سررب
ی
م لماوع
ؤ
رب رث
ی
گدا
ی
ر
ی
نورتکلا
ی
ک
ی
هتشر رد
اه
ی
کشزپ مولع
ی
یرظان همجن 1 * یرد اراس ، 2 یشتآ اضریلع ، 3 :هلاقم تفایرد 29 / 3 / 96 لاقم شریذپ :ه 11 / 6 / 96 :عاجرا رظان ی همجن ، رد ی اراس ، شتآ ی لع ی اضر . سررب ی رب رثؤم لماوع ی گدا ی ر ی نورتکلا ی ک ی هتشر رد اه ی کشزپ مولع ی هلجم . یکشزپ تسیز و تملاس کیتامروفنا 1396 ؛ 4 ( 2 :) 107 -98 . 1 . سانشراک ی دم دشرا ی ر ی ت روانف ی تاعلاطا ،یبرم ، تامروفنا هورگ ی ک کشزپ ی ، قحت زکرم ی تاق هاگشناد داهج دمتعم هدکشهوژپ ،ناتسپ ناطرس ی ، ا ،نارهت ی نار . 2 . کیتامروفنا یصصخت یارتکد ،یکشزپ کیتامروفنا هورگ .ناریا ،نارهت ،یهاگشناد داهج دمتعم هدکشهوژپ ،ناتسپ ناطرس تاقیقحت زکرم ،یکشزپ 3 . ارتکد ی صصخت ی تامروفنا ی ک کشزپ ی ، ،رایداتسا زکرم ،یکشزپ کیتامروفنا هورگ ناریا ،نارهت ،یهاگشناد داهج دمتعم هدکشهوژپ ،ناتسپ ناطرس تاقیقحت . * سم هدنسیون وئ :ل ،یبونج یدناگ نابایخ یادتبا ،کنو نادیم ،نارهت کلاپ 146 ناطرس هدکشهوژپ ، یهاگشناد داهج ناتسپ سامت هرامش : 09192306582 Email: [email protected] :همدقم روانف زا هدافتسا هزورما ی رادروخرب تهج هب شزومآ رد تاعلاطا ی ازم زا یا ی سب ی را زا ،ناکم و نامز ره رد هدافتسا ناکما هلمج زا مهم یرت ن سب فادها ی را ی م زا ؤ شزومآ تاسس ی ا و ناهج رسارس رد ی نار م ی دشاب اهج . هاگشناد د ی کشزپ مولع دحاو ی ناونع هب نارهت ی ک ی د ناگدننکرازگرب زا هرو یاه شزومآ ی صصخت ی ، رازگرب هب مادقا ی خرب ی هرود یاه شزومآ ی نورتکلا ی ک ی ا رد .تسا هدومن ی ن عس شهوژپ ی تشاد ی م هک ره شقن ی ک م لماوع زا ؤ نورتکلا شزومآ رد رث ی ک ی م رد ار ی ناز قفوم ی ت ا ی ن ب دروم شزومآ عون سرر ی هد رارق ی م . :شور یفیصوت شهوژپ نیا رد تکرش زا هورگ راهچ هاگدید زا لماع شش نیا زا کیره ریثأت نازیم هرود ناگدننک و نانکراک ،دیتاسا ،اه لماش هتخاس ققحم همانشسرپ زا هدافتسا اب ،یهاگشناد داهج ناریدم 39 ؤس رد لا یلیصحت لاس رد ،ترکیل سایقم 90 -1389 دروم رق یسررب یارب کینورتکلا تسپ قیرط زا همانشسرپ .تسا هتفرگ را 420 عومجم رد و دش لاسرا رفن 188 تکراشم شهوژپ نیا رد رفن هداد .دندرک یاه عمج مرن زا هدافتسا اب هدش یروآ رازفا SPSS شور و یفیصوت رامآ یاه و دش لیلحت یطابنتسا دن . جیاتن : شم هورگ راهچ هاگدید زا هدمآ تسد هب جیاتن بیترت هب شهوژپ رد یسررب دروم لماوع هیلک یلااب تیمها رگنایب هدننک تکرا یم هدنریگدای و تاررقم و نیناوق ،هدنهد دای ،زاین دروم تاناکما ،یشزومآ یاوتحم ،تیریدم .دشاب هجيتن :يريگ یتساک ندرک فرطرب رد نلاوئسم فعاضم تمه اما ؛تسا زیچان رثؤم لماوع نیب توافت هک دنچره هس فعض طاقن و یاه رثؤم و یلصا لماع دروم تاناکما و یشزومآ یاوتحم ،تیریدم زاین دروم کینورتکلا شزومآ تیقفوم رد تسا زاین . هژاو ديلك :اه تیقفوم لماوع ،یکینورتکلا شزومآ ،یکینورتکلا یریگدای107 -98 ): 2 ( 4 ; 7 201 Informatics Biomedical and Health of Journal 99 همدقم هاگشناد رد اب اه زا هراومه سیردت و یریگدای تیفیک ندرب لا اسم ئ تسا هدوب تیمها رپ ل [ 1 ]. دوصقم نیا هب لین یارب و سیردت تیلاعف ینابیتشپ یارب یروانف زا نتفرگ کمک یتساک هب هجوت اب یریگدای یم دوجوم یاه .دشاب راذگرثا دناوت هاگشناد یشزومآ متسیس رضاح لاح رد یم یلکش هب اه هک دشاب ناد .دنرادن ار دیتاسا هب یگشیمه یسرتسد تیلباق نایوجش یمن نایوجشناد هنیمز رد یریگدای هب زاین هک نامز ره دنناوت یا تلااؤس خساپ ای و هتفرگ رارق شزومآ دروم ،دنراد ار صاخ دوجوم یشزومآ متسیس هب هجوت اب .دنروآ تسد هب ار شیوخ هدنام یقاب حطس کی رد یشزومآ تلااعفنا و لعف تیوقت و یمن دنوش [ 2 ]. هدافتسا زا یروانف یاه تاعلاطا و تاطابترا رد هنیمز یریگدای رجنم هب روهظ هطیح ینیون ناونع تحت " یریگدای یکینورتکلا " هدش تسا . فذح تیدودحم یاه نامز ،ناکم و نس هدنریگدای هک یراگزور رود زا نهذ هب یم رظن ،دندیسر هزورما رگید تیدودحم یاه رزب یگ یارب شزومآ بوسحم یمن دنوش . زا ،رگید یوس دیاب هجوت تشاد هک اب دوجو هب ندمآ یاهزاین هدرتسگ و دیدج رد نایم عماوج هدافتسا زا یاهدرکیور یتنس رد یشزومآ ماظن یفاک تسین . یریگدای ینتبم رب ،هنایار یریگدای ینتبم رب یروانف سلاک ،تاعلاطا یزاجم هار ...و ار یارب شیادیپ هویش یا نیون رد شزومآ راومه هتخاس رد .دنا تقیقح یریگدای یکینورتکلا هب هلزنم شور هدمع و یلصا رد دنیآرف یهددای -یریگدای هتفریذپ هدش رد .تسا نیمه ،اتسار م ؤ تاسس یشزومآ تکرح هب تنرتنیا دربراک یوس یارب هضرع سورد یهاگشناد و شزومآ زا هار رود ار زاغآ هدرک دنا و هب روظنم یحارط بوخ سورد دوخ نییعت هب یاهزاین ناگدنریگدای و حطس شناد یصصخت نانآ هتخادرپ دنا [ 3 ]. هکبش و رتویپماک زا هدافتسا اب شزومآ یاه BBS ( Bulletin Board System ) )تانلاعا ولبات ای ناسر مایپ متسیس( یارب لاس رد راب نیتسخن 1970 تفریذپ تروص ههد رد نآ زا سپ . 1980 سرد نیتسخن رد .دش هئارا تنرتنیا یور نیلانآ یاه لاس 1984 تروص هب سناسیل هرود راب نیتسخن یارب زین لاس رد هرخلااب و دیدرگ رازگرب نیلانآ 1997 هاگشناد نیتسخن تفرگ لکش اینرفیلاک رد یزاجم [ 4 ]. شزومآ ماظن رد یکینورتکلا یریگدای هک ینامز ههرب نیا رد کی زا یلاع لکش هلحرم رد وس زا و دراد رارق نیودت و یریگ شلاچ اب ،رگید یوس هضرع یارب اضاقت شیازفا دننام ییاه یلااب مجح و یروانف رد تفرشیپ ،تباقر شیازفا ،تامدخ بور سرتسد رد تاعلاطا ه ذاختا اب تسا یرورض ،تسور ماظن دوجوم تیعضو زا یهاگآ نمض بسانم یاهراکهار کینورتکلا یریگدای یدمآراک یاقترا و دوبهب هنیمز ،ناریا رد ی رد نوزفازور یاهاضاقت هب بسانم و اج هب ییوگخساپ یارب نآ م و لوبق لباق یاهراکهار هلمج زا .