1
1
Pjesëmarrës në ankandet për bono thesari mund të jenë Pjesëmarrës në ankandet për bono thesari mund të jenë bankat, institucionet financiare osebankat, institucionet financiare ose jofinanciare, si dhe individë vendasjofinanciare, si dhe individë vendas apo të huajapo të huaj Çdo individ mundet të investojë në bono
Çdo individ mundet të investojë në bono thesari. Mjafton një shumë prej 300 thesari. Mjafton një shumë prej 300 mijë lekësh e bllokuarmijë lekësh e bllokuar në një nga bankat
në një nga bankat shqiptare dhe secili mundet të fitojë interesat që ofshqiptare dhe secili mundet të fitojë interesat që of rojnë bonot e thesarit parojnë bonot e thesarit pa marrë përsipër asnjë rrezik. Pjesëmarrësit në ankandet për bono
marrë përsipër asnjë rrezik. Pjesëmarrësit në ankandet për bono thesari janë: bankat, institucionethesari janë: bankat, institucione financiare ose jofinanciare, si dhe individë vendas apo të huaj. Bonot e thesarit janë një alternative financiare ose jofinanciare, si dhe individë vendas apo të huaj. Bonot e thesarit janë një alternative investimi. Kështu, individi mund të krahasojë interesin e
investimi. Kështu, individi mund të krahasojë interesin e depozitave bankare me interesin e bonovedepozitave bankare me interesin e bonove të thesarit dhe
të thesarit dhe të vendosë se ku do t’i të vendosë se ku do t’i investojë paratë e tij: do t’i investojë paratë e tij: do t’i lërë në bankë në formën elërë në bankë në formën e depozitës apo do të blejë bono
depozitës apo do të blejë bono thesari? Investitorët blejnë bono thesari me një çmim blerjeje thesari? Investitorët blejnë bono thesari me një çmim blerjeje qëqë është më i vogël se vl
është më i vogël se vl era nominale. Diferenca midis vlerës nominale dhe çmimiera nominale. Diferenca midis vlerës nominale dhe çmimi t të blerjes ështët të blerjes është interesi i fituar.
interesi i fituar. Dokumentacioni Dokumentacioni
Që një individ apo
Që një individ apo një institucion të marrë pjesë në ankandin e një institucion të marrë pjesë në ankandin e bonove të thesarit duhet që tëbonove të thesarit duhet që të paraqesë një vërtetim nga banka apo edhe
paraqesë një vërtetim nga banka apo edhe institucione të tjera të lejuara me institucione të tjera të lejuara me ligj, ku të shprehet seligj, ku të shprehet se subjekti ka bllokuar një shumë të
subjekti ka bllokuar një shumë të caktuar fondesh për blerje të caktuar fondesh për blerje të bonove të thesarit (minimumi 300bonove të thesarit (minimumi 300 mijë lekë). Me këtë vërtetim subjekti mund të paraqitet
mijë lekë). Me këtë vërtetim subjekti mund të paraqitet pranë sporteleve të bankave të nivelit tëpranë sporteleve të bankave të nivelit të dytë që operojnë në Shqipëri ose pranë
dytë që operojnë në Shqipëri ose pranë sporteleve të Bankës së Shqipërisë për të marrë sporteleve të Bankës së Shqipërisë për të marrë pjesë nëpjesë në ankandet e bonove të thesarit. Kur personi nuk ka njohuri lidhur me bonot e thesarit, pranë ankandet e bonove të thesarit. Kur personi nuk ka njohuri lidhur me bonot e thesarit, pranë sporteleve të bankave mundet të marrë edhe asistencën e nevojshme që kërkohet për të
sporteleve të bankave mundet të marrë edhe asistencën e nevojshme që kërkohet për të marrëmarrë pjesë në ankand. Aty individi plo
pjesë në ankand. Aty individi plotëson edhe një kërkesë, në të cilën specifikohet periudha tëson edhe një kërkesë, në të cilën specifikohet periudha e kohëse kohës për maturim të bonos së thesarit.
për maturim të bonos së thesarit. I gjithë procesi i I gjithë procesi i shitjes së bonove të thesarit është i hapur shitjes së bonove të thesarit është i hapur dhedhe publiku informohet për datën e
publiku informohet për datën e zhvillimit të ankandeve, shumat për të cilat zhvillimit të ankandeve, shumat për të cilat ka nevojë qeveria,ka nevojë qeveria, periudhat e maturimeve të bonove të thesarit etj.
periudhat e maturimeve të bonove të thesarit etj. Të dhënat lidhur me bonot e Të dhënat lidhur me bonot e thesarit publikohenthesarit publikohen në faqen e internetit të
në faqen e internetit të Bankës së Shqipërisë (www.bankofalbania.org), në Televizionin PublikBankës së Shqipërisë (www.bankofalbania.org), në Televizionin Publik Shqiptar, në Agjencinë Telegrafike Shqiptare
Shqiptar, në Agjencinë Telegrafike Shqiptare dhe agjencinë e lajmeve Reuters.dhe agjencinë e lajmeve Reuters. Kur zhvillohen dhe kush i
Kur zhvillohen dhe kush i zhvillon ankandet?Si rregull ankandet për shitjen e zhvillon ankandet?Si rregull ankandet për shitjen e bonove të thesaritbonove të thesarit zhvillohen çdo ditë të martë; për bonot e thesarit me maturim 3-mujor çdo javë; për afatet 6- dhe zhvillohen çdo ditë të martë; për bonot e thesarit me maturim 3-mujor çdo javë; për afatet 6- dhe 12-mujore çdo dy javë.
