• No results found

Qomi machiguiñi eda sachaganac ena versión eca nasatagacpi internacional tatague ena huo’o da ‘enec ena ñacpiolecpi , nenatec saqalac chaq nache yayaten qome ena ñacpiolecpiolec Qomllalacpi , ta’c ena layanecpi ta’c ena paguenataxanaxacpi ,eda i’shet napaguena nache saqalac ena maye . Ena nasatagacpi uetalec ena huo’o da ‘enec ena shigaxauapi ta’c shitaique ena shigaxauapi capiolecpiolec eda 18 ninos , qaica eca qaicuaxalo ena mache i’mauec ena huo’o da ‘enec eda nachalatagac , eda nayalataxac ta’c yasate’c qome , eda napaguenataxanaxac ,ta’c eda qailoteguec nache eguetac eda saqayo’oden ,eda qayenac ta’c eda qayalaqatec ; eda mache shitaique qayalecnauo eda nachalatagac ena layanecpi ,ta’c ena qatadaxacpi ta’c ena social , qatac l’ya . Qolla’a 20 años ena nasatagacpi nache na’c lena ñiguine , nache eta’c eca qalota ena ñacpiolecpi ta’c ena n’sogopi ena argentinos nache generación eca yeta’a eda i’loteguec ena nasatagacpi . Enapi ñacpiolecpi , ena nenatecpi ,nache i’choctaganam ,ta’c yayaten eda huo’o da ‘enec . Ena nate’elpi ta’c ena n’talpi , huo’o na ‘enec eda yauatton ena huo’o da ‘enec eca i’loteguec ena lyalaqpi, chaq ena lta’adaic i’uen eda i’loteguec eda i’pacnañe ¡ nata’c en ena denatagaxana qome ena uetalec eda i’shet eda ñiguia’que ena huo’o da ‘enec namache vo’o eda qai’cuaxalo! Ena paguenataxanaxacpi ta’c ena M.E.M.A. ( maestros de la modalidad aborigen ) nata’c en en latagalac ena m’mataqacpi ena Qompi ; ena qadenatec nachena ena lauegaxala’ o’nagaic eda do’onataxana ena napaxeguenataxanaxac nata’c en ena m’maq , namache i’et eda yayamacta da ntounaxac eda i’pacchichigui, eda a’m shitaique machiguiñe eda i’mauec eda nagayaxana ena yagatec ena nasatagacpi eda yauaton ena ñacpiolecpi , eca enauacpi qalota eca huo’o da ‘enec pi. ¿nache auyateta eca qalotapi ena países ena a’lua qananel’ec ena nasatagacpi uetalec eca huo’o da ‘enecpi na ñacpiolecpi ? ta’c ena Argentina eda yalectauo ena paisepi !!!

Eso laye 1.990 ena República Argentina nache lyalec ( nache i’pacnañe ena país ) nache naye nan’qataxacpi nacional nro 23.849 ta’c eso 1.994 nata’c en yalectauo ena Constitucion Nacional , maye i’shet eda qai’lalec eda articulo 75 ,enciso 22.ena nasatagacpi nache u’alec eda huo’o da ‘enec ena shigaxauapi , lyalec ena Naciones unidas eda etegapi i’mauec eca i’uen ena ñacpiolecpi eda shitaique onagaic ena nachalatagac , eda qome yesa ta’c eda n’petalac lacchiguiñe .

¿ ena ñacpiolecpi nache qapiolec eda yayaten e’nauac ?

Qalota ena países dacuenatagan eca ñacpiolecpi nache nsogopi eda yayaten ena huo’o da ‘enec . ena iuejlec ena ñacpiolecpi vo’o ena huo’o da ‘enec , iuata’a chaq n’tatega ena yesapi , ena layanecpi ta’c ena lapaguenataxanaxaqui , eda sachaganac ena qamagac huo’o da ‘enec . nache eta eda onalec Eda artículos ena nasatagacpi nache sedagañe ena saqalac naqtaqapi chaq shitaique ena uachiguiñe shigaxaua , eda yauatota ena huo’o da ‘enec .