دوش مهارف روشک ؤ نیا رد رث م لماوع یبایزرا و ییاسانش ،صوصخ ؤ شزومآ تیقفوم رب رث تسا یکینورتکلا [ 5 ]. دنچ طیحم رد سورد هئارا ناکما ناسر ه عفر ،یا تیدودحم ناکما ،ناریگارف شزومآ یارب یناکم و ینامز یاه نیا یدراوم و عیرس دروخزاب هئارا نیا یایازم هلمج زا نینچ یم رامش هب شزومآ زا هویش دیاوف نیا رانک رد تسا یهیدب .دور تیدودحم یمهم شخب هک تشاد دهاوخ دوجو زین یعناوم و اه نآ زا ف شزومآ کمک هب اه طسوت یرگید شخب و ناریگار تراهم هب زاین .دش دهاوخ عفترم دیتاسا و ناملعم شزومآ هفرح یربراک و تاناکما هنیمز رد دوجوم تلاکشم ،هنایار یا م اب ییانشآ مدع ،یطابترا تازیهجت ؤ هفل همانرب نیون یاه یزیر نآ دننام و یشزومآ و یسرد هب دیاب هک تسا یتلاکشم زا اه دروم یدج روط دریگ رارق هجوت [ 6 ]. لاس زا دعب هژیو هب یکینورتکلا یریگدای رد عیرس دشر 1990 هدومن عفترم ار یلاع شزومآ یاهانگنت زا یرایسب ، تسا ؛ هژورپ نامز نیمه رد اما زا هدافتسا هنیمز رد هک یدایز یاه هجاوم تسکش اب ،دندوب هدش یحارط یکینورتکلا یریگدای دندش ؛ زا لماک کرد اذل یریگدای یشخبرثا رد راذگریثأت لماوع ،تسکش نآ لابند هب و هابتشا زا یریگولج یارب یکینورتکلا نیب فاکش هنیمز نیا رد قیقحت تایبدا یسررب .تسا یرورض ب و یروانف زا هدافتسا ه لدم یریگراک ناشن ار یشزومآ یاه یم دهد [ 7 ]. یریگدای تیقفوم یدیلک لماوع هنیمز رد شهوژپ تکلا هدحتم تلاایا رد راب نیلوا یارب ،یکینور آ سوت ،اکیرم ط Brill و Pop هتفرگ تروص ناونع هب قیقحت نیا جیاتن هک هتفرگ رارق فلتخم یاهروشک رد یدعب تاقیقحت یارب ییانبم تسا [ 8 ]. Govindasamy لماع تفه هب دوخ شهوژپ رد یم هراشا یکینورتکلا یریگدای تیقفوم رد یلصا یتشپ :دنک یناب ،سرد راتخاس ،یریگدای و سیردت ،اوتحم نیودت ،ینامزاس یه یاضعا زا ینابیتشپ ،نایوجشناد زا ینابیتشپ أ و یملع ت یبایشزرا [ 9 ]. ساسا رب علاطم ه Selim یریگدای تیقفوم رد یلصا لماوع ، ترابع یکینورتکلا ا یگژیو :زا دن هب شرگن( رگشزومآ یاه سیردت کبس ،نآ لرتنک و یروانف یو ،) ژ یگ ریگارف یاه
100 107 -98 ): 2 ( 4 ; 7 201 Informatics Biomedical and Health of urnal Jo نف ،)نآ یحارط هوحن و اوتحم ،لماعت ،رتویپماک رد تراهم( ینابیتشپ و )یسرتسد تلوهس و تخاسریز( یروآ [ 10 ] رد و تیاهن Frazeen [ 11 ] م لماوع ناونع اب دوخ شهوژپ رد ؤ رث یکینورتکلا یریگدای تیفیک رد لماع دنچ هب بو ینابیتشپ اب ع نیا و تسا هتخادرپ یلصا هدروآ هورگریز دنچ رد ار لماو :تسا 1 یروانف همانرب 2 رگشزومآ هب طوبرم لماوع 3 لماوع نایوجشناد هب طوبرم 4 یحارط هب طوبرم لماوع یشزومآ 5 -یشزومآ لماوع [ 12 ]. یدمص طسوت هک یشهوژپ رد ناراکمه و ناونع اب " ییاسانش رد یکینورتکلا یریگدای ماظن تیقفوم یدیلک لماوع د هاگشنا ناریا یاه " نیمود و یلم سنارفنک نیمجنپ رد هک نیب سنارفنک یللملا یکینورتکلا شزومآ و یریگدای دیدرگ هئارا لدم یلم ناگربخ رظن و یقیبطت تاعلاطم رب اکتا اب دش شلات رد یکینورتکلا یریگدای تیقفوم یبایزرا یارب یبسانم هاگشناد تبا روظنم نیدب .دوش هئارا ناریا یاه لدم اد حرطم یاه ماظن تیقفوم هنیمز رد یسررب دروم یکینورتکلا یریگدای یاه تیقفوم رد هدش ییاسانش لماوع هب هجوت اب سپس ،تفرگ رارق ماظن نآ قیفلت و فلتخم یاهروشک یکینورتکلا یریگدای یاه اه ماظن تیقفوم نازیم یبایزرا یارب یبسانم لدم ،یلصا لماوع اب یکینورتکلا یریگدای هاگشناد رد هعلاطم .دش هئارا ناریا یاه لدم یقیبطت ناشن ،یکینورتکلا یریگدای هنیمز رد حرطم یاه یم ره یموب تائاضتقا و طیارش هب انب ،یفلتخم لماوع هک دهد هب ،روشک یریگدای ماظن تیقفوم یدیلک لماوع ناونع هدش حرطم یکینورتکلا یدیلک لماوع یناوارف هسیاقم .دنا ن تیقفوم ماظ لدم رد یکینورتکلا یریگدای یاه نیشیپ یاه تیریدم هناماس تیقفوم لدم ،هیکرت یکینورتکلا هاگشناد لدم( ،کیبرج و یسیتسا لدم ،ناویس و لاس لدم ،نورملاس یریگدای لدم ،ساتیرف و اتست لدم ،چیساب لدم ،نزرف لدم ،میلس لدم اراکمه و گنوس لدم ،زنیاک و فارگ لدم ،یماسادنیواگ لدم ،ن هسسؤم لدم ،میساراه لدم ،نمگاک تسایس ،یلاع شزومآ یاه یریگدای تیقفوم لدم و درل و یرلو لدم ،رویلوا لدم یم ناشن ،)پاپ یکینورتکلا ،هدنهددای ،هدنریگدای لماوع هک دهد ،ینابیتشپ تامدخ ،یشزومآ یحارط ،یروانف تخاسریز تسایس ،یلام عبانم و تیریدم ماظن ،یشزومآ یاه هلمج زا لدم بلغا رد هک دنتسه یلماوع یریگدای ماظن تیقفوم یاه هتفرگ رارق هجوت دروم ،یکینورتکلا دنا [ 13 ]. عمج هب هجوت اب م لماوع یدنب ؤ رد یکینورتکلا یریگدای رب رث شهوژپ زا لصاح جیاتن رب یعس شهوژپ نیا رد ،نیشیپ یاه بسانتم و لماوع یخرب عیمجت اب ات تسا نآ نآ یزاس اب اه مولع یهاگشناد داهج رد هدش هئارا یکینورتکلا شزومآ تامدخ ،هدنهددای ،هدنریگدای نوچ یلماوع شقن نازیم ،نارهت یکشزپ دروم تاناکما ،یشزومآ یاوتحم ،تیریدم تاررقم و نیناوق و زاین تیقفوم رب یهاگشناد داهج رد یدروم هعلاطم تروص هب و دیجنس یکینورتکلا هویش هب شزومآ .