتن .دشاب یم نارود نیا رد هدش داجیا یقلخ Duijts ( ناراکمه و 11 یتخانش شور یدنمدوس رب تللاد هک ) مئلاع رب شزرو و یراتفر هب و نیرکودنش نارود رد نانز یمسج و یسنج درکلمع یور رب یرتمک تاجرد گسئای تاعلارم .دشاب یم وسمه هعلارم نیا اب تشاد یگسئای مئلاع شهاک و ی Ayers ناراکمه و ( 88 ) و Balabanovic ( ناراکمه و 19 هک داد ناشن زین ) یتخانش شور رد .تسا لوبق لباق شور کی یگسئای مئلاع شهاک یارب یراتفر یتخانش هرواشم ریثات یگنوگچ لیلاد نییبت -گسئای مئلاع شهاک رب یراتفر ی یاه ماگ ماجنا هک تفگ ناوت یم و ماگ هب ماگ یاه سفنت هلمج زا شور نیا ،لکشم صوصخ رد یهاگش شیازفا ،یراتفر یزاس لاعف یاه کینکت ،هتسهش تبثم دروخزاب و یتیامح عبانم ییاسانش ،ینلایع یزاس مارش یاه تراهم شزومش یگسئای مئلاع زا هک دنوش یم ثعاب هک دنتسه یلماوع هلمج زا ،یتخانش یزاسزاب و دوش هتساک ( 89 ) . ا ون عا اهکینکت ی یتخانش وم در ا افتس هد رد ا نی ژپ و شه هب ا رف دا کمک یم دنک ات ا اکف ر وخ شد دنی یفنم ار دننکییاسانش و اهم ر ییاهت ار تهج شلاچ اب فیرحت یاه یتخانش هب ا رف دا یم ش وم دز . رط ح ثلثم یتخانش و ش ییانش اگدننکتکرش ن اب ا نی او تیعق هک ا اکف ر هنوگچ ا اساسح ت ار هب و وج د یم روش دن و ا نی ا اساسح ت هنوگچ ر اتف ر اه ار تحت ریثأت رق را یم د دنه هب ش اهن رد تهج ییاسانش و رتنک ل ا اکف ر یفنم کمک دنکیم . رب یراتفر یتخانش هرواشم شور ریثات توافت رب تللاد تاعلارم هعلارم .دراد یگسئای میلاع زا ییعب Myra ( ناراکمه و 14 هک دنداد ناشن ) اما دوش عقاو رثوم یگسئای مئلاع یخرب رب تسا نکمم یراتفر یتخانش هرواشم واشم درکیور نیا ریثات یسررب یارب یرتشیب رایسب ینیلاب ییامزشراک ر مئلاع رب یا ه .تسا زاین دروم یگسئای رد هعلارم ماجنا هدش طسوت Mann و ناراکمه ( 89 ) خشم دش هک شور تخانش ی – راتفر ی م ی دناوت رب ور ی خرب ی زا مئلاع ی سئا گ ی ثات ی ر دراذگب نینچمه رد دادعت تاعفد خر نداد ا ی ن مئلاع ثات ی ر ی درادن و ب ی ن هورگ هلخادم و لرتنک توافت نعم ی راد ی زا ا ی ن ح ی ث دوجو درادن ود جیاتن ضقانت تلع . هعلارم ود هکارچ دشاب هعلارم دروم هعماج دناوت یم رضاح هعلارم اب دوف هعلارم Mann و Myra نانز یگسئای مئلاع رب یراتفر یتخانش ینامرد هورگ ریثأث رب یا هجیتن نینچ رد دناوتیم دوخ عوضوم نیا .دشاب یم ناتسپ ناطرس نامرد زا سپ .دزادرپ یم ملاس نانز یگسئای مئلاع هب رضاح هعلارم هک یلاح رد دشاب رثؤم Peterson ناراکمه و ( 12 ) رد ژپ و شه وخ د افت تو ینعم یراد رد زیم نا رمن ه ا رسف د یگ نیب رگ هو دم ا هلخ زا سپ لرتنکو 4 .دنتفاین یراتفر یتخانش هرواشم هسلج هعلارم تاسلج مک دادعت تلع هب دناوت یم ضقانت نیا Peterson ( 4 هسلج 69 رد هلخادم رضاح هعلارم رد هک یلاح رد دشاب )یا هقیقد 6 هسلج 39 یا هقیقد طسوت هدش ماجنا هعلارم نینچمه .