TUS DERECHOS EN

TU LENGUA

- QOM FORMOS

A

yauatota eca huo’o na yauo ta’c ena huo’o da ‘enec ,nache sapaguenatac eda saq chioc ena nasataxacpi , ecamagac eta’c ena preámbulo ena chigoctot “ ena saq chioc ena lauelapi qaypactaguec ena carta de Naciones Unidas ,en particular , ena saq chioc eda l-lagaxayic , la’acheq ,n’añaxateguet ,deltaxanataxan ,nachi ’eeta’a’t ta’c , tauananagaec “

Mejnac ena nasatagacpi internacional uetalec ena huo’o da ‘enec eca neguetolec, chaq qomi vo’opi ena huo’o da ‘enec …

ena ‘am ena nan’qataxacpi nachi ‘eetai ‘ yalectaua ena nachalatagac , ena nasatagacpi nata’c en vo’o ena l’taadaic l’alecnagac ena qapiolecpi ta’c ena ñacpiolecpi ena qam’macpi ,ena tagayaxanac eda huo’o da ‘enec , nache a’qtagaxanaxam eca latatagac eda i’pacchichigui ,ena nachalatagac eca lacchiguiñe qome .

1. Ena shigaxauapi eda 18 años nache lla’q etam qomi neguetolqapi nache i’uen eda qomi qaylotegueto eta’c ena nasatagacpi .

2. Enauac qomi huo’o da ‘enec , sayoclan eda aguachiqa’ague ,a’lo ta’c yale’c , a’damnagat, a’m natamnagac, l’aqtac , eca qoetaña sallaganec ta’c chogodaic ta’c a’m lletañe eda nachalatagac , ta’c eca l’ya qamachaca ,ena qalta’alpi ena maeche país nachena eca qayatatalec eda qomi i’loguelo eca qamachaca eda qai’cuaxalo ,nata’c en ena chocchigui qadayanecpi ena qam’mataqac .

3. I’mauec ena lanataqacpi publica ta’c privada nachi ‘eetai’ eda i’laique ena qal’uidaga.

4. Enauac ena Estados nache eda i’uen i’pacchichiguiñe ena huo’o da ‘enecpi , nache i’pactaguec eca qadayanecpi ta’c ena qam’mataqac eda yeta’a .

5. Enauac ena qadayanecpi ,eda Estado i’tauan ta’c ena qam’mataqacpi , i’uen eca i’loteguec ta’c yapaguenec enauac eda latagac , nache qome i’shet eda enataganaxac ena maeche huo’o da ‘enecpi.

Nache vo’opi eda huo’o da ‘enec ena qanachalatagac , ena qomlecshaxaq ta’c ena l’yalacpi…

Enauac ena ñacpiolecpi eda ñiguiñe , i’uen eda qailoteguec nache qome yesa chetaague i’shet maeche i’lamac , nata’c en namache i’uen eda vo’o eca chocchigui l’aqayanecpi , eca nache i’lotegue eca nache i’quiagan, yauo eca l’enagat , eca n’etagan ta’c eca lashagua eca i’pacnañe nachi ‘eetai’ lagacheq .

6. Nata’c en huo’o da ‘enec eda qanachalatagac .ena qadatagalacpi i’uen eda i’logue logac qome eda qomi yesapi eda i’pacchichiguiñe eca qaica qamachaca .

7. Nata’c en eda qayauo’o qome qodenagat , ta’c eca qadayanecpi ta’c ena nacionalidad , nache ete’c eda qomi ñiguiñe i’uen eda qoyedauo eca registro civil .

8. Ta’c en huo’o da ‘enec eca Estado qomi i’loguelo ta’c qomi n’telalo eda qodenagat ta’c ena nacionalidad

9. Nata’c en huo’o da ‘enec eca qomi sonaqtao’ot ena qadate’elpi ta’c eca l’ta’alpi. chaq eda qomi qayo’octa e’cauapi , nache i’shet eda qayoctachec eda o’nagalo .

10. Nata’c en huo’o da ‘enec eca qalta’alpi eda qomi i’loguelo eca nache vo’o eca sayalemac shitaique qomi i’doguelo eca país l’ya nache qoyocta’a yaqa’a eguetac latagac ,eta’c petalec ena nan’qataxacpi.

