JALSINCHAN

(1)

FEB-MAR, 2017, VOL. 4/20 www.srjis.com Page 4745

jalaisaMcana

izk- lansSk xkoMs

vFkZ”kkL= foHkkx, d.ga.tTkro mahaivaValaya maaNagaaMva , ek.kxkao & jk;xM

 ]i_YTyao :¹

1.BaartatIla jalaisaMcanaacao sva$p spYT krNao.

2.jalaisaMcanaacyaa s~aotaMcaa AByaasa krNao.

3.BaartatIla jalaisaMcanaacyaa p`klpaMcaa AByaasa krNao.

4.]<ar BaartIya maOdanaI p`doSaaMcaa AByaasa krNao.

5. maharaYT/atIla jalaisaMcana pQdtIcao spYTIkrNa krNao.

6.jalaisaMcana va pIk pQdtItIla saMbaMQaacaa AByaasa krNao.  Pa`stavanaa :¹

BaartIya pja-nyaacao hMgaamaI svar$p %yaacaI Ainayaimatta p`maaNabaabatcaI calaxamata yaamauLo purosoa

paaNaI sava- izkaNaI imaLt naahIº BaartatIla ekuNa ipkaKalaIla koovaL 30% xao~at pUrosaa

pa}sa pDtao. tr 70% Baagaat pa}sa kmaI Asatao. %yaamauLo isaMcanaaiSavaaya ipkacao caaMgalao

]%padna Sa@ya haot naahI.

 }sa,¸ taMduL yaaMsaar#yaa ipkaMcaI paNyaacaI garja isaMcanaamauLo puNa- hao} Sakto.

 piScama baMgaala va [-SaanyaokDIla rajyaatIla bahutok laagavaDI KalaIla xao~ jaast pavasaacyaa p`doSaat maaoDto.

(2)

pMjaaba¸ hryaaNaa¸ rajasqaana¸ gaujarat ¸ maharaYT/ AaiNa knaa-Tk yaa rajyaatIla 75 T@@yaaMpoxaa

jaast pIkxao~ Apuáyaa pavasaacyaa p`doSaat yaoto. Yaa rajyaaMnaI hI pavasaacyaa samasyaa

saaoDvaNyaasaazI far p`ya<na kolao. pirNaamaI yaa rajyaaMt jalaisaMcana AaiNa kRiYaivakasa

caaMgalaI p`gatI JaalaI Aaho.  isaMcanaacaI p`mauK ]i_YTyao :¹

jyaa p`doSaat puroSaa p`maaNaat pa}sa pDtao AaiNa Baudla doKIla ]plabqa Aaho. isaMcanaamauLo dr

ho@TrI ]%padna vaaZvaNyaasa madt JaalaI Aaho. isaMcanaamauLo vaYaa-tUna ekapoxaa AiQak ipko

hmaKasa Gaota yaoNao Sa@ya Jaalao Aaho.

isaMcanaamauLo saKaola SaotI krNao Sa@ya Jaalao Aaho. saMkirt ibayaaNyaacaa AaiNa rasaayainak KtaMcaa

vaapr krNyaakrta jalaisaMcana A%yaMt AavaSyak zrto. jalaisaMcanaamauLo AavaYa-Naga`st Baagaat

doKIla SaotIcao ]%padna vaaZvaNyaat sahayya Jaalao Aaho.  jalaisaMcanaacao s~aot :¹

jalaisaMcanaasaazI paNaI BaUpRYzava$na va BaUpRYzaKalaUna imaLto.  BaUjala s~aot

ivaihrI va kupnailaka :¹

ho BaUjala s~aot Aahot. BaartatIla ekuNa isaMicat xao~apOkI saumaaro 61% xao~ ivaihrI va

kupnailaka yaayaaogya AaoilataKalaI AaNalao Aaho.