دوش ه نیا هب هجوت اب هرود نینچ نایضاقتم هک یدارفا بلغا ییاه یم یهاگشناد تلایصحت یاراد هک دنتسه هژورپ ،دنشاب یاه عقاو لابقتسا دروم یارب ییلااب لیسناتپ زا کینورتکلا شزومآ هژورپ نینچ رد .دنرادروخرب ندش ،یرگید هژورپ ره نوچ ییاه ای و تیقفوم رد یددعتم لماوع رد .دنتسه لیخد هژورپ تسکش هژورپ تسکش دراوم یخرب هنیزه فلتخم لحارم رد اه یاه نیگنس ب تبسن یرت ه هویش یریگراک رب رد شزومآ یتنس یاه و یکینورتکلا شزومآ تیقفوم لماوع تخانش .تشاد دهاوخ میمصت و یژتارتسا نیودت رد ار نامزاس ،نانآ شقن یرای یریگ ع شهوژپ نیا .درک دهاوخ ار یکینورتکلا شزومآ تیقفوم لماو هدومن یسررب نارهت یکشزپ مولع دحاو یهاگشناد داهج رد .تسا شور ماجنا یشیامیپ شور هب هک تسا یفیصوت عون زا رضاح شهوژپ دش شزومآ تیقفوم لماوع شقن تخانش نآ ماجنا زا فده . داهج رد یدروم هعلاطم تروص هب هک تسا یکینورتکلا دحاو یهاگشناد یم ماجنا نارهت یکشزپ مولع روظنم هب .دریذپ هداد یروآدرگ زا شهوژپ نیا رد ،اه هتخاس ققحم همانشسرپ دش هدافتسا شهوژپ زا هدافتسا اب تیقفوم لماوع . و نیشیپ یاه شهوژپ نیا رد ،یهاگشناد داهج یشزومآ راتخاس اب بسانتم ترابع ا مآ یاوتحم ،تیریدم ،هدنهددای ،هدنریگدای :زا دن ،یشزو دروم تاناکما .تاررقم و نیناوق و زاین یرامآ هعماج نیا داهج یشزومآ تنواعم نانکراک شهوژپ ( نارهت یکشزپ مولع دحاو یهاگشناد 20 هرود دیتاسا ،)رفن اه ( 50 هرود ناریگارف و )رفن ( یصصخت یاه 350 یم )رفن رد .دنشاب رس ،یرامآ هعماج ندوب دودحم هب هجوت اب شهوژپ نیا یرامش تفریذپ تروص و عومجم رد 188 تکراشم شهوژپ نیا رد رفن .دندرک عمج یارب دحاو همانشسرپ کی رضاح شهوژپ رد یروآ نانکراک و ناریدم ،دیتاسا ،یکینورتکلا ناگدنریگدای زا تاعلاطا دش هتفرگ رظن رد نارهت یکشزپ مولع دحاو یهاگشناد داهج ، ت د تسا هدش نیو تشم هک همانشسرپ نیا . رب لم 39 س ؤ تهج لا ت شجنس أ ریث 6 یم لماع ،دشاب لکش هب تروص هب و درو
107 -98 ): 2 ( 4 ; 7 201 Informatics Biomedical and Health of Journal 101 هعماج یاضعا هب یکینورتکلا دیدرگ لاسرا یرامآ نیا رد . ترکیل سایقم زا همانشسرپ 5 هنیزگ باختنا هک هدش هدافتسا یا ت هب داقتعا هناشن دایز یلیخ هنیزگ أ س دروم صخاش یلااب ریث ؤ لا رتکلا شزومآ تیقفوم رد ت هناشن مک یلیخ هنیزگ و کینو أ ریث یم نآ نییاپ .دشاب همانشسرپ ییاور رظن ساسارب 3 هزوح ناصصختم زا رفن زا هدافتسا اب نآ ییایاپ و کینورتکلا شزومآ 30 هنومن نومزآ و همانشسرپ اب نومزآ نیا رد .دش هدیجنس خابنورک یافلآ مرن زا هدافتسا رازفا SPSS هخسن 15 ییایاپ بیرض همانشسرپ 732 / 0 دمآ تسد هب نارهت یکشزپ مولع دحاو یهاگشناد داهج . یلیصحت لاس رد هک هدوب شهوژپ نیا ورملق 90 -1389 ماجنا .دش هداد لیلحت یارب شور زا اه ،نیگنایم ریظن یفیصوت رامآ یاه شور نینچمه و یناوارف عیزوت لودج و رایعم فارحنا رامآ یاه ا )ود یخ نومزآ( یطابنتسا .تسا هدش هدافتس جیاتن رد نیب هرازگ یاه طوبرم هب ریثأت هدنریگدای رد تیقفوم شزومآ ،یکینورتکلا نایوگخساپ هب ریثأت « ییاناوت هدنریگدای رد هدافتسا زا یاهرازبا یروانف ریظن رتویپماک و تنرتنیا » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » داقتعا یرتشیب .دنتشاد رب نیا ساسا نازیم ا داقتع نایوگخساپ هب ریثأت « ییاناوت هدنریگدای رد هدافتسا زا یاهرازبا یروانف ریظن رتویپماک و تنرتنیا » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » 78 دصرد .دوب رد لک اب هجوت هب نیگنایم هبساحم ،هدش یم ناوت تفگ هک نازیم داقتعا هب ریثأت « هدنریگدای » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » 4 / 73 دصرد .تسا جیاتن هتفای اه ناشن داد نیب هوجو فلتخم یاهریغتم « سنج » ، « نس » ، « تلایصحت » و « داقتعا هب ریثأت هدنریگدای رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا » یتوافت دوجو .درادن اهنت توافت ینعم راد یرامآ نیب رازگ ه یاه « شقن یاه فلتخم تکراشم هدننک رد شزومآ یکینورتکلا » .دوب رب نیا ساسا هاگن نادنمراک هرابرد ریثأت « هدنریگدای » رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا تبسن هب نارگید توافتم .دوب هب نیا ینعم هک نادنمراک شقن هدنریگدای ار رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا رتمک زا نارگید یبایزرا هدرک .دنا رد نیب هرازگ یاه طوبرم هب ریثأت هدنهددای رد یقفوم ت شزومآ ،یکینورتکلا نایوگخساپ هب ریثأت « ییوگخساپ هب عقوم هدنهددای هب س ؤ تلاا و یاهزاین یملع هدنریگدای » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » داقتعا یرتشیب .دنتشاد رب نیا ساسا نازیم داقتعا نایوگخساپ هب ریثأت « ییوگخساپ هب عقوم هدنهددای هب س ؤ تلاا و یاهزاین یملع نریگدای هد » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » 4 / 92 دصرد .دوب اب هجوت هب نیگنایم هبساحم ،هدش یم ناوت تفگ هک نازیم داقتعا هب ریثأت « هدنهددای » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » 5 / 84 دصرد .تسا جیاتن هتفای اه زین یکاح زا نآ تسا هک نیب هوجو فلتخم یاهریغتم « نس » ، « تلایصحت » و « تعا داق هب ریثأت هدنریگدای رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا » یتوافت دوجو درادن و دارفا رد هورگ یاه فلتخم ینس و یلیصحت داقتعا یناسکی هرابرد ریثأت « هدنهددای » رد تیقفوم شزومآ یکینورتکلا دنتشاد ؛ اما جیاتن نیا یسررب توافت ینعم راد یرامآ نیب یاهرازگ « سنج » و « شقن یاه فلتخم تکراشم هدننک رد شزومآ یکینورتکلا » رد « داقتعا هب ریثأت هدنریگدای رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا » ناشن یم .