เรียบเรียงโดย อาจารย ดร. เสรี เพิ่มชาติ สาขาวิชาประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครู มหาวิทยาลัยราชภัฏหมูบานจอมบึง สาขาวิชาประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครู บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏหมูบานจอมบึง ไดจัดทํา โครงการการพัฒนาศักยภาพนักศึกษาเพื่อการเรียนรูในศตวรรษที่ 21 ซึ่งเปนกระบวนการพัฒนาคุณลักษณะของ นักศึกษาสาขาวิชาประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครูอยางหนึ่ง โดยมีแนวคิดเพื่อการพัฒนาผูเรียนใหเปนผูที่มีโลกทัศน กวางขวาง ทันตอเหตุการณที่เปลี่ยนแปลงไป รวมถึงเสริมประสบการณทั้งภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ และสามารถนํา องคความรูที่ไดมาประยุกตและพัฒนาตนเองและหนวยงานได ทั้งนี้เพื่อเปนการสงเสริมใหนักศึกษาไดมีสวนรวมใน กระบวนการจัดการศึกษา เพื่อพัฒนาคุณลักษณะนักศึกษาใหเปนไปตามคุณลักษณะของบัณฑิตตามกรอบมาตรฐาน คุณวุฒิแหงชาติ และคุณลักษณะของบัณฑิตตามความตองการของผูใชบัณฑิต รวมถึงเพื่อสงเสริมการเรียนรูใหเกิดขึ้น แกนักศึกษาตามเจตนารมณของการจัดการศึกษาในสังคมยุคปจจุบัน ที่เราเรียกกันวา สังคมเศรษฐกิจฐานความรู
(Knowledge-based Society and Economic) ที่ทุกหนทุกแหงเต็มไปดวยความรู ขอมูลขาวสาร และองคความรู ประเด็นหนึ่งที่นาสนใจในปญหาของการจัดการเรียนรูในปจจุบันที่ไมสอดคลองกับสังคมเศรษฐกิจ ฐานความรู กลาวคือ การจัดการเรียนรูโดยทั่วไปยังไมเอื้อที่จะพัฒนานักศึกษาใหบรรลุตามจุดมุงหมายที่ตั้งไวได ทั้งหมด และสงผลถึงผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักศึกษาดวย โดยเฉพาะอยางยิ่งนักศึกษาที่ไมสนใจในการเรียน ไมมีความรับผิดชอบ ไมนิยมแสวงหาความรูดวยตนเอง เปนตน ประกอบกับวิธีการจัดการเรียนการสอนที่ยังคงเนน การถายทอดเนื้อหามากกวาการใหเรียนรูจากสภาพจริง ไมเนนใหผูเรียนไดคิด วิเคราะห สังเคราะห ขาดโอกาส แสดงความคิดเห็น และการแสวงหาความรูดวยตนเอง ดังนั้นการจัดกิจกรรมที่หลากหลายทั้งในชั้นเรียนและนอกชั้น เรียนอยางมีความหมาย จึงเปนวิธีการหนึ่งที่สามารถนํามาประยุกตในการจัดการเรียนการสอนเพื่อพัฒนาให นักศึกษาคิดเปน ทําเปน แกปญหาเปน เพราะจะการใหโอกาสผูเรียนมีอิสระในการเรียนตามความตองการและ ความสนใจ เพิ่มความยืดหยุนในการเรียนการสอน (สาโรจน โสภีรักข, 2550) จากการที่ผูเขียนไดมีโอกาสไดอานบันทึกที่เขียนใน www.gotoknow.org โดยอาจารย ศุภิสรา เจริญ ไพฑูรย ที่ไดสรุปเนื้อหาการประชุม เครือขายสถาบันอุดมศึกษา เขตภาคกลางเพื่อพัฒนาบัณฑิตอุดมคติ ไทย ณ หองประชุมธีระ สูตะบุตร อาคารสารนิเทศ 50 ป มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร เมื่อวันที่ 21 เมษายน 2554 ทั้งนี้เพื่อหาแนวทางในการกําหนดรูปแบบการดําเนินกิจกรรมเพื่อพัฒนานิสิตนักศึกษานอกชั้นเรียน ซึ่ง