 Jyaa p`doSaat BaUjalasaazo Barpur p`maaNaat Aahot va kalavao kmIa Aahot %yaa p`doSaaMt ivahrI va kupnailakaMcaa ]pyaaoga maaozyaa p`maaNaat krNyaat Aalaa Aaho.

 gaujarat¸ maharaYT/¸ pMjaaba¸ rajasqaana AaiNa ]%trp`doSa yaa rajyaat ivihrIcaIM saM#yaa far maaozI Aaho.

(3)

 gaujarat¸ rajasqaana¸pMjaaba¸ hryaaNaa AaiNa ]%%arp`doSa yaa rajyaat kupnilakaMcaI saM#yaa AaiQak Aaho.

 Saotkáyaanaa koMd` va rajya SaasanaakDuna ivaihir¸ kupnaijakaMsaazI AaiNa paiNa ]psaNyaacao pMp basaivaNyaasaazI Aaiqaok madt imaLto. Yaa karNaanao AlaIkDcyaa kaLat ivaihrI

kupnilaka AaiNa paNaI ]psaNyaacyaa pMpacaI saM#yaa far vaaZlaI Aaho.  BaupRYzIya jalas~aot

tlaava :¹ BaartIya pzarI p`doSaat KDkaMcaI saicCd`ta kmaI AsalyaamauLo %yaap`doSaat kahI

izkaNaI KaolagaT Baagaat pavasaacao paNaI saacauna tlaava tyaar Jaalao Aahot.ASaa Baagaat

p`amau#yaanao tlaavaisaMcana AaZLuna yaoto. C%%aIsagaZ¸ timaLnaaDu¸ AaMQa`p`doSa¸knaa-Tk va maharaYT/at

tlaava isaMcana mah%vaacao Aaho. Baartat ekuNa isaMicat xao~pOkI kovaL 5 xao~ tlaavaisaMcanaaKalaI

Aaho.

kalavao :¹ Baartat ekuNa isaMcana xao~apOkI 29 T@@o xao~ kalavyaaWaro haoNaaáyaa isaMcana xao~aKalaI

Aaho. ]iDsaa piScama bMagaala¸ pMjaaba¸ hryaaNaa¸ AaMQa`p`doSa¸ ibahar¸ JaarKMD¸ korL ¸ maQyap`doSa¸

C%%aIsagaDC¸ knaa-Tk¸ taimaLnaaDu ¸ ]%%arp`doSa yaa rajyaat kalavyaaWaro isaMcana AaiQak

p`maaNaat haoto.

Kalavyaacao daona p`kar paDta yaotat.

1¥ baarmaahI kalavao va 2¥pur kalavao

nadMyaavar QarNao baaMQauna tyaar Jaalaolyaa jalaaSayaatuna baaramaahI kalavao kaZNyaat yaotat. nadIlaa

baaMQa na Gaalata nadIcyaa kazI car kaZuna pur kalavao tyaar krNyaat yaotat. nadIlaa pUr

Aalaa kI¸nadIcyaa pa~atIla jaada paNaI yaa kalavyaa Waro SaotaIlaa purivaNyaat yaoto. kaorDyaa

(4)

 ]psaaisaMcana:¹

nadIcyaa pa~atIla ikMvaa Anaok jalaSayaatIla paNaI pMpaWaro var Kocauna naolao jaatao %yaalaa

ª]psaaisaMcanaª mhNatat. ]psaaisaMcanaaKalaIla xao~ kovaL 5T@ko Aaho. ivaSaoYak$na piScama

GaaTajavaLcyaa puvao-sa ]pisaMcana yaaojanaa jaast Kcaa-caI AsalyaamuLo sahkarI pQdtInao AaiNa

SaasanaaWaro ASaa yaaojanaa rabaivaNyaat yaotat.  isaMcana xao~acao ivatrNa:¹

BaartatIla laagavaaDI KaalaIla xao~apOkI saumaaro 39T@ko xao~ isaMcanaaKalaI Aaho. rajyaatIla

lagavaaDIKalaIla xao~at 60T@ko poxaa jaast isaMicat xao~ f@t pMjaaba va hiryaanaa yaa rajyaat