12-mujore çdo dy javë.
Afati maksimal i dorëzimit të kërkesave është ora 9.00. Kërkesat merren në shqyrtim nga një Afati maksimal i dorëzimit të kërkesave është ora 9.00. Kërkesat merren në shqyrtim nga një komision i përbashkët me specialistë nga B
komision i përbashkët me specialistë nga B anka e Shqipërisë dhe Ministria e anka e Shqipërisë dhe Ministria e Financave.Financave.
Si një mjet investimi apo si një nevojë për fonde, bonot e thesarit mbartin një periudhë plotësisht të Si një mjet investimi apo si një nevojë për fonde, bonot e thesarit mbartin një periudhë plotësisht të përcaktuar kohe. Kështu, dallohen tri periudha maturimi për bonot e thesarit 3-, 6- dhe 12-mujore. përcaktuar kohe. Kështu, dallohen tri periudha maturimi për bonot e thesarit 3-, 6- dhe 12-mujore. Bonot e thesarit mund të
Bonot e thesarit mund të mbahen deri në maturim, mund të riinvestohen, ose mund mbahen deri në maturim, mund të riinvestohen, ose mund të shiten paratë shiten para datës së maturimit. Zotëruesi i bonove të
datës së maturimit. Zotëruesi i bonove të thesarit që maturohen, mund t'i rithesarit që maturohen, mund t'i riinvestojë ato dukeinvestojë ato duke paraqitur një kërkesë, pa qenë nevoja për v
paraqitur një kërkesë, pa qenë nevoja për v ërtetim bankar mbi bllokimin e shumës, kur ërtetim bankar mbi bllokimin e shumës, kur fondet përfondet për financimin e riinvestimit mbulohen me bonot e
financimin e riinvestimit mbulohen me bonot e thesarit që maturohen. Në qoftë se thesarit që maturohen. Në qoftë se një investitor donjë investitor do të rrisë investimin e tij,
të rrisë investimin e tij, atëherë duhet të depozitojë një shumë shtesë dhe të marrë vërtetim ngaatëherë duhet të depozitojë një shumë shtesë dhe të marrë vërtetim nga banka tregtare.
banka tregtare. Interesi i fituar nga
Interesi i fituar nga bonot e thesarit është subjekt i mbajtjes së bonot e thesarit është subjekt i mbajtjes së tatimit. Për personat rezidentë tatimitatimit. Për personat rezidentë tatimi i aplikuar është 10%, ndërsa për ata jorezidentë është 15%.
Tregu me pakicë lejon zotëruesit e bonove të thesarit t'ia shesin ato, tërësisht apo pjesërisht, një banke tregtare para datës së maturimit.
Në praktikën shqiptare bonot nuk ka pamje apo formë fizike. Për kushtet shqiptare është parashikuar thjesht një dokument i titulluar “Vërtetim mbi shpalljen fitues”, i cili nuk ka formë
ligjore. Ndërkohë çdo veprim që lidhet me bonot e thesarit regjistrohet në llogari përkatëse. Banka e Shqipërisë i mban bonot e thesarit në formën e regjistrimit në llogari, i cili i mbron investitorët e bonove të thesarit nga humbjet, vjedhjet, falsifikimet dhe lehtëson kalimin automatik të pagesës nga banka tek investitori në maturim.
Në ankandet e bonove të thesarit flasin letrat dhe vetëm letrat dhe nuk është e nevojshme prania fizike e subjekteve që kërkojnë të blejnë bono thesari.
Çfarë janë bonot e thesarit?
Bonot e thesarit janë instrument borxhi nëpërmjet të cilave qeveritë marrin hua, mjete të lira monetare (para) nga publiku. Si çdo huamarrje kuptohet që edhe kjo formë krijon një raport dypalësh. Qeveria nga njëra anë dhe publiku nga ana tjetër. Në çdo raport secili nga palët realizon interesat e veta.
Qeveria siguron fonde (krijon borxh) me të cilat kryen një pjesë të shpenzimeve të nevojshme dhe huadhënësit të cilët për huanë që japin marrin një interes të caktuar. Blerësit më të mëdhenj të bonove të thesarit në Shqipëri janë bankat e nivelit të dytë, ndër të cilat veçohet Banka e Kursimeve.
Po ashtu blerëse është edhe Banka e Shqipërisë, e cila nuk tejkalon masën e portofolit të krijuar. Në vitet e fundit tendenca ka qenë edhe për ta ulur këtë masë.