تسا هتفرگ تروص de Klerk و ناراکمه ( 16 ) ناشن داد هک ماجنا هرواشم اب جوز ی ن ،رورابان ثات ی ر ی رب م ی ناز گدرسفا ی اهنش درادن ضقانت نیا . یم زین اه هعلارم نیا رد یسررب دروم هعماج رد توافت تلع هب دناوت دشاب رضاح هعلارم اب . هکنش لوا :دشاب یم تیدودحم دنچ یاراد رضاح شهوژپ هورگ ینامرد اب دوجو یمامت یایازم دوخ رد نیا شهوژپ زا نیا قن رادروخرب زین تسا هک هب تروص زکرمتم یور یاه هبنج رصحنم هب درف تلاکشم دارفا راک یمن تروص یهورگ تروص هب هک یتش یاهشهوژپ رد دوش یم داهنشیپ نیاربانب دنک هجوت هناگادج تروص هب زین هورگ دارفا لئاسم و تلاکشم هب دنریگ یم رگ .دد نینچمه دشاب یم ینیلاب ییامزش راک عون زا شهوژپ نیا هکنیا هب هجوت اب زا رگید اهتیدودحم یارجا همانرب یا هلخادم طسوت دشاب یم رگشهوژپ هک دناوت یم رد یریگوس جیاتن راذگریثأت هدوب .دشاب ییامزشراک یاهشهوژپ رگید رد دوش یم هیصوت ،یریگوس زا یریگولج تهج ،ینیلاب دشاب رگشهوژپ درف زا یادج رگ هلخادم . تیدودحم شهوژپ رگید رضاح هدافتسا ندرکن زا ۀلحرم یریگیپ یارب یسررب موادت رثا نامرد یتخانش یراتفر نیاربانب تسا داهنشیپ یم دوش رد یاهشهوژپ تش ی زا یاهیریگیپ هاتوک تدم و تدمدنلب یارب یسررب موادت ریثأت شور نامرد هورگ ی یتخانش یراتفر هدافتسا ۀرقن .دوش نیا توق هعلارم هدافتسا زا کی شور غ ییورادری ( یراتفر یتخانش ینامرد هورگ ) یارب دوبهب یاهیگژیو ناور یتخانش نانز د ر نارود یگسئای تسا هک ،جیاتن یکاح زا یشخبرثا نش دوب . نعم جیاتن هب هجوت اب ی هعلارم راد مرد هورگ ریثات صوصخ رد رضاح یتخانش ینا مئلاع شهاک رب یراتفر سئای رد یگ یم داهنشیپ هعماج تملاس و یتشادهب یاه تبقارم نازیر همانرب هب ،هعلارم نیا یگدنز یفیک حرس ءاقترا روظنم هب رثوم درکیور کی ناونع هب شور نیا زا ات دوش .دنریگب هرهب یگسئای نارود رد تامدخ لیمکت یارب یشور هئارا و هسئای نانزدقت
ی
رکشت و ر
زا دنا هتشاد تکراشم ینیلاب ییامزشراک نیا رد هک یدارفا یمامت زا هلیاسونیدب ،یندم دیهش ینامرد یتاشادهب زکارم لناسرپ هلمج 89 و )هر( ینیمخ ماما ،رویرهش ،دندومن تکرش هعلارم نیا رد هک ینانز و ناکراسیوت ناتاسرهاش یقوداص دیهاش ینادردق و رکشت یم .ددرگ
119
ناد هلجم هرود /لباب یکشزپ مولع هاگش 18 / لاس 8931 رب یراتفر یتخانش ینامرد هورگ ریثأت یگسئای مئلاع ؛ یروس هیضرم ناراکمه وThe Effect of Cognitive–Behavioral Group Therapy on
Menopausal Symptoms
M. Soori (
MSc)
1, M. Kolivand (PhD)
2, Y. Abolfathi Momtaz (PhD
)3,4, P. Noori (MSc)
11.Faculty of Nursing and Midwifery, Kermanshah University of Medical Sciences, Kermanshah, I.R.Iran
2.Department of Reproductive Health, Faculty of Nursing and Midwifery, Kermanshah University of Medical Sciences, Kermanshah, I.R.Iran
3.Iranian Research Center on Aging, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, I.R.Iran 4.Malaysian Research Institute on Ageing (MyAgeing), Universiti Putra Malaysia, Serdang, Selangor, Malaysia
J Babol Univ Med Sci; 21; 2019; PP: 215-22
Received: June 5th 2018, Revised: Nov 14th 2018, Accepted: Feb 3rd 2019.
