28
for Quality Vol.16 No.150 April 2010วัตถุประสงค์ เป้าหมาย
และโปรแกรมทางด้านพลังงาน
เมื่อทำการกำหนดนโย-บายพลังงานแล้ว ลำดับถัดไป องค์การจะต้องมีการจัดทำ วัตถุประสงค์ และเป้าหมายทาง ด้านพลังงาน ในหน้าที่งานและ ระดับงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องใน องค์การ โดยวัตถุประสงค์ และ เป้าหมายทางด้านพลังงาน จะต้อง สอดคล้องกันกับนโยบายพลังงาน รวมถึงแสดงถึงความมุ่งมั่นที่มีต่อการ ปรับปรุงประสิทธิภาพพลังงาน และการ ดำเนินงานให้สอดคล้องตามข้อกฎหมาย และข้อกำหนดอื่น ๆ ของหน่วยงานที่องค์การ เป็นสมาชิกอยู่ ทั้งนี้องค์การจะต้องมีการกำหนด เป้าหมายเฉพาะ (specific target) สำหรับพารา-มิเตอร์ที่สำคัญที่มีผลต่อสมรรถนะทางด้านพลังงาน ทั้งนี้วัตถุประสงค์และเป้าหมายทางด้านพลังงานจะต้อง สามารถวัดได้ และมีการจัดทำเป็นเอกสาร รวมถึงมีการ กำหนดกรอบเวลาในการดำเนินการเพื่อให้ประสบความ สำเร็จตามที่กำหนด การกำหนดวัตถุประสงค์ และเป้าหมายทางด้าน พลังงาน จะเป็นกระบวนการในการเปลี่ยนนโยบายมาสู่ การปฏิบัติ ซึ่งเป้าหมายทางด้านพลังงาน จะช่วยสร้าง ความมั่นใจได้ว่าองค์การมีการกำหนดเกณฑ์ในการวัดตอนที่ 2
กิตติพงศ์ จิรวัสวงศ์
[email protected]
EN16001
มาตรฐานการจัดการด้านพลังงาน
(Energy Management System Standard)
April 2010
EN16001
ความสำเร็จที่แสดงถึงความก้าวหน้าในการ ปรับปรุงประสิทธิภาพทางด้านพลังงาน ทั้งนี้เป้าหมายควรจะ 1. มีความท้าทายที่แสดงถึง ความมุ่งมั่นขององค์การในการ ปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง 2. มีความเป็นจริงที่สามารถ ประสบความสำเร็จได้ในเวลาที่ กำหนด 3. มี ค ว า ม เ ป็ น เ ฉ พ า ะ (specific) และสามารถวัดได้ 4. สะท้อนถึงแนวปฏิบัติที่ดี ของสมรรถนะทางด้านพลังงาน ในบางเป้าหมายอาจจะกำหนดไว้ สำหรับเครื่องมือหรือสิ่งอำนวยความสะดวก ในขณะที่เป้าหมายอื่น ๆ อาจจะกำหนดให้ ใช้กับหน่วยงานต่าง ๆ เช่น แผนกขนส่ง การ ฝึกอบรมหรือการสร้างจิตสำนึกด้านพลังงาน การวัดและการเฝ้าติดตามเพิ่มเติม ทั้งนี้ เป้าหมายที่เกี่ยวกับการลดการใช้พลังงาน ควรจะกำหนดในลักษณะของการวัดการใช้ พลังงาน เช่น พลังงานที่ใช้ต่อหน่วย ต่อน้ำ-หนัก ต่อพื้นที่ และครอบคลุมในแต่ละองค์-ประกอบทางด้านพลังงาน (energy aspect) ตัวอย่างของเป้าหมายทางด้าน พลังงาน ประกอบด้วย ● การประหยัดพลังงานที่เกิดขึ้น จริงในพื้นที่ที่กำหนด เช่น การลดการใช้ Compressed Air ได้ 10 เปอร์เซ็นต์ ● การนำเสนอเทคโนโลยีใหม่ ๆ ในการอนุรักษ์พลังงาน ● โครงการปรับปรุงการทบทวน พลังงาน และการระบุถึงโอกาสในการ อนุรักษ์พลังงาน ● การฝึกอบรม การสร้าง จิตสำนึก และการสร้างแรงจูงใจให้ กับพนักงาน ● การปรับปรุงและการ ขยายกิจกรรมในการเฝ้าระวัง ● การกำหนด และการดำ-เนินการวิธีการปฏิบัติงาน หรือคู่มือการ ทำงานใหม่ ๆ เป็นต้น เมื่อองค์การได้ทำการกำหนด เป้าหมายแล้ว ขั้นตอนถัดไปจะต้องมีการ กำหนดโปรแกรมการจัดการพลังงาน โดยมี จุดประสงค์เพื่อให้มั่นใจได้ว่าวัตถุประสงค์ และเป้าหมายขององค์การจะสามารถ ประสบความสำเร็จได้ ทั้งนี้โปรแกรมการ จัดการพลังงาน จะต้องระบุรายละเอียดของ แผนการดำเนินงานในการปรับปรุงประ-สิทธิภาพพลังงาน (energy efficiency)April 2010 และรายละเอียดของภารกิจ รวมถึงทรัพยากร ที่จำเป็นสำหรับการดำเนินงานอย่างชัดเจน ด้วย นอกจากนั้นองค์การควรมีการ พิจารณาถึงการนำเทคโนโลยีที่ดีที่สุดที่มีอยู่ (Best Available Technology: BAT) มาใช้ ในการจัดทำโปรแกรมการจัดการพลังงาน โดยจะต้องมีการระบุถึง ● ลำดับความสำคัญของกิจ-กรรม และโครงการที่จะจัดทำ เช่น การ ดำเนินการอะไรที่จะส่งผลให้เกิดการปรับ-ปรุงได้อย่างมากภายใต้ทรัพยากรที่มี ● สิ่งที่จะต้องดำเนินการให้ สำเร็จ รวมถึงกรอบเวลาในการดำเนินการ ● ผู้รับผิดชอบ และทรัพยากรที่ จำเป็นสำหรับการดำเนินการตามแผนงานที่ กำหนดไว้ เช่น ใครมีหน้าที่รับผิดชอบ และ อำนาจในการดำเนินการ เพื่อให้มั่นใจได้ว่า แผนงานได้รับการนำไปปฏิบัติ รวมถึงราย-ละเอียดของบุคลากร และงบประมาณที่ ต้องการ ● แนวทางในการเฝ้าติดตาม และทบทวนโครงการ เช่น การวัดและ ติดตามความก้าวหน้า รวมถึงเมื่อได้และ ไม่ได้ตามวัตถุประสงค์ที่กำหนด รวมถึง แนวทางในการจัดทำเอกสารเพื่อการปรับ-ปรุงประสิทธิภาพพลังงาน ● โปรแกรมการจัดการพลังงาน จะต้องสอดคล้องกับนโยบายพลังงาน วัตถุประสงค์ และเป้าหมายทางด้านพลังงาน รวมถึงข้อกฎหมาย และระเบียบข้อบังคับ ต่างๆ การนำไปปฏิบัติ และการปฏิบัติ-งาน ในข้อกำหนดที่เกี่ยวกับการนำไป ปฏิบัติ และการปฏิบัติงาน จะประกอบด้วย ข้อกำหนดย่อยดังนี้ 1. การกำหนดทรัพยากร บทบาท หน้าที่ ความรับผิดชอบ และอำนาจในการ ดำเนินการ 2. การสร้างจิตสำนึก การฝึกอบ-รม และความสามารถ 3. การสื่อสาร 4. ระบบเอกสารในการจัดการ พลังงาน 5. การควบคุมเอกสาร 6. การควบคุมการปฏิบัติงาน 1. การกำหนดทรัพยากร บทบาท หน้าที่ ความรับผิดชอบ และอำนาจในการ ดำเนินการ ความสำเร็จในการดำเนินงาน ของระบบการจัดการพลังงาน จะขึ้นอยู่กับ ความมุ่งมั่นของบุคลากรทุก ๆ คนที่ปฏิบัติ-งาน หรือเป็นตัวแทนขององค์การ โดยความ มุ่งมั่นนี้ ต้องเริ่มต้นจากผู้บริหารระดับสูงสุด ขององค์การ ซึ่งมีหน้าที่ในการกำหนดนโย-บายพลังงาน และดูแลให้มั่นใจว่าระบบการ จัดการพลังงานได้รับการนำไปปฏิบัติอย่าง มีประสิทธิภาพ และประสิทธิผล นอกจาก-นั้นจะต้องมีการกำหนดผู้จัดการพลังงาน
April 2010 นะของระบบการจัดการพลังงาน นำเสนอ ให้กับผู้บริหารระดับสูง เพื่อทำการทบทวน ด้วยข้อเสนอแนะในการปรับปรุง ทั้งนี้ผู้บริหารระดับสูงจะต้องจัดสรร ให้มีทรัพยากรอย่างเพียงพอ สำหรับการ ดำเนินการของระบบการจัดการพลังงาน โดยทรัพยากรที่จำเป็นนี้ ประกอบด้วย ทรัพยากรบุคคล ทักษะพิเศษ เทคโนโลยี และการเงิน นอกจากนั้นการปฏิบัติงานของ ระบบการจัดการพลังงาน ควรจะอยู่ภายใต้ ความรับผิดชอบของพนักงานที่มีประสบ-การณ์ มีอำนาจหน้าที่ในการตัดสินใจที่ เหมาะสม รวมถึงมีทักษะและทรัพยากร อย่างเพียงพอ โดยจะต้องมีการกำหนด หน้าที่และความรับผิดชอบที่ชัดเจน และ สื่อสารให้กับบุคลากรทั้งหมดที่ปฏิบัติงาน หรือเป็นตัวแทนขององค์การได้รับทราบ อย่างทั่วถึงด้วย 2. การสร้างจิตสำนึก การฝึกอบรม และความสามารถ องค์การจะต้องมีการระบุ ถึงความรู้ ความเข้าใจ และทักษะที่จำเป็น สำหรับบุคลากรที่ปฏิบัติงาน มีผลกระทบ ต่อการใช้พลังงานอย่างมีนัยสำคัญ รวมถึง มีความสามารถในการดำเนินงานตามที่ได้ รับมอบหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ และ ประสิทธิผล โดยความสามารถที่จำเป็นจะ พิจารณาจากการศึกษา การฝึกอบรม และ ประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องที่จะต้องมีความ สมดุลกัน นอกจากนั้นองค์การจะต้องมั่นใจ ว่าพนักงานทุกคนที่ปฏิบัติงาน หรือเป็น ตัวแทนขององค์การ มีจิตสำนึก และตระหนัก ถึงความสำคัญของ 1. นโยบายพลังงาน และโปรแกรม การจัดการพลังงานขององค์การ 2. ข้อกำหนดของระบบการจัด-การพลังงาน รวมถึงกิจกรรมต่าง ๆ ของ องค์การในการควบคุมการใช้พลังงาน และ การปรับปรุงสมรรถนะทางด้านพลังงาน 3. ผลกระทบที่สำคัญของการ ทำงานที่มีต่อการใช้พลังงาน และประโยชน์ ที่ได้จากการปรับปรุงสมรรถนะทางด้าน พลังงาน 4. บทบาทหน้าที่ และความรับผิด-ชอบในความสำเร็จตามข้อกำหนดของ ระบบการจัดการพลังงาน 5. ประโยชน์ที่จะได้รับจากผลของ การปรับปรุงประสิทธิภาพพลังงาน