Më poshtë jepen të dhëna mbi datën e zhvillimit të ankandeve të bonove të thesarit, llojet e bonove të thesarit sipas afatit të maturimit dhe shumat e emetuara. Këto të dhëna përcaktohen nga
Ministria e Financave dhe publikohen nga Banka e Shqipërisë. Bonot e thesarit, investim me risk të ulët
Bonot e thesarit në Shqipëri kanë afat pagimi deri në një vit dhe është e vështirë që situata ekonomike të ndryshojë radikalisht brenda një kohe të tillë
Rrezikshmëria e investimit në bonot e thesarit është aq e vogël, sa përgjithësisht ato shihen si rrezik zero. Rreziku më real për investitorët në Shqipëri vjen nga ulja e vlerës reale të fitimit nga rritja e inflacionit ose rënia e vlerës së lekut kundrejt valutave të huaja. Por stabiliteti makroekonomik i ekonomisë shqiptare (përfundim i nxjerrë nga raporti i fundit i Fondit Monetar Ndërkombëtar) bën të mundur që investimi në tregjet financiare shqiptare të ofrojë një rritje reale të të ardhurave, pasi inflacioni vazhdon të mbahet nën kontroll, ndërsa vlera e lekut nuk është e rrezikuar.
Bonot e thesarit janë instrumente me anë të të cilave qeveria e Republikës së Shqipërisë merr borxh tek investitorë privatë dhe shtetërorë”.
Bonot e thesarit janë një metodë e mirë për të mbuluar deficitin buxhetor të qeverisë. Shitja e bonove të thesarit motivon mobilizimin e mjeteve përkohësisht të lira.
Për mbulimin e deficitit buxhetor shërben kreditimi nga ana e Bankës së Shqipërisë, por ligji Nr.8269 dt 23.12.1997 përcakton në mënyrë të qartë masën e lejuar për financim të qeverisë nga Banka e Shqipërisë. Kështu, Banka e Shqipërisë blen bono thesari në treg primar jo më shumë se vlera që maturohet.
Financimi i drejtpërdrejtë, jashtë procesit të ankandit, në momentin e nevojshëm, është në masën 5 për qind të të ardhurave mesatare vjetore të tre viteve të fundit financiare paraardhëse.
Ligji, për raste të jashtëzakonshme, parashikon kufi kreditimi deri në masën 8%, me kusht që ky veprim nuk bie ndesh me objektivin themelor të politikës monetare të Bankës së Shqipërisë.
Bonot e thesarit dhe zhvillimi i tregjeve financiare
Një treg aktiv i bonove të thesarit mund të luajë një rol kritik në stabilizimin e financave të qeverisë, në funksionimin e politikave monetare, si dhe në zhvillimin e tregjeve bashkëkohore financiare të kapitaleve.
Hapësirat e përdorimit të tyre nuk mungojnë. Specialistët shprehen se qeveria mund t’i përdorë bonot e thesarit për të financuar një pjesë të nevojave të saj financiare. Bankat qendrore i përdorin ato për të realizuar kontrollin e normës së interesit dhe paranë në qarkullim. Por një rol tjetër i tregut eficent të bonove të thesarit është edhe rritja e konfidencës së investuesve në tregjet financiare dhe, shpesh, fondet e investuara fillimisht në bono thesari me vonë zhvendosen në
financimin e ekonomisë private, ku fi timet janë më të larta. Çdo ekonomi që dëshiron të zhvillojë një sistem financiar modern, së pari duhet të krijojë një treg funksional të bonove të thesarit. Një treg i tillë varet nga dy faktorë kryesorë: shitje në intervale të rregullta të bonove dhe një treg dytësor i rishitjes me shumë likuiditet, pra shitblerje në sasi të mëdha. “Faktori i parë, i cili siguron konfidencë dhe thellësi depërtimi në treg, është realizuar në mënyrë efektive nga Banka e Shqipërisë,
-shprehen specialistët e Bankës së Shqipërisë, - kurse tregu dytësor mund të ndihmohet nga zhvillimi i bursës kombëtare dhe nga rritja e pjesëmarrjes në të”. Zhvillimi i plotë i tregjeve financiare është një strategji afatgjatë dhe detyrimisht do të vijë si pasojë e zhvillimeve të shumanshme, si: ruajtja e stabilitetit makroekonomik, vazhdimi i fushatës kundër inflacionit, forcimi i strategjisë ekonomike kombëtare etj., por situata aktuale paraqet mundësinë për pasurim personal dhe njëkohësisht kontribut në përmirësimin e sistemit financiar.
Roli i Bankës së Shqipërisë
Banka e Shqipërisë kryer tregun primar të letrave me vlerë, ajo shet për llogari të Ministrisë së Financave bono thesari me afat maturimi për individë të ndryshëm, biznese apo banka tregtare.
Ndërsa Bursa e Tiranës është e licensuar edhe për tregun primar edhe për tregun sekondar. Pak kohë më parë ajo i kërkoi qeverisë që të merrte tregun primar të bonove të thesarit, veprimtari që e ka kryer dhe vazhdon të kryejë Banka e Shqipërisë.
