PaslanmazCelikTeknikBilgi

(1)

* ÖSTENĠTĠK PASLANMAZ ÇELĠKLER SOY AĞACI

• AISI 304/304L – DIN 1.4301/1.4306-1.4307 • AISI 303 – DIN 1.4305

• AISI 316/316L/316Ti - DIN 1.4401/1.4404/1.4571 • AISI 310/310S – DIN 1.4810/1.484

• AISI 904L – DIN 1.4539 • AISI 321 – DIN 1.4541

* MARTENSĠTĠK PASLANMAZ ÇELĠKLER

PASLANMAZ ÇELĠK

TEKNĠK BĠLGĠ

• AISI 420 – DIN 1.4021

* FERRĠTĠK PASLANMAZ ÇELĠKLER • AISI 430 – DIN 1.4016

PASLANMAZ ÇELĠKLERLE ĠMALAT

PASLANMAZ ÇELĠKLER KULLANIM ÖZELLĠKLERĠ PASLANMAZ ÇELĠK LEVHA YÜZEY STANDARTLARI

(2)

(3)

ÖSTENĠTĠK PASLANMAZ ÇELĠKLER

304 ve 304L normal atmosferik ortamda korozif dayanımı çok iyidir. Asit miktarı mevcut bulunan sıcak ortamlarda, malzemenin içyapısında kılcal çatlak ve çukur oluşturması, sıcaklığı 60°C’nin üstüne çıktığında gerilimden kaynaklanan yarıklar oluşması muhtemeldir.

Standart sıcaklıkta kullanım suyunda 200 mg/L, 60°C’nin üzerinde 150 mg/L mevcut klora dayanıklıdır.

304 aralıklı 870°C’ye çıkan, sürekli olarak 925°C ısı olan ortamlarda iyi oksidasyon dayanımına sahiptir. Ancak ortam sulu ise ve 425-860°C sıcaklık mevcut ise korozyon dayanımı düşer. 304L’nin ise karbonu(C) düşük olduğundan bu ortamlarda karbür çökelmesi oluşmaz.

ISIL ĠġLEM (TAVLAMA):

Tavlama işlemi 1010 – 1120°C arasında ısıtıldıktan sonra, hızlıca soğutulur. Karbon (C) düşüklüğü sebebiyle ayrıca ısıl işlemle sertleştirilemez.

Bütün kaynak metodlarında mükemmel kabiliyet gösterir, örneğin; elektrod, gazaltı veya tel vs. 304’e en uygun elektrod veya tel kalitesi 308, 304L’nin de 308L’dir. 304 kalite ince kesitlere kaynak uygulandığında kaynak ertesi tavlama gerektirmez, ancak kalın kesitlerde mutlaka uygulanması gerekir. 304L’nin ise kalın kesitlerde de kaynak sonrası tavlama işlemine gerek duyulmaz (örn. 6mm ve üzeri kalınlıklarda).

Östenitik paslanmaz çelikler, alaşımında minumum %10.5 krom(Cr) ve değişen miktarlarda nikel(Ni) içeren kimyasal aşınmaya (korozyon) ve yüksek ısıya dayanımı olan gruptur. Manyetik özelliği yoktur, ancak soğuk işlemle şekillendirilebilirler. İçerdiği düşük karbon(C) sebebiyle ısıl işleme tabi tutulamazlar. Paslanmaz çelikler içinde en çok bilinen ve kullanılan kaliteler bu grubun içerisindedir. Aşağıda stoklarımızda bulundurduğumuz östenitiklerin tanımlamaları, kimyasal ve mekanik özellikleri yazılıdır. Kalite numarası olarak en çok bilinen AISI-Amerikan ve DIN-Alman normları kullanılmıştır.

ISI DAYANIMI:

(4)

Kalite Çekme Dayanımı (MPa) min Akma Dayanımı 0.2% Proof (MPa) min Uzama (% in 50mm) min Sertlik Rockwell B (HR B) max Brinell (HB) max 304 515 205 40 92 201 304L 485 170 40 92 201 0-100°C 0-315°C 0-538°C at 100°C at 500°C 304/L 8000 193 17,20 17,80 18,4 16,2 21,5 500 Özgül Isı 0-100°C (J/kg.K) Kalite MEKANĠK ÖZELLĠKLERĠ: FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ: Yoğunluk (kg/m3) Esneklik Katsayısı (GPa)

Isıl genleĢme katsayısı (mm/m/°C) Isıl Ġletkenlik (W/m.K)

(5)

BS En No Name

304 S30400 304S31 58E 14.301 X5CrNi18-10 2332 SUS 304

304L S30403 304S11 - 14.306 X2CrNi19-11 2352 SUS 304L

DĠĞER ÜLKE NORMLARI:

Kalite UNS No Ġngiliz Normu Avrupa Normu Japon JIS

KULLANIM ALANLARI:

Yaylarda.

STOKLARIMIZDA BULUNAN ÇEġĠTLER:

Yiyecek işleme ekipmanları, bira sektörünün bir kısmı, süt işleme ve şarap yapımında Mutfak, tekne araç ve ekipmanlarında (evye, armatür, tencere vs.)

Mimari dış cephe kaplamalarında (panel, ray vs.) Kimyasal taşıma konteynerlerinde

Isı dönüştürücülerinde (heat exchanger) Cıvata, somun, vida vs.

(6)

C Mn Si P S Cr Mo Se

min. - - - - 0.15 17.0

max. 0.15 2.00 1.00 0.20 - 19.0

Kalite

303

-303 kalite normal koşullarda ve 60°C’nin üzerine çıkan sıcak sulu ortamlarda 304’ün gösterdiği oranlarda tepkime gösterir. Ilık ortamlarda korozyon dayanımı iyidir, ancak 304’e göre düşüktür sülfür(S) sebebiyle, sülfür eki yer yer aşınma oluşturur. Bu sebeple, deniz kenarlarında veya ilgili sektörlerde kullanılması tavsiye edilmez, çünkü sülfür malzemenin iç yapısında enine kesitlerde korozif aşınma oluşturur.