Aaho. taimaLnaaDu¸ ]%%arp`doSa¸ ]%%araKMD yaa rajyaat 40T@ko to 60T@ko xao~ isaMcanaaKalaI

Aaho.

 jalaisaMcana p`klp:¹

svaatM<yaao%%ar kaLat kaLvyaaWaro nadIcao paaNaI SaotIlaa purivaNyaacyaa yaaojanoalaa p`aQaanya doNyaat

Aalao.Baartat Anaok jalaisaMcana p`klp Aahot. yaa p`klpacao maaozo maQyama AaiNa laGau Asao

Aakar kolao jaatat. Mmaaozo p`klp bahud k$na bahu ]dodSaIya Aahot. SaotIsa paNaIpurvaza

krNao. puraMvar inayaM~Na AaNaNao¸ jalaivadyautcaI inaima-tI krNao. jalavaahtUkIcaI saaoya krNao ¸

pya-Tna AaiNa ivaEaaMtI sqaLaMcaI ivakasa krNao hI bahU]dodSaIya p`klpacaI p`mauK ]i_YTyao

Aahot. BaartatIla 162 poxaa jaast p`mauK jalaisaMcana p`klp Aahot. jalaisaMcanaacao Anaok

fayado Aahot. prMtu maRdocaa p`kar va itcao rasaayainak gauNaQama- Saotacaa ]tar baaiYpBavanaacaa vaoga

[%yaadI baabaIcaa ivacaar na krta isaMcanaacyaa paNyaacaa AavaajavaI vaapr kolyaamauLo %yaacao

duYpirNaama AaZLuna yaot naahIt. AitisaMcanaamauLo maRdotIla xaar ivarGaLUna baaiYpBavana haot

Asatanaa to var yaotat AaiNa maRdotIla xaar ivarGaLU baaiYpBavana haot Asatantt to var yaotat

AaiNa maRdocyaa xaaravar %yaacaa daT qar saacatao. yaa xaatamauLo maRda naapIk banato. ASaa p`karo

(5)

rajasqaanamaQaIla [Midra kalavyaacyaa xao~at paiNa iJarplyaamauLo panaqaL jaimana tyaar Jaalyaa

Aahot. AitisaMcanaamauLo ]%%ar p`doSa ¸ pMjaaba¸ ]iDsaa¸ yaa rajyaat doKIla paNaqaL jaimanaIcaI

samasyaa inamaa-Na JaalaI Aaho.

jalaaSayaatIla AaiNa kalavyaaMtIla paNyaacyaa iJarpNyaavar AaiNa baaYpIBavanaavar inayaM~Na zovalao

paihjao. izbak va tuYaar isaMcana yaasaar#yaa pQtIcaa AvalaMba k$na baáyaaca p`maaNaat paaNyaacaI

bacat krta yao[-la.

 BaUjala vaapr saMbaMQaI yaaogya jala vyavasqaapna ja$rI Aaho. BaUjalaacaa vaapr kahI vaYaa-paasaUna far vaaZlaa Aaho. %yaa karNaanao BaUjalaacaI patlaI idvasaoMidvasa Kaola jaat

Aaho. BaUjala saazyaat vaaZ haoNyaasaazI gaaMva¹ patLIvar lahana¹ maaozyaa AaoZyaa¹

naalyaManaa baaMQa GaalaUna tsaoca paJar tlaava baaMQauna paNaI ijarvaa hI yaaojanaa p`%yaxaat

rabavalaI paihjao.

 SaotkáyaaMnaI Aaplyaa Saotat car kaZUna inacara hao[-la ASaI vyavasqaa krNao¸ vaYaa-tIla kahI kaL jaimana kaorDI zovaNao¸ maRdocyaa gauNaQamaa-nausaar isaMcanaacaa mayaa-idt p`maaNaat vaapr

krNao¸ saoMid`ya KtaMcaa vaapr vaaZvaNao [%yaadI ]paya AvalaMbaNao ja$rIcao Aaho.