Nache huo’o da ‘enec eda qomi qamyactaganaxama , eda tagaqsopec ta’c salegactaxauo … enaua’c qomi shitaique salegactaxauo , shinactaq ena maeche qadapaguenataxanaqui

TUS DERECHOS EN

TU LENGUA

- QOM FORMOS

A

e’naam eca nataganaxaqui qomi i’looguepi o egueta’c . nache qomi nachi ‘eetai’ eda qomi qanayaganalo , nache e’etac enapi ñacpiolecpi qaica yayaten , ena qadacuen’nataga qaica n’saque ,nache qomi qan’dagayaxalo . ena nan’qataxacpi qomi ya’apague eda huo’o da ‘enec eca nata’c en ñasagauec eca ya’actec nache nata’c en qanayaganac ,ta’c enaua’c pi eca qal’tagayaxacpi qayalecnauopi chaq nacheqa qomi eguetac machiguiñe eda qalcuenataga ,nata’c eda qouenataganac eda qomi lacchiguiñe .

qad nata’c en eda huo’o naq ‘enec , eca medios de comunicación , eda i’et eca maeche

programa nata’c en ena chocchigui qadactaqa , nache cheda eca l’octaguec ena qadataxacpi ,ta’c ena chocchigui huo’o da ‘enec eca salegactaxauo chi’itaq eca nadalatagac ena comunicación .

12. nache huo’o da ‘enec eda nata’c en tagasocpec , eda qomi qam’nayaganaxalo ta’c i’shet qayalecnauopi ena qadactepi, eca mache saqadauela qo’ouem .

13. nache huo’o da ‘enec eda qamitaique ,n’uidauo ta’c ñaloctenac ena nagayaxac eca’m taya’lo qomi ,huo’o na yauo’o na shigaxauapi.

14. nache huo’o da ‘enec eca maeche shenactapeguec , n’shitaique yasatagac ta’c natam’nagac eda huo’o na yauo’o .

15. Nata’c en huo’o da ‘enec eda e’tac ena qadayepi ta’c organizaciones ,ta’c i’me tagasocpegac qaica qamachaca qomi lacchiguiñi .

16. nata’c en huo’o da ‘enec ena qadatagalacpi i’logue ena qanachalatagac . qaica eca i’shet eda nagat ena qanenateguecpi .

17. nata’c en huo’o da ‘enec ena medios de comunicación i’et ena n’eteguec ena n’tagayaxacpi eda i’me qomi sayac’nac ta’c en maeche qadatecpi .nache ena

qadatagalacpi i’shet eda yañacchet ena qam’mena ,ena n’tagayaxaqui ta’c ena diarios saishet ena qam’machagac .

Nata’c en huo’o da ‘enec eca qomi qai’loguelo…

Ena ñacpiolecpi ,qapiolec eda qomi qaipacchichigui eda qomi qai’loguelo ,nachi ‘eetai’ eda qolacta’ eda qadayanecpi , ta’c ena qam’mataqac ta’c ena Estados ,eda qomi qai’loguelo eca lla’cna qomi ñacpiolecpi .ta’c en qomi qai’loteguelo ena i’shet eda qomi qai’quiagan , sonactaye eca m’mac ta’c en eca a’im yogocpi . nata’c en eda i’shet eda ashete’c ,eda yaqayauega ena natanaganaxaqui laye eca qomi san’onac eda vo’o eca qomi i’logueta eda qomi hueto’ot ena dalolagaic.

18. nata’c en huo da ‘enec eda qomi qoyachec ena n’telagaxa ta’c ena qomi qai’loteguelo , nata’c en eca qadayanecpi , eca l’tauanagac ena qadatagalacpi .

19 . nata’c en huo’o da ‘enec eda qomi qai’loteguelo enaguac eca qamachaqa qoue’m ,eda qomi qayena’alopi saishet eda qomi qayenac qamachaqa eca uague ta’c ena m’mac , ena napaguenaxanaxaqui ta’c ena m’mataqa .

20 . nata’c en huo’o da ‘enec eda qomi qai’loteguelo ta’c enapi qadatagalacpi .saishet eda souataguet ena qadayanecpi .

21 . nata’c en huo’o da ‘enec eda i’shet qomi yaielo eca onagaec naq’yanecpi ,eca chocchigui yadayanecpi saishet eda qomi iloguelo nache i’uen eda nata’c en huo’o da ‘enec eda qomi i’loguelo eca yayamacchiguiñe eca i’mac ta’c eda saicolan eca nata’c en l’aalec lyalec eca n’talpi nache qomi yauotec , qad nacheetec eda i’ntogueta

TUS DERECHOS EN

TU LENGUA

- QOM FORMOS

A

ena nan’nqataxacpi . eca laye qomi l’aalec lyalec ,nata’c en i’uen eda yalectauopi ena chocchigui maeche yaacayapi ta’c en ena juez eta’c i’shet eda i’pacnañe eca l’aalec lyalec .