دهد هب نیا ینعم هک نز اه رد هسیاقم اب اهدرم داقتعا یرتشیب تبسن هب ریثأت « هدنهددای » رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا .دنتشاد نینچمه یبایزرا « دارفا رد شقن یاه فلتخم تکراشم هدننک رد شزومآ یکینورتکلا » هرابرد ریثأت « هدنهددای » رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا توافتم .تسا رب نیا ساسا « نادنمراک » تبسن هب ،دیتاسا ناریدم و ،ناگدنریگدای داقتعا یرتشیب هب ریثأت « هدنهددای » رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا .دنتشاد رد نیب هرازگ یاه طوبرم هب ثأت ری تیریدم رب تیقفوم شزومآ ،یکینورتکلا نایوگخساپ هب ریثأت « یدنمقلاع ناریدم یشزومآ یارب هدافتسا زا هویش یاه شزومآ یکینورتکلا » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » داقتعا یرتشیب .دنتشاد رب نیا ساسا نازیم داقتعا نایوگخساپ هب ریثأت « یدنمقلاع ناریدم یشزومآ یارب هدافتسا زا هویش یاه شزومآ یکینورتکلا » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » 8 / 89 دصرد .تسا اب هجوت هب نیگنایم هبساحم ،هدش یم ناوت تفگ هک نازیم داقتعا هب ریثأت « تیریدم » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » 9 / 86 دصرد .تسا نینچمه نیب هوجو فلتخم یاهریغتم « نس » ، « سنج » و « تلایصحت » و « تعا داق هب ریثأت تیریدم رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا » یتوافت دوجو درادن و دارفا رد هورگ یاه فلتخم ،ینس سنج و یلیصحت داقتعا یناسکی هرابرد ریثأت « تیریدم » رد تیقفوم شزومآ یکینورتکلا دنتشاد ؛ اما جیاتن نیا یسررب ناشن یم دهد هک توافت ینعم راد یرامآ نیب هرازگ یاه « شقن ه یا فلتخم تکراشم هدننک رد شزومآ یکینورتکلا » رد « داقتعا هب ریثأت تیریدم رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا » دوجو .دراد رب نیا ساسا « نادنمراک » تبسن هب ،دیتاسا ناریدم و ،ناگدنریگدای داقتعا یرتشیب هب ریثأت « تیریدم » رد تیقفوم
102 107 -98 ): 2 ( 4 ; 7 201 Informatics Biomedical and Health of urnal Jo شزومآ کینورتکلا .دنتشاد رد نیب هرازگ یاه وبرم ط هب ریثأت یاوتحم یشزومآ رب فوم تیق شزومآ ،یکینورتکلا نایوگخساپ هب ریثأت هدافتسا زا نم عبا هب ر زو رد یاوتحم یشزومآ » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » تعا داق یرتشیب .دنتشاد رب نیا ساسا نازیم داقتعا نایوگخساپ ب ه ریثأت « هدافتسا زا عبانم هب زور رد یاوتحم یشزومآ » رد « قفوم تی شزومآ یکینورتکلا » 6 / 96 دصرد .تسا اب هجوت هب یگنایم ن هبساحم ،هدش یم ناوت تفگ هک نازیم داقتعا هب ریثأت « حم یاوت یشزومآ » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » 2 / 86 دصرد تسا . جیاتن ناشن داد هک نیب هوجو فلتخم یاهریغتم « سنج » و « تلایصحت » و « داقتعا هب ریثأت یاوتحم مآ یشزو رد قفوم تی شزومآ کینورتکلا » توافت ینعم راد یرامآ دوجو دراد . رب نیا ساسا « نز اه هب تبسن اهدرم داقتعا یرتشیب هب ریثأت « م یاوتح یشزومآ » رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا .دنتشاد یبایزرا « دارفا رد شقن یاه فلتخم تکراشم هدننک رد شزومآ یکینورتکلا » هرابرد ریثأت « وتحم یا یشزومآ » رد تیقفوم شزومآ رتکلا کینو توافتم .تسا رب نیا ساسا ناریدم و نادنمراک تبسن هب ا دیتاس و ،ناگدنریگدای داقتعا یرتشیب هب ریثأت « یاوتحم یشزومآ » رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا .دنتشاد یدارفا هک تلایصحت یرتلااب ،دنتشاد داقتعا یرتمک هرابرد ریثأت « یاوتحم آ یشزوم » رد تیقفوم شزومآ یکینورتکلا .دنتشاد رد نیب هرازگ یاه طوبرم هب ریثأت تاناکما دروم زاین رب تیقفوم شزومآ ،یکینورتکلا نایوگخساپ هب ریثأت « دوجو تامدخ ینابیتشپ بسانم رد نامزاس » رد « تیقفوم شزومآ نورتکلا یکی » داقتعا یرتشیب .دنتشاد رب نیا ساسا نازیم داقتعا هب ت ثأ ری « وجو د تامدخ ینابیتشپ بسانم رد نامزاس » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » 88 دصرد .تسا اب هجوت هب نیگنایم هبساحم ،هدش یم ناوت تفگ هک نازیم داقتعا هب ریثأت « تاناکما دروم ن زای » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » 8 / 84 دصرد .تسا نینچمه نیب هوجو فلتخم یاهریغتم « سنج » ، « فا دار رد شقن یاه فلتخم تکراشم هدننک رد شزومآ یکینورتکلا » و « تلایصحت » و « داقتعا هب ریثأت تاناکما دروم زاین رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا » توافت ینعم راد یرامآ دوجو .دراد رب نیا ساسا نز اه رد هسیاقم اب اهدرم داقتعا یرتشیب هب ریثأت « تاناکما دروم زاین » رد تیقفوم ومآ شز کینورتکلا .دنتشاد یبایزرا « دارفا رد شقن یاه فلتخم تکراشم هدننک رد شزومآ یکینورتکلا » هرابرد ریثأت « تاناکما دروم زاین » رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا توافتم .تسا رب نیا ساسا ناریدم و نادنمراک تبسن هب دیتاسا و ،ناگدنریگدای داقتعا یرتشیب هب ریثأت « تاناکما دروم ن زای » رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا .دنتشاد نینچمه یدارفا هک تلایصحت یرتلااب ،دنتشاد داقتعا یرتمک هرابرد ریثأت « تاناکما دروم زاین » رد تیقفوم شزومآ یکینورتکلا .دنتشاد رد نیب هرازگ یاه طوبرم هب ریثأت نیناوق و تاررقم رب تیقفوم شزومآ ،یکینورتکلا نایوگخساپ هب یثأت ر « نییعت نازیم ا رابتع کرادم هئارا هدش زا قیرط شزومآ یکینورتکلا طسوت جارم ع یذ حلاص » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » داقتعا یرتشیب .دنتشاد رب نیا ساسا نازیم داقتعا هب ریثأت « نییعت یم ناز ابتعا ر کرادم هئارا هدش زا قیرط شزومآ یکینورتکلا طسوت جارم ع یذ حلاص » رد « فوم تیق شزومآ یکینورتکلا » 2 / 92 دصرد .تسا اب هجوت هب نیگنایم هبساحم ،هدش یم ناوت تفگ هک م نازی داقتعا هب ریثأت « نیناوق و تاررقم » رد « تیقفوم شزومآ یکینورتکلا » 2 / 83 دصرد .تسا جیاتن هتفای یاه تسا بن یطا زین یکاح زا نآ تسا هک نیب هوجو فلتخم یاهریغتم « سنج » ، « نس » ، « حت تلایص » و « داقتعا هب ریثأت تاناکما دروم زاین رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا » توافت ینعم راد یرامآ دوجو دراد . رب نیا ساسا نز اه رد هسیاقم اب ،اهدرم داقتعا یرتشیب هب ریثأت « نیناوق و تاررقم » رد تیقفوم شزومآ کینورتکلا .دنتشاد دارفا قلعتم هب هورگ یاه ینس ،رتلااب تعا داق یرتشیب هب ریثأت « نیناوق و تاررقم » رد تیقفوم شزومآ یکینورتکلا دنتشاد و دارفا قلعتم هب هورگ یاه یلیصحت ،رتلااب داقتعا یرتشیب هب ریثأت « نیناوق و تاررقم » رد تیقفوم شزومآ یکینورتکلا دنتشاد لودج( 1 ).
107 -98 ): 2 ( 4 ; 7 201 Informatics Biomedical and Health of Journal 103 لودج 1 س هب تبسن نایوگخساپ یلك داقتعا : ؤ و تلاا هدش حرطم ياهرازگ لماع هرازگ مك یليخ مك طسوتم دایز دایز یليخ نيگنايم زا تبسن 100 رايعم فارحنا سنایراو هد نريگ دا ی یکینورتکلا شزومآ یاه هویش زا هدافتسا یارب هدنریگدای یدنمقلاع نازیم -31/4 68/6 -3/69 73/8 0/465 0/216 رتکلا شزومآ هب هدنریگدای دامتعا نازیم یکینو -2 41 27/7 29/3 3/84 76/8 0/875 0/766 هدنریگدای تلایصحت نازیم -20/2 72/3 7/4 3/87 77/4 0/512 0/262 تنرتنیا و رتویپماک ریظن یروانف یاهرازبا زا هدافتسا رد هدنریگدای ییاناوت -20/7 68/1 11/2 3/9 78 0/558 0/312 ریگدای ریاس اب هدنریگدای طابترا یکینورتکلا ناگدن -19/7 54/8 25/5 -3/06 61/2 0/672 0/451 یکینورتکلا شزومآ هنیمز رد هدنریگدای طسوت مزلا تاعلاطا نتشاد -40/4 2 / 52 7/4 3/67 73/4 0/61 0/372 لماش( یلک 6 )هرازگ -60/6 39/4 3/67 73/4 14 / 0 02 / 0 هد نهدد ای ا یارب هدنهددای یدنمقلاع نازیم هویش زا هدافتس یکینورتکلا شزومآ یاه -22/9 36/7 40/4 4/18 83/6 0/778 0/605 هطوبرم هرود سیردت هنیمز رد هدنهددای هیرجت ای نس -29/8 42/6 27/7 3/98 79/6 0/76 0/577 روشک یملع عماجم رد هدنهددای یملع رابتعا -14/4 55/3 30/3 4/16 83/2 0/651 0/424 هارف مزلا نامز رد هدنهددای هب یسرتسد ناکما ندوب م -2/7 57/4 39/9 4/37 87/4 0/537 0/288 س هب هدنهددای عقوم هب ییوگخساپ ؤ هدنریگدای یملع یاهزاین و تلاا -37/8 62/2 4/62 92/4 0/486 0/236 هدنهددای سیردت یاه شور -17/6 30/9 51/6 4/34 86/8 0/761 0/579 هدنریگدای اب هدنهددای رمتسم طابترا -2/7 71/3 26 4/23 84/6 0/483 0/234 هدنهددای طسوت هدنریگدای رمتسم یبایزرا -26/6 52/1 21/3 3/95 79 0/692 0/478 )هدش ماغدا( یلک -60/6 39/4 22 / 4 57 / 84 0/49 0/24 ت یری دم قلاع نازیم ه افتسا یارب یشزومآ ناریدم یدنم یکینورتکلا شزومآ یاه هویش زا هد -51/1 48/9 4/49 89/8 0/501 0/251 تیامح یکینورتکلا شزومآ زا دشرا ناریدم -5 / 0 6 / 51 9 / 47 47 / 4 89/ 4 511 / 0 261 / 0 نامزاس یشزومآ یاه تسایس اب یناوخمه -7/4 75/5 17 4/1 82 0/487 0/237 گرب یارب بسانم ینامز یزیر همانرب یزاجم شزومآ یاه هرود یراز -58 42 4/42 88/4 0/495 0/245 یکینورتکلا شزومآ یاه هرود هنیمز رد بسانم یناسر علاطا -4/3 52/1 43/6 4/39 87/8 0/571 0/326 ناگدنریگدای تاعلاطا تینما ظفح یارب بسانم یزیر همانرب -17 44/1 38/8 4/22 84/4 0/717 0/514 ( یلک )هدش ماغدا -45/2 54/8 34 / 4 9 / 86 0/499 0/249 ی ش زومآ ي اوتح م یکینورتکلا تروص هب هدش هئارا یشزومآ بلاطم یانغ -31/9 68/1 4/68 93/6 0/467 0/218 یشزومآ یاوتحم رد زور هب عبانم زا هدافتسا -17 83 4/83 96/6 0/377 0/142 یاوتحم هب ناسآ یسرتسد تیلباق یشزومآ -3/2 42 54/8 4/52 90/4 0/561 0/315 یشزومآ یاوتحم یکینورتکلا یاه لیاف تمرف -2/7 11/7 66 19/7 4/03 80/6 0/649 0/422 هسلج هب هسلج تروص هب یشزومآ یاوتحم ی هئارا 2/7 5/3 17 52/1 22/9 3/87 77/4 0/916 0/839 را رد یریوصت و یتوص تاناکما زا هدافتسا یشزومآ یاوتحم هئا -20/2 54/8 25 4/05 81 0/672 0/452 دوجوم یاهدرادناتسا اب یشزومآ یاوتحم تقباطم -8 64/4 27/7 4/2 84 0/565 0/319 )هدش ماغدا( یلک -2/7 63/3 34 4/31 86/2 0/52 0/27 زا ين در وم ت انا کم ا روشک رد بسانم یروانف تخاسریز دوجو -36/7 16 47/3 4/11 82/2 0/913 0/834 نامزاس رد بسانم یروانف تخاسریز دوجو -36/2 19/1 44/7 4/09 81/8 0/898 0/806 یروانف هب هدنریگدای نازرا یسرتسد ناکما ندوب مهارف مزلا یاه -19/1 41/5 39/4 4/2 84 0/74 0/547 نامزاس رد یفاک یلام عبانم دوجو -2/7 55/3 42 4/39 87/8 0/542 0/293 نامزاس رد بسانم ینابیتشپ تامدخ دوجو -3/2 53/2 43/6 4/4 