-AISI 303 – DIN 1.4305

TANIMLAMA:

Östenitikler içerisinde en iyi işlenebilirlik özelliğine sahip kalitedir. İşlenebilirlik kabiliyeti %78’lerdedir ve paslanmaz çeliğin otomatı olarak adlandırılır. Sülfür(S) eklentisi işlenebilirliğini arttırsa da, korozyon dayanımını düşürür(304’e göre düşüktür) ve şekillendirilme kabiliyetini zayıflatır, özellikle dik bükümlere uygun değildir. Sülfüre rağmen tokluk derecesi 304’le aynıdır.

(7)

Rockwell B (HR B)

Brinell (HB)

303 - - - - 262 max

Kaynak kabiliyeti zayıftır, dolayısıyla kaynak işlemi genel olarak tavsiye edilmez. Ancak uygulanması gerekiyorsa 308L veya 309 kalite elektrod kullanılması tavsiye edilir. Kaynak ertesi maximum korozyon için mutlaka tavlanmalıdır.

MEKANĠK ÖZELLĠKLERĠ: Kalite Çekme Dayanımı (MPa) Akma Dayanımı 0.2% Proof (MPa) Uzama (% in 50mm) Sertlik ISIL ĠġLEM(TAVLAMA):

Tavlama işlemi 1010 – 1120°C arasında ısıtıldıktan sonra, hızlıca soğutulur. Isıl işlemle sertleştirilemez. KAYNAK:

303 aralıklı 760°C’ye çıkan, sürekli olarak 870°C ısı olan ortamlarda iyi oksidasyon dayanımına sahiptir. Ancak 425-860°C sıcaklık ortamında karbür çökelmesi oluşur.

(8)

0-100°C 0-315°C 0-538°C at 100°C at 500°C

303 8.027 193 17,3 17,8 18,4 16,3 21,5 500

Uçak bağlantı elemanları Elektrik dişli elemanları Dişlilerde

303’ün uygun olduğu korozif ortamlarda, işlenme payı fazla olan makine parçalarında Kalite Yoğunluk

(kg/m3)

Esneklik Katsayısı

(GPa)

Isıl genleĢme katsayısı (mm/m/°C) Isıl Ġletkenlik

(W/m.K) Özgül Isı _0-100°C (J/kg.K)

Çubuk, Altıköşe.

STOKLARIMIZDA BULUNAN ÇEġĠTLER: FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ:

KULLANIM ALANLARI: Cıvata, somun, vida, vs. Rakor, şaft mili

(9)

Kalite C Mn Si P S Cr Mo N Min - - - 0 - 16.0 2.00 -Max 0.08 2.0 0.75 0.045 0.03 18.0 3.00 0.10 Min - - - 16.0 2.00 -Max 0.03 2.0 0.75 0.045 0.03 18.0 3.00 0.10 Min - - - 16,50 2.00 Ti Max 0.08 2.0 0.75 0.045 0.03 18,50 3.00 0.50

316Ti, az miktarda titanyum(Ti) içermektedir, oranı %0.5 civarındadır. Bu kalitenin diğer iki kaliteden en büyük avantajı yüksek sıcaklıklarda daha uzun süreli dayanımı olmasıdır.

KĠMYASAL KOMPOZĠSYONU:

316

316L

316Ti

316 kalite, 304’ten sonra en bilinen paslanmaz çeliktir, en büyük farklılığı molibden(Mo) ihtiva etmektedir. Molibden(Mo) 316’ya korozif ortamlarda, 304’ten daha iyi dayanmasını sağlar, özellikle yüzey ve iç yapısında çatlak ve çukur oluşumlarına karşı başarılıdır. Şekillenme ve kaynak kabiliyeti yüksektir. Endüstriyel, mimari, ulaşım gibi sektörlerde değişik amaçlarla kullanılır. İnce kesitlerde kaynak sonrası tavlama gerektirmez.

316L, 316’nın düşük karbonlusudur. Dolayısıyla 316L’nin kalın kesitlerde de kaynak sonrası tavlama gerektirmez.

AISI 316/316L/316Ti - DIN 1.4401/1.4404/1.4571

(10)

KOROZYON DAYANIMI:

Normal şartlarda korozyon dayanımı 304’ten çok daha iyidir. Asit miktarı mevcut bulunan sıcak ortamlarda, malzemenin içyapısında kılcal çatlak ve çukur oluşturması, sıcaklığı 60°C’nin üstüne çıktığında gerilimden kaynaklanan yarıklar oluşması muhtemeldir.

Standart sıcaklıkta kullanım suyunda 1000 mg/L, 60°C’nin üzerinde 500 mg/L mevcut klora dayanıklıdır.

ISI DAYANIMI:

Tavlama işlemi 1010 – 1120°C arasında ısıtıldıktan sonra, hızlıca soğutulur. Isıl işlemle sertleştirilemez. KAYNAK:

Bütün kaynak metodlarında mükemmel kabiliyet gösterir, örneğin; elektrod, gazaltı veya tel vs. 316’ya en uygun elektrod veya tel kalitesi 316, 316L’nin de 316L’dir. 316 kalite ince kesitlere kaynak uygulandığında kaynak ertesi tavlama gerektirmez, ancak kalın kesitlerde mutlaka uygulanması gerekir. 316L’nin ise kalın kesitlerde de kaynak sonrası tavlama işlemine gerek duyulmaz (örn. 6mm ve üzeri kalınlıklarda). 316Ti kalın kesit kaynaklarında 316 yerine tercih edilmelidir.

316 aralıklı 870°C’ye çıkan, sürekli olarak 925°C ısı olan ortamlarda iyi oksidasyon dayanımına sahiptir. Ancak ortam sulu ise ve 425-860°C sıcaklık mevcut ise korozyon dayanımı düşer. 316L’nin ise karbonu(C) düşük olduğundan bu ortamlarda karbür çökelmesi oluşmaz.