ผูเขียนไดใชเปนเอกสารสวนหนึ่งในการศึกษาคนควา เพื่อใชกําหนดแนวทางในการพัฒนานักศึกษาใหเกิด ประสิทธิภาพสูงสุดกอนดําเนินงานโครงการ ผูเขียนไดนํา แนวคิดในการศึกษามาเปนแนวทางในการจัดโครงการครั้งนี้ ซึ่งถือเปนสิ่งดีดีที่ทุกทานสามารถนํามาใชเปนแนวทางในการ พัฒนานักศึกษาเพื่อการเรียนรูในศตวรรษที่ 21 ไดเชนเดียวกัน และเพื่อเปนการเผยแพรสิ่งดีดีตอกันในสังคม ผูเขียนจึงขอ อนุญาตนําเสนอแนวคิดบางชวงบางตอนมานําเสนอ โดยหวัง ประโยชนที่จะเกิดแกผูสนใจ ในการนําไปใชเปนแนวทางใน การพัฒนานักศึกษาตอไป อานตอไดที่( : https://www.gotoknow.org/posts/436982)
ในการประชุมเครือขายสถาบันอุดมศึกษาเขตภาคกลางเพื่อพัฒนาบัณฑิตอุดมคติไทย ซึ่งเปนการสราง ความเขาใจรวมกันถึงภารกิจของคณะอนุกรรมการพัฒนา นักศึกษานอกชั้นเรียน ของสํานักงานการอุดมศึกษา
(เครือขายเชิงประเด็น) มีกรอบในการดําเนินงานดังนี้
1) ยึดนโยบายรวมกันแสวงหาเสนทางใหม ๆ ทางออกใหม ๆ จุดประกายความคิด เสริมสรางวิสัยทัศนใน ดานการพัฒนานักศึกษา รวมถึงหาทางออกที่เปนประเด็นปญหารวมของสังคม Common Problem) (
2) มองประเด็นอนาคต Futuristic View) โดยใชเวที Sharing ประสบการณดานพัฒนานักศึกษา เพื่อพัฒนา(
องคความรูดานเทคนิค และหาความรูปฏิบัติ (Practical Knowledge) เปนแนวทางในการพัฒนานักศึกษา
3) เครือขายบัณฑิตอุดมคติ เปนเวทีสรางพันธมิตรและกัลยาณมิตรของสถาบันการศึกษาเครือขายภาค กลาง ในการรวมกันขับเคลื่อน (Driving Together) นักศึกษาสูบัณฑิตอุดมคติ
แนวคิดการบริหารจัดการคณะอนุกรรมการเพื่อพัฒนาบัณฑิตอุดมคติ ไดแก คิดรวมกัน ( Think Together) ทํางานรวมกัน (Work Together) แกปญหารวมกัน (Problem Solving Together) ขับเคลื่อน รวมกัน (Driving Together) และเรียนรูรวมกัน (Learning Together)
ภาพการทํางานที่ผานมาในอดีตของเครือขายบัณฑิตอุดมคติ ประสบความสําเร็จในการทําใหเกิดความเขมแข็งในการดําเนินงาน และเกิดความตระหนักของหนวยงานดานกิจการนักศึกษา สวนภาพ อนาคตที่คาดหวังของเครือขายบัณฑิตอุดมคติ คือทําใหเกิด "Impact" ตอนักศึกษาในสถาบันอุดมศึกษาเขตภาคกลาง เพื่อใหเกิด การขับเคลื่อนรวมกันและเกิดการนําไปขยายผลในสถาบันการศึกษา เพื่อใหสถาบันการศึกษาในเขตภาคกลางขับเคลื่อนรวมกันใหภารกิจ บรรลุลวงในการดําเนินงานเพื่อพัฒนาบัณฑิตอุดมคติ รวมถึงการรับ ฟงความคิด feedback จากสถาบันการศึกษาเขตภาคกลางเพื่อ เสนอแนะตอคณะอนุกรรมการเพื่อพัฒนาแนวทางการดําเนินงาน ประเด็นปญหาพัฒนาคุณภาพนักศึกษาไทยในยุคศตวรรษที่ 21 (ประเด็นทาทายสถาบันอุดมศึกษาไทย) 1. ปญหาการพัฒนานักศึกษาไทย 1.1 ปญหารวมดานการพัฒนานักศึกษา สถาบันอุดมศึกษาเครือขายภาคกลางปจจุบัน 1.1.1 ปญหาดานวินัยนักศึกษา ไดแก การแตงกายผิดระเบียบ การแตงกายไมเสริมบุคลิกภาพ การใชชีวิตภายใตคานิยมพอเพียง 1.1.2 ปญหาดานกิจกรรมนักศึกษา ไดแก การจูงใจนักศึกษาใหสนใจในกิจกรรม ปญหาดาน พัฒนานักศึกษา บุคลากรมีนอย