88 0/553 0/306 مزلا یدربراک یاه همانرب هب هدنریگدای یسرتسد ناکما ندوب مهارف -61/2 38/8 4/39 87/8 0/489 0/239 نامزاس رد ناگدنریگدای هب ییوگخساپ یارب مزلا یناسنا عبانم دوجو -19/7 47/3 33 4/13 82/6 0/715 0/512 )هدش ماغدا( یلک -14/9 45/7 39/4 4/24 84/8 0/697 0/485 ت ار رقم و نين اوق روشک رد یکینورتکلا شزومآ هنیمز رد نودم تاررقم و نیناوق دوجو -9/6 55/3 35/1 4/26 85/2 0/619 0/384 ورب تروص رد نامزاس رد وگخساپ عجرم دوجو ینوناق تلاکشم ز -38/3 4/8 56/9 4/19 83/8 0/96 0/922 عجارم طسوت یکینورتکلا شزومآ قیرط زا هدش هئارا کرادم رابتعا نازیم نییعت یذ حلاص -2/1 34/6 63/3 4/61 92/2 0/531 0/282 هدش هئارا یشزومآ یاوتحم تیمک و تیفیک هنیمز رد مزلا یاهدرادناتسا دوجو -39/9 45/2 14/9 3/75 75 0/699 0/488 هدنریگدای یارب یکینورتکلا شزومآ تاررقم و نیناوق هنیمز رد مزلا تاعلاطا دوجو هدنهددای و -21/3 56/9 21/8 4/01 80/2 0/658 0/433 )هدش ماغدا( یلک -88/8 11/2 16 / 4 2 / 83 0/316 0/1
104 107 -98 ): 2 ( 4 ; 7 201 Informatics Biomedical and Health of Journal هجيتن و ثحب يريگ نامه نیا زا شیپ هک روط اب یسررب دروم لماوع ،دش هراشا شهوژپ جیاتن زا هدافتسا بسانتم و عیمجت و نیشیپ یاه یزاس نآ مولع دحاو یهاگشناد داهج رد یکینورتکلا شزومآ اب اه هداد لیلحت هجیتن .تسا هدمآ تسد هب نارهت یکشزپ هب یاه یا زا هدمآ تسد یؤم زین شهوژپ ن لماوع نیا هیلک یراذگریثأت د ا هدوب شهوژپ بلغا رد .تس نیا تیمها بیترت نیشیپ یاه تسا هتفرگن رارق یسررب دروم لماوع ، شهوژپ نیا هک ارچ رب اه تیولوا و هتفریذپ تروص یقیبطت تاعلاطم ساسا اب لماوع یدنب هداد زا هدافتسا مک یاه شقن اب دارفا هاگدید زا و ی ،فلتخم یاه یم ور نیا زا .تسا هتفریذپن تروص فگ ناوت شهوژپ نیا هک ت ت نازیم فیصوت تهج رد شهوژپ نیتسخن ماجنا نامز رد أ ریث .تسا هدوب کینورتکلا شزومآ تیقفوم رب لماوع زا کی زه یدمص شهوژپ رد اما [ 13 ] بیترت ناگربخ تارظن زا هدافتسا اب ،هدنهد دای ،هدنریگدای :تسا هدمآ تسد هب نینچ لماوع تیمها ابیتشپ تامدخ ،یشزومآ یحارط ،تاررقم و نیناوق ،تیریدم ،ین .اهدرادناتسا و یلام عبانم ،یشزومآ تسایس ،یروانف تخاسریز توافت جیاتن نیا زا هدمآ تسد هب جیاتن اب یهجوت لباق یاه لماوع ریثأت نازیم شهوژپ نیا رد هک ارچ دراد رضاح شهوژپ هک یکینورتکلا شزومآ رد هدننک تکراشم دارفا هاگدید زا عت نیرتشیب نآ داد هدوب ناگدنریگدای اه .تسا هدیدرگ هدیجنس ،دنا و ناریدم شقن رد بلغا کینورتکلا شزومآ هزوح ناگربخ یحارط میشاب هتشاد رظن رد هچنانچ و دش دنهاوخ رهاظ دیتاسا هرود میهد رارق دوخ راک روتسد رد ار کینورتکلا شزومآ یاه ای نامه هک یلصا نابطاخم شرگن هب هجوت زا دیابن ناگدنریگد .مینامب لوفغم ،دنتسه یم رظن هب لمأت لباق شهوژپ جیاتن رد هک هچنآ ریثأت ،دسر هب خساپ رب یکینورتکلا شزومآ رد هدنهد خساپ تکراشم هوحن هرازگ اه ا زج هب لماوع هیلک دروم رد هچنانچ .تس ء و نیناوق هاگدید رد یرادانعم توافت تاررقم هورگ یاه دوجو فلتخم یاه اد مهم ناگدنهددای و ناگدنریگدای داقتعا هب .در لماع نیرت ،تیریدم نادنمراک هاگدید زا .تسا تیریدم لماع ،تیقفوم رادروخرب یناسکی تیمها نازیم زا تاناکما و یشزومآ یاوتحم زاین دروم تاناکما و یشزومآ یاوتحم ناریدم هاگدید زا و تسا تر رد ب دنراد رارق تیمها تسخن ه ؛ نیاربانب یم تفگ ناوت تسایس هک ناریدم گ ذ همانرب و نارا دنتسه هزوح نیا یلصا نازیر زا شیب دیاب کینورتکلا شزومآ تیقفوم نازیم رد ار دوخ شقن تبسن نادنمراک و ناریدم نینچمه .دنهد رارق هجوت دروم شیپ ریثأت هب یرتشیب داقتعا ،ناگدنریگدای و دیتاسا هب « دروم تاناکما زاین » قفوم رد .دنتشاد کینورتکلا شزومآ تی هب هدنریگدای ریثأت نازیم هب طوبرم جیاتن لیلحت هب هجوت اب هرازگ نایم زا ،یکینورتکلا شزومآ ییاناوت هدش حرطم یاه تلایصحت نازیم و یروانف یاهرازبا زا هدافتسا رد هدنریگدای مهم زا یو هرازگ نیرت هورگ هیلک هاگدید زا اه هدنهد خساپ یاه وب هد یگژیو اب ار یناوخمه نیرتشیب هجیتن نیا .تسا یاه میلس هک اوتحم اب لماعت و رتویپماک رد تراهم [ 10 ] شهوژپ رد یگژیو نیرتمهم ناونع هب دوخ هدرمشرب هدنریگدای یارب یاه .دراد ،تسا نامه هدنهددای لماع دروم رد ییوگخساپ دیدرگ رکذ هک روط س هب عقوم هب ؤ ع یاهزاین و تلاا مهم ناگدنریگدای یمل نیرت هورگ هیلک رظن زا هرازگ نیا هک دیدرگ یبایزرا هدنهد خساپ یاه یگژیو اب زین عوضوم میلس هعلاطم رد رگشزومآ یاه [ 10 ] دراد یراگزاس ؛ هرازگ نایم زا هدنریگدای رمتسم یبایزرا اما زا اه رد هک تسا یلاحرد نیا و تسا رادروخرب تیمها نیرتمک شهوژپ Govindasamy [ 9 ] زا یکی ناونع هب یبایشزرا جنپ لماوع نیا .تسا هتفرگ رارق یسررب دروم تیقفوم هناگ یم توافت همانرب توافت زا یشان دناوت یکینورتکلا شزومآ یاه ارچ .ددرگ یقلت ،تسا ماجنا لاح رد یسررب دروم نامزاس رد هک همانرب زا یکی نیلانآ نومزآ هک هرود یلصا یاه ومآ یاه شز تسا لیلد نیمه هب دیاش و تسا یهاگشناد داهج رد یزاجم تیمها و ترورض زا همانرب نیا زا جراخ و رمتسم یبایشزرا هک نایم رد ناگدنریگدای یلااب مهس هتبلا و دشاب رادروخرب یرتمک .دوش هتفرگ هدیدان دیابن زین ناگدنهد خساپ هرازگ نایم زا خساپ ،تیریدم شقن هب طوبرم یاه د ناگدنه قلاع نازیم ریثأت هب ار داقتعا نیرتشیب ه ب رد ناریدم یدنم ه هویش یریگراک یاه تیامح نآ زا سپ و یکینورتکلا شزومآ هتشاد یکینورتکلا شزومآ زا دشرا ناریدم اب عوضوم نیا .