(UDUHDOL]DGDDO¿QDOL]DUODPLVDFRQYHQWXDOSRUPLHPEURVGHO&ROHJLR\&DSLOODTXHHUDQ ORVVLJXLHQWHVSRUSDUHMDV ³«HO'RPHURTXHKXYLHUHGLFKROD0LVVDDODPDQRGHUHFKDGHO5HWRUSRUWHQHUHQ VLODV6DFUDWtVVLPDVHVSHFLHVTXHFRQWLHQHQOD&DUQH\6DQJUHGH-HVX&KULVWRQXHVWUR 6HxRU´ ³\HQVHJXQGROXJDUHO(YDQJHOLVWHUROOHYDQGRDODPDQRGHUHFKDHO6DFULVWiQ´ ³\HQWHUFHUOXJDULUjHO0DHVWURGH&HUHPRQLDVOOHYDQGRDODPDQRGHUHFKDDO&ROHJLDO 6DFHUGRWH\TXDQGRpOIDOWDUHHO(SLVWROHUROOHYDQGRDODPDQRGHUHFKDDO0DHVWUR GH&HUHPRQLDV´. $HVWDVVHLVSHUVRQDVODVDFRPSDxDEDQVHLVDFyOLWRVSRURUGHQGHDQWLJHGDGFRQHOSURSyVLWR FODURGHUHFRUGDUHOPRPHQWRHQTXH0RLVpVKDGHHULJLUXQDOWDUHQHOTXHODVGRFHWULEXVGH ,VUDHOKDUiQXQDRIUHQGDDO6HxRU. (QFDVRGHTXHHOHSLVWROHUR\HYDQJHOLVWHURQRIXHVHQVDFHUGRWHV³VHSRQJDQHQVXOXJDUSRU RUGHQGHO9LFDULRGH&RURORV2¿FLDOHVPiVFDOL¿FDGRVVHJ~QHVWDVQXHVWUDVConstituciones, TXHIXHUHQ6DFHUGRWHV´8QDYH]SUHSDUDGRVVDOtDQGHODVDFULVWtD\SURFHGtDQGHODVLJXLHQWH manera:
“… los quales seys Sacerdotes lleven cada uno con dos manos las urnas que dexamos hechas con espigas de trigo, y detrás dellos se sigan seys Acólitos, cada uno de los quales llevará una de las seys urnas mayores que dexamos hechas, para poner en la peaña con espigas de trigo. Y que aviendo hecho todos los sobredichos una genuflexión antes de llegar a las gradas de la Capilla mayor, y otra en subiendo dichas gradas de dos en dos, como fueren entrando, hagan la tercera junto a la peaña del Altar, donde darán al Ayudante de Sacristán, y al Sacerdote las seys urnas, para que las pongan en el Altar en buena figura, y uniforme proporción: y que acabado esto, los seys Acólitos que han de estar hincados de rodillas, se levanten de dos en dos, y pongan las seys urnas que llevan en el pavimento de la Capilla mayor, tres a cada lado, en unos mismos lugares respectivamente a la una mano, y a la otra.”506
1RHVWiLQFOXLGDHQHOFXDGURSRUVXH[WHQVLyQ (OGRPHURSUHVLGtDHOFRUR\GHFtDODVRUDFLRQHVHQGHWHUPLQDGDVFHUHPRQLDV +DEtDFXDWUR\GHEtDQFDQWDUORVHYDQJHOLRVGHODVPLVDVFRQYHQWXDOHV /RVHSLVWROHURVGHEtDQFDQWDUODVHStVWRODVGHODVPLVDVFRQYHQWXDOHV 6DQ-XDQGH5LEHUDConstituciones… 1610 (1896FDS;;;,,SiJQ(O0DHVWURGH&HUHPRQLDVYLJL ODEDTXHHOR¿FLR\ODPLVDVHGLMHUDQ\FDQWDUDQFRQFRUUHFFLyQ e[RGR 6DQ-XDQGH5LEHUDConstituciones… (1896FDS;;;,,SiJ 6DQ-XDQGH5LEHUDConstituciones… (1896FDS;;;,,SiJV
192
2. Decretos tridentinos en la Capilla del Colegio. Constituciones de la Capilla
8QD YH] DFDEDGRV ORV 2¿FLRV GH OD PDxDQD \ D H[FHSFLyQ GH OD 6HPDQD 6DQWD WLHQH OXJDU HOVLJXLHQWHDFWRGHDODEDQ]DDO6DQWtVLPR6DFUDPHQWRSRUHOYLFDULRGHFRURHOVDFULVWiQHO PDHVWURGHFHUHPRQLDV\HOGRPHURGHODVHPDQDSUHFHGHQWH
“…partan del Coro quatro Capellanes con lobas y con estolas blancas, a los quales acompañarán todos los demás Ministros; y que quatro Acólitos, llevando cada uno dellos un incensario, y una naveta, salgan de la Sacristía al tiempo que los Capellanes llegaren a las gradas de la Capilla mayor, y que allí estando todos los Ministros hincados de rodillas hagan todos, assí los quatro Sacerdotes, como los quatro acólitos, la primera humiliación juntamente: y después de entra- dos en la Capilla mayor otras dos humiliaciones, como se acostumbra: y que hecha la última humiliación, quedándose todos hincados de rodillas, los quatro Sacerdotes tomen de mano de los Acólitos (que han de estar detrás dellos) los incensarios, y digan una de las alabanças que se ponen en el número catorze, y después hagan tres incensaciones, incensando tres vezes en cada incensación, haciendo humiliación profunda con la cabeça, assi al principio de cada incensación, como al fin.”507