ศักยภาพบุคลากรไมเพียงพอ 1.2 ปญหารวมดานพัฒนานักศึกษา สถาบันอุดมศึกษาเครือขายภาคกลางอนาคต 1.2.1 การเสริมสรางทักษะการอยูรวมกับผูอื่น ภายใตสังคมพหุวัฒนธรรม (Pluralistic Society) 1.2.2 ปญหาดานการสื่อสาร แบงเปน การสื่อสารกับคนไทยดวยกันเอง และการสื่อสารกับคน ในประชาคมอาเซียน 1.3 ปญหาดานการมีงานทําและการทํางาน ไดแก การทํางานรวมกับผูอื่น และศักยภาพไมเพียงพอ 2. ปญหาการพัฒนานักศึกษายุคใหม “คนพันธุเน็ต” ภายใตแนวคิดเกาและโครงสรางเดิม ชีวิตนักศึกษา กับสถานการณอนาคต ชีวิตในศตวรรษที่ 21 นักศึกษาในปจจุบันกําลังเผชิญปญหาภายใตสังคมที่เปลี่ยนแปลงมี ความแตกตางจากอดีต และกําลังทวีความรุนแรงเพิ่มมากขึ้นในอนาคต ซึ่งสถาบันการศึกษาจะตองหาทางออก
รวมกันเพื่อใหเกิดบัณฑิตยุคใหมใหเปนคนทํางานที่มีความรูและสนใจเรียนรู (Knowledge Worker & Learning Person) หากจะเปนบัณฑิตยุคใหมไดนั้นจะตองมีทักษะ ๔ ดาน ดังนี้
2.1 ทักษะดานการเรียนรู (Learning Skill)
2.2 ทักษะดานการปรับตัว (Adaptability Skill) 2.3 ทักษะชีวิต (Life Skill: Pluralistic Society)
2.4 ทักษะการทํางาน (Work Skill) กรอบแนวคิดการดําเนินงานการพัฒนานักศึกษาของเครือขายบัณฑิตอุดมคติ ป 2554–2555 1. พัฒนาบุคลากรเครือขาย (บุคลากรดานพัฒนานักศึกษา) 2. สรางแกนนํานักศึกษาเพื่อขยายผลในสถาบัน 3. สรางความรูปฏิบัติ 4. แลกเปลี่ยนเรียนรูประสบการณดานพัฒนานักศึกษา 5. แสวงหาคําตอบในประเด็นปญหารวม โดยยึดยุทธศาสตรกระทรวงศึกษาธิการ ยุทธศาสตรการพัฒนานักศึกษา สกอ. และยุทธศาสตรเครือขาย บัณฑิตอุดมคติไทยเขตภาคกลาง ซึ่งในป 2554–2555 เครือขายบัณฑิตอุดมคติจะขับเคลื่อน 2 เรื่องดังนี้ 1. การเสริมสรางคุณลักษณะความเปนพลเมืองในการเตรียมบัณฑิตรุนใหมสูประชาคมอาเซียน 2. การขยายผลปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในสถาบันการศึกษา 1. การเสริมสรางความเปนพลเมือง (Citizenship) 1.1 ความเปนพลเมืองในสถาบันการศึกษา (Student Citizenship) 1.1.1 เชื่อมโยงกิจกรรมปฐมนิเทศนักศึกษาให ความสําคัญ Critical Year โดยการคิดกิจกรรมใหสอดคลองกันตลอด ทั้งป ตัวอยางเชน ปฐมนิเทศนักศึกษา กิจกรรมรับนองใหม กิจกรรม ไหวครู กิจกรรมเปดโลกกิจกรรม กิจกรรมกีฬานองใหม กิจกรรมเสริม หลักสูตรเพื่อพัฒนาศักยภาพนักศึกษา ชั้นปที่ 1 กิจกรรมเนื่องในวัน สถาปนาสถาบัน 1.1.2 การพัฒนานักศึกษาชั้นปที่ 1 ตลอดทั้งป โดยพัฒนาจากนักเรียนสูความเปนนักศึกษา ในดานตอไปนี้ รูและมี เปาหมายการเรียน บริหารเวลาเปน มีทักษะการเรียนรูที่เพียงพอ และใชชีวิตการเรียนรูเปน 1.1.3 Output กิจกรรมประชุมเชียรและรับนองใหม ไดแก รองเพลงสถาบันไดอยางพรอมเพรียง เขาใจปรัชญา วัฒนธรรม คานิยมของสถาบัน เขาใจในเอกลักษณ/อัตลักษณของสถาบัน สราง Impression ความภูมิใจในสถาบัน และสรางความรักในสถาบัน 1.2 ความเปนพลเมืองของประเทศ (THAI Citizenship) 1.3 ความเปนพลเมืองในประชาคมอาเซียน (ASEAN Citizenship)