دنا یدمص شهوژپ رد هدش فیرعت یاهرگناشن [ 14 ] یبایزرا رد راد یهجوت لباق یناوخمه ،تیریدم لماع .د هاگدید زا شقن نیرتشیب ،یشزومآ یاوتحم لماع شجنس رد خساپ هیهت رد زور هب عبانم زا هدافتسا هرازگ هب قلعتم ناگدنهد ت یگژیو نیا .تسا هتفای صیصخت یشزومآ یاوتحم ق رد ًابیر شهوژپ یمامت نآ تیمها و هتفرگ رارق هجوت دروم نیشیپ یاه هرازگ نایم زا .تسین هدیشوپ یسک رب تاناکما هب طوبرم یاه دروم زاین خساپ هاگدید زا ریثأت نیرتشیب هب قلعتم ناگدنهد شهوژپ رد لماع نیا .تسا ینابیتشپ تامدخ یاه Govindasamy [ 9 ] میلس ، [ 10 ] یدمص و و ناراکمه [ 13 ] جیاتن هک تسا هدش هتفرگ رظن رد لقتسم لماع کی ناونع هب
107 -98 ): 2 ( 4 ; 7 201 Informatics Biomedical and Health of Journal 105 زا ناشن زین شهوژپ نیا رد هدش هئارا تامدخ یلااب تیمها .دراد ینابیتشپ ناونع اب یشهوژپ رد " رد تیفیک یاقترا یارب یتفایهر طیحم )یزاجم هاگشناد( یکینورتکلا یریگدای یاه " :تسا هدمآ هاگشناد ماود و اقب و دامتعا هب لوا هجرد رد یزاجم یاه یذ نانیمطا و دامتعا و دراد یگتسب نایوجشناد هژیو هب ناعفن نانیمطا یذ هاگشناد نیا نوزفازور تیفیک ورگ رد زین ناعفن و اه م ؤ تسا یزاجم تاسس ؛ مهم یاهروتکاف زا یکی تیفیک نیاربانب هاگشناد نیا هعسوت و ظفح ،داجیا رد راذگرثا و یم اه دشاب [ 15 ]. یم ناشن تاررقم و نیناوق لماع جیاتن یسررب هرازگ هک دهد هدش هئارا کرادم رابتعا نازیم نییعت شزومآ قیرط زا یذ عجارم طسوت یکینورتکلا نایم رد تیمها نیرتلااب زا ،حلاص هرازگ ریاس تسا رادروخرب اه ؛ یم اذل داهج ناونع زا هدافتسا ناوت لابقا رد ،ربتعم و یهاگشناد داهن کی ناونع هب ار یهاگشناد رثؤم رایسب یکینورتکلا شزومآ تیقفوم هجیتن رد و نابطاخم جیاتن .تسناد یم ناشن یجنسرظن زا هلصاح زا یخرب هک دهد هزوح هرازگ دنچ ریثأت هرابرد یرتدایز رظن قافتا نایوگخساپ اه رد زور هب عبانم زا هدافتسا .دنراد کینورتکلا شزومآ تیقفوم رد یشزومآ یاوتحم ، تروص هب هدش هئارا یشزومآ بلاطم یانغ س هب هدنهددای عقوم هب ییوگخساپ ،یکینورتکلا ؤ لاا و ت هدش هئارا کرادم رابتعا نازیم نییعت ،هدنریگدای یملع یاهزاین یذ عجارم طسوت یکینورتکلا شزومآ قیرط زا تیلباق و حلاص قافتا نیرشیب یشزومآ یاوتحم هب ناسآ یسرتسد نیب رد ار رظن رب ریثأت رد نایوگخساپ هجوت .دراد کینورتکلا شزومآ تیقفوم نآ هب ک فرطرب یارب شلات و اه مادک ره یور شیپ عناوم ندر نآ زا .دوب دهاوخ راذگریثأت کینورتکلا شزومآ یلاتعا رد ،اه م لماوع نیب رد ؤ نایوگخساپ ،یکینورتکلا شزومآ تیقفوم رب رث یاوتحم ،تیریدم لماوع یارب بیترت هب ار دایز ریثأت و مهس دروم تاناکما ،یشزومآ و تاررقم و نیناوق ،هدنهد دای ،زاین یگدای م لماوع نیب توافت هک دنچره .دنتسه لئاق هدنر ؤ زیچان رث تسا ؛ یتساک ندرک فرطرب رد نلاوئسم فعاضم تمه اما یاه م و یلصا لماع هس فعض طاقن و ؤ شزومآ تیقفوم رد رث دروم کینورتکلا .تسا زاین لاسرا کینورتکلا تروص هب همانشسرپ هک شهوژپ نیا رد ییایفارغج یگدنکارپ تلع هب ،دش تکرش هرود ناگدننک یاه ناسکی یسرتسد مدع و یهاگشناد داهج رد یکینورتکلا شزومآ هب عقوم هب خساپ یارب یکینورتکلا تسپ و تنرتنیا هب همانشسرپ هراب دنچ لاسرا اب هک میدوب هجاوم تیدودحم اب ینفلت و یروضح یریگیپ اب نانکراک و دیتاسا دروم رد و لیمیا قادح یروآ عمج هب قفوم .میدش مزلا دادعت ل هتفای هب هجوت اب و تاررقم و نیناوق یلااب ریثأت و شهوژپ یاه رد نودم تاعلاطا نادقف و یکینورتکلا شزومآ یاهدرادناتسا نییآ هنیمز رد شهوژپ ،روشک رد هنیمز نیا همان و اهدرادناتسا ،اه داهنشیپ روشک رد یکینورتکلا شزومآ تاررقم و نیناوق یم مه .ددرگ تخاسریز و تاناکما یلااب ریثأت هب هجوت اب نینچ یم ،یکینورتکلا شزومآ تیقفوم رد یدمآراک یسررب ناوت لدم تیدودحم و ایازم هب هجوت اب یکینورتکلا شزومآ یاه یاه تخاسریز حرط ناونع هب ار روشک رد دوجوم تاناکما و اه ثأت هب هجوت اب نآ رب هولاع .داد رارق هجوت دروم یشهوژپ ری رظنم زا یروانف یاهرازبا زا ناگدنریگدای هدافتسا ییاناوت یلااب هورگ هیلک شقن هنیمز رد شهوژپ ،هدنهد خساپ یاه شزومآ یگژیو و اهرازبا اب ییانشآ یارب هرود زا شیپ یاه یاه هرهب شیازفا رد یکینورتکلا شزومآ هرود یرو شزومآ یاه یم رظن هب لمأت لباق یزاجم .دسر References
1. Muyinda PB. MLearning: pedagogical, technical and organisational hypes and realities. Campus-Wide Information Systems 2007; 24(2):97-104.
2. Ahmadigol J, Fazelian P, Mohagheghian R. Impact of Learning via Mobile Phone on Health Information Learning. Specialty Journal of Psychology and Management 2017; 3(2): 41-6.
3. Anderson T. The theory and practice of online learning. Canada: UBC Press; 2008.
4. Sharifnia H. E-Learning in Medical Education. Mashhad University of Medical science. 2007. Persian 5. Anarinejad A, Saketi P, Safavi A. A Conceptual Framework Development for E-learning Programs Evaluation at Iranian Higher Education Institutions. Journal of Technology of Education 2010; 4(3): 191-201.
6. Abedi A. E-Education Essentials. Islamic Azad University; 2006. Persian