$FDGDKXPLOODFLyQ²XQDDQWHVGHVXELUDODFDSLOOD\ODVRWUDVGRVWUDVOOHJDUDHOOD²ORV FXDWURVDFHUGRWHVGHEHUiQGHFLUHQYR]FODUD\DXGLEOH³%HQGLWRVHDHO6DQWtVLPR6DFUDPHQWR´ tras lo cual dice el domero antes de incensar:
“… aquellas palabras que dixo Azarías, como refiere el Profeta Daniel, estando en medio del hor- no de Babilonia, Sicut in holocausto arietum, et taurorum, et sicut in millibus agnorum pinguium,
sic fiat sacrificium nostrum in conspectum tuo hodie508. Y acabándolas de decir, incense tres vezes; y guardando la misma orden en la segunda, y tercera incensación, dirá en la segunda, las palabras que dezían (a voz en grito) millares de millares de Ángeles, y de Ancianos, estando postrados ante el trono de la Magestad de Dios: Dignus est Agnus, qui occisus est, accipere virtutem, et divi-
nitatem, et sapientiam, et fortitudinem, et honorem, et gloriam, et benedictionem509. Y en la tercera incensación dirà las palabras, que según refiere el mismo Evangelista, dixo aquella multitud de Ángeles, y de hombres postrados ante el Cordero: Benedictio, et charitas, et sapientia, et gratia-
rum actio, honor, virtus, et fortitudo Deo nostro in saecula seaculorum. Amen510.”
/DVWUHVDODEDQ]DVVHUiQGLFKDVSRUHOGRPHURFRQYR]FODUD\DXGLEOH(OXVRGHSROLIRQtDHQ HVWDRIUHQGDHVSDUFROLPLWiQGRVHDOFRPLHQ]RGHOVDOPRTXHVHXVDFRP~QPHQWHSDUDOD H[SRVLFLyQGHO6DQWtVLPR6DFUDPHQWRDOWHUQiQGRVHORVGRVFRURVDIDERUGyQ
“Item que mientras incensare diga el un Coro a la primera incensación en fabordón: Laudate
Dominum omnes gentes: láudate eum omnes populi. Y a la segunda, el otro Coro: Quoniam confir- mata est super nos misericordia eius, et veritas Domini manet in aeternum. Y a la tercera se junten
ambos Coros, diciendo: Gloria Patri, et Sicut erat, etc. Y el Domero diga en tono: Laudemus, et
,EtGFDS;;;,,SiJV 'DQLHO
$SRFDOLSVLV $SRFDOLSVLV
193
La Capilla del Colegio del Patriarca: vida musical y pervivencia de las Danzas del Corpus de Juan Bautista Comes (1603-1706)
superexaltemus, etc511. y se corra la cortina. Acabado lo qual vuelvan los quatro Sacerdotes a la Sacristía, acompañados de toda la Capilla.”512
3RUWDQWR\UHVXPLHQGRHQODFHUHPRQLDDOWHUQDEDHOFDQWROODQRGHOGRPHURFRQHOGHORVFRURV \HVWR~OWLPRPLHQWUDVORVFXDWURVDFHUGRWHVLQFHQVDEDQ
'RPHUR'DQSicut in holocausto arietum…
&RURVDOPRLaudate Dominum…PLHQWUDVORVVDFHUGRWHVLQFHQVDQWUHVYHFHV 'RPHUR$SRFDignus est Agnus…
&RUR VDOPR 4XRQLDP FRQ¿UPDWD HVW« mientras los sacerdotes incensan tres YHFHV
'RPHUR$SRFBenedictio, et charitas, et sapientia…
&RURV\Gloria PatriGR[RORJtDPHQRUPLHQWUDVORVVDFHUGRWHVLQFHQVDQWUHVYHFHV 'RPHURLaudemus, et superexaltemus… <VHFRUUHODFRUWLQD
9XHOWDDOD6DFULVWtDGHORVFXDWURVDFHUGRWHVDFRPSDxDGRVGHWRGDOD&DSLOOD
(O 3DWULDUFD GHMy FODUDPHQWH HVWLSXODGR TXH GLFKDV DODEDQ]DV QR GHEtDQ FDQWDUVH ³«VLQR KDEODQGRHQYR]DOWDTXDQWREDVWDUHSDUDR\UVHHQWRGDOD&DSLOODPD\RUKDFLHQGRORXQR\
GLFLHQGRORRWURFRQPXFKDSDXVD\GHYRFLyQ´.