(11)

Çekme Dayanımı Akma Dayanımı Uzama (MPa) min 0.2% Proof (% in 50mm) min

(MPa) min Rockwell B

(HR B) max Brinell (HB) max 316 515 205 40 95 217 316L 485 170 40 95 217 316Ti 515 205 40 95 217 Yoğunluk Esneklik Katsayısı Özgül Isı 0-100°C (kg/m3) (GPa) (J/kg.K) 0-100°C 0-315°C 0-538°C At 100°C At 500°C 316/L/Ti 8000 193 15,9 16,2 17,5 16,3 21,50 500 MEKANĠK ÖZELLĠKLERĠ: Kalite Sertlik Kalite

Isıl GenleĢme Katsayısı (µm/m/°C) Isıl Ġletkenlik (W/m.K) FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ:

(12)

UNS Ġsveç Japon

No BS En No Name SS JIS

316 S31600 316S31 58H, 58J 14.401 X5CrNiMo1_7-12-2 2347 SUS 316

316L S31603 316S11 - 14.404 X2CrNiMo1_7-12-2 2348 SUS 316L

316Ti S31609 316S51 - 14.571 X6CrNiMoT_i17-12-2 - SUS 316Ti

Tekne ve gemi bağlantı elemanlarında Kimyasal taşıma konteynerlerinde Eşanjörlerde

Cıvata, somun, vida, vs. Yay

Ġngiliz Avrupa Normu

Çubuk, Altıköşe, Lama, Kare, Köşebent, Sac, Boru, Fittings. DĠĞER ÜLKE NORMLARI:

Asidik miktarı fazla olan yiyecek ekipmanlarında Labarotuar tezgah ve ekipmanlarında, tıbbi cihazlarda

Deniz kenarındaki mimari yapıların dış cephelerinde (panel, ray, vs.) Kalite

(13)

C Mn Si P S Cr Mo N min. - - - 24.0 max. 0.25 2.00 1,50 0.045 0.030 26.0 min. - - - 24.0 max. 0.08 2.00 1,50 0.045 0.030 26.0 Kalite 310 - -310S -

-AISI 310/310S – DIN 1.4810/1.4845

TANIMLAMA:

310 kalite yüksek ısıya dayanması için üretilmiştir. Bu özelliğine rağmen malzeme yumuşaklığı ve kaynak edilebilmesi oldukça iyidir. Sürekli olarak 1150 derecede

çalışabilir ve paslanma oluşmaz. Aralıklı olarak 1040 derece sıcaklıkta çalışabilir. Diğer östenitik kaliteleri gibi mükemmel tokluğa sahiptir.

310S kalite ise hem nemli, hem de kuru ortamlarda yüksek ısıya dayanır. 310S’in düşük karbonlu olması, yüksek ısıya 310’dan daha az dayanmasını sağlar.

(14)

Tavlama ısısı 1040-1150 derece arasındadır ve maksimum korozyon için hızlıca soğutulur. Bu ısıl işlem 650 derecenin üzerinde çalışan ortamlarda 1000 saatte bir yumuşaklığı korumak maksadıyla tekrarlanması tavsiye edilir. Isıl işlemle sertleştirilemez.

Sürekli olarak 425-860 derece arası sıcaklıklarda karbür çökelmesi oluştuğundan tavsiye edilmez. ISIL ĠġLEM:

Yüksek krom(Cr) alaşımı-normalde yüksek ısıya dayanım özelliği için-eklenmiş olsa bile bu kalitenin sulu ortamlarda iyi korozyon dayanımı sağlar. Normal sıcaklıklarda, mükemmel korozyon dayanımı, yüksek ısı ortamlarında ise oksitlenmeye ve karbürleşmeye karşı iyi direnç sergiler.

Oda sıcaklığında dumanlı nitrik aside, 425 derecede erimiş nitrata dayanır. Korozyon gerilim kırılması olasıdır, ancak 304 ve 316’dan daha dayanıklıdır.

ISI DAYANIMI:

Aralıklı olarak hava sıcaklığı ile 1040’dan 1150 dereceye kadar inip çıkan sıcaklık ortamlarında paslanmaya iyi direnç gösterir. Sürekli olarak ise, 1150 derecede iyi direnç gösterir. Isı yorulması ve periyodik sıcaklığa direnci iyidir.Genellikle sülfür dioksid gazının bulunduğu ortamlarda kullanılır.

Bütün standart kaynak metodları uygulanır. 310 kalite, aynı kalite elektrod ve telle kaynatılır. 310S kalite aynı kalite elektrodla ve füzyon yoluyla kaynak edilmesi tavsiye edilir.

(15)

Brinell (HB) max 310 515 205 40 95 217 310S 515 205 40 95 217 0-100°C 0-315°C 0-538°C at 100°C at 500°C 310/S 7750 200 15,90 16,20 17.0 14,20 18,70 500 BS En No Name 310 S31000 310S24 - 14.840 X15CrNi25-20 - SUH 310 310S S31008 310S16 - 14.845 X8CrNi25-21 2361 SUS 310S

Kalite Çekme Dayanımı (MPa) min Akma Dayanımı 0.2% Proof (MPa) min Uzama (% in 50mm) min Sertlik Rockwell B (HR B) max

Kalite UNS No Ġngiliz Avrupa Ġsveç SS Japon JIS

Kalite Yoğunluk (kg/m3)

(GPa)

Isıl GenleĢme Katsayısı (mm/m/°C) Isıl Ġletkenlik

(W/m.K) Özgül Isı _0-100°_C

(J/kg.K) MEKANĠK ÖZELLĠKLERĠ:

(16)

Karbonlaşma kaplarında Isıl işlem sepetlerinde Isı dönüştürücülerinde

Kaynak telleri ve elektrodlarında KULLANIM ALANLARI:

Fırın parçaları Yağ yakıcı parçaları

(17)

C Mn Si P S Cr Mo Cu

min. - - - 19.0 4.0 1.0

max. 0.020 2.00 1.00 0.045 0.035 23.0 5.0 2.0

Bu kalite her ortamda non-manyetik özelliğini korur. Mükemmel kaynak kabiliyeti ve şekillendirilebilme özelliğine sahiptir. Östenitik yapısı mükemmel tokluk, krojenik ısılara dayanım sağlar. 904L yüksek miktarda nikel(Ni) ve molibden(Mo) içermektedir. Birçok uygulamada kullanılan 904L, dubleks paslanmaz çelikler bulunduktan sonra yüksek maliyeti sebebiyle kullanımı azalmıştır.