Bursa nëpërmjet ndërmjetësve financiarë apo brokerave të saj mund të k ryejë tregun sekondar, të cilin akoma nuk ka filluar ta bëjë.
Tregu sekondar është ai treg ku bursa ose ndërmjetësit e saj blejnë ose shesin për llo gari të klientëve të bursës.
Si ti investoni paratë në bono thesari, BSH publikon udhëzuesin
Qytetarët shqiptarë tani kanë mundësinë për të fituar më mirë dhe në mënyrë më të sigurtë. Kjo realizohet duke i investuar kursimet në bono thesari. Borxhi publik i brendshëm i qeverisë shqiptare është një nga tregjet më fitimprurëse në vend. Banka e Shqipërisë publikoi një broshurë të re
informative me synimin që të nxisë individët dhe kompanitë e vogla të zgjedhin borxhin e qeverisë për të investuar kapitalet e tyre të lira. “Bonoja e Thesarit e qeverisë shqiptare është një instrument i negociueshëm borxhi me maturim deri në një vit, që emetohet dhe garantohet nga qeveria e
Republikës së Shqipërisë”,- thuhet në broshurën që doli në qarkullim dje. Në këtë treg shpërndahen rreth 300 milionë dollarë fitime nga interesat çdo vit. Investimet në bono japin interesa mbi 8 për qind në vit dhe janë gjithmonë në lekë. Interesat paguhen në çastin e emetimit të bonove, gjë që ndodh zakonisht disa ditë pasi janë dorëzuar paratë. Kjo bën që rentabiliteti real i lekëve të
investuara të jetë shumë më i lartë se sa investimet në depozita. Shuma minimale e nevojshme për të marrë pjesë në blerjen e bonove të thesarit është 300.000 lekë. Kjo shumë mund të rritet me shumëfisha të 10.000 lekëve. Aktualisht një numër i madh shqiptarësh i shijojnë interesat e prodhuara nga bonot e thesarit. Rreth 10 për qind e të gjithë borxhit publik të brendshëm të Shqipërisë është blerë aktualisht nga individët.
Bonoja e Thesarit
Bonoja e Thesarit e qeverisë shqiptare është një instrument i negociueshëm borxhi me maturim deri në një vit, që emetohet dhe garantohet nga qeveria. Ato emetohen në monedhë kombëtare (Lek) dhe kanë afate maturimi 3, 6 dhe 12-mujore. Bonot e thesarit emetohen (nxirren për shitje) nga qeveria nëpërmjet ankandit. Kjo formë nënkupton që investitorët duhet të konkurrojnë për blerjen e këtij instrumenti. Konkurrenca realizohet nëpërmjet vendosjes së normës së interesit që quhet
“yield” i bonove të thesarit. Yield-i i bonove të thesarit është bazë për llogaritjen e çmimit të blerjes së bonos të thesarit. Interesi i përfituar nga investimi në bono thesari llogaritet si diferencë e çmimit të blerjes
së bonos me vlerën nominale të saj. Raporti i kësaj diference me çmimin e blerjes i llogaritur në bazë vjetore shpreh normën e kthimit të përfituar nga investimi. Bonot e Thesarit janë të
tregtueshme, pasi mund të shiten/blihen para afatit të maturimit. Tregtimi i një bonoje thesari mund të bëhet deri në 7 ditë para maturimit. Tregtimi mund të
bëhet me subjektet e licencuara nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare, ku bëjnë pjesë
edhe bankat tregtare. Në datën e maturimit të bonos së thesarit, aplikohet tatimi mbi interesin e përfituar nga investimi. Aktualisht, tatimi është 10 për qind.
Kalendari i ankandeve të emetimit të bonove të thesarit përcaktohet nga qeveria. Ankandet për emetimin e bonove të thesarit me afat maturimi 3 dhe 6-mujor, organizohen një herë në muaj, ndërsa ankandet për emetimin e bonove me afat maturimi 12-mujor organizohen çdo dy javë. Ankandet normalisht zhvillohen ditën e martë, ndërsa emetimi i
letrës bëhet dy ditë më vonë, ditën e enjte. Zhvillimi i ankandit njoftohet paraprakisht nga Ministria e Financave dhe Banka e Shqipërisë nëpërmjet publikimit të informacionit në faqet respektive të internetit. Individët mund të marrin pjesë në ankandet e emetimit të bonove të thesarit me kërkesa konkurruese ose jokonkurruese. Pjesëmarrja me kërkesë konkurruese
nënkupton vendosjen e një interesi (yield-i) mbi bazën e të cilit do të llogaritet çmimi që investitori preferon të paguajë për blerjen e bonos së thesarit. Pjesëmarrja me kërkesë jokonkurruese
nënkupton pranimin e yield-it mesatar të ponderuar, i cili do të llogaritet si mesatare e ponderuar e yield-eve të kërkesave konkurruese të shpallura fituese. Në ankand, kërkesat konkurruese renditen nga yield-i më i ulët i kërkuar deri tek yield-i më i lartë deri sa shuma e shpallur nga qeveria për emetimin e bonove, të plotësohet. Kjo do të thotë që në rast se kërkesa e pjesëmarrësve për blerjen e bonove është më e lartë se shuma e emetuar nga qeveria, kërkesat konkurruese me yield-in m ë të lartë, nuk do të pranohen nga qeveria dhe për rrjedhojë investitorët nuk do të mund të blejnë bono thesari në ankandin përkatës.