 BaivaYyakaLat paNyaacaI vaaZtI maagaNaI pUNa- krNyaacyaa dRYTInao raYT/Iya jalajaaLo yaaojanao¸ saMbaMQaI Saasana ivacaar krt Asato. yaa yaaojanaot gaMgaa nadI hI kavaorI nadIsa AaiNa

ba`mhpu~a nadI hI gaMgaa nadIsa kalavyaaMnaI jaaoDlyaa jaatIla. nama-da nadIpasaUna kalavao

kaZUna to gaUjarat AaiNa piScama rajasqaanaat naolao jaatIla. %yaacap`maaNao caMbaL nadIpasaUna

maQyao rajasqaana pya-Mt kalavao kaZta yaotIla. piScama GaaTatIla piScama vaaihnaI nadyaaMcao

p`vaah pUvao-kDo vaLvaNao ho doKIla yaa yaaojanaocao ]i_YTyao Aaho.

(6)

ivakasa hao[-la. prMtU hI yaaojanaa Amalaat ANaNyaast kahI Aaiqa-k AaiNa taMi~k

ADcaNaI Aahot.

jalaisaMcana s~aotaMcao 1´ BaUpRYzIya s~aot va 2´ BaUjala s~aot Asao daona p`mauK p`kar

Aahot.

 Baujala s~aotat ivaihrI AaiNa kUpnailaka yaaMcaa saamaavaoSa haotao. BapRYzIya s~aotat AaoZo¸ nadyaa¸ tlaava¸ tLIhI saamaaivaYz haotat.

 jalaisaMcanaacyaa pQdtI:¹

Baartat ivaihrItIla paNaI kahI izkaNaI parMpairk pQdtInao var Kocauna to Saotat naolao jaato.

AilakDcyaa kaLat ivaihrI va kUpnailakocao paNaI var KocaNyaasaazI pMpacaa ]pyaaoga kolaa

jaatao. Nadyaa va tlaavaatIla paNaI kalavyaa Waro ikMvaa pMpaWaro var Kocauna Saota pya-t naoloa

jaato. ASaa p`karo ivaihrIMWaro tlaavaaWaro isaMcana kalavyaaMWaro isaMcana va ]psaaisaMcana yaa

BaartatIla jalaisaMcanacyaa pQdtI Aahot

 ipkaMcyaa yaaogya vaaZIsaazI AaiNa BarGaaosa ]%padnaasaazI inayaimat va AavaSyak tovaZyaa paNaI pUrvaz\yaacaI garja Asato.

 pa}sa AaiNa isaMcanaaWaro ipkaMnaa paNaIpurvaza haotao.

 paNaI AaiNa maRda yaaMsaar#yaa naOsaiga-k saMsaaQanaaMcaa jaaNaIvapUva-k vaapr kolaa paihjao.  jalaaSayaaMtIla va kalavyaaMtIla paNyaacyaa iJarpNyaavar AaiNa baaYpIBavanaavar inayaM~Na

zovalao paihjao.

 saUxmajalaisaMcanaacaa vaapr :¹

1.SaotIsaazI ipkatIla raopaMnaa AavaSyak tovaZo paNaI doNyaacao ho tM~ Aaho. izbak isaMcana

va tuYaar isaMcana yaa saUxmajala pQdtI Aahot.

(7)

3.pMjaaba¸ hryaaNaa¸ ]%trp`doSa AaiNa maharaYT/ yaa rajyaat yaa tM~&anaacaa p`kar Jaalaa

Aaho.