904L aslında sülfürük asitli ortamlarda kullanılmak maksadıyla üretilmiş olup, farklı çevrelerde de kullanılabilme özelliğine sahiptir. Deniz suyuna (ılık olsa bile) ve yüksek klorlu ortamlara dayanımı çok iyidir. Yüksek nikel(Ni) alaşımı korozyon geriliminden oluşan çatlaklara, standart östenitiklerden daha fazla dayanmasını sağlar.

AISI 904L – DIN 1.4539

TANIMLAMA:

904L düşük karbonlu, yüksek alaşımlı östenitik paslanmaz çeliktir. İçindeki bakır alaşımı, molibdenden ziyade, daha yüksek asit ortamlarına dayanmasını sağlar (özellikle sülfürik aside karşı). Ayrıca klorlu ortamlara da dayanımı mükemmeldir.

Kalite

(18)

Rockwell B (HR B) Brinell (HB) 904L 490 220 35 70-90 typical -0-100°C 0-315°C 0-538°C at 100°C at 500°C 904L 8000 200 15 - - 13 - 500 Çekme Dayanımı (MPa) min Akma Dayanımı 0.2% Proof (MPa) min Uzama (% in 50mm) min ISIL ĠġLEM:

1040-1175 derece arasında ısıtılıp ve hızlıca soğutulur. Bu kalite ısıl işlemle sertleştirilemez. KAYNAK:

904L’yi her metodla kaynak edebilirsiniz. Ön ısıl işlem veya kaynak sonrarı tavlama gerektirmez. 904L’nin kaynak kalitesi 904L’dir. MEKANĠK ÖZELLĠKLERĠ: FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ: Sertlik Kalite Yoğunluk (kg/m3) Esneklik Katsayısı (GPa) Kalite ISI DAYANIMI:

İçindeki alaşımlar korozyon dayanımını arttırsa da, diğer yüksek alaşımlarda olduğu gibi ısıya dayanım kalitesini düşürmektedir. 400 derecenin üzerinde kullanılamaz.

Özgül Isı 0-100°C (J/kg.K) Isıl GenleĢme Katsayısı (mm/m/°C) Isıl Ġletkenlik

(19)

BS En No Name

904L N08904 904S13 - 14.539 X1NiCrMoCu

N25-20-5 2562

-Sülfürik, fosfor ve asetik asit işleyen fabrikalarda Kağıt hamuru ve kağıt işleme sanayinde

Gaz üretim fabrika uygulamalarında Deniz suyu soğutma ekipmanlarında Petrol rafinerilerinde

STOKLARIMIZDA BULUNAN ÇEġĠTLER: Sac

(20)

C Mn Si P S Crr Moo N Diğer min. - 17.0 _(C+N)Ti=5 max 0.08 19.0 0.70 min. 0.04 17.0 _(C+N)Ti=4 max 0.10 19.0 0.70 min. 17.0 Nb=10 (C+N) max 19.0 1.0 - 0.10 - -- -Kalite 321 2.00 0.75 0.045 0.030 321H 2.00 0.75 0.045 0.030 347 0.08 2.00 0.75 0.045 0.030

AISI 321 – DIN 1.4541

TANIMLAMA:

321 ve 347 kalite temel 18/8 östenitik grubundan olup, 321 titanyumla(Ti), 347 ise niyobyumla (Nb) dengelenmiştir. Bu kalitelerin kullanım sebebi 425-850 derece sıcaklıklarda bile karbür çökelmesi oluşmamasıdır. 321 kalite 900 derecenin üzerinde sıcaklıklarda, yüksek dayanımı birleştirmesi, kabuklanmaya dayanması ve faz kararlılığı gerektiren uygulamalarda kullanılır.

İçeriğindeki titanyum(Ti), yüksek sıcaklık ark kaynağına sınırlama getirdiğinden tavsiye edilmez. Ancak 347’nin içeriğindeki niyobyum(Nb) ark kaynağını iyi absorbe ettiğinden tercih edilmelidir. 347 kaliteyi 321 kullanarak kaynak edebilirsiniz. 321 ve 347 diğer östenitikler gibi mükemmel şekil verilebilme ve kaynak edilebilme kabiliyetlerine sahiptirler.

Kaynak sonrası tavlama gerektirmez. Aynı zamanda, bu kalitelerin toklukları iyidir. Ancak 321 polisaja uygun değildir, dolayısıyla dekoratif uygulamalarda tavsiye edilmez.

(21)

Rockwell B (HR B) max Brinell (HB) max 321 515 205 40 95 217 321H 515 205 40 95 217 Çekme dayanımı (MPa) min Akma dayanımı 0.2% Proof (MPa) min Uzama (% in 50mm) min Sertlik ISI DAYANIMI:

Aralıklarla 900 derecede ve sürekli olarak 925 derecede çalışması mümkündür. Ve iyi oksidasyon dayanımı vardır. Bu kaliteler 425 – 900 derece arasında iyi performans sergiler ve özellikle sulu ortamlarda iyi korozyon kondisyonu gösterirler.

Tavlama işlemi 950 – 1120 derece arasında ısıtıldıktan sonra, hızla soğutulur. Dengeyi sağlayabilmek için her bir 25 mm kalınlığa saatte bir 870 – 900 dereceye ısıtılır ve havada soğutulur. Bu kaliteler ısıl işleme tabi tutulamaz.

Kalite

Bütün kaynak metodlarında mükemmel kabiliyeti vardır doldurma veya öbür türlü kaynak methodlarında 321 ve 347 kalite 347 elektrod veya çubukla kaynak edilebilir.

MEKANĠK ÖZELLĠKLERĠ: ISIL ĠġLEM:

KAYNAK:

Tavlama kondisyonu 304’e eşdeğerdir ve eğer kaynak sonrası tavlama istenmiyorsa veya 425 – 900 derece aralığında çalışacak uygulamaları kapsıyorsa bu kalite idealdir. Asit miktarı mevcut bulunan sıcak ortamlarda, malzemenin iç yapısında kılcal çatlak ve oluşturması 304 gibidir.