Shpallja e fituesve
Shuma e shpallur për emetimin e bonove të thesarit nga qeveria pas plotësimit të
pjesëmarrjes së BSH-së, ka një ndarje të barabartë ku jo më shumë se 50 për qind emetohet për kërkesat jokonkurruese dhe pjesa e mbetur për kërkesat konkurruese. Kjo nënkupton që në rast se shuma totale e kërkesave jokonkurruese është më e lartë se hapësira në dispozicion e shpjeguar më sipër, atëherë aplikohet “prorata”, në mënyrë që të llogaritet pjesa e fondeve që do të pranohen për investim në bonot e thesarit. Prorata është raporti i shumës në dispozicion për kërkesat
jokonkurruese kundrejt shumës totale të kërkesave jokonkurruese të individëve pjesëmarrës, e shprehur në përqindje. Shuma minimale e nevojshme për të marrë pjesë në blerjen e bonove të thesarit është 300.000 lekë. Kjo shumë mund të rritet me shumëfisha të 10.000 lekëve. Shuma
maksimale e lejuar për të marrë pjesë në ankand me kërkesë jokonkurruese është deri në 30 milionë lekë. Kërkesa me një shumë më të madhe se 30 milionë lekë konsiderohet automatikisht si kërkesë konkurruese. Rezultatet për ankandin e bonove të thesarit shpallen në të njëjtën ditë të organizimit të tij dhe publikohen në faqen e internetit të BSH-së. Për fituesit në ankand jepet dokumenti
“Vërtetim për shpalljen fitues”, i cili përmban informacionin përkatës për rezultatin e investimit në bonon e thesarit.
Pjesëmarrja e individëve
Individët mund të marrin pjesë në ankandet për blerjen e Bonove të Thesarit nëpërmjet bankave tregtare të licencuara për tregtimin e letrave me vlerë nga AMF, si dhe nëpërmjet sporteleve të
BSH-së në Tiranë, Shkodër, Elbasan, Korçë, L ushnjë dhe Gjirokastër. Për të marrë pjeBSH-së në ankandin e bonove të thesarit nëpërmjet sporteleve të BSH-së, individi duhet që përpara organizimit të ankandit të ketë përfunduar procedurën e mëposhtme: 1. Të çelë një llogari “Eskrow” pranë Zyrës së Bonove të Thesarit. Kjo llogari është personale (pra nuk mund të jetë për më shumë se një person). 2.
Nëpërmjet bankave tregtare, të urdhërojë transfertën e fondeve që do të investojë, për në llogarinë Eskrow në BSH-ë. 3. Të paraqitet me një kopje të Urdhër transfertës p ranë Zyrës së Bonove të
Thesarit, në BSH-ë, për të plotësuar kërkesën për pjesëmarrje në ankandin e bonove të thesarit. Komisioni për pjesëmarrjen në ankandet e bonove të thesarit nëpërmjet sporteleve të BSH-së është 1,000 lekë. Në ditën e emetimit të bonos së thesarit
ose në çdo kohë pas saj, individi ka të drejtë të tërheqë pranë sporteleve të BSH- së, “Vërtetimin mbi shpalljen fitues” si dhe diferencën midis çmimit të blerjes dhe vlerës nominale (të llogaritur sipas përshkrimit në pikën 1) të paguar në cash. Nëse, shuma e kërkuar për investim nuk është pranuar e plotë (kur aplikohet prorata), mbetja i paguhet në sportelet e BSH-së në cash. Në momentin e maturimit të bonos së thesarit dhe në rastet kur kërkesa konkurruese e individit nuk është shpallur fituese, individi duhet të vendosë se çfarë do të bëjë me fondet. Nëse do të kërkojë t’i tërheqë fondet, ato do t’i paguhen nëpërmjet transferimit të tyre, në llogarinë e tij në bankat tregtare. Për këtë transfertë, BSH-ja nuk aplikon komisione. Në rast të riinvestimit të tyre duhet të plotësojë një kërkesë për pjesëmarrjen në ankandin që dëshiron të marrë pjesë. Për të kryer veprimet për bonon e maturuar, individi duhet të paraqesë “Vërtetimin mbi shpalljen fitues”.
Sigurimet shoqërore të fermerëve, skadon afati për faljen e kamatëvonesave. Rreth 60 mijë f ermerë në të gjithë vendin kanë përfituar nga falja e kamatëvonesave dhe u përfshinë në skemën e
sigurimeve shoqërore. Afati për faljen e kamatëvonesave përfundoi më një prill. Drejtuesit e Institutit të Sigurimeve Shoqërore ngrenë si problem mungesën e interesit të të rinjve për tu siguruar. “Shuma absolute e të ardhurave nga kjo skemë është rreth 600 milionë më shumë se e njëjta periudhë e mëparshme. U përfshinë fillimisht rreth 60 mijë fermerë të cilët e mirëkuptuan këtë falje të kamatëvonesave. “Nuk janë të prirur për sigurime shoqërore të rinjtë e moshave deri në 30 vjeç”,- shprehet drejtori i Kontributeve në ISSH-ë, Naim Balluku. Drejtuesit e ISSH-së shpjegojnë se pas datës 1 prill të gjithë fermerët do të sigurohen pa lehtësi në bazë të tarifave të përcaktuara nga ligji. Në rast se sigurimi nuk bëhet brenda 3 muajve, atëherë fillon aplikimi i kamatëvonesave.