1.3.1 เผยแพรเอกสาร “นักศึกษาควรเตรียมตัวอยางไรกอนประเทศไทยเขาสูประชาคมอาเซียน” เพื่อใหสถาบันแจกเอกสารฉบับนี้แกนักศึกษาใหมวันปฐมนิเทศ 1.3.2 เตรียมการเผยแพรเอกสาร “การปรับตัวของงานกิจการ นักศึกษาเพื่อความพรอมสู ประชาคมอาเซียน 1.3.3 จัดสัมมนาทางวิชาการ “กิจการนักศึกษากับการปรับตัวเพื่อความพรอมสูประชาคมอาเซียน” 1.4 เผยแพรแนวคิดกิจกรรมรับนองใหม บนเสนทางการสรางความเปนพลเมืองของนักศึกษาในสถาบัน โดยสรางจุดเริ่มตนของความเปนพลเมืองในสถาบัน 1.4.1 ใหนักศึกษารูคุณคาปรัชญาสถาบัน โดยใหนักศึกษาเขาใจในปรัชญาของสถาบันเพื่อพัฒนาสู ความรู คุณคา และมีเปาหมายในการพัฒนาตนของนักศึกษา 1.4.2 ใหนักศึกษาเกิดความรักและภูมิใจในสถาบัน โดยหาจุดแข็งของสถาบันเปนแนวทางในการ สรางความรูสึกวา ตนคือสมาชิกของสถาบัน เห็นคุณคา และแตงกายชุดสถาบันดวยความภูมิใจ รองเพลงสถาบัน ได พรอมปฏิบัติตามระเบียบขอบังคับสถาบัน มีใจที่จะรวมสืบทอดปณิธาน วัฒนธรรม คานิยมของสถาบัน เขาใจ ในเอกลักษณ/อัตลักษณของสถาบัน และสรางสรรคสิ่งดีดีใหสถาบันเพื่อนําไปสูความรักและภาคภูมิใจที่ไดมาเปน นิสิตนักศึกษาสถาบันแหงนี้ 1.4.3 สรางแกนนํากิจกรรมประชุมเชียรและรับนองใหมเพื่อขยายผลในสถาบัน เพื่อเสริมสราง ความเปนพลเมืองในสถาบัน (Student Citizenship) 2. การขยายผลปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงสูสถาบัน จากประเด็นปญหาขางตน ทางรอดทางเลือกเพื่อความอยูรอด ของไทยคือ ใหนักศึกษาเขาใจถึง "ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง" เพื่อ ขยายผลการดําเนินงานดานกิจการนักศึกษา โดยประยุกตปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียงสูสถาบัน กิจกรรมนี้อยูในระหวางการดําเนินการ ขยายผล อาจเปนรูปแบบการเสนอโครงการจากสถาบันของ นักศึกษาก็ได สรุปเรื่องที่ฝากใหสถาบันชวยดําเนินการตอ 1. ตองการนักศึกษาแกนนําที่มีศักยภาพในการเขาอบรมสัมมนาแตละครั้ง เพื่อใหนักศึกษาที่เปนตัวแทน สามารถขับเคลื่อนกิจกรรมในแตละสถาบันได 2. ตองการผูที่เปนอนุกรรมการที่เปนตัวแทนจากสถาบันในการเปนผูประสานงานจัดกิจกรรมทางดาน การพัฒนาบุคลากรดานกิจการนักศึกษาและพัฒนานักศึกษา ที่สามารถประสานงานตอในสถาบันได 3. ตองการใหชวยเผยแพรเอกสาร “นักศึกษาควรเตรียมตัวอยางไรกอนประเทศไทยเขาสูประชาคมอาเซียน” แก นักศึกษาชั้นปที่ 1 ในการปฐมนิเทศนักศึกษาใหมใหไดรับรู และเตรียมความพรอมเขาสูประชาคมอาเซียน 4. ตองการใหสถาบันทบทวนแนวทางการดําเนินการของนักศึกษา ใหมีความสอดคลองกับสภาพของปญหา โดยมีแนวทางการดําเนินการที่สอดคลองกับเครือขายบัณฑิตอุดมคติเพื่อขับเคลื่อนรวมกัน จะเห็นไดวา การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมในยุคศตวรรษที่ 21 สงผลใหมีการขยายตัวทางเศรษฐกิจ และการรับรูขอมูลขาวสารมากขึ้น แรงงานที่มีคุณภาพจึงเปนปจจัยที่จําเปนอยางยิ่งในการขับเคลื่อนการพัฒนา ประเทศ การมีทักษะความรูและทักษะวิชาชีพที่สูงขึ้น เปนการเพิ่มศักยภาพตนเองใหทันตอการเปลี่ยนแปลงดังกลาว การศึกษาที่หลากหลายเพื่อเตรียมความพรอมของนักศึกษาใหสามารถกาวสูตลาดแรงงานอยางมีคุณภาพ การเสริมสราง ทักษะการเรียนรูที่จําเปนในศตวรรษที่ 21 จะชวยสรางศักยภาพและทักษะที่พรอมในการทํางานอยางมีคุณภาพ และ