(22)

0-100°C 0-315°C 0-538°C at 100°C at 500°C 321 8027 193 16,06 17,02 18,06 16,10 22,02 500 BS En No Name 321 S32100 321S31 58B, 58C 14.541 X6CrNiTi18-10 2337 SUS 321 321H S32109 321S51 - 14.878 X10CrNiTi18-₁₀ - SUS 321H 347 S34700 347S31 58G 14.550 X6CrNiNb18-₁₀ 2338 SUS 347 Swedish SS Japanese JIS Kalite Yoğunluk (kg/m3) Esneklik Katsayısı (GPa) FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ:

Isıl GenleĢme Katsayısı (mm/m/°C) Isıl Ġletkenlik _(W/m.K) Özgül Isı 0-100°C (J/kg.K)

Kalite UNS No

(23)

STOKLARIMIZDA BULUNAN ÇEġĠTLER: KULLANIM ALANLARI:

Çubuk, Sac, Altıköşe Uçak egzoz manifoltu Genleşme derzi Körük

Fırın parçaları

Isı boru parçalarında

Isı dönüştürücü(heat exchanger)

Yüksek ısı maden işlemlerinde dokuma veya perde olarak

(24)

C Mn Si P S Cr Mo N

min. 0.15 - - - - 12.0

max. - 1.00 1.00 0.040 0.030 14.0

AISI 420 – DIN 1.4021

TANIMLAMA:

420 kalite paslanmaz birçok yüksek karbonlu çelik gibi ısıl işlemle sertleştirilebilir. En az, %12 krom (Cr) içerir ve bu alaşım korozyon dayanımına yeterlidir. Tavlanmış durumda iyi yumuşaklığa sahiptir, ancak ısıl işlemle 50 Rockwell sertliğe çıkma kabiliyeti vardır. En iyi korozyon dayanımı için sertleştirilmesi ve yüzeyin temizlenmesi veya polisaj yapılması gerekir.

Martensitik paslanmaz çelikler yüksek sertlik için, en uygun gruptur. Kaynak kabiliyeti zayıftır ve genellikle kaynak ertesi son olarak sertleştirme ve tavlama gerektirir. Korozyon dayanımı östenitik gruba göre düşüktür. Malzemenin verimli olması, sıfıraltı derecelerde (yumuşaklığını yitirir) ve yüksek sıcaklıklarda (dayanıklılığı düşer) kullanılmaması gerekir. Tavlanmış haliyle işenebilirliği gayet iyidir. Ancak sertleştikten sonra (özellikle 30 HRC’nin üzerinde) işlenebilirliği zorlaşır.

Kalite

420 -

-MARTENSĠTĠK PASLANMAZ ÇELĠKLER

Bu gruptaki kaliteler %11-17 krom (Cr) içeren tek önemli alaşım grubudur. Bu ferritik gruplar benzerlikler içerir. Ancak içerdiği % 0.10 ile 0.65 karbon (C ) grubun tepkisini kökten değiştirir. Yüksek karbon (C ) ısıl işlemle sertleştirilebilmesini sağlar.

(25)

420 kalite sertleştirilmiş halde normal hava koşuluna, yiyeceğe, tatlı suya ve hafif alkali veya aside iyi direnç gösterir. Tavlanmış halde korozyon dayanımı düşüktür. Temiz yüzeyliyken performansı yüksektir. Östenitik kalitelere göre korozyon dayanımı düşüktür. Bu kalite genellikle kesim aletleri üretmek için kullanılır, özellikle masa bıçağı ve oyma bıçaklar, vb. Korozyon dayanımı yiyecek atıkları ve normal yıkama metodlarına dayanacak kadar yeterlidir, ancak uzun süre bekleyen yıkanmamış artıkları çukurlaşmaya sebep olur.

ISI DAYANIMI:

Mekanik özelliklerinde indirgeme sebebiyle tabloda belirtilen sıcaklıklarda kullanılması tavsiye edilmez. Uygun sıcaklık derecesi 650 derecedir.

ISIL ĠġLEM:

Tavlama – full tavlama – 840-900 derece, fırında yavaşça 600 dereceye indirilir ve sonra hava sıcaklığında soğutulur.

Tavlama işlemi 735-785 derece ve hava soğutması, sertleştirme 980-1035 derece arasında ısıtılıp, sonrasında hava veya yağla su verilir. Yağda suverme büyük kesitler için gereklidir. Mekanik özellikler tablosunda belirtilen özellikler ve sertlik derecesine ulaşması için sıcaklığı 150-370 derece arasına getirilir. Isıtma sınırının 425-600 derece dikkat edilmelidir.

KAYNAK:

Kaynaktan önce 150-320 derece arası, sonra da 610-760 derece arasında ısıl işlem yapılmaktadır. 420 ile kaplanmış kaynak elektrodlarıyla sağlam kaynak bağlantısı için tavsiye edilir. Mutlaka kaynak edilmesi gereken ortamda kullanılıyorsa, kalite olarak 309 kalite olarak kullanılabilir.

(26)

Akma Dayanımı 0.2% Proof (MPa) Annealed * 655 345 25 241 max -204 1600 1360 12 444 20 316 1580 1365 14 444 19 427 1620 1420 10 461 # 538 1305 1095 15 375 # 593 1035 810 18 302 22 650 895 680 20 262 42 Özgül Isı 0-100°C (J/kg.K) 0-100°C 0-315°C 0-538°C at 100°C at 500°C 420 7750 200 10,03 10,08 11,07 24,09 - 460 Tavlama Sıcaklığı (°C) Çekme Dayanımı (MPa) Uzama (%

in 50mm) Sertlik Brinell (HB) Etkisi V (J)Çarpma

FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ: Kalite Yoğunluk (kg/m3) Esneklik Katsayısı (GPa)

Isıl GenleĢme Katsayısı Isıl Ġletkenlik

(27)

BS En No Name

420 S42000 420S37 56C 14.021 X20Cr13 2303 SUS 420J1

Çatal, bıçak, kaşık. Bıçak ağzı

Cerrahi aletler İğneli subap Makas ağzı

STOKLARIMIZDA BULUNAN ÇEġĠTLER: Çubuk, Sac

(28)

AISI 430 – DIN 1.4016

TANIMLAMA: KĠMYASAL KOMPOZĠSYONU: C Mn Si P S Cr Mo N min. - - - 16.0 max. 0.12 1.00 1.00 0.040 0.030 18.0

430 kalite ferritik gruptan olup, krom(Cr) içeren, sertleştirilemeyen, kullanışlı mekanik özellikler içeren, iyi forma giren karektere sahip bir kalitedir. Nitrik asit etkilerine karşı dayanıklıdır, eğer özel kimyasal ortamlarda kullanılırsa. Genellikle otomotiv trimlerinde ve uygulama araçlarında kullanılır.