ABSTRACT
BACKGROUND AND OBJECTIVE: The common symptoms of menopause are associated with anxiety and discomfort for most women, and this is one of the major healthcare challenges. The aim of this study was to evaluate the effect of cognitive – behavioral group therapy on menopausal symptoms (primary outcome).
METHODS: This randomized controlled clinical trial was conducted among 90 menopausal women with health records at two health centers in Tuyserkan in 2016 and were randomly assigned to two groups of intervention and control (45 patients in each group). To perform cognitive – behavioral group therapy, six 90-minute sessions were held for the intervention group for six consecutive weeks. Menopausal symptoms were discussed in each of these sessions based on cognitive techniques such as identifying negative automatic thoughts and behavioral techniques such as diaphragmatic breathing technique. Menopausal symptoms were assessed in both groups using the Greene Climacteric Scale (0 – 63) before the intervention and at the end of the sixth week. To adhere to ethics, the control group received one session of educational counseling after the assessments were done.
FINDINGS: There was no statistically significant difference in mean total Greene score between the cognitive– behavioral group (22.78±12.22) and control group (24.8±10.25) before intervention. After the intervention, the mean total Greene score decreased significantly in the cognitive – behavioral group (15.75±7.24) compared to the control group (24.97±9.25) (p < 0.05).
CONCLUSION: The results showed that cognitive – behavioral group therapy can decrease menopausal symptoms. KEYWORDS: Group Therapy, Cognitive–Behavioral Therapy, Menopausal Symptoms.
Please cite this article as follows:
Soori M, Kolivand M, Abolfathi Momtaz Y, Noori P. The Effect of Cognitive–Behavioral Group Therapy on Menopausal Symptoms. J Babol Univ Med Sci. 2019;21: 215-22.
Corresonding Author: M. Kolivand (PhD)
Address: Faculty of Nursing and Midwifery, Kermanshah University of Medical Sciences, Isar Blvd., Kermanshah, I.R.Iran Tel: +98 83 38279899
References
1. Khavandizadeh Aghdam S, Kazemzadeh R, Mahfouzi Y. Effectiveness of Education on Life Style in Menopausal Women. J Ilam Univ Med Sci. 2018; 26(1) :43-51. [In Persian]
2. Avis NE, Crawford S, Manuel J. Psychosocial problems among younger women with breast cancer. Psycho‐Oncology. 2004;13(5):295-308.
3 .Hakimi S, Nazarpour S, Ramezani Tehrani F, Simbar M, Zaiery F. Women's Experiences about Menopause and Related Factors. Iran J Endocrinol Metab. 2017; 19(3):185-93. [In Persian]
4. Theroux R. Women's decision making during the menopausal transition. J Am Acad Nurse Pract. 2010;22(11):612-21.
5. Peyrovi H, Jouybary L, Jamshidi Manesh M, Sanagoo A. WOMEN\'S EXPERIENCE OF MENOPAUSE. J Sabzevar Univ Med Sci. 2010; 16(4): 196-205.[In Persian ]
6. Aemmi SZ, Dadgar S, Pourtaghi F, Askari Hoseini Z, Emami Moghadam Z. The effect of exercise program using elastic band in improving the old women's health. Iran J Obstet Gynecol Infertil. 2015:18(177):20-5.
7. Abernethy K. Managing short-term menopausal symptoms (Section 8). Post Reprod Health. 2016;:22(2):63-6. 8. Lazarus JV, Rasch V, Liljestrand J. Midwifery at the crossroads in Estonia: attitudes of midwives and other key stakeholders. Acta Obstet Gynecol Scand. 2005;84(4):339-48.
9. Khodayari Fard M, Shahabi R, Akbari Zardkhaneh S. Religiosity and marital satisfaction. Procedia Soc Behav Sci. 2013:82:307-11.
10. Mann E, Smith MJ, Hellier J, Balabanovic JA, Hamed H, Grunfeld EA, et al. Cognitive behavioural treatment for women who havemenopausal symptoms after breast cancer treatment (MENOS 1): a randomised controlled trial. Lancet Oncol. 2012;13(3):309-18.