2
Si te blini bono thesari duke fituar me rrisk zero
Shume banka ne vend, ofrojne interesa per depozita parash ne leke, euro apo dollare
amerikane. Por disa njerez jane skeptike. Nderkohe, ka nje tjeter mundesi te arte per te
perfituar para nga kursimet: Bonot e thesarit dhe obligacionet. Keto leshohen nga Ministria
e Financave. Ku eshte e vecanta e ketyre emetimeve: Investim i sigurt, rrisk zero, interes
7.45 per qind pra deri disa here me i larte nga bankat e nivelit te dyte dhe per me teper,
marrje e interesit mbi shumen e derdhur, menjehere qe ne momentin qe i dorezon.
Si mund te investosh ne bono thesari dhe obligacione?
Eshte shume e thjeshte. Mjafton te paraqitesh me parate qe disponon, ne leke apo euro, ne
mjediset e Bankes se Shqiperise ose ne cdo pike te Posta Shqiptare dhe duke paraqitur nje
karte identiteti, dorezon shumen qe deshiron, duke marre menjehere interesin e asaj
shume.
Per shembull, nese ju keni 5 milione leke kursime dhe i dorezoni per nje vit te kycura ne
shtet, do te perfitoni menjehere, afro 37 500 leke. Ketu do te zbritet 10 per qind e shumes
se interesit te perfituar ose afro 3 750 leke. Kujdes! Gjate nje viti, keto para nuk mund te
terhiqen, por rrisku eshte zero.
Per kete arsye, keto dite Ministria e Financave po ndermerr nje fushate sensibilizuese per
informimin e qytetareve se si mund te investojne ne menyre te sigurt parate e tyre, permes
bonove te thesarit dhe obligacioneve te emetuara ne euro.
Momentalisht po ndermerret nje fushate e gjere sensibilizuese me qellim informimin e
qytetareve se pse ata duhet te investojne ne bono thesari dhe obligacione.
Fletepalosje po shperndahen edhe ne te gjitha pikat kufitare per te informuar emigrantet qe
kthehen ne Shqiperi, se kursimet e tyre duhet t'i investojne ne bono thesari dhe obligacione
te emetuara ne euro, duke qene investimi me i sigurt dhe me fitimprures, pasi normat e
interesit te investimit ne bono thesari dhe obligacione jane me te larta se ato te depozitave.
Ankandi i dyte i qeverise ne bono thesari dhe obligacione te emetuara ne euro do te
zhvillohet ne fund te muajit korrik 2012. Ankandi i pare u zhvillua ne fund te muajit dhjetor.
Ministria e Financave emetoi 15 milione euro bono thesari dhe obligacione.
Cfare jane Bonot dhe Obligacionet e Thesarit?
Te gjitha qeverite ne te gjithe boten, gjithashtu edhe bash kite ne disa shtete, leshojne Letra
me Vlere, Bono dhe Obligacione Thesari si menyre per te marre para hua. Nga ana e tyre,
per te shlyer borxhin, qeverite paguajne interesat tuaja. Mendoni sikur ju po i jepni para hua
Qeverise. I vetmi ndryshim eshte se eshte Qeveria qe vendos se cfare interesi do t'ju
paguaje.
Cili eshte ndryshimi midis Bonos se Thesarit dhe Obligacionit?
Bonot e Thesarit leshohen nga qeverite per nje periudhe deri ne 1 vit, domethene qe
qeveria do te shlyeje huane tek ju brenda nje viti. Obligacionet e Thesarit leshohen nga
qeverite per nje periudhe me shume se 1 vit. Cdo Leter me Vlere do te kete nje maturim te
caktuar ose daten e shlyerjes. Deri me sot qeverite shqiptare asnjehere nuk kane deshtuar
ne shlyerjen ne kohe te Letrave me Vlere.
3
Cfare jane Bonot dhe Obligacionet e Thesarit?
Te gjitha qeverite ne te gjithe boten, gjithashtu edhe bashkite ne disa shtete, leshojne Letra
me Vlere, Bono dhe Obligacione Thesari si menyre per te marre para hua. Nga ana e tyre,
per te shlyer borxhin, qeverite paguajne interesat tuaja. Mendoni sikur ju po i jepni para hua
qeverise. I vetmi ndryshim eshte se eshte qeveria qe vendos se cfare interesi do t’ju
paguaje. Pra JO, ju nuk mund te shkoni ne parlament dhe te diskutoni mbi normen e
interest! Perkundrazi investitoret e medhenj ne Tregjet e Letrave me vlere, qe zakonisht
jane banka dhe kompani sigurimesh, vendosin normen e interesit qe qeveria duhet ti
paguaje atyre… keshtu Po, kjo eshte nje negociate. Te dy palet bejne nje marrevesh
je mbi
kete baze.