FERRĠTĠK PASLANMAZ ÇELĠKLER

Kalite 430

-

-Temel alaşımları olan krom(Cr) %11 – 17 arasında bulunmaktadır. Soğuk şekillendirme yapılabilir ancak uygulanması östeniklere göre zordur. Manyetiktirler ve içeriğindeki krom(Cr) miktarının yüksekliğine göre kimyasal aşınma dayanımları artar. Karbon(C ) oranı düşüklüğü sebebiyle ısıl işleme tabi tutulamazlar.

(29)

Rockwell B Brinell ISI DAYANIMI:

Aralıklı olarak 879 derecede ve sürkeli olarak ise 815 dereceye kadar korozyona dayanıklıdır. Ancak 400 – 600 derece arasında kalıp oda sıcaklığına döndüğünde kırılganlık oluşabilir. Bu etki tavlama yöntemiyle elemine edilebilir.

ISIL ĠġLEM:

Tavlama ısısı 815 – 845 derecedir, her 25 mm kalınlık için yarım saat tutmak, yavaşça 600 dereceye düşürüp, sonra hızla soğutulmalıdır. 540 – 400 derece arası yavaş soğuma kırılmaya yol açar. Alt kritik tavlama 760 – 815 derece arası ve sonrasında hızlı hava sıcaklığında soğutma veya su ile soğutulmalıdır. Bu kaliteye ısıl işlem uygulanamaz.

KAYNAK:

Eğer kaynak gerekliyse 150 – 200 dereceden ön ısıl işlem yapılması gerekir. Kaynak sonrası 790 – 815 derece arası tavlama yapılması gerekir, yoksa kırılganlık oluşur.

MEKANĠK ÖZELLĠKLERĠ: Kalite Çekme Dayanımı (MPa) min Akma dayanımı 0.2% Uzaman (% in 50mm) min Sertlik KOROZYON DAYANIMI:

430 kalitenin korozyon dayanımı nitrik asit ve organik asit dahil olmak üzere, geniş olarak bilinir. Polisaj yapıldığında maksimum korozyon dayanımına ulaşır. Genellikle, çökelme ve çukurlaşmaya karşı dayanıklılığı 304 kaliteye yakındır. Korozyon sebebiyle gerilim kırılma direnci ise diğer ferritik kaliteler gibi yüksektir.

(30)

0-100°C 0-315°C 0-538°C at 100°C at 500°C

430 7750 200 10,04 11.0 11,04 23,09 26.0 460

BS En No Name

430 S43000 430S17 60 14.016 X8Cr17 2320 SUS 430

Buzdolabı kabin panelleri Otomotiv trim

Lashing wire Element supports Stove trim rings

Isıl Ġletkenlik (W/m.K)

Özgül Isı 0-100°C (J/kg.K)

Kalite UNS No Old British Euro Norm Swedish _SS Japanese _JIS Kalite Yoğunluk

(kg/m3)

(GPa)

Isıl GenleĢme Katsayısı (mm/m/°C) FĠZĠKSEL ÖZELLĠKLERĠ:

Bulaşık makinesi balatası

Çubuk, Sac, Tel

STOKLARIMIZDA BULUNAN ÇEġĠTLER: Fasteners

Chimney liners.

KULLANIM ALANLARI: DĠĞER ÜLKE NORMLARI:

(31)

PASLANMAZ ÇELĠKLERLE ĠMALAT

(KESME - BÜKME - ġEKĠLLENDĠRME - KAYNAK - TAġLAMA - TALAġLI ĠMALAT - DELME)

Paslanmaz Çelik malzemeler ile Karbonlu Çelikler aynı ortamda ve birbirlerine temas edecek Ģekilde bulundurulmamalı ve mümkünse imalatları farklı ortamlarda yapılmalıdır.

Ġmalat iĢlevi sırasında özen gösterilmeden iĢlem yapılırsa, malzeme yüzeyi çevredeki Karbonlu Çelik malzemeler ile çizilebilir veya ezilebilir. Bu tür hasarlar sonucunda Paslanmaz Çeliklerin yüzeyindeki koruyucu oksit tabaka ortadan kalkar. Bu bölgeler oksidasyona duyarlı hale gelir. Bu sebeple ağır ahĢap malzeme üzerinde stoklanmalıdır. Çeneli taĢıyıcılar halat ve zincir gibi malzeme yüzeyine zarar verebilecek elemanlar kullanılmamalıdır.

Dekoratif amaçlı ortamlar için imalat yapılacak ise yüzeyi folyo (PE veya PVC) kaplı malzemeler kullanılmalıdır. Bu malzemelere folyo kaplı olarak kesme, bükme iĢlemi uygulanır. Folyoların amacı üretim prosesinde oluĢabilecek yüzey hasarlarını engellemektir. Üretim prosesi tamamlanıp, montajı da tamamlanan parçalardan folyo kolayca sökülerek istenen temiz yüzey elde edilir.

Paslanmaz Çeliklerin preste kalıplar ile soğuk Ģekillendirilmesi sırasında malzeme Soğuk ĠĢ Takım Çelikleri kullanılarak iĢlenir. Aynı kalıp ile hem Paslanmaz Çelik hem de Karbonlu Çelik malzeme iĢlenmemelidir. Eğer iĢlenmek zorunda kalınırsa mutlaka kalıp parçaları kimyasallar ile temizlendikten sonra Paslanmaz Çelik malzeme iĢleme tabi tutulabilir.

Kalıpta, kesme ve delme iĢlemi sırasında alt ve üst kesiciler arasına malzeme kalınlığının % 7 - 9’u kadar boĢluk verilmelidir.

Kesme ve delme iĢleminde 237 veya toz metalürjisi çelikler kullanılmalıdır. Paslanmaz Çelik delme iĢleminde ise HSS zımba pimleri kullanılmalıdır.