 ]<arBaartIya maOdanaI p`doSa :¹

]<arBaartIya maOdanaI p`doSaat nadyaaMnaa baara maihnao paNaI Asato. toqao nadyaaMt paNyaacaa vaapr

maaozyaa p`maaNaat kolaa jaatao. dixaNaokDIla pzaravar tyaa mayaa-idt kaLat vaahtat.

pavasaaLyaat pDNaaro paNaI nadyaavar QarNao baaMQaunao ADvalao jaato. kalavyaaMWaro dUrcyaa

p`doSaaMpya-Mt jalaisaMcanaasaazI paNaIpurvaza k$na paNyaacaI garja BaagavaNyaasa yaoto.

mahanadIvarIla ihrakuD QarNa gaaodavarI varIla jaayakvaaDI p`klp¸ damaaodr nadIvarIla QarNa¸o

satlaja nadIvarIla BaaËa naaMgala p`klp p`klp va %yaatUna paNaIpurvaza krNaara rajasqaana

kalavaa hI kahI zLk ]dahrNao Aahot. paNyaacaa vaapr isaMcanaabaraobar jalaivaVut inaima-tI¸

maasaomaarI pya-Tna [%yaadIMsaazI p`doSaat BaUjalaacaa vaapr maaozyaa p`maaNaavar kolaa jaatao.

ivaihrI¸ ivaMQana ivaihrI inamaa-Na k$na paNyaacaI saaoya kolaI jaato.  dixaNa BaartatIla p`doSa :¹

knaa-Tk ¸ taimaLnaaDU yaa rajyaatIla pzarI Baagaat AiCd` KDk AsalyaamauLo tlaava baaMQaUna

paaNaI saazvaUna %yaacaa vaapr kolaa jaatao.

paNyaacaa Aitvaapr ¸paNyaacao p`duYaNa Baujala patLI kmaI haoNao [%yaadI jalasaMp%%aI vaapracyaa

samasyaa Aahot. mhNauna jalasaMp%tIcaa yaaogya p`karo vaapr kolaa paihjao¸

tlaavaacyaa paNyaacaa ]pyaaoga jalaisaMcanaasaazI kolaa jaatao. BaMDara ¸caMd`pur¸ gaDicaraolaI yaa

ijalhyaatIla jalaisaMcanaacaa ]pyaaoga BaatSaotIsaazI kolaa jaatao.  maharaYT/atIla jalaisaMcana sauivaQaa:¹

jalaisaNacana sauivaQaa Asalyaasa KtaMcaa yaaogya vaoLI vaapr krta yaotao. ipkaMnaa garjaonausaar paNaI

]plabQa Jaalyaanao pIk yaoNyaacaI Ka~I AaiQak Aasato. piScama maharaYT/amaQyao nadyaaMvar QarNao

(8)

jalaisaMcana p`klp hI kmaI AsalyaamauLo bagaayatI SaotI kmaI Aaho. maharaYT/at gaaodavarI ¸kRYNaa¸

BaImaa¸ pMcagaMgaa nadyaavar QarNao Aahot. bagaayatI SaotImaQyao }sa ¸ BaajaIpalaa va ivaivaQa

AnnaQaanyao ipkvalaI jaatat.

maharaYT/ rajya Saasanaanao flaao%padna yaaojanaa¸rabavalaolaI Asauna AvaYa-Na p`vaNa xao~amaQyao

fLJaaDaMcaI laagavaD vaaZvaNyaasaazI p`ya%na kolaa jaatao.fLJaaDaMnaa Anaudana idlao jaato.

fLbaagaaMmauLo pyaa-varNaacao rxaNa¸ paNyaacaI bacat %yaacyaa jaaDilaa fLaMcao ]%padna ASaI BaUimaka

mah%vaacaI zrlaI jaato. mhNaUna fLbaagaaMcaa ivakasa haoNao AavaSyak Aaho.

maharaYT/amaQyao sauivaQaa Asalyaasa jalaisaMcanaacaa ivaihrIcaa savaa-iQak xao~asaazI vaapr kolaa jaatao.

karNa tao svatM~ va vyai@tgat sva$pacaI jalaisaMcana p`kar AavaSyak tocha lagaoca vaaprNao saulaBa

Aaho.