ทั้งนี้องค์การจะต้องดูแลให้มั่นใจ ว่าบุคลากรนั้นมีความสามารถอย่างเพียง-พอตามที่กำหนด และระบุถึงความจำเป็น ในการฝึกอบรมที่เกี่ยวข้องกับการควบคุม องค์ประกอบที่สำคัญทางด้านพลังงาน และ การปฏิบัติงานในระบบการจัดการพลังงาน นอกจากนั้นองค์การยังต้องดูแลให้ มั่นใจว่าพนักงานในระดับงานต่าง ๆ ได้รับ การฝึกอบรมในเนื้อหาที่เกี่ยวกับการจัดการ พลังงาน เพื่อให้สามารถนำมากำหนดเป็น วัตถุประสงค์ และเป้าหมายทางด้านพลัง-งาน รวมถึงการเลือกใช้เครื่องมือและเทค-นิคการจัดการพลังงานได้อย่างเหมาะสม ในกรณีที่องค์การมีการจ้างงาน ผู้รับจ้างช่วงเพื่อปฏิบัติงาน จะต้องดูแลให้ มั่นใจได้ว่าพนักงานของผู้รับจ้างช่วงนั้นมี ความสามารถตามที่ต้องการ หรือได้รับการ ฝึกอบรมอย่างเหมาะสมด้วย 3. การสื่อสาร การสื่อสารอย่างมี ประสิทธิผลจะช่วยได้อย่างมากต่อการสร้าง ความสำเร็จในการดำเนินงาน และการปฏิ-บัติการของระบบการจัดการพลังงาน ทั้งนี้ ข้อมูลต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับระบบการจัดการ พลังงานจะช่วยให้เกิดแรงจูงใจ และความ มุ่งมั่นกับพนักงานในการดำเนินการให้ สอดคล้องกับนโยบายพลังงานขององค์การ รวมถึงช่วยสนับสนุนให้เกิดความสำเร็จของ วัตถุประสงค์ และเป้าหมายทางด้านพลัง-งานขององค์การ ทั้งนี้องค์การจะต้องจัดให้มีการ สื่อสารภายในเกี่ยวกับสมรรถนะทางด้าน พลังงาน และระบบการจัดการพลังงาน ซึ่ง ประกอบด้วย ● นโยบายพลังงาน รวมถึงวัตถุ-ประสงค์ และเป้าหมายทางด้านพลังงาน (energy manager) ที่ทำหน้าที่ในการ รายงานให้กับผู้บริหารระดับสูง รวมถึงมี บทบาทหน้าที่ ความรับผิดชอบ และอำนาจ ในการดำเนินงานในการ ● ดูแลให้มั่นใจว่าระบบการจัด-การพลังงานได้รับการจัดทำ นำไปปฏิบัติ และดูแลรักษาให้สอดคล้องตามมาตรฐาน นี้ ●
จัดทำรายงานเกี่ยวกับสมรรถ-April 2010 จัดทำ การนำไปปฏิบัติ และการปฏิบัติการ ของระบบการจัดการพลังงาน 3. รูปแบบในการสื่อสารข้อมูล (เช่น การประชุมภายใน การสัมมนา วารสาร สำหรับพนักงาน อินทราเน็ต E-Mail บอร์ด ข้อมูลพลังงาน โครงการรณรงค์สร้างจิต-สำนึก เป็นต้น) 4. แนวทางในการทบทวน และ ตอบสนองต่อข้อเสนอ และข้อคิดเห็นในการ ปรับปรุงระบบของพนักงาน นอกจากนั้นองค์การจะต้องมีการ พิจารณาถึงแนวทางที่ใช้ในการสื่อสารกับ ภายนอกองค์การเกี่ยวกับระบบการจัดการ พลังงาน และสมรรถนะทางด้านพลังงาน โดยจะต้องมีการจัดทำ และดำเนินการ สำหรับแผนการสื่อสารภายนอก (external