(32)

PASLANMAZ ÇELĠKLERLE ĠMALAT (2)

(KESME - BÜKME - ġEKĠLLENDĠRME - KAYNAK - TAġLAMA - TALAġLI ĠMALAT - DELME)

Abkant pres, eksantrik pres veya hidrolik preste Paslanmaz Çelik Levha malzemeler açılı olarak bükme iĢlemine tabi tutulduğunda bükme kalıbı ile malzeme arasında sürtünme oluĢur. Bu sebeple bu iĢlemin yapıldığı bükme kalıplarının Paslanmaz Çelik malzemeden yapılması gerekir. Paslanmaz Çelik malzemelerden kalıp imkânı olmayıp 1050, 1060 gibi malzemelerden kalıplar mevcut ise iĢlem sonucunda (Paslanmaz Çelik malzemenin kalıp ile temas etmiĢ bölgeleri) kalıp malzemesindeki Demir (Fe) elementi Paslanmaz Çelik malzemenin yüzeyinden gözle görülmeyecek büyüklükte parçalar halinde sıvanmalıdır. Eğer bu parçalar malzeme yüzeyinden uzaklaĢtırılmaz ise belli bir sürenin sonunda Paslanmaz Çelik yüzeyine yapıĢmıĢ bu partiküller oksidasyona uğrar. Bundan sonra malzeme yüzeyi pas lekeleri ile kaplanır (kalıba sürtünen kısımları). Böylece Paslanmaz Çeliğin kalitesinden Ģüphe duyulur. Tüm bu olumsuzlukları yaĢamamak için Paslanmaz Çelik malzemeler 1050, 1060 gibi kalıp malzemeleriyle bükülüp formlanmıĢ ise iĢlemden sonra mutlaka özel Paslanmaz Çelik kimyasallarıyla temizlenmelidir.

Paslanmaz Çelik malzemelerin kaynak iĢleminde ise yine benzer kurallara uyulması gerekir. Paslanmaz Çelik kaynak edilen ortamda pas tozları veya Karbonlu Çelik tozları olmamalı ve bunlardan arındırılmıĢ bir ortam olmalıdır. Paslanmaz Çelik parçalar kaynak yapılırken, kaynağı yapılan parçalar mutlak suretle yine Paslanmaz Çelik bir pleytin üzerinde kaynatılmalıdır. Kaynak; karbonlu bir pleyt üzerinde yapılırsa, parça ile malzeme arasında oluĢacak arktan dolayı Paslanmaz Çelik malzemeye ark yolu ile pleyt malzemesinden tanecikler yapıĢır. Bu daha sonra pas lekeleri Ģeklinde görülebilir. Paslanmaz Çelik malzemenin kaynak iĢlemi sırasında pleyt, çekiç ve fırça mutlak suretle Paslanmaz Çelik malzemeden yapılmıĢ olmalıdır. Yine kaynak sonrası taĢlama iĢlemi yapılacaksa taĢlama taĢı mutlaka Paslanmaz Çelik malzemeye uygun olmalıdır. Eğer çekiç, fırça ve taĢlama taĢımız karbonlu alaĢımsız çelikler için kullanılan malzemeden ise imalattan belirli bir süre sonra kaynak bölgesinde, taĢlama yapılan yüzeylerde (uygun olmayan elemanların Paslanmaz Çelik malzeme üzerine bırakıldığı Demir (Fe) partikülleri) paslanma görülür. Tüm bunların oluĢmaması için kaynak sonrası Paslanmaz Çelik malzemenin üzerine sıvanmıĢ veya yüzeye batmıĢ partiküllerden temizlemesi gerekir. Bunların temizlenebilmesi için kimyasallar olduğu gibi nitrik asit ile % 20 oranında bir çözelti yapılıp 5°C - 60°C 'de parça bu çözeltiye batırılır ise yüzeyde sıvanmıĢ veya batmıĢ parçacıklar yüzeyden uzaklaĢtırılmıĢ olur.

TalaĢlı imalatta ISO M10 - M20 kalite sert metal uçlar kullanılmalı ve soğutma sıvısı olarakta % 100 saflıkta özel kesici yağ kullanılmalıdır.

Frezeleme iĢleminde ISO K01 - K10 kalite sert metal uçlar kullanılmalıdır.

(33)

KALĠTE _SICAKLIKTAYÜKSEK KULLANMA _LĠMĠTĠ 420 YaklaĢık 700°C'ye kadar iyi dayanıklılık gösterir. Özellikle oksitleyici ortamda kloride çok hassastır. DüĢük sıcaklıklarda kırılgandır. 430 800°C'ye kadarki yüksek sıcaklık dayanıklılığı iyidir. Oksitleyici ortamda kloride karĢı hassastır. DüĢük sıcaklıklarda kırılgandır. 304 YaklaĢık 900°C'ye dayanıklı olup, çok iyi mekanik ve sürtünme dayanıklılığına sahiptir. 600 - 800°C arasında özellikle oksitli ve sıcak nemli klorid ortamlarda iç yapı gerilme korozyon çatlağına sebebiyet verir. 200 - 300°C'lik ön ısıtmadan sonra tig kaynağı yapılabilir. 650°C'de tavlanır.

200 - 300°C'lik ön ısıtmadan sonra tig kaynağı yapılabilir. 700 - 800°C'de tavlanır.

Kaynak yapılabilir fakat iç yapı bozulabilir.

Bükülebilir ve geniĢletilebilir.

ÜRETĠM ODA SICAKLIĞINDA

Zayıf veya sulandırılmıĢ asitlere iyi dayanıklılık, su

verme ve meneviĢleme sonrasında mükemmel mekanik özellikler gösterir.

Korozyona 420 kaliteden daha iyi dayanır. Kloridsiz

asit oksidasyonlarına iyi dayanıklılık gösterir.

Atmosferik korozyona, nötr nemli ortamlara, alkalin korozyonuna, kloridsiz asit

ortamlarına karĢı dayanıklılığı iyidir. Bütün

sıcaklıklarda iĢlenebilir, yumuĢaktır.