ตรงตามความคาดหวังของสังคมในอนาคต ประกอบกับคุณสมบัติที่พึงประสงคซึ่งผูสําเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษาที่ พึงมีประกอบดวย 2 สวนคือ คุณลักษณะของบัณฑิตตามกรอบมาตรฐานคุณวุฒิแหงชาติของแตละหลักสูตร 5 ดาน ไดแก ดานคุณธรรมจริยธรรม ดานความรู ดานทักษะทางปญญา ดานทักษะความสัมพันธระหวางบุคคลและความ รับผิดชอบ ดานทักษะการวิเคราะหเชิงตัวเลข การสื่อสาร และการใชเทคโนโลยีสารสนเทศ และคุณลักษณะของบัณฑิต ตามความตองการของผูใชบัณฑิต อาจมีความแตกตางกันตามลักษณะอาชีพและบริบทของผูใช และอาจปรากฏใน กรอบมาตรฐานคุณวุฒิแหงชาติ หรือที่มีลักษณะเพิ่มเติมจากกรอบมาตรฐานคุณวุฒิ เชน การบริหารจัดการ การเปน ผูใฝรูใฝเรียน การกาวทันวิทยาการ ความสามารถในการประยุกตความรูกับการปฏิบัติงานจริง สําหรับผูสําเร็จในระดับ บัณฑิตศึกษา ควรมีคุณลักษณะเพิ่มเติมดานความเปนนักวิชาการ การเปนผูนําทางความคิด โดยเฉพาะความสามารถ ดานการคิดวิพากษ และการนําเสนอผลงาน ดังนั้นการจัดการเรียนรู ในยุคปจจุบัน จึงตองเนน การ เรียนรูจากแหลงเรียนรูหลากหลายรูปแบบ มากกวาการเรียนการ สอนแตเพียงในหองเรียนอยางเดียว เชนเดียวกับการจัดโครงการ การพัฒนาศักยภาพนักศึกษาเพื่อการเรียนรูในศตวรรษที่ 21 ในครั้งนี้ ที่มีการจัดกิจกรรมหลากหลายรูปแบบ ทั้งนี้ก็เพื่อใหนักศึกษาได เรียนรูในเปาหมายไดดวยการเรียนรูดวยตนเอง เพื่อสรางความรู ใหกับตนเองดวยวิธีการของตนเอง ซึ่งจะชวยใหนักศึกษาสามารถ เรียนรูไดอยางถองแทและมีประสิทธิภาพเพิ่มมากขึ้น นั่นหมายถึง คุณภาพของนักศึกษาที่เกิดขึ้นในอนาคต อางอิง จิรวัฒน วีรังกร. (2554). แนวคิดการดําเนินงานคณะอนุกรรมการพัฒนานักศึกษานอกชั้นเรียน คณะอนุกรรมการ พัฒนานักศึกษานอกชั้นเรียน เครือขายบัณฑิตอุดมคติภาคกลาง . เอกสารประกอบการประชุม คณะอนุกรรมการพัฒนานักศึกษานอกชั้นเรียน. ๒๑ เมษายน ๒๕๕๔. ณ หองประชุม ธีระสูตบุตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร. สาโรจน โสภีรักข. (2550). ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนิสิตปริญญาโทที่เรียนรูดวยการนําตนเองในวิชา เทคนิคและกระบวนการฝกอบรม. กรุงเทพฯ : ภาควิชาเทคโนโลยีการศึกษา คณะศึกษาศาสตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร. ศุภิสรา เจริญไพฑูรย. (2554). นักศึกษาไทย ความหวัง ความอยูรอดของสังคมไทย สังคมโลก . สืบคนเมื่อ 10 เมษายน 2558 จาก https://www.gotoknow.org/posts/436982
ตัวอยางภาพถายโครงการ