11. Ayers B, Smith M, Hellier J, Mann E, Hunter MS. Effectiveness of group and self-help cognitive behavior therapy in reducing problematic menopausal hot flushes and night sweats (MENOS 2): a randomized controlled trial. Menopause. 2012;19(7):749-59.
12. Hunter MS, Coventry S, Hamed H, Fentiman I, Grunfeld EA. Evaluation of a group cognitive behavioural intervention for women suffering from menopausal symptoms following breast cancer treatment. Psycho‐Oncology. 2009;18(5):560-3.
13. Bahri N, Pourali L, Esmaeeli H. Application of various menopausal symptoms treatment options and its related factors. Iranina Journal of Obstetrics Gynecology and Infertility. 2016; 26(19):1-8
14. Taechakraichana N, Jaisamrarn U, Panyakhamlerd K, Chaikittisilpa S, Limpaphayom KK. Climacteric: concept, consequence and care. J Med Assoc Thai. . 2002;85:S1-15.
15. Rossouw JE, Anderson GL, Prentice RL, LaCroix AZ, Kooperberg C, Stefanick ML. Risks and benefits of estrogen plus progestin in healthy postmenopausal women: principal results From the Women's Health Initiative randomized controlled trial. JAMA. 2002;288(3):321-33.
16. Yasui T, Yamada M, Uemura H, Ueno S, Numata S, Ohmori T, et al. Changes in circulating cytokine levels in midlife women with psychological symptoms with selective serotonin reuptake inhibitor and Japanes traditional medicine. Maturitas. 2009;62(2):146-52.
17. Daley A, Mac Arthur C, Mutrie N,Stokes-Lampard H. Exercise for vasomotor menopausal symptoms. Cochrane Databace Syst Rev.2011; (5)CD006108.
18. Mirghafourvand M, Sehhatie Shafaie F, Jafari M. Effects of Self-directed Learning on the Early Symptoms of Early menopause symptoms. J Babol Univ Med Sci .2015;17(3):68-75.
111
ناد هلجم هرود /لباب یکشزپ مولع هاگش 18 / لاس 8931 رب یراتفر یتخانش ینامرد هورگ ریثأت یگسئای مئلاع ؛ یروس هیضرم ناراکمه و19. Askari F, Basiri moghadam K, Basiri moghadam M, Torabi S, Gholamfarkhani S, Mohareri M, et al. Age of natural menopause and compare the incidence of its early complications in menopause transition stages in women from Gonabad city. Horizon Med Sci. 2012; 17(4):42-8.[In Persian]
20.Barentsen R, van de Weijer PH, van Gend S, Foekema H. Climacteric symptoms in a representative Dutch population sample as measured with the Greene Climacteric Scale. Maturitas. 2001;38(2):123-8.
21. Hunter MS, Mann E. A cognitive model of menopausal hot flushes and night sweats. J Psychosom Res. 2010;69(5):491-501.
22. Duijts SF, van Beurden M, Oldenburg HS, Hunter MS, Kieffer JM, Stuiver MM, et al. Efficacy of cognitive behavioral therapy and physical exercise in alleviating treatment-induced menopausal symptoms in patients with breast cancer: results of a randomized, controlled, multicenter trial. J Clin Oncol. 2012;30(33):4124-33.
23. Balabanovic J, Ayers B, Hunter MS. Women's experiences of Group Cognitive Behaviour Therapy for hot flushes and night sweats following breast cancer treatment: An interpretative phenomenological analysis. Maturitas. 2012;72(3):236-42.
24. Hunter MS1, Coventry S, Hamed H, Fentiman I, Grunfeld EA. Evaluation of a group cognitive behavioural intervention for women suffering from menopausal symptoms following breast cancer treatment. Psychooncology. 2009; 18(5):560-3.
25. Peterson AL, Scott Halstead T. Group cognitive behavior therapy for depression in a community setting: a clinical replication series. Behav Ther J. 1998; 29(1):3-18.
26. de Klerk C, Hunfeld J, Duivenvoorden H, Den Outer M, Fauser B, Passchier J, et al. Effectiveness of a psychosocial counselling intervention for first-time IVF couples: a randomized controlled trial. Hum Reprod. 2005;20(5):1333-8.