KULLANMA SAHASI

Karbondioksit ve kirlenmiĢ petrol kuyularında diĢli boru yapımında

Yüksek sıcaklık, susuz ortamlarda petrokimya endüstrisinde ısı

değiĢtirgeçlerinde ve ısı reküperatörlerinde.

Kimya, petrokimya ve kazanlarda boru ve ısı değiĢtirgeçlerinde kullanılır. Ev aletleri

endüstriyel mutfaklar ve otomotiv sanayinde.

(34)

KALĠTE YÜKSEK SICAKLIKTA KULLANMA LĠMĠTĠ 304L 900°C'ye kadar iyidir. Sürtünme dayanıklılığı 500°C üzerinde garanti edilmez. Gerilme korozyon çatlağına karĢı dayanıklılığı iyidir. 321 900°C'ye dayanıklılığı iyidir. Çok iyi

mekanik ve sürtünme dayanıklılığına sahiptir. Gerilme korozyon çatlağına karĢı hassastır. 316 900°C'ye olan sıcaklıkta oksidasyona; mekanik özelliği ve çekme mukavemeti iyidir. Gerilme korozyon çatlağı ve dahili korozyona karĢı hassastır.

ODA SICAKLIĞINDA ÜRETĠM KULLANMA SAHASI

Kimya ve petrokimya sanayinde kazanlarda ve süper ısıtıcılarda kullanılabilir.

Sıcağa mukavim eĢanjörlerde, kimya sanayinde, petrokimya ve gıda sanayinde kullanılan buhar kazanlarında meyve suyu

ve likör üretimi ile et iĢleme ünitelerinde kullanılır.

Isıl iĢlem yapmadan kaynak yapılabilir,

bükülebilir ve geniĢletilebilir.

Isıl iĢlem yapmadan kaynak yapılabilir,

Tig veya Mig kaynağı yapılabilir, iyi bükülebilir

veya uzayabilir 304 kaliteye benzer korozyon özelliklerine sahiptir. Ġç yapı korozyonuna karĢı hassasiyeti titanyum stabilizasyonu ile giderilmiĢtir. Bütün ısılarda yumuĢaktır. 304 kalitenin düĢük karbonlu Ģeklidir. Bu durum

iç yapı değiĢmelerine karĢı dayanımı yükseltir. Özellikle

nitrik aside karĢı direnci iyidir.

Molibdenin varlığı ile nemli klorid çevrelerde haddeden

çekilmiĢ 304 kaliteye nazaran her türlü sıcaklıkta

daha iyi cevap verir.

Kimya, petrokimya ve yiyecek endüstrilerinde boru ve ısı

değiĢtirgeçlerinde, süthane ekipmanlarında, kağıt sanayi, nitrik asit ünitelerinde, sabun

ve deri sanayinde.

(35)

KALĠTE _SICAKLIKTAYÜKSEK KULLANMA _LĠMĠTĠ 316L YaklaĢık 900°C'ye dayanıklılığı iyidir.Fakat 500°C üzerinde sürtünme kabiliyeti düĢüktür. 316 kalite gibi gerilme korozyon çatlağına duyarlıdır. Mekanik özellikleri 316 kaliteden daha azdır. 316Ti 900°C'ye kadar dayanıklılığı iyidir. Sürtünme kabiliyeti yüksektir. Gerilme korozyon çatlağına karĢı duyarlıdır. 309 ve 310 Tipik ateĢe dayanıklı olup 1100°C'ye mükemmel dayanıklıdır. 800°C'ye sürtünme kabiliyeti 900°C'den fazla sıcaklıklarda devamlı çalıĢma durumunda sigma oluĢumuna

yol açar. Buda iç korozyona karĢı

duyarlı hale

Kimya, petrokimya ve gıda endüstrilerinde ısı değiĢtirgeç ve borularında, suni ipek

sanayi, süthane ekipmanları, nükleer mühendislik.

Kimya, petrokimya ve gıda endüstrisinde boru ve ısı değiĢtirgeçlerinde, kazan ve fırınlarda, vernik, sentetik reçine, lastik ve

motor yakıtı endüstrilerinde, pompa kompresör parçaları, nükleer mühendislik.

Kimya ve petrokimya endüstrilerinde ısı değiĢtirgeçlerinde, fırın tüplerinde. 316 kalitenin düĢük

karbonlu kompozisyonudur. Ġç korozyona karĢı duyarlı değildir.Bütün sıcaklıklarda

yumuĢaktır.

Kaynak yapılabilir, bükülebilir ve geniĢletilebilir.

Isıl iĢlem uygulanmadan kaynak yapılabilir,

Kaynak yapılabilir fakat iç korozyon olabilir. 316 kalitenin titanyum

stabileli Ģeklidir. 316 kaliteye benzer genel korozyon dayanıklılığına sahiptir. Ġç korozyona karĢı

duyarlı değildir.Bütün ısılarda yumuĢaktır.

25/20 paslanmaz çelik ve düĢük karbon içeriğiyle yüksek sıcaklıklarda ve nemli ortamlarda tercih

edilir.

ODA SICAKLIĞINDA ÜRETĠM KULLANMA SAHASI

(36)

EN ASTM 1D N˚- 1 2D 2 D 2B 2 B BA BA 2G N˚- 3 2J N˚- 4 HL 2M Emboss 2H 1/4,1/2, 3/4,4/4, sert

Soğuk ÇekilmiĢ, TavlanmıĢ, Mat Yüzey. Satine iĢlemi uygulanmıĢ (Kaba). Soğuk ÇekilmiĢ, TavlanmıĢ, Mat Yüzey. Satine iĢlemi uygulanmıĢ (Ġnce). Scotch Brite (FırçalanmıĢ Yüzey).

Soğuk ÇekilmiĢ, TaĢlanmıĢ.

2 D yüzeyin % 10-45 arasında çekme mukavemeti arttırılmıĢ.

AÇIKLAMA

Sıcak ÇekilmiĢ, TavlanmıĢ, Mat Yüzey. Soğuk ÇekilmiĢ, TavlanmıĢ, Mat Yüzey.

Soğuk ÇekilmiĢ, TavlanmıĢ, Mat Yüzey. Temizlenerek hafifçe parlatılmıĢ. Soğuk ÇekilmiĢ, TavlanmıĢ, Parlak Yüzey.

(37)