QarNaaMpasauna kaZlaolao kalavao paNyaacyaa patLIpoxaa AaiQak ]McaavarIla SaotIsaazI paNaI paohcau

Sakt naahIt. %yaasaazI QarNa xao~atuna pMmapacyaa sahayyaanao paNaI ]psaavao laagato. %yaa pQdtIlaa

]psaa jalaisaMcana mhNatat.prMtu kalavyaapoxaa yaa isaMcana p`karacaa Kca- AaiQak yaotao.

maharaYT/at jalaisaMcanaaKalaI xao~ vaaZt Aaho. %yaamuaLo Anna¹Qaanyaacyaa xao~acaa ]pyaaoga nagadI

ipkaMsaazI kolaa jaat Aaho. maharaYT/atIla jvaarI ipkaKalaIla AaiNa ]%padna yaamaQyao GaT haot

Aaho.

 maharaYT/ rajya Saasanaacao QaaorNa :¹

pyaa-varNaacyaa dRiYTnao ivacaar krta yaa ipkaMnaa vaaprlaI jaaNaarI rasaayainak Kto AitrI@t

paNaI ¸ yaamauLo maRdocaI AvanatI haot Aaho. yaavar ]paya krNao AavaSyak Aaho. maharaYT/ rajya

Saasanaanao flaao%padna yaoajanaa rabavalaolaI Asauna AvaYa-Na p`vaNa xao~amaQyao fL JaaDaMcaI laagavaD

vaaZivaNyaasaazI p`ya%na kolaa jaat Aaho.

BaartatIla SaotI p`amau#yaanao pavasaavar AvalaMbaUna Aaho. kovaL pavasaacyaa paNyaavar haoNaaáyaa

(9)

%yaamaULo %yaaMnaa isaMcananao paNaI purvaza kravaa laagatao. isaMcanaacyaa AaQaaro kolyaa jaaNaaáyaa SaotIsa

AaolaItacaI SaotI mhNatat. yaa kaLat jaI ipko GaotlaI jaatat. %yaaMnaa rbbaI ipko mhNatat.

yaaiSavaaya ]nhaLyaat jalaisaMcanaacyaa AaQaaro kahI ipko GaoNyaat yaotat.

-: inaYkYa- :-

1.jalaisaMcanaamauLo vaYaa-tUna ekapoxaa Anaok ipko Gaota yaoNao Sa@ya Jaalao Aaho.

2.isaMcana xao~apOkI saumaaro 61T@ko xao~ ivaihrI AaiNa kUpnailaka yaaWaro AaoilataKaalaI AaNalao

Aaho.

3.nadyaaMvar QarNao baaMQalyaamauLo baracasaa Baaga laagavaaDIKalaI AaNaNao Sa@ya Jaalao Aaho.

4.svaatM<yaao%%ar kaLat kaLvyaMaWaro nadIcao paNaI purvaza yaaojanaolaa p`aQaanya doNyaat Aalao

Aaho.

5.maharaYT/ rajya Saasanaanao flaao%padna yaaojanaa rabaivalyaamauLo AvaYa-Na p`vaNa xao~amaQyao fL

JaaDaMcaI laagavaD krNyaasaazI p`ya%na kolaa Aaho.

6.svaatM<yaao%%ar kaLat sauQaairt baI¹baIyaaNao rasaayainak Kto ¸ ikTknaaSako¸ vaaprNyaavar Bar

doNyaat Aalaa.

-: saMdBa- ga``Mqa

:-p`a. kulakNaI-. kRYaI Aqa-Saas~ P`agat bau@sa p`kaSana ¸1312 iSavaajaInagar ¸ jao.ema.raoD puNao 411005.

p`a.esa. eca. AT/avalakr¹ BaartIya Aqa-vyavasqaa ¹ Saoz p`kaSana¸ jaUna¹2013.

MkW- lqHkk’kpanz lkjax &Hkkjrkpk Hkqxksy

fo|k izdk”ku] twu 2016