2¿FLRVGHODWDUGH9tVSHUDV
3RUODWDUGHHQHO2¿FLRGH9tVSHUDVVHFDQWDEDHO0DJQL¿FDW a canto llano alternando con el yUJDQRFRQODH[FHSFLyQGHORVMXHYHVTXHFD\HUHQHQIHVWLYLGDGGHSULPHUDRVHJXQGDFODVH 3XHVWRTXHQRVHLQGLFDSHQVDPRVTXHHOUHVWRGHORVVDOPRVGHEtDFDQWDUVHDFDQWROODQR 2.7.5.5 Completas solemnes 8QYHUVRDXQDYR]FRQyUJDQR 2WURYHUVRDIDERUGyQ 2WURYHUVRFRQÀDXWDV\XQDYR]
Cantan todos Gloria PatriFRQDOJ~QPLQLVWULO
/RVPLQLVWULOHVSRGUiQWRFDUFXDQGRORGHFLGDHO9LFDULRGH&RURRHO0DHVWURGH&DSLOOD HO JUXSR GH LQVWUXPHQWLVWDV LQFOXtD HQ ORV LQLFLRV HO EDMyQ LPSUHVFLQGLEOH ODV ÀDXWDV en este caso, las cornetas mutas \ HO VDFDEXFKH MXQWR D OD FKLULPtD 9HUHPRV FRQ HO
(WODXGHPXVHWVXSHUH[DOWHPXVHXPLQVDHFXODSicut erat in principio et nunc et semper et in saecula saecu-
lorum. Amen(QWRQRVLJQL¿FDHQFDQWROODQR
512 San Juan de Ribera: Constituciones… (1896FDS;;;,,SiJ 6DQ-XDQGH5LEHUDConstituciones… (1896FDS;;;,,SiJ
194
2. Decretos tridentinos en la Capilla del Colegio. Constituciones de la Capilla
WUDQVFXUVRGHOVLJORODLQFRUSRUDFLyQGHDUSD\FODYHHQRFDVLRQHVDVtFRPRODSUHVHQFLD GHP~VLFRVFDSDFHVGHWRFDUOD~GYLKXHODJXLWDUUD\YLROD
(Q UHIHUHQFLD D HVWDV &RPSOHWDV 9LFHQWH 5LSROOpV FRQVLGHUD TXH VH FRUUHVSRQGHQ FRQ OD
HVWUXFWXUDGHORVIDERUGRQHVVROLVWDVGHVFULWRVSRU%DLQL\TXHWRPDQFRPRUHIHUHQFLDORVSalmi
PassagiatiGH)UDQFHVFR6HYHUR'DGRTXHORVYHUVRVVROLVWDVSUREDEOHPHQWHRUQDPHQWDGRV VRQDOWHUQDWLYDPHQWHDFRPSDxDGRVSRUyUJDQR\SRUÀDXWDVLQWHUFDODQGRORVYHUVRVHQIDERUGyQ HVWULFWR²HQWUHORVFXDOHVSRGHPRVLQFOXLUHOGloria PatriDFRPSDxDGRSRUODVÀDXWDV\DOJ~Q RWURPLQLVWULODGHPiVGHOyUJDQR²FRQFOXLPRVTXHODKLSyWHVLVGH5LSROOpVHVSRVLEOH