7. Khan BH. Managing E-Learning Strategies: Design, Delivery, Implementation and Evaluation. USA: IGI Global; 2005.
8. Brill E, Pop M: Unsupervised learning of disambiguation rules for part-of-speech tagging; in Armstrong S, Church K, Isabelle P, Manzi S, Tzoukermann E, Yarowsky D (eds): Natural language processing using very large corpora. Dordrecht: Springer Netherlands; 1999. 27-42.
9. Govindasamy T. Successful implementation of e-learning: Pedagogical considerations. The Internet and Higher Education 2001;4(3):287-99.
10. Selim HM. Critical success factors for e-learning acceptance: Confirmatory factor models. Computers & Education 2007;49(2):396-413.
106 107 -98 ): 2 ( 4 ; 7 201 Informatics Biomedical and Health of urnal Jo
experience. Retrieved December. 2006; 18: 2-5. 12. Farhoomand S, Khanifar H. Investigation of factors affecting the selection of virtual education programs (case study: selected universities of Qom city). Journal of Social Issues & Humanities 2013; 1(5).Persian 13. Samadi V, Bazargan A, Montazer G. Identification of E-Learning System’s Success Key Factors in Iranian Universities. 5th National and 2nd International Conference on E-Learning and E-Teaching; 2007 Dec 14-16; Tehran: Amirkabir University of Technology; 2007.
Quality. 5th National and 2nd International Conference on E-Learning and E-Teaching; 2007 Dec 14-16; Tehran: Amirkabir University of Technology; 2007. 15. Masoumi D. Quality Improvement in Virtual Universities. 2nd Conference on E-Learning; 2007 Dec 14-16; Zahedan: University of Sistan and Baluchestan; 2007.
16. Ellis RA, Ginns P, Piggott L. E‐learning in higher education: some key aspects and their relationship to approaches to study. Higher Education Research & Development 2009; 28(3): 303-18.
Journal of Health and Biomedical Informatics
Medical Informatics Research Center 2017; 4(2): 98-107
The Effective Factors on Success of E-learning in Medical Sciences Fields
Nazeri Najmeh1*, Dari Sara2, Atashi Alireza3Received: 19 Jan, 2017 Accepted: 2 Sep, 2017
Citation: Nazeri N, Dari S, Atashi A. The Effective Factors on Success of E-learning in Medical sciences Fields Journal of Health
and Biomedical Informatics 2017; 4(2): 98-107.
1. M.Sc, of Information Technology Management, Lecturer, Medical Informatics Dept., Breast Cancer Research Center, Motamed Cancer Institute, ACECR, Tehran, Iran.
2. Ph.D. in Medical Informatics, Assistant Professor, Medical Informatics Dept., Breast Cancer Research Center, Motamed Cancer Institute, ACECR, Tehran, Iran.
3. Ph.D. in Medical Informatics, Medical Informatics Dept., Breast Cancer Research Center, Motamed Cancer Institute, ACECR, Tehran, Iran.
*Correspondence: Breast Cancer Research Center, No. 146, South Gandhi St., Vanak Sq., Tehran, Iran.
Tel: 09192306582 Email: [email protected]
Introduction: Today, the use of information technology in education, is one of the most important goals of many educational institutions around the world and Iran, due to its advantages including the possibility to be used at any time and place. ACECR branch of Tehran University of Medical Sciences, as one of the organizers of specialized training courses, has already organized some e-learning courses. In this research, we tried to examine the role of each of the effective factors in e-learning in the success rate of this type of education. Methods: In this descriptive study, the effect of six factors, from the perspective of the four groups of participants, professors and ACECR (Iranian academic center for education, culture and research) staff and managers, was measured in 2010-2011, through using a researcher-made questionnaire including 39 questions on Likert scale. The questionnaire was sent via e-mail to 420 people and a total of 188 people participated in this study. The collected data were analyzed through SPSS software and using descriptive statistics and inferential statistics.
Results: The results indicated the importance of all studied factors with the order of management, educational content, facilities, teachers, rules and learner.
Conclusion: Although the difference between the effective factors is negligible, the extra effort of authorities to remove the shortcomings and weaknesses of the three main and effective factors of management, educational content and facilities needed for the success of e-earning is required.
Keywords: E-learning, E-Training, Success Factors