Cili eshte ndryshimi midis Bonos se Thesarit dhe Obligacionit?
Bonot e Thesarit leshohen nga qeverite per nje periudhe deri ne 1 vit… domethene qe
qeveria do te shlyeje huane tek ju brenda nje viti. Obligacionet e Thesarit leshohen nga
qeverite per nje periudhe me shume se 1 vit. Cdo Leter me Vlere do te kete nje maturim te
caktuar ose daten e shlyerjes. Me siguri do te kete ndonje rrisk dhenia e parave hua
qeverise Po ka, por deri me sot qeverite shqiptare asnjehere nuk kane deshtuar ne shlyerjen
ne kohe te Letrave me Vlere.
Ju me siguri keni lexuar apo degjuar per deshtimin e borxhit grek. Ne thelb qeveria greke, si
pasoje e problemeve financiare, pagoi me pak se sa kishte marre hua. Por duhet theksuar se
ka arsye te forta per kete, nje prej te cilave eshte fakti se Greqia perdor euro-n dhe ka me
pak kontroll mbi monedhen, rrjedhimisht ka me pak kontroll mbi ekonomine e saj. Shqiperia
nuk perdor euro, ajo perdor Leke. Se dyti Greqia ka borxhe qe krahasohen me sasine e te
ardhurave ne vend prej 142%, nderkohe Shqiperia qendron ne 59%.
A eshte e mundur qe te mos i blej Bonot dhe Obligacionet e Thesarit direkt nga qeveria?
Eshte e mundur, gjithsesi per te blere nje Bono Thesari ju nevojitet nje minimum prej 300
000 Leke dhe per te blere nje Obligacion Thesari ju nevojiten 1 000 000 Leke. Ndersa me
Raiffeisen Invest ju duhet te keni vetem 5 000 Leke! Per te ditur me shume se cfare duhet
per te blere nje Bono Thesari apo nje Obligacion (apo me shume), ju duhet te vizitoni
Banken e Shqiperise me parate ne dore, si dhe te plotesoni formularin e zakonshem dhe
dokumentat te cilat ju mund ti quani burrokrraci.
Si funksionon Raiffeisen Invest?
Raiffeisen Invest ka lancuar fondin Prestigj qe grumbullon parate e kursyera dhe investon ne
Letra me Vlere, Bono dhe Obligacione. Nese ju investoni ne fond deri ne fund te muajit
shkurt, ju do te merrni nje kuote per cdo 1 000 leke qe investoni. Per nje minimum investimi
prej 5 000 Leke, ju do te merrni 5 kuota. Fondi Raiffeisen Prestigj u lancua vetem me 1
Shkurt. Znj.Gjata, Drejtore e Pergjithshme e RAiffeisen Invest tha: “Deri me tani jane
investuar shuma te konsiderueshme qe ne nuk i prisnim. Kjo eshte e mrekullueshme! Kjo ka
ndodhur ne nje kohe shume te shkurter. Mendoj se minimuni prej 5 000 Leke eshte nje
mundesi e madhe qe shqiptaret te investojne nepermjet fondit tone ne Bonot dhe
Obligacionet shqiptare. Kjo eshte dicka qe me pare ka qene e rezervuar vetem per me te
pasurit dhe tani eshte e mundur per te gjithe. ”
Pse investimi im mbahet ne Kuota?
Ne terma te thjeshte, nje kuote eshte thjesht nje mates i investimit tuaj. Por qe nga data 1
mars vlera e kuotes suaj mund te luhatet ne perputhje me vleren tregut te Letrave me Vlere
(Bono dhe Obligacione). Cfare do te thote kjo? Fondi do te mbledhe para nga investitoret
duke i grumbullar ato dhe me pas do ti perdore keto para per te investuar ne Letra me
Vlere. Fondi rregullohet nga autoriteti i Mbikqyrjes Financiare Shqiptare dhe sipas rregullave
te tyre nje fond duhet te kete nje minimum prej 6 lloje te ndryshme Letrash me Vlere, dhe
70% e fondit do te investohet ne Bono dhe pjesa tjeter ne Obligacione dhe depozita.
Investimi juaj eshte shperndare ne disa Bono Thesari dhe ne disa Obligacione, dhe jo v etem
ne nje. Fondi duhet te jete 5% ne para cash, duke e siguruar ate me fonde te cilat do te
mund te shlyejne kedo qe deshiron te terhiqet nga fondi. Fondi eshte shume likuid,
domethene ju mund te terhiqeni nga fondi kur te deshironi, duke fituar te gjithe interesin
deri ne diten e terheqjes dhe pa paguar
‘gjobe’.Sic permendem edhe me lart, 70% e fondit do te investohet ne Bono, cka varet ne
kohezgjatjen dhe ne perfitimin. Pak a shume, sa me e gjate te jete periudha, aq me e larte
do te jete shuma e perfituar. 25% do te investohet ne Obligacione Thesari qe ka nje
kohezgjatje me te madhe dhe perfitim me te larte. Qellimi i fondit eshte qe te siguroje nje
shlyerje te shumellojshme qe bazohet ne nje minimum investimi prej 5 000 Leke, qe sipas
nesh mund te konsiderohet shume i mire.