22 .nache eda huo’opi eca laclae’c ta’c en huo eca l’atac ena maeche pais ,nache ho’o da ‘enec eca comunidad internacional nache qomi i’tauan nache qomi yelagatotpi ena maeche qadayanecpi qatac i’shet eda nata’c en qomi i’loguelopi .

23. nata’c en huo’ da ‘enec eda qomi salectagauo ena maeche qam’mac ,ta’c nache qomi qayañagalec eca huo ena dalolagaic . ena qadatagalacpi nachena ecapi eda i’tauan ena qadayanecpi nacheca i’shet eda maeche qomi i’tauatec eda qomi i’loteguelo , eda i’shet .

24. nata’c en huo’o da ‘enec eda onagaec eca i’quiagac . ena qadatagalacpi i’uen eda qomi yañec ena n’etagat onagaec ta’c eca qomi qanatadec nache qomi onagaec eca qanachalatagac .

25. nata’c en huo’o da ‘enec eda i’shet eca qomi yesa ta’c qomi yaielo ena qadayanecpi . eda qomi sane’mpi eca sonactaye ena tan’naganaxaqui ta’c en ena on’iec ena i’cchogoden ena shigaxauapi , nache ena qadatagalacpi i’uen eda nata’c en qomi i’looguelo , eda i’meten enapi instituciones nache i’me namachepi i’pacnañe ena maeche qomi i’taua .

26. nata’c en huo’o da ‘enec eda qomi qayachec ta’c eda qomi qai’taua ena Estado eda que’emagasoc , ta’c eda qomi sanenpi , qomi chogodacpi , eda vo’o eca qadalolagaic ta’c i’uen eda qomi qanatadec ta’c enaua’c ena yaqayanecpi .

27. nata’c en huo’o da ‘enec eda i’mauec ena yaqayanecpi qatac eca qomi i’loteguelo qomi yachec eca u’enactaique ena shitaique qomi yesa ena qanachalatagac , qadacuenataga, ena sa yi’oq , nenatagueclec ta’c ena social . eda eguetac i’et , ena Estado i’uen eda i’tauan.

Nache huo’o da ‘enec eda qomi qayapaguec , eda sayacnac ena maeche qadatagacpi ta’c qomi ya’achec ...

Ena ñacpiolecpi Qom llalacpi ,saya’nac eda huo’o da ‘enec eda qomi i’shet eda

lapaxaguenataxanaxac ,nache i’uen eca qai’pacchichigue eda huo’o da ‘enec naye : eda qayauo eca añi ledaxanaxaqui saqaya’a ,qatac nache’etac eda vo’o eca qayapaguetecpi namache , ena layepi ena napaxaguenaxac .

28 . nata’c en huo’o da ‘enec eda napaxaguenaxac inoxotto’ot ta’c qaiaca eca i’shetetec

nache i’uen eda i’pacchichigui eda tauo ena añi ledaxanaxaqui ena maeche qam’mac ta’c i’tauan ena napaxaguenaxac secundaria ta’c ena superior .( ena Argentina nache ena napaxaguentaxanaxac inoxotto’ot ueta’a naye ena ciclo secundario )

29 . nata’c en huo’o da ‘enec eda qomi napaxaguenaxac nache i’me i’shet eda enataganaxa ena qadayacnec . nache i’uen eda qomi yapagaxaguenam eda enataganaxa maeche huo’o da ‘enec ,ena souataña ta’c ena maeche qadataxacpi .

Nata’c en huo’o da ‘enec eda ashactegac ta’c ñacpitaga ena maeche qadataxacpi da Qom

Eda dashetec ena ñacpiolecpi , nache qomi machiguiñe ta’c sayagnac eda sonactaguec ena qadayepi ; ena nashagac nache qomi i’tauan eda i’pettega ena i’ota’ac . eda ashactegac , nache eguetac eda nminaxaic ,nache cheta’ague eda shitaique qomi i’esapi !