communication plan) ด้วย 4. ระบบเอกสารในระบบการ จัดการพลังงาน เอกสารในระบบจะต้อง เพียงพอสำหรับการอธิบายระบบการจัดการ พลังงาน และความสัมพันธ์ระหว่างกระบวน-การ ระบบ และกิจกรรมต่าง ๆ โดยเอกสาร ในระบบการจัดการพลังงาน ควรจะบูรณา-การเข้ากับเอกสารในระบบบริหารงานอื่น ๆ ด้วย ทั้งนี้ขอบเขตของเอกสารในระบบการ จัดการพลังงาน จะแตกต่างกันไปในแต่ละ องค์การ ขึ้นอยู่กับ 1. ขนาดและประเภทขององค์การ และกิจกรรม ผลิตภัณฑ์ หรือบริการ 2. ความซับซ้อนของกระบวนการ และความสัมพันธ์ระหว่างกระบวนการ 3. ความสามารถของบุคลากร ตัวอย่างของเอกสาร ได้แก่ ● คำแถลงนโยบาย วัตถุประสงค์ และเป้าหมายทางด้านพลังงาน ● ข้อมูลเกี่ยวกับองค์ประกอบที่ สำคัญทางด้านพลังงาน และวิธีการปฏิบัติ-งาน ● ข้อมูลกระบวนการ ● ผังโครงสร้างองค์การ ● มาตรฐานภายในและภายนอก องค์การ ● บันทึกต่าง ๆ ● ข้อมูลทางเทคนิค เช่น การติดตั้ง และแบบเครื่องมือ (equipment drawing) แบบร่างของการจ่าย พลังงานและระบบ สาธารณูปโภค แผนการบำรุงรักษา คู่มือ การปฏิบัติงาน เป็นต้น ● ผลของการตรวจวินิจฉัยพลัง-งาน (energy diagnosis) ● แผนปฏิบัติการ ทั้งนี้ในการตัดสินใจถึงความจำ-เป็นที่จะต้องมี และจัดทำเอกสารวิธีการ ปฏิบัติงาน จะขึ้นอยู่กับ ● ผลที่เกิดขึ้นจากการไม่มี เอกสาร ● ความจำเป็นในการแสดงถึง ความสอดคล้องตามข้อกฎหมาย และข้อ-กำหนดอื่น ๆ ของหน่วยงานที่องค์การเป็น สมาชิก ● ความจำเป็นเพื่อให้มั่นใจได้ว่า กิจกรรมต่าง ๆ ได้รับการดำเนินการอย่าง สม่ำเสมอ ● ประโยชน์ที่ได้จากการจัดทำ รวมถึงง่ายต่อการนำไปปฏิบัติผ่านการ สื่อสารและการฝึกอบรม ● สะดวกต่อการบำรุงรักษา และ การเปลี่ยนรุ่นใหม่ ● ความสอดคล้องตามข้อกำ-หนดของมาตรฐานนี้ 5. การควบคุมเอกสาร องค์การ จะต้องมีการจัดทำ และควบคุมดูแลเอกสาร ต่าง ๆ เพื่อให้มั่นใจว่า 1. เอกสารต่าง ๆ มีการจัดเก็บไว้ อย่างเหมาะสม 2. ได้รับการทบทวน และปรับปรุง แก้ไขตามความจำเป็นอย่างสม่ำเสมอ 3. มีเอกสารรุ่นล่าสุดในสถานที่ที่ เกี่ยวข้องทั้งหมด 4. เอกสารได้รับการจัดเก็บ และ ดูแลรักษาด้วยแนวทางที่ง่ายต่อการเข้าถึง และป้องกันความเสียหาย สูญหาย และถูก ทำลาย รวมถึงจะต้องมีการกำหนดระยะ-เวลาในการจัดเก็บเอกสารไว้อย่างชัดเจน 5. เอกสารที่ยกเลิกการใช้งาน แล้ว ได้รับการจัดเก็บตามข้อกฎหมาย หรือ เพื่อการรักษาองค์ความรู้ในองค์การ และมี การระบุไว้อย่างเหมาะสม หรือได้รับการ กำจัดตามความเหมาะสม