Cfare eshte perfitimi?
Kjo eshte nje nga ato termat e finances qe tingellon i komplikuar…por ne te vertete eshte
shume i thjeshte. Perfitimi eshte shlyerja apo pagesa qe ju merrni nga nje investim. Per
shembull, nese ju keni nje llogari bankare, banka do te ofroje nje norme interesi prej 5%.
Keshtu nese ju investoni 1000 njesi monedhe, fitimi juaj eshte 5% cka do te thote 50 njesi
monetare. E njejta llogjike aplikohet edhe te Fondi Prestige.
A duhet te paguaj paguaj per kete sherbim?
Sigurisht! Gjithsesi sipas nesh pagesa eshte shume e ulet dhe transparente, ne nivel 1%.
Pagesa 1% eshte nje pagese vjetore qe ju paguani per investimin tuaj ne baze ditore. Keshtu
llogaritet 1% / 365 dite. Nuk ka pagesa te tjera per tu kryer. Shumica e fondeve te ofruara
nga bankat ne vendet e tjera do te kerkonin edhe nje pagese ne rast terheqjeje, por ne
rastin e Fondit Prestigj kjo nuk aplikohet.
Cfare shlyerjeje apo pagese mund te kem?
Shlyerja juaj do te pasqyroje shumen e Bonove dhe Obligacioneve te Thesarit te investuara
ne Fond, natyrisht pasi zbritet komisioni i Administrimit. Fondi do te filloje investimin aktiv
ne daten 1 mars. Por fitimin mbi Bonot e Thesarit dhe Obligacionet mund ta shikoni me lart.
Per investimet ne monedhen vendase ju jeni shume te kufizuar llogarite e depozitave ose
Letrave me Vlere dhe deri me tani ju nevojitej nje minimum prej 300 000 per nje Bono ose 1
000 000 Leke per nje Obligacion, sic e permendem edhe me lart. Pervec kesaj ju nuk keni
mundesi te tjera investimi ne Leke.
Cfare duhet te bej qe te investoj?
Raiffeisen Bank po ofron fondin Prestige nepermjet degeve te saj, keshtu qe thjesht telefono
nje nga deget. Nese ju nuk jeni klient i bankes, thjesht paraqituni ne banke me karten tuaj te
identitetit.
Konkluzion:
Neve na pelqen ky fond dhe mendojme se eshte i thjeshte per tu kuptuar, eshte
transparent, fillon me nje minimum te mire prej 5 000 Leke dhe eshte i vetmi lloj investimi
ne Leke.
4
Tregu i bonove të thesarit konsiderohet më i sigurti ndër të gjitha tregjet, për shkakun e
garancisë që jep qeveria dhe normës së fitimit, e cila merret në çast. Për këtë shkak, bankat
tregtare në vend, duke parë avantazhet që sjell blerja e bonove, nuk kanë preferuar t’u japin
hapësirë individëve që të jenë pjesëmarrës në treg, duke shfrytëzuar edhe hapësira që jep
ligji. Aktualisht normat e bonove të thesarit me afat njëvjeçar arrijnë në 8.5 për qind dhe për
çdokush që disponon kursime duke filluar nga 300 mijë lekë, ka të drejtë t’i blejë dhe fitimi
nga interesi merret direkt (ndryshe nga bankat, që duhet të presësh 3, 6, 1 2 muaj etj).
Situata me tregun e bonove, edhe pse me histori disavjeçare, paraqitet ende e paqartë për
publikun e thjeshtë, i cili ka mundësi të përfitojë për shkak të kushteve të mira. Arsyet pse
mungon transparenca dhe informacioni i duhur për bonot nuk është guxuar të thuhet
zyrtarisht hapur, por është mjaftuar vetëm me konstatime dhe rekomandime. As Banka e
Shqipërisë, Ministria e Financave, apo Autoriteti Financiar i Mbikëqyrjes, të tria që kanë në
dorë rregullimin e tregut, nuk kanë ndërhyrë për të liberalizuar shitjen e bonove, pra lejimin
me ligj në përfshirjen pa kufizime dhe akses të plotë për individët. Një raport monitorues i
Autoritetit të Konkurrencës, nisur gati dy vjet më parë, del me konkluzionin se bankat nuk u
ofrojnë informacionin e nevojshëm klientëve të tyre dhe se mungon infrastruktura për një
zgjerim të tregut.
“Në përgjithësi, nga vëzhgimet tona në banka të ndryshme që ofrojnë tregtimin e bonove të
thesarit në tregun sekondar, vihet re një mungesë e transparencës në informimin e
klientëve për sa u përket bonove të thesarit. Gjithashtu vlen për t’u